การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย

SUKHOTHAI KINGDOM

การสถาปนา
อาณาจักรสุโขทัย

นางสาวศลิชา อึ้ งเจริญชัย ม.4/5 เลขที่ 27

อาณาจักรก่อตั้งเมื่อไร?

การก่อตั้งกรุงสุโขทัย อาณาจักรสุโขทัย
ก่อตั้งขึ้ นประมาณ พ.ศ. 1780


พ่อขุนศรีอินทรา- ทิตย์ ทรงพระนามเดิมว่า

"พ่อขุนบางกลางหาว" ทรงสถาปนาสุโขทัยขึ้ นมา
ส ร้า ง ค ว า ม เ ป็ น ปึ ก แ ผ่ น ใ ห้ กั บ ช น ช า ติ ไ ท ย
โ ด ย ข ย า ย เ ข ต ก า ร ป ก ค ร อ ง อ อ ก ไ ป อ ย่ า ง ก ว้ า ง
ขวาง สุโขทัยเป็นราชอาณาจักรของชาติไทยอยู่
ประมาณ 200 ปี จึงถูกรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่ งของ
อาณาจักรอยุธยา เมื่ อ พ.ศ. 1981

01

ก า ร ส ถ า ป น า เ กิ ด ขึ้น เ มื่ อ ไ ร ?

เริ่มเกิดเมื่อขอมเริ่มเสื่ อมอํานาจลง ในราว พ.ศ. 1780 ได้มีผู้นํา
สองท่าน คือ พ่ อขุนบางกลางหาว และพ่ อขุนผาเมืองซึ่ งเป็นผู้นําคน
ไทยได้ร่วมมือกัน รวบรวมกําลังเข้าขับไล่ขอมออกจากดินแดนแถบนี้
และตั้งตนเป็นอิสระพร้อมทั้งสถาปนากรุงสุ โขทัย เป็นราชธานีของ
อาณาจักรไทย และได้สถาปนาพ่ อขุนบางกลางหาว เป็นกษั ตริย์
ปกครอง กรุงสุ โขทัยทรงพระนามว่า พ่ อขุนศรีอินทราทิตย์ นับเป็น
กษั ตริย์พระองค์แรกแห่งราชวงศ์ สุ โขทัย หรือราชวงศ์ พระร่วงนับ
ตั้งแต่ พ.ศ 1792 เป็นต้นมาในระยะเริ่มต้นของสถาปนากรุงสุ โขทัย
เป็นราชธานีโดยเฉพาะในสมัย่อขุนศรีอินทราทิตย์ บ้านเมืองยังไม่
มั่นคงมากนักคนไทย ยังอยู่กันอย่างกระจัดกระจาย บางเมืองยังคงมี
อิสระในการปกครองตนเอง ไม่มีการรวมอํานาจไว้ ณ ศู นย์กลาง
เมืองใดเมืองหนึ่ ง โดยตรงบางครั้งจึงมีการทําศึ กสงครามกันเพื่ อแย่ง
ชิงอํานาจ และขยายอาณาเขตของเมือง เช่น ขุนสามชนเจ้าเมืองฉอด
ย ก ทั พ ม า ตี เ มื อ ง ต า ก

02

เมื่อสิ้นรัชสมัยพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ พระราชโอรสองค์ใหญ่ คือ
พ่อขุนบานเมืองได้ขึ้นครองราชย์ ในสมัยนี้สุโขทัยได้ขยาย
อํานาจทางการเมือง ด้วยการทําสงครามกับหัวเมืองต่างๆ
โดยมีพระอนุชาคือ พระรามคําแหงเป็นกําลังสําคัญซึ่งต่อมา
พระองค์ ได้ขึ้นครองราชย์สืบต่อจากพ่อขุนบานเมือง
ในสมัยพ่อขุนรามคําแหงมหาราช พระองค์ทรงเป็นแม่ทัพไปปราบ
หัวเมืองต่างๆ จนเป็นที่เกรงขามของอาณาจักรอื่นๆ
ดังนั้นเมื่อพระองค์ขึ้นครองราชย์ จึงมีหลายเมืองที่ยอมอ่อนน้อม
เข้าร่วมอยู่กับอาณาจักรสุโขทัย โดยที่พ่อขุนรามคําแหงมหาราชมิได้
ส่งกองทัพไปรบ ได้แก่ เมืองหงสาวดี
เมืองสุพรรณบุรี เมืองเพชรบุรี เมืองราชบุรี เมืองหลวงพระบาง
เมืองเวียงจันทร์ และเมืองนครศรีธรรมราช ทําให้อาณาจักรสุโขทัย
มีอาณาเขตแผ่ขยายออกไปกว้างขว้างมาก

03

04

ดังปรากฏใน ศิ ลาจารึกหลักที่ 1 ขณะเดียวกันพ่ อขุนรามคําแหงมหาราช
ทรงใช้หลักธรรม ในการปกครองเพื่ อให้ประชาชนได้อยู่เย็นเป็นสุ ข
ด้วยเหตุนี้จึงทําให้เจ้าเมืองต่างๆเหล่านี้สํ านึกในพระมหากรุณาธิคุณ
ทําให้สุ โขทัยปราศจากข้าศึ กศั ตรูในทุกทิศ นับได้ว่าในสมัยพ่ อขุนรามคําแหง
มหาราช เป็นช่วงสมัยที่อาณาจักรสุ โขทัยเจริญรุ่งเรืองสู งสุ ด

ปัจจัยที่เอื้อต่อการสถาปนา 05
อาณาจักรสุโขทัยเป็นราชธานี

แบ่งได้เป็น 2 ปัจจัย ดังนี้

1. ปัจจัยภายใน ได้แก่ การมีขวัญและกำลังใจดีของ
ประชาชนเนื่ องจากมีผู้นำที่เข้มแข็งและมีความสามารถ การมี
นิสัยรักอิสระ ไม่ชอบให้ผู้ใดมากดขี่ข่มเหง บังคับและบ้าน
เมืองมีความอุ ดมสมบู รณ์

2. ปัจจัยภายนอก ได้แก่ การเสื่อมอำนาจของขอม หลัง
จากที่พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 สิ้นพระชนม์ลง กษัตริย์องค์ต่อมา
ไม่สามารถรักษาอำนาจของตนในดินแดนที่ยึดครองมาได้
ทำให้หัวเมืองต่าง ๆ พากันตั้งตนเป็นอิสระ

อาณาเขตของอาณาจักรสุโขทัย

ตั้งอยู่บนเส้นทางการค้าผ่านคาบสมุ ทรระหว่างอ่าวเมาะตะมะ และที่ราบลุ่ม
แม่นํ้ าโขงตอนกลาง มีอาณาเขต ดังนี้

0 1 ทิศเหนือ:ครอบคลุมเมืองแพร่ น่าน 0 3 ทิศตะวันออก:ครอบคลุมเมืองสระหลวง
จ น ถึ ง เ มื อ ง ห ล ว ง พ ร ะ บ า ง สองแคว (พิษณุโลก)

0 2 ทิศใต้:ครอบคลุมเมืองคณฑี (กำแพงเพชร) ลุมบาจาย (หล่มเก่า)
พระบาง (นครสวรรค์) แพรก (ชัยนาท) สระคา และข้ามฝั่ งแม่น้ำโขง
สุพรรณบุ รี ราชบุ รี เพชรบุ รี ไ ป ถึ ง เ มื อ ง เ วี ย ง จั น ท น์ แ ล ะ เ วี ย ง คำ

นครศรีธรรมราช จนถึงแหลมมลายู

06 0 4 ทิศตะวันตก:ครอบคลุมเมืองฉอด หงสาวดี
จนถึงชายฝั่ งทะเลด้านอ่าวเบงกอล

ก ษั ต ริ ย์ ใ น ส มั ย ก รุ ง สุ โ ข ทั ย

ก่อนการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย เมืองสุโขทัยและเมืองศรีสัชนาลัย
มีเจ้าเมืองปกครองมีพระนามว่า "พ่อขุนศรีนาวนำถม" เมื่ อสิ้นรัชกาลได้มี
บุคคลปรากฏตามศิลาจารึกว่า ขอมสบาดโขลญลำพงเข้ามามีอำนาจปกครอง
เมืองทั้งสอง พ่อขุนบางกลางหาว (เจ้าเมืองบางยาง) กับพระสหาย คือ
พ่อขุนผาเมือง (เจ้าเมืองราด) ซึ่งเป็นโอรสพ่อขุนศรีนาวนำถม ได้ชักชวนคน
ไ ท ย ผู้ รัก ช า ติ บ้ า น เ มื อ ง ทั้ ง ห ล า ย ใ ห้ ร ว ม ตั ว ผ นึ ก กำ ลั ง ชิ ง เ มื อ ง สุ โ ข ทั ย แ ล ะ เ มื อ ง
ศรีสัชนาลัยจากขอมสบาดโขลญลำพง ประกาศสถาปนากรุงสุโขทัยเป็นราช
อาณาจักรอิสระ ประกอบพระราชพิธีอภิเษกพ่อขุนบางกลางหาวเป็นกษัตริย์
ปกครองสุโขทัย ทรงพระนามว่า “พ่อขุนศรีอินทราทิตย์” ในพ.ศ. 1792

07

รายชื่อกษัตริย์ในสมัยสุโขทัย

08

THANK YOU!