vormingsbrochure_2020_v3

VORMINGSBROCHURE
2020-2021

Woord vooraf

Een ‘vormingsaanbod light’, dat back to the basics van de
palliatieve zorg gaat, en rekening houdt met COVID-19
maatregelen. Dat is hoe we dit vormingsaanbod vanuit
W.E.M.M.E.L., het expertisecentrum ‘Waardig Levenseinde’ zouden
omschrijven.

Back to basics omdat we voor onderwerpen gekozen hebben
waarin je de 4 peilers van de palliatieve zorg quasi rechtstreeks in
weerspiegeld ziet. Maar light betekent niet stilstaan. Voor het eerst
gaan we ook voor blended learning waarbij we een module van
onze basiscursussen deels online en deels klassikaal aanbieden.

W.E.M.M.E.L. bestaat uit het Forum Palliatieve Zorg, LEIF, TOPAZ,
de Leerstoel ‘Waardig Levenseinde’ van deMens.nu aan de VUB,
ULteam en de palliatieve thuiszorgequipe Omega.

Deze brochure bundelt al hun opleidingen gericht naar
vrijwilligers en zorgverleners in de palliatieve zorg, en bij
uitbreiding naar de brede bevolking.

Via Br.E.L. (Brusselse Expertise Levenseinde) besteden we in ons
vormingsaanbod ook extra aandacht aan de Brusselaar door een
specifiek aanbod in onze hoofdstad.

Naast meerdaagse vormingen zijn er ook ééndaagse
opleidingen, avondvormingen voor artsen, (online) lunchdebatten
en een aantal congressen en symposia. Zo organiseren we in
mei ’21 een event rond humor in de palliatieve zorg en gaat er
opnieuw een EPC-congres (Education in Palliative Care) door,
ditmaal i.s.m. de Medische Wereld.

Inschrijvingen

• Inschrijvingen basisopleidingen • Inschrijvingen voor • Inschrijvingen voor PALM:
vrijwilligers en zorgverleners, de basismodule ‘palliatief 02/456.82.09,
vormingsmomenten en vorming referent’ via [email protected]
op maat bij Forum Palliatieve https://www.odisee.be/nl/pgpz
Zorg: 02/456.82.09,
[email protected]
of online via
www.forumpalliatievezorg.be

Nieuw in het aanbod is een 4-daagse opleiding voor logistiek Al onze opleidingen worden
personeel en een thematische intervisie rond ‘vocht en voeding’. gegeven door docenten,

In de ééndaagse vormingen is er onder meer aandacht voor ‘rouw’ deskundig in het onderwerp en
en ‘omgaan met verlies als zorgverlener’. De vormingen op maat en met ervaring in palliatieve zorg.
infomomenten (voor zorgverleners en brede bevolking) vervolledigen Onze docenten zijn medewerkers
het aanbod. Uitzonderlijk dit jaar zal enkel een referentenmodule van het Forum Palliatieve Zorg,
palliatieve zorg doorgaan aan de Erasmushogeschool in Brussel. Voor
een volgende verdiepingsmodule is het uitkijken naar ’22. de thuiszorgequipe Omega,
het dagcentrum TOPAZ, LEIF en
LEIF (het LevensEinde Informatieforum) biedt opleidingen voor
LEIFconsulenten en LEIFartsen aan. Vanuit de Leerstoel ‘Waardig andere externe deskundigen.
Levenseinde’ gaat ook een nieuwe editie van de PALM-opleiding door.

De inschrijvingsaantallen worden begrensd om zo voldoende
afstand te kunnen voorzien tussen de deelnemers. En we houden
rekening met een noodscenario, waarbij we een aantal lessen via
webinar kunnen laten doorgaan.

Dit aanbod kwam tot stand, mede dankzij onze subsidiërende
instanties (de Vlaamse Gemeenschap, VGC, deMens.nu en Kom op
tegen Kanker).

Voor vragen kan u terecht op [email protected].
We hopen van harte om jullie binnenkort, en liefst ‘live’, te mogen
verwelkomen.

Eva Jacobs Wim Distelmans
Vormingscoördinator Voorzitter

• Inschrijvingen voor opleidingen Locatie ? Inlichtingen
LEIFnurses en LEIFartsen:
[email protected] of Tenzij anders vermeld, Eva Jacobs
tel.: 02/456.82.15 vinden de opleidingen plaats in Coördinator Vorming W.E.M.M.EL.
W.E.M.M.E.L., expertisecentrum
‘Waardig Levenseinde’, J. Vander Vekenstraat 158
J. Vander Vekenstraat 158 1780 Wemmel
1780 Wemmel. Tel.: 02/456.82.09
[email protected]

Voor up-to-date informatie en
permanente aanvullingen zie
www.forumpalliatievezorg.be

Docenten

A Maridi Aerts (UZ Brussel) N Lut Nijs (Omega vzw)
B Patty Bauwens (Inkendaal vzw) P Luc Proot (AZ St. Jan Brugge, LEIF West-Vlaanderen)
S Lies Scaut (Weg Wijzer)
Tine Berbé (huisvandeMens Brussel)
Ingo Beyer (Scheutbos) Charlotte Scheerens (End-of-life Research Group)
Jan Blockhuys (communicatiedeskundige) Wim Schrauwen (UZ Gent)
Philippe Blocklandt (Artevelde Hogeschool) Frank Schweitser (Omega vzw)
Nico Blyaert (ASZ Aalst) Patrick Simons (Omega vzw)
Johan Braeckman (UGent) Jeannine Spinnael (UZ Brussel)
C Jan Coel (PXL) T Annelien Tack (UZ Brussel)
Gily Coene (VUB) Sylvie Tack (UGent)
Lindsay Cool (Omega vzw) Koen Titeca (AZ Groeninge)
Katrien Cornette (UPC Sint-Kamillus) Sophie Tobback (huisarts, CRA)
D Caroline Damman (Odisee co-hogeschool) Rik Torfs (KU Leuven)
Etienne De Groot (VUB) V Patrik Vankrunkelsven (KU Leuven)
Martine De Laat (UZ Gent) Linde Vande Casteele (LEIF)
Mark De Ridder (VUB en UZ Brussel) Kris Van de Gaer (LEIF)
Lieven Decavele (OLV Aalst) Hannie Van den Bilcke (Forum Palliatieve Zorg)
Evelien Delbeke (UAntwerpen) Lieve Van den Block (VUB)
Jean-Luc Demeere (Kliniek St. Jan Brussel) Vicky Van de Velde (Forum Palliatieve Zorg)
Dennis Demedts (Erasmushogeschool Brussel) Carmino Van Meerhaeghe (AZ Damiaan Oostende)
Hakki Demirkapu (VUB) An Van Nunen (MS Kliniek Melsbroek)
Joke Denekens (UAntwerpen) Linda Van Roy (ervaringsdeskundige)
Paul Destrooper (LEIF) Kathleen Van Steenkiste (huisvandeMens Gent)
Wim Distelmans (VUB en UZ Brussel) Rafael Veelhaver (WZC St. Rafael)
G Robert Geeraert (Forum Palliatieve Zorg) Gwen Verbeke (AZ Jan Portaels)
H Leen Haesaert (Thomas More) Jo Verbiest (Omega vzw)
Reinier Hueting (LEIFarts) Ruddy Verbinnen (VUB, UAB)
K Manu Keirse (KU Leuven) Wim Verhaeghe (AZ St. Jan Brugge)
L Bie Lambrechts Erik Verliefde (klinisch psycholoog)
Christophe Lemmens (UAntwerpen) Joris Verlooy (UZA)
M Dirk Michielsen (VUB en UZ Brussel) Gerke Verthriest (rouwtherapeut)
Maarten Moens (VUB en UZ Brussel) Mia Voordeckers (UZ Brussel)
Freddy Mortier (UGent)

Inhoudstafel

1. MEERDAAGSE OPLEIDINGEN 2020-2021 8
1.1 Basiscursus palliatieve zorg voor vrijwilligers 9
1.2 Basiscursus palliatieve zorg voor zorgverleners 10
1.3 Nieuw: Basiscursus palliatieve zorg voor logistiek personeel 11
1.4 Basiscursus palliatieve zorg voor thuisverpleegkundigen
1.5 Basismodule palliatief referent 12
(i.h.k.v. postgraduaat palliatieve zorg) 14
1.6 Opleiding LEIFartsen 16
1.7 Opleiding LEIFconsulenten 17
1.8 PALM-opleiding
20
2. VORMINGSDAGEN 2020-2021 21
2.1 Eendaagse vormingen zorgverleners 21
2.1.1 VZP-training voor mensen met beginnende dementie 22
2.1.2 Rouw 22
2.1.3 Omgaan met verlies als zorgverlener 23
2.1.4 Gebruik van de subcutane spuitaandrijver 23
2.1.5 Zorgvragers met lage gezondheidsvaardigheden 24
2.1.6 Thematische intervisie rond vocht en voeding 25
2.2 Terugkomdagen voor vrijwilligers
2.3 Avondvormingen voor artsen 25
2.3.1 Preventie en behandeling van huidproblemen 25
ten gevolge van antitumorale therapie 26
2.3.2 Palliatieve zorg voor mensen met COPD 26
2.4 Lunchdebatten 26
2.5 Events 27
2.5.1 Symposium woonzorgcentra 27
2.5.2 Humor in de palliatieve zorg
2.5.3 EPC-congres 30
32
3. OPLEIDINGEN OP MAAT 2020-2021
3.1 Voor zorgverleners
3.2 Voor het brede publiek

5

1

MEERDAAGSE OPLEIDINGEN

Data & tijdstippenMAART 1.1 B asiscursus palliatieve zorg
8 vrijdagvoormiddagen voor vrijwilligers
van 9u30 tot 12u30 APRIL
voorjaar 2021 In het najaar 2020 wordt de lopende basiscursus voor vrijwilligers hervat.
MEI Een nieuwe cursus vindt plaats in het voorjaar 2021.
1234567
8 9 10 11 12 13 14 Doelgroep
15 16 17 18 19 20 21 Iedereen die zich wil engageren als vrijwilliger in de palliatieve zorg (thuiszorg,
22 23 24 25 26 27 28 dagcentrum, palliatieve eenheid, ziekenhuis, woonzorgcentrum).
29 30 31
Programma
1234 In deze uitgebreide basiscursus palliatieve zorg, gegeven door experten
5 6 7 8 9 10 11 uit het werkveld, komt aan bod:
12 13 14 15 16 17 18 • Basisconcepten palliatieve zorg, historiek, wetgeving (via blended learning).
19 20 21 22 23 24 25 • S tructuur van de palliatieve zorg, de verschillende settings en
26 27 28 29 30
de ondersteunende rol van de thuiszorgequipe.
12 • Een oriëntatie in vrijwilligerswerk in palliatieve zorg.
3456789 • Beslissingen aan het levenseinde en voorafgaande zorgplanning.
10 11 12 13 14 15 16 • Psychosociale benadering van de patiënt en zijn omgeving.
17 18 19 20 21 22 23 • Communicatie met zorgvrager en familie.
24 25 26 27 28 29 30 • Existentiële vragen bij ernstig zieken.
31 • Cultuursensitieve palliatieve zorg.
• Omgaan met verlies en rouw.
• Bezoek aan en voorstelling van alle organisaties binnen W.E.M.M.E.L.,

het expertisecentrum ‘Waardig Levenseinde’.

Aantal deelnemers
Minimaal 10 – maximaal 18
(deze cursus gaat enkel door mits voldoende inschrijvingen)

Kostprijs
Gratis (voor personen buiten de regio Brussel-Halle-Vilvoorde: 100 €).
Cursusmateriaal inbegrepen.

8

1.2 B asiscursus palliatieve zorg SEPTEMBER Data & tijdstippen
voor zorgverleners 5 donderdagen
OKTOBER van 9u30 tot 16u00
Doelgroep najaar 2020
Zorgkundigen, verpleegkundigen, ergotherapeuten, kinesisten, maatschappelijk JUNI MEI APRIL
werkers en andere gezondheidswerkers uit woonzorgcentra, thuiszorgdiensten, 123456
gezinszorg, mutualiteiten, OCMW’s, ziekenhuizen,… 7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
Programma 21 22 23 24 25 26 27
In deze uitgebreide basiscursus palliatieve zorg, gegeven door professionelen uit het 28 29 30
werkveld, komt aan bod:
• Basisconcepten palliatieve zorg, historiek, wetgeving (via blended learning). 1234
• S tructuur van de palliatieve zorg, de verschillende settings en de ondersteunende rol 5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
van de thuiszorgequipe. 19 20 21 22 23 24 25
• Pijn- en symptoomcontrole bij palliatieve aandoeningen. 26 27 28 29 30 31
• Psychosociale benadering van de patiënt en zijn omgeving.
• Communicatie met zorgvrager en familie. voorjaar 2021
• Ethische reflecties bij beslissingen aan het levenseinde.
• Beslissingen aan het levenseinde en voorafgaande zorgplanning. 1234
• Existentiële vragen bij ernstig zieken. 5 6 7 8 9 10 11
• Omgaan met verlies en rouw. 12 13 14 15 16 17 18
• B ezoek aan en voorstelling van alle organisaties binnen W.E.M.M.E.L., 19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
het expertisecentrum ‘Waardig Levenseinde’.
12
Aantal deelnemers 3456789
Minimaal 10 – maximaal 18 10 11 12 13 14 15 16
(deze cursus gaat enkel door mits voldoende inschrijvingen) 17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
Kostprijs & attestering 31
330 € per deelnemer (cursusmateriaal, dranken en lunch inbegrepen).
De deelnemers krijgen een attest van de vorming. 123456
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31

9

Data & tijdstippenMAART 1.3 B asiscursus palliatieve zorg
4 maandagnamiddagen voor logistiek personeel
van 13u30 tot 16u30 APRIL
voorjaar 2021 Doelgroep
Logistiek medewerkers (poets- en huishoudhulpen) uit woonzorgcentra,
1234567 thuiszorg en ziekenhuizen.
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21 Programma
22 23 24 25 26 27 28 • Wat is palliatieve zorg en wanneer is mijn bewoner/cliënt palliatief?
29 30 31 • Hoe communiceer ik met deze bewoner/cliënt? Wat kan ik (beter niet) zeggen?

1234 Hoe weet ik dat?
5 6 7 8 9 10 11 • Omgaan met verlies en rouw.
12 13 14 15 16 17 18 • Intervisie: aan de slag met casussen
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 Aantal deelnemers
Minimaal 10 – maximaal 18
(deze cursus gaat enkel door mits voldoende inschrijvingen)

Kostprijs & attestering
130 € per deelnemer (cursusmateriaal inbegrepen).
De deelnemers krijgen een attest van de vorming.

10

1.4 B asiscursus palliatieve zorg JUNI MEI Data & tijdstippen
voor thuisverpleegkundigen 5 dinsdagnamiddagen
van 13u30 tot 16u30
Doelgroep voorjaar 2021
(Zelfstandig) thuisverpleegkundigen.
12
Programma 3456789
• Basisconcepten palliatieve zorg, historiek, wetgeving (via blended learning). 10 11 12 13 14 15 16
• Comfortzorg bij palliatieve aandoeningen. 17 18 19 20 21 22 23
• Pijn- en symptoomcontrole bij palliatieve aandoeningen. 24 25 26 27 28 29 30
• Gebruik van de subcutane spuitaandrijver. 31
• Communicatie op maat: omgaan met families (incl. crisissen en conflicten).
• Beslissingen aan het levenseinde (voorafgaande zorgplanning). 123456
• Palliatieve sedatie en euthanasie. 7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
Aantal deelnemers 21 22 23 24 25 26 27
min. 10 - max. 18 (deze cursus gaat enkel door mits voldoende inschrijvingen) 28 29 30 31

Kostprijs
195€ per deelnemer (cursusmateriaal inbegrepen).
De deelnemers krijgen een attest van de vorming.

11

1.5 B asismodule palliatief referent

Het Forum Palliatieve Zorg richt samen met Odisee co-hogeschool en
Erasmushogeschool Brussel een postgraduaatsopleiding palliatieve zorg in. Dit
postgraduaat omvat twee delen: een basismodule ‘palliatief referent’ en een
verdiepingsmodule ‘palliatief deskundige’. Uitzonderlijk (door de Covid-19
maatregelen) zal dit jaar enkel de basismodule ingericht worden. De volgende
verdiepingsmodule start in academiejaar ’21 – ’22.

Doelgroep
Alle beroepsgroepen in de gezondheidszorg (verpleegkundigen, psychologen,
ergotherapeuten, diëtisten, maatschappelijk assistenten, vrijzinnig humanistisch
consulenten, pastores) die reeds referent zijn in de palliatieve zorg of die dit willen
worden.
Je kan inschrijven als je een bachelor- of masterdiploma hebt binnen de zorgverlening.
Ook als ASBO, 4de graad of HBO5-verpleegkundige kan je toegelaten worden, mits
voldoende motivatie.

Programma
In 8 lesdagen (en 1 evaluatiemoment) maken we de referent palliatieve zorg wegwijs in
de relevante wetgeving en in de (verdere) uitbouw van de visie en structuur van
palliatieve zorg in de organisatie.
Er wordt ook dieper ingegaan op aspecten van rouwzorg, voorafgaande zorgplanning,
omgaan met familie van zorgvragers,….
• Basisconcepten palliatieve zorg, historiek, wetgeving, voorzieningen.
• Voorafgaande zorgplanning.
• Psychosociale benadering van de patiënt en zijn omgeving.
• Praktische aanpak van symptomen en symptoombestrijding.
• Communicatie met bewoners, familieleden en hulpverleners.
• Implementatie palliatieve zorg in een organisatie.
• Spirituele en existentiële zorg bij ernstig zieken.
• Het gebruik van de subcutane spuitaandrijver.
• Euthanasie en palliatieve sedatie.
• Cultuursensitieve palliatieve zorg.
• Zelfzorg en teamzorg.

Aantal deelnemers
Maximaal 25

12

Kostprijs JANUARI Data & tijdstippen
750€ (koffiepauzes, cursusmateriaal en gebruik van het online leerplatform zijn 8 donderdagen
inbegrepen). FEBRUARI van 9u tot 16u
Onder specifieke voorwaarden kan gebruik gemaakt worden van opleidingscheques. voorjaar 2021
Vlaams opleidingsverlof en KMO-portefeuille zijn mogelijk. MAART
123
Evaluatie & getuigschrift APRIL 4 5 6 7 8 9 10
Het getuigschrift van ‘palliatief referent’ wordt toegekend aan wie minimaal 90% van 11 12 13 14 15 16 17
de lessen van de basismodule heeft bijgewoond én minimaal 50% behaald heeft voor 18 19 20 21 22 23 24
de evaluatieopdracht. Dit getuigschrift verleent je rechtstreeks toegang tot de 25 26 27 28 29 30 31
verdiepingsmodule van het postgraduaat palliatieve zorg.
Wie niet aan deze voorwaarden voldoet, ontvangt een deelnameattest met vermelding 1234567
van het effectief gevolgde programma. 8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
Inschrijvingen 22 23 24 25 26 27 28
Meer informatie kan je verkrijgen bij Eva Jacobs, coördinator vorming
Forum Palliatieve Zorg, 02/456.82.09, [email protected] en 1234567
bij Dennis Demedts, docent en onderzoeker Erasmushogeschool Brussel, 8 9 10 11 12 13 14
0475 84 35 25, [email protected]. 15 16 17 18 19 20 21
Voor administratieve inlichtingen kan je terecht bij Ann Jaques, 22 23 24 25 26 27 28
coördinator permanente vormingen Odisee co-hogeschool (02/210.13.48, 29 30 31
[email protected]).
Inschrijven kan online via de website van Odisee: www.odisee.be/pgpz. 1234
5 6 7 8 9 10 11
Locatie 12 13 14 15 16 17 18
De lessen vinden plaats in Erasmushogeschool Brussel, campus Jette, 19 20 21 22 23 24 25
Laarbeeklaan 121, 1090 Jette. Een wegbeschrijving vind je via 26 27 28 29 30
www.erasmushogeschool.be/nl/campus-jette.
(evaluatiemoment)

13

1.6 Opleiding LEIFartsen

Artsen zijn niet altijd op de hoogte van alle wettelijke mogelijkheden bij het
levenseinde: wet patiëntenrechten, wet palliatieve zorg en euthanasiewet. Daarom
werd in 2003 van start gegaan met deze korte, intensieve training.
LEIFartsen zijn huisartsen en specialisten die een opleiding volgden rond
beslissingen aan het levenseinde en euthanasie en die de mogelijkheden kennen
van palliatieve zorg in Vlaanderen en Brussel.
LEIFartsen kunnen door hun collega-artsen gevraagd worden om advies bij
moeilijke beslissingen aan het levenseinde.
Bovendien voorziet de euthanasiewet in een verplichte raadgeving van een tweede
arts (en bij niet-terminale patiënten van een derde arts). In de dagelijkse praktijk is
het vaak niet eenvoudig om een bevoegde en onafhankelijke arts te vinden.
Hiervoor kan er beroep gedaan worden op een LEIFarts.
Erkende LEIFartsen worden voor hun prestatie terugbetaald vanuit het RIZIV. De
terugbetaling gebeurt via het consortium LEIF-EOL. Het document om als LEIFarts
erkend te worden door het consortium is terug te vinden op https://leif.be/
professionele-info/terugbetaling-leifartsen.

Doelgroep
Huisartsen en specialisten (in opleiding).

Programma
• I ntroductie: Beslissingen bij het levenseinde, wetten betreffende patiëntenrechten,

palliatieve zorg en euthanasie. (In deze module wordt het kader gecreëerd waarop de
vervolgmodules verder zullen gaan. Aanwezigheid op deze module is een voorwaarde
om de cursus te mogen verderzetten.)
• W etgeving in de praktijk gebracht: voorafgaande wilsverklaringen en casuïstiek,
oefenen met het opmaken van wilsverklaringen.
• Thema’s uit de praktijk van de palliatieve zorg in het kader van
levenseindebeslissingen. Euthanasie in België (cijfergegevens). Begrippen uit de wet
euthanasie. De praktijk van de euthanasie en de rol van de LEIFarts.
• E thische reflecties en casuïstiek aangaande polypathologie, voltooid leven, niet-
somatische problematiek, levensmoeheid, psychiatrische aandoeningen.
• C ommunicatie: teamcommunicatie, communicatie met patiënt en familie bij
levenseindebeslissingen. (Voor deze laatste module wordt de groep, omwille van het
interactieve karakter, in 2 gesplitst. Voor deze module vind je 2 data in de planning.)

14

Aantal deelnemers SEPTEMBER Data & tijdstippen
Maximaal 28 5 zaterdagen
OKTOBER van 9u30 tot 16u00
Kostprijs najaar 2020
650€ (lunch en studiemateriaal inbegrepen).
De deelnemers krijgen een attest van de vorming. 123456
Accreditatie Ethiek en Economie wordt voorzien. 7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
Inschrijvingen 21 22 23 24 25 26 27
Via telefoon 02 456 82 15 of mail [email protected] 28 29 30
Meer info over het opleidingsprogramma, het continue aanbod of LEIF zelf: www.leif.be
en www.wilsverklaringen.be 1234
5 6 7 8 9 10 11
NOVEMBER 12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
FEBRUARI 26 27 28 29 30 31

MAART 1
2345678
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30

voorjaar 2021


1234567
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28

1234567
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31

(6/03 of 13/03

15

Data & tijdstippenSEPTEMBER 1.7 O pleiding LEIFconsulenten
5 dinsdagen
van 9u30 tot 16u30 OKTOBER Doelgroep
najaar 2020 Verpleegkundigen, apothekers, psychologen, kinesisten, vrijzinnig humanistisch
NOVEMBER consulenten, pastores, maatschappelijk werkers,….die behoefte hebben aan opleiding
123456 over de diverse beslissingen bij het levenseinde en in de mogelijkheden van palliatieve
7 8 9 10 11 12 13 DECEMBER zorg.
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27 FEBRUARI Programma
28 29 30 • I ntroductie: Beslissingen bij het levenseinde, wetten betreffende patiëntenrechten,
MAART
1234 palliatieve zorg en euthanasie. (In deze module wordt het kader gecreëerd waarop
5 6 7 8 9 10 11 de vervolgmodules verder zullen gaan. Aanwezigheid op deze module is
12 13 14 15 16 17 18 een voorwaarde om de cursus te mogen verderzetten.)
19 20 21 22 23 24 25 • Voorafgaande wilsverklaringen in hun wettelijk kader, het LEIFplan (oefenen
26 27 28 29 30 31 met het opmaken van wilsverklaringen, casussen en training over voorafgaande
zorgplanning).
1 • T hema’s uit de praktijk van de palliatieve zorg in het kader van
2345678 levenseindebeslissingen. Euthanasie in België (cijfergegevens). Begrippen uit de wet
9 10 11 12 13 14 15 euthanasie. De praktijk van de euthanasie en de rol van de LEIFconsulent daarbij.
16 17 18 19 20 21 22 • E en ethisch kader. Polypathologie, voltooid leven, niet-somatische problematiek,
23 24 25 26 27 28 29 levensmoeheid, psychiatrische aandoeningen.
30 • Communicatie: teamcommunicatie, communicatie met patiënt en familie bij
levenseindebeslissingen. (Voor deze laatste module wordt de groep, omwille van
123456 het interactieve karakter, in 2 gesplitst. Voor deze module vind je 2 data in
7 8 9 10 11 12 13 de planning.)
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27 Aantal deelnemers
28 29 30 31 Maximaal 28

(8/12 of 15/12) Kostprijs & attestering
150€ (lunch en studiemateriaal inbegrepen).
voorjaar 2021 De deelnemers krijgen een attest van de vorming.

Inschrijvingen
1234567 Via telefoon 02 456 82 15 of mail [email protected]
8 9 10 11 12 13 14 Meer info over het opleidingsprogramma, het continue aanbod of LEIF zelf:
15 16 17 18 19 20 21 www.leif.be en www.wilsverklaringen.be
22 23 24 25 26 27 28
APRIL
1234567
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31

1234
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30

(20/04 of 27/04)

16

1.8 PALM-opleiding

PALM is een beknopte 5-daagse opleiding in de palliatieve zorg met een redelijk NOVEMBER Data & tijdstippen
eigenzinnige aanpak. Deze (zelf)kritische, empathische en nuchtere aanpak houdt 5 zaterdagen
rekening met de realiteit en actuele mogelijkheden. Er is aandacht voor de 4 DECEMBER van 9u tot 16u
pijlers van palliatieve zorg en chronisch ziek zijn: pijn- en symptoomcontrole, najaar 2020
psychologische begeleiding, sociale aspecten en aandacht voor existentieel lijden. JANUARI
De opleiding wordt gegeven door docenten (veelal artsen) met jarenlange 1
praktijkervaring (in palliatieve settings). FEBRUARI 2345678
De cyclus vormt samen met de LEIFopleiding een tweeluik. Daar waar de 9 10 11 12 13 14 15
LEIFopleiding vooral aandacht heeft voor het omgaan met MAART 16 17 18 19 20 21 22
levenseindebeslissingen en de zorgvuldige praktijk van de euthanasie, legt de 23 24 25 26 27 28 29
PALM-opleiding vooral de nadruk op de opvang, zorg en behandeling van ernstig 30
ongeneeslijk zieken.
De opleiding wordt gepatroneerd door de Leerstoel ‘Waardig Levenseinde’ van 123456
deMens.nu aan de VUB. 7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
Doelgroep 21 22 23 24 25 26 27
(Huis)artsen en masters. 28 29 30 31
(Niet-masters kunnen deelnemen mits toelating na het schrijven
van een motivatiebrief.) voorjaar 2021

Programma 123
• Concept palliatieve zorg en communicatie rond ernstig, ongeneeslijk ziek zijn, 4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
voorafgaande zorgplanning. 18 19 20 21 22 23 24
• Palliatieve therapie. 25 26 27 28 29 30 31
• Pijn- en symptoomcontrole.
• Specifieke palliatieve therapieën en urgenties.
• De context: ethische reflecties, existentiële, socio-culturele aspecten en rouwzorg. 1234567
8 9 10 11 12 13 14
Aantal deelnemers 15 16 17 18 19 20 21
Maximaal 28 22 23 24 25 26 27 28

Kostprijs & attestering 1234567
425€ (cursusmateriaal en lunch inbegrepen). 8 9 10 11 12 13 14
De deelnemers krijgen een attest van de vorming. 15 16 17 18 19 20 21
Accreditatie Ethiek en Economie wordt voorzien. 22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
Inschrijvingen
Leerstoel ‘Waardig Levenseinde’: 02 456 82 09 of [email protected]

17

2

VORMINGSDAGEN

2.1 Eendaagse vormingen voor zorgverleners

Doelgroep
Palliatief referenten en andere geïnteresseerde zorgverleners uit de thuiszorg,
woonzorgcentra en ziekenhuizen.

Aantal deelnemers
Maximaal 18

Kostprijs
25€
Deelnemers krijgen een aanwezigheidsattest van de vorming.

Locatie
W.E.M.M.E.L., expertisecentrum ‘Waardig Levenseinde’,
J. Vander Vekenstraat 158, 1780 Wemmel – tenzij anders vermeld.

20

2.1.1 VZP-training voor mensen met beginnende dementie SEPTEMBER 2020 Datum

Inhoud 123456
Tijdens deze interactieve training wordt geoefend hoe we wilsverklaringen 7 8 9 10 11 12 13
aanbrengen bij mensen met beginnende dementie. Op welke manier communiceren 14 15 16 17 18 19 20
we? Wat zijn aandachtspunten en beperkingen? Wat zijn de mogelijkheden indien 21 22 23 24 25 26 27
een persoon reeds wilsonbekwaam is? 28 29 30 31
Om deze training te kunnen volgen, is het belangrijk om reeds kennis te hebben van
de verschillende wilsverklaringen. van 13u tot 16u

Docenten
Rafael Veelhaver, hoofdverpleegkundige woongemeenschap Munt en Mirte,
WZC St Rafael
Sarah Baur, theatermaker, auteur, acteur en filmregisseur, kunstenaarscollectief
Choux de Bruxelles

Locatie
Br.E.L., Saincteletteplein 17, 1000 Brussel (ingang via Akenkaai 1, 1000 Brussel)

2.1.2 Rouw NOVEMBER 2020 Datum

Inhoud 1
Via een aantal rouwmodellen bieden we inzicht in wat rouw is en niet is. 2345678
Wat zijn normale rouwreacties en wanneer spreken we van gecompliceerde rouw? 9 10 11 12 13 14 15
Wat kunnen we doen voor mensen die rouwen en vanaf wanneer is het nodig om 16 17 18 19 20 21 22
gespecialiseerde hulp in te schakelen? 23 24 25 26 27 28 29
Hoe kunnen we depressie onderscheiden van rouw? 30 31
Nadien gaan we in op specifieke noden van een aantal doelgroepen: kinderen,
mensen met een verstandelijke beperking,… van 13u tot 16u

Docent
Vicky Van de Velde, psychologe, Forum Palliatieve Zorg

21

Datum JANUARI 2021 2.1.3 Omgaan met verlies als zorgverlener

123 Inhoud
4 5 6 7 8 9 10 Als zorgverlener hebben we regelmatig te maken met rouw en verlies, met verdriet
11 12 13 14 15 16 17 hebben en afscheid nemen, met vasthouden en loslaten… zeker in de palliatieve
18 19 20 21 22 23 24 zorg! Je begeleidt zorgvragers, hun naastbestaanden en je teamgenoten.
25 26 27 28 29 30 31 Nu, in deze meer “geïsoleerd tijden” wordt alles plots anders… Een zorgvrager die
overlijdt terwijl de familie niet kan langs komen. Hoe doe je dat? Wat is nu
van 13u tot 16u belangrijk?... voor die zorgvrager, voor die naasten, voor je teamgenoten… Hoe
ondersteunen we de communicatie in beide richtingen nu alles “afstandelijker” moet
verlopen?
Daarenboven hebben we ook ons eigen verdriet en moeten we dat veel meer “alleen
mee-maken”! Met wie kunnen we dit alles delen ?
In deze vorming willen we daar bij stilstaan. Samen kijken we terug op wat ons
overviel en wat we daaruit kunnen leren. Als individu, als team,...

Docent
Jan Coel, verpleegkundig lector PXL
Lid PXL Supportteam Rouwbegeleiding

Datum FEBRUARI 2021 2.1.4 Subcutane spuitaandrijver

Inhoud
1234567 Wat zijn indicaties voor het gebruik van de spuitaandrijver? We bespreken de voor- en
8 9 10 11 12 13 14 nadelen. We bekijken welke medicatie al dan niet in de pomp mag. Nadien gaan we
15 16 17 18 19 20 21 praktisch aan de slag en oefenen we aan de hand van casuïstiek met de Micrel
22 23 24 25 26 27 28 MPDaily+ pomp.

van 13u tot 16u Docent
Lut Nijs, palliatief verpleegkundige, Omega

22

2.1.5 Zorgvragers met lage gezondheidsvaardigheden MAART 2021 Datum

Inhoud 1234567
In deze vorming krijg je een overzicht van de belangrijkste tips voor meer 8 9 10 11 12 13 14
laagdrempelige zorgcommunicatie. 15 16 17 18 19 20 21
Hoe herken je lage gezondheidsvaardigheden in palliatieve zorg? 22 23 24 25 26 27 28
Wat is ondersteunend voor optimale (mondelinge en schriftelijke) communicatie? 29 30 31

Docent van 13u tot 16u
Leen Haesaert, docente, Thomas More hogeschool

2.1.6 Thematische intervisie: vocht en voeding MEI 2021 Datum

Inhoud 12
Intervisie is een werkvorm waarbij je reflecteert op je eigen handelen, en door 3456789
uitwisseling met collega’s en docenten je denkkader kan vergroten. 10 11 12 13 14 15 16
Na een inleiding op het onderwerp gaan we aan de slag met situaties uit de eigen 17 18 19 20 21 22 23
werkomgeving, waarbij vocht- en voedings(beleid) moeilijk is gelopen. 24 25 26 27 28 29 30
31
Docent
Lindsay Cool, palliatief verpleegkundige Omega van 13u tot 16u
Vicky Van de Velde, psychologe, Forum Palliatieve Zorg

23

Datum SEPTEMBER 2020 2.2 Terugkomdagen voor vrijwilligers

123456 Doelgroep
7 8 9 10 11 12 13 Alle vrijwilligers actief in de palliatieve zorg..
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27 Thema
28 29 30 Online mogelijkheden in de palliatieve zorg – nabijheid dankzij de afstand.

van 13u tot 16u Docent
Philippe Blocklandt, docent en onderzoeksmedewerker, Artevelde Hogeschool Gent

Datum JANUARI 2021 Thema
Nog te bepalen
123
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

van 9u tot 12u

24

2.3 Avondvormingen voor artsen NOVEMBER 2020 Datum

2.3.1 P reventie en behandeling van huidproblemen 1
ten gevolge van antitumorale therapie 2345678
9 10 11 12 13 14 15
Inhoud 16 17 18 19 20 21 22
Preventie en meest geschikte behandeling van de meest voorkomende wonden, in 23 24 25 26 27 28 29
hun verschillende classificaties. Er wordt ook aandacht besteed aan goede 30
verbandkeuze.
van 20u tot 22u
Docent
Jeannine Spinnael, verpleegkundig specialist wondzorg, UZ Brussel

2.3.2 Palliatieve zorg voor mensen met COPD MAART 2021 Datum

Inhoud 1234567
Wat zeggen onderzoek en praktijk rond palliatieve zorg voor mensen met COPD? 8 9 10 11 12 13 14
Welke factoren maken dat toegang tot palliatieve zorg voor mensen met COPD 15 16 17 18 19 20 21
moeilijker is? Wanneer is een patiënt met COPD palliatief? 22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
Docenten
Charlotte Scheerens, onderzoeker, End-of-life Care Research Group VUB en UGent van 20u tot 22u
Longarts (nog te bepalen), Belgian Respiratory Society

25

2.4 Lunchdebatten

De thema’s van de lunchdebatten worden pas enige tijd vooraf vastgelegd om te kunnen
inspelen op de actualiteit.

27 november 2020 (via live stream)
26 februari 2021 in Muntpunt Brussel
28 mei 2021

Datum OKTOBER 2020 2.5 Events

1234 2.5.1 Palliative zorg én ongewone tijden in woonzorgcentra
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18 Met aansluitend een netwerklunch in de Kruitfabriek in Vilvoorde.
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 Doelgroep
Voor directies woonzorgcentra, palliatief referenten en andere geïnteresseerde
van 10u tot 12u30 zorgverleners uit woonzorgcentra.

Programma
Naast een aantal korte en inspirerende lezingen, is er een politiek debat en een
praktijkdebat voorzien. Uitgebreid programma volgt nog.

26

2.5.2 Humor in de palliatieve zorg MEI 2021 Datum

Met aansluitend receptie in Cinéma Galeries, Ravensteingalerij 26, 1000 Brussel 12
3456789
Programma 10 11 12 13 14 15 16
Interactieve lezing door Marcellino Bogers, verpleegkundige, cabaretier en auteur van 17 18 19 20 21 22 23
het boek “Humor als verpleegkundige interventie”. 24 25 26 27 28 29 30
Intro en outro door Pascale Platel. 31
Het toepassen van humor is een officiële verpleegkundige interventie (Bulechek
2016). Toch wordt er op de werkvloer niet uitgebreid stilgestaan bij de werking, de van 19u30 tot 21u
effecten en de mogelijkheden van gebruik van humor. Nochtans, humor relativeert,
ontwapent, ontspant, verbindt, bevrijdt, doorbreekt, ontgift, ontstrest en verlicht. Als
copingstrategie biedt lachen talrijke kansen. Na deze avond ben je een humor expert
en weet je wat de werking, effecten en de mogelijkheden zijn van gebruik van humor
in de palliatieve fase.

2.5.3 EPC-congres (Education in Palliative Care) – MEI 2021 Datum
i.s.m. De Medische Wereld (Uitgestelde editie van 2020)
12
Faculteit Geneeskunde en Farmacie VUB, Laarbeeklaan 103, 1090 Jette 3456789
10 11 12 13 14 15 16
Programma 17 18 19 20 21 22 23
8u45: Registratie en onthaal met koffie en ontbijt 24 25 26 27 28 29 30
9u45: Verwelkoming 31
9u45 – 12u: E PC congres - Education in Palliative Care
van 8u30 tot 16u
• Palliatieve sedatie en euthanasie: pitfalls door Prof. dr. P. Vankrunkelsven,
huisartsengeneeskunde KU Leuven 27

• Wat kan er bij dementie? Door Prof. dr. W. Distelmans,
palliatieve geneeskunde UZ Brussel en Topdokter

• Levensmoeheid versus polypathologie door Dr. A. Vandenbroucke,
geriater AZ Damiaan en Topdokter

• Update van de behandeling van maligne pijn door Dr. M. De Laat,
anesthesist & palliatief arts UZ Gent

• Interactieve sessie met live-voting: Troeven en hindernissen van
de verschillende wilsverklaringen. Door L. Vande Casteele &
K. Van de Gaer, LEIFconsulenten

12u – 13u30: Lunch en bezoek aan de informatiestanden

Moderatoren
Prof. dr. W. Distelmans & K. Van Peteghem

3

OPLEIDINGEN OP MAAT

3.1 Voor zorgverleners

3.1.1 Opleidingen op maat

Onderstaande oplijsting geeft een indicatie van mogelijke thema’s, een combinatie is

tevens mogelijk:
Forum Palliatieve Zorg • Basisconcepten van palliatieve zorg.

• W etgeving en voorzieningen (kan ook in combinatie

met een e-module)

• Rouw en verlies

• Communicatie met naasten en familie

• Kinderen betrekken bij afscheid en overlijden

• Levensmoeheid

• Cultuursensitieve palliatieve zorg

• Cultuursensitieve teams (voor leidinggevenden)

• Empoweren van bewoners en mantelzorgers in

Omega woonzorgcentra
• Pijncontrole

• Symptoomcontrole

• Gebruik subcutane spuitaandrijver
LEIF • Vorming voorafgaande zorgplanning

• Interactieve training voorafgaande zorgplanning -

sessie van 5u

• Levenseindebeslissingen

Indien je interesse hebt in een thema dat niet in bovenstaande lijst opgenomen is,
neem gerust contact op zodat we een gepast aanbod kunnen uitwerken.

De lesinhoud wordt steeds afgestemd op de voorkennis van de deelnemers.
Bovenstaande thema’s worden in een module van 3u aangeboden.
In overleg kan hiervan afgeweken worden.

Kostprijs
90€/lesuur, excl. verplaatsingskosten van de docent.

Locatie
In je eigen voorziening (projectiemogelijkheid voorzien) of in de lokalen van

W.E.M.M.E.L., het expertisecentrum ‘Waardig Levenseinde’.

Contact
02 456 82 09 of [email protected]

30

3.1.2 Ondersteuning organisaties

Het Forum Palliatieve Zorg biedt onder andere advies bij de uitwerking van uw palliatief
beleid of implementie ervan, bij het uitwerken van een vormingsplan levenseindezorg,
bij het samenstellen van uw brochures rond palliatieve zorg, bij het uitwerken en
schrijven van een visietekst.
Verschillende opties zijn mogelijk:
• Telefonisch, online overleg of samenkomst.
• Eén op één of in team.
• E énmalig consult (verheldering van de hulpvraag en verduidelijking van

de mogelijkheden tot ondersteuning) of in traject.

Kostprijs
90€/lesuur, excl. verplaatsingskosten van de docent.

Contact
02 456 82 09 of [email protected]

3.1.3 Patiëntgerelateerde ondersteuning

Het Forum Palliatieve Zorg biedt ondersteuning en nabespreking rond individuele
patiëntensituaties in een palliatieve zorgverlening.
Verschillende opties zijn mogelijk:
• Telefonisch, online overleg of samenkomst.
• Eén op één of in team.
• E énmalig consult (verheldering van de hulpvraag en verduidelijking van

de mogelijkheden tot ondersteuning) of in traject.

Kostprijs
90€/lesuur, excl. verplaatsingskosten van de docent.

Contact
02 456 82 09 of [email protected]

31

3.2 Voor het brede publiek – infosessies

3.2.1 Infosessie palliatieve zorg

Als organisatie kan je een gratis infosessie palliatieve zorg organiseren.
De manier waarop dit vorm krijgt, wordt in samenspraak bepaald
(bv. getuigenissen van zorgverleners, een film met nabespreking,…).
Jouw organisatie zorgt voor publiciteit en logistieke medewerking.
Het Forum Palliatieve Zorg zorgt voor de inhoudelijke invulling en vergoeding van
de sprekers.

Contact
02 456 82 09 of [email protected]

32

3.2.2 Infosessie voorafgaande zorgplanning (i.s.m. LEIF)

Nu een zorgplanning opmaken voor later, wanneer je je wil niet meer kan uitdrukken.
Aan de hand van voorbeelden en interactie worden de deelnemers ruim
geïnformeerd over hun wettelijke mogelijkheden.
Brochures met correcte wilsverklaringen en een handleiding worden best vooraf
aangevraagd via [email protected].

Kostprijs
Sessie van 2u: 180€ + vervoerskosten van de docent.

Locatie
Je kan de sessie in je eigen voorziening organiseren of in de lokalen van
W.E.M.M.E.L., expertisecentrum ‘Waardig Levenseinde’.

Contact
02 456 82 09 of [email protected]

33

Algemene voorwaarden

Bevestiging
Wij bevestigen uw inschrijving per
e-mail, met alle nodige praktische
informatie. Een cursus kan pas
starten bij voldoende inschrijvingen.
Indien de cursus wordt geannuleerd,
wordt u hier zo snel mogelijk van op
de hoogte gebracht.
Het inschrijvingsgeld wordt dan
terugbetaald.

Betaling
Na inschrijving ontvangt u een
factuur met bijgevoegd alle
betalingsmodaliteiten.
Uw inschrijving is definitief na
bevestiging én betaling.

Annulatie
Annuleren is mogelijk tot 7 dagen
voor de cursus. Bij tijdige annulatie
betalen wij u het inschrijvingsgeld
terug. Zonder tijdige annulatie, kan
er geen terugbetaling gebeuren.
Een ingeschreven persoon kan zich
laten vervangen, indien u deze
wijziging vooraf aan ons doorgeeft.

Attestering
Bij elke opleiding is er een
aanwezigheidsattest voorzien.
Voor vormingen op maat dient dit
expliciet vooraf aangevraagd
te worden.

Accreditering
Voor artsenopleidingen wordt
accreditatie aangevraagd.

34

Informatie en contactgegevens

Forum Palliatieve Zorg (erkend Netwerk
Palliatieve Zorg Brussel-Halle-Vilvoorde) is
een open plaats van uitwisseling, vorming

en ontmoeting voor alle partners van
de regio Brussel-Halle-Vilvoorde.

Het Forum heeft tevens een campus in
het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Voor palliatieve thuiszorg
werkt het Forum samen met

Omega vzw.
tel. 02 456 82 07
www.vzwomega.be

LEIF (LevensEinde InformatieForum) is
een open initiatief van mensen en

verenigingen die streven naar een waardig
levenseinde voor iedereen, waarbij respect

voor de wil van de patiënt voorop staat.
LEIF werd begin 2003 opgericht naar
aanleiding van de wetten inzake
patiëntenrechten, palliatieve zorg en

euthanasie, die in 2002 van kracht gingen.
LEIF organiseert de opleidingen van

LEIFconsulenten, LEIFartsen en andere
zorgverleners en voorziet een telefonische

hulplijn rond het levenseinde
(LEIFlijn 078 15 11 55).
www.leif.be

Leerstoel ‘Waardig Levenseinde’ van
deMens.nu aan de VUB
tel. 02 477 60 41

www.waardiglevenseinde.eu

U kan op aanvraag een beroep doen op
het expertisecentrum voor een rondleiding

en voorstelling van alle organisaties die
hier plaatsvinden. Voor meer informatie,
tel. 02/456 82 07, [email protected]

of www.wemmel.center

35

J. Vander Vekenstraat 158
1780 Wemmel

02/456 82 09 (vorming)

Saincteletteplein 17
(ingang via Akenkaai 1)

1000 Brussel
[email protected]