การวางแผน

การวางแผนเชิงกลยุทธ์
และการจัดการ

ความหมายของแผน

ประเภทของแผน

ทาไมตอ้ งวางแผน

วา่ ที่ร้อยตรีหญิงสุฑาวรรณ สอนแกว้

6319050039

คณะศึกษาศาสตร์และศิลปะศาสตร์
สาขาการบริหารการศึกษา

การวางแผนชิงกลยุทธ์และการจัดการ

ความหมายของแผน

แผน แบบพิมพเ์ ขียวท่ีกาหนดการจดั สรรทรัพยากร ตารางการปฏิบตั ิงาน
และกิจกรรมที่สาคญั อ่ืนๆ เพ่ือมุ่งไปสู่การบรรลเุ ป้าหมาย

แผน คือ แนวปฏิบตั ิที่กาหนดไวล้ ่วงหนา้ ซ่ึงตอ้ งเกี่ยวขอ้ งกบั การกระทา
อนาคต และความตอ้ งการของบุคคลและองคก์ ร

แผน คือ ผลที่ไดจ้ ากการวางแผน
แผน คือ ส่ิงที่กาหนดข้ึนและถือเป็นแนวดาเนินการ
แผน (Plan) เป็นเอกสารที่เป็นขอ้ กาหนดที่ใชเ้ ป็นเคร่ืองมือหรือแนวทางใน
การปฏิบตั ิที่แสดงโครงการ กิจกรรม วิธีการที่ไดผ้ า่ นการคิดมาแลว้ ลว่ งหนา้ โดย
ผมู้ ีส่วนเก่ียวขอ้ งทุกฝ่ ายร่วมกนั คิดและพจิ ารณาอยา่ งละเอียดรอบคอบ ที่สอดรับ
กบั เป้าหมาย วสิ ยั ทศั น์ พนั ธกิจ ขององคก์ รที่กาหนด
จากความหมายของแผนที่กลา่ วมาพบวา่ แผน คือ ผลที่เกิดจากการวางแผน
หรืออาจกลา่ วอีกนยั หน่ึงวา่ “การวางแผน” คือกิจการรมหรือการกระทาที่
ก่อใหเ้ กิด “แผน” ซ่ึงอาจกระทาข้ึนเป็นลายลกั ษณ์อกั ษร แบบเป็นทางการหรือไม่
เป็นทางการกไ็ ด้

การวางแผน

การวางแผนเป็นกระบวนการคิดเกี่ยวกบั การปฏิบตั ิต่าง ๆ ในการ
บรรลุเป้าหมาย เป็นสิ่งแรกที่ตอ้ งทาเพ่อื ใหเ้ กิดผลที่ตอ้ งการ เป็น
กระบวนการที่อาศยั การสร้างและรักษาแผนการ เป็นการเตรียมข้นั ตอน
การปฏิบตั ิเพอ่ื บรรลุเป้าหมาย และเป็นเทคนิคหน่ึงที่มีความสาคญั ที่สุดต่อ
การจดั การโครงการและเวลา

การวางแผนชิงกลยทุ ธ์และการจัดการ

ประเภทของแผน

จาแนกประเภทของการวางแผนตามระยะเวลา

1 แผนระยะส้ัน (Short – Range Plan) โดยทวั่ ไปจะกาหนดระยะเวลา
ภายใน 1 ปี แผนระยะส้ันเป็ นแผนที่ได้รับการกาหนดไว้อย่าง
เฉพาะเจาะจง เช่น แผนงบประมาณ แผนการฝึกอบรมพนกั งานใหม่ เป็น
ตน้
2 แผนระยะปานกลาง หมายถึง แผนที่มีระยะเวลาปฏิบตั ิมากกว่า 1 ปี
ตามปกติจะอยู่ในช่วง 1 - 5 ปี เช่น แผนพฒั นาเศรษฐกิจและสังคม
แห่งชาติ เป็นตน้
3 แผนระยะยาว (Long – Range Plan) มีระยะเวลากาหนดไวเ้ กิน 5 ปี
ข้ึนไป กาหนดไวอ้ ยา่ งกวา้ ง ๆ เพื่อให้เกิดความยืดหยนุ่ หรือคล่องตวั สูง
เช่น แผนการก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิ
และแผนการสร้างท่อส่งก๊าซไทย มาเลเซีย
เป็นตน้ การกาหนดระยะเวลาและแผนระยะส้นั
หรือระยะยาว อาจมีความแตกต่างกนั บา้ ง

การวางแผนชิงกลยทุ ธ์และการจดั การ

ประเภทของแผน(ต่อ)

จาแนกประเภทของการวางแผนตามระดบั ของการบริหารงานองค์กร

1. แผนกลยุทธ์ (Strategic Planning) เป็นการวางแผนที่ถูกจดั ทาข้ึนโดยผบู้ ริหารระดบั สูง เพ่ือให้
สอดคลอ้ งกบั เป็นหมายกลยทุ ธ์ขององคก์ รแลว้ ประสานไปยงั ผูบ้ ริหารระดบั กลาง และระดบั ล่าง
ทาให้การวางแผนกลยุทธ์มีลกั ษณะการบริหารแบบลงล่าง (Top-Dow Planning) ท่ีผูบ้ ริหาร
ระดบั สูงมีบทบาทสาคญั ท่ีสุด การวางแผนกลยทุ ธ์จะกล่าวถึงขอบเขตกวา้ งๆ ของการจดั กิจกรรม
ขององค์กร ซ่ึงต้องครอบคลุมทรัพยากรท้งั หมดท่ีองค์กรมีอยู่ตลอดจนการพยากรณ์สภาวะ
แวดลอ้ มท้งั ภายในและภายนอก เป้าหมายของการวางแผนกลยทุ ธ์ โดยทวั่ ไปจะมุ่งเนน้ ใหอ้ งคก์ ร
เจริญเติบโตและดารงอยู่ได้ในอนาคต กบั การช่วยเพ่ิมประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการ
ดาเนินงานขององคก์ ร
2. แผนยทุ ธวธิ ี (Tactical Planning) เป็นการวางแผนที่เกิดจากการกระทาร่วมกนั ระหวา่ ง
ผบู้ ริหารระดบั สูงกบั ผบู้ ริหารระดบั กลางเพอื่ ใหอ้ งคก์ รธุรกิจกา้ วไปสู่ผลสาเร็จท่ีวางไว้ ซ่ึงเป็นไป
ตามเป้าหมายยทุ ธวธิ ีและสอดคลอ้ งกบั แผลกลยทุ ธ์ แผนยทุ ธวธิ ี จะมีลกั ษณะเฉพาะเจาะจง และ
เป็นกิจกรรมท่ีตอ้ งกระทาโดยหน่วยงานยอ่ ยซ่ึงอยภู่ ายในองคก์ ร การวางแผนยทุ ธวธิ ีตอ้ งอยู่
ภายใตข้ อบเขตกาหนดของแผนกลยทุ ธ์ แต่แผนยทุ ธวธิ ีจะทาหนา้ ท่ีในการผสมผสานสอดคลอ้ ง
ระหวา่ งแผนกลยทุ ธ์ ซ่ึงถูกสร้างข้ึนโดยผบู้ ริหารระดบั สูง กบั แผนปฏิบตั ิการ ซ่ึงเป็นแผนระดบั
ล่างและมกั เป็นแผนระยะส้นั เขา้ ดว้ ยกนั โดยเนน้ ใหค้ รอบคลุมในส่ิงท่ีมีความสาคญั ท้งั หมด เช่น
ค่าใชจ้ ่าย รายไดเ้ วลา และเครื่องมือเคร่ืองใช้
3. ปฏบิ ัติการ (Operational Plans) ใชอ้ ธิบายเป้าหมายในการปฏิบตั ิงานขององคก์ รในลกั ษณะท่ี
เป็นหนา้ ท่ีเฉพาะของหน่วยงาน หรือมีลกั ษณะท่ีเป็นงานท่ีตอ้ งทาเป็นประจาวนั ต่อวนั การวาง
แผนปฏิบตั ิการเป็นหนา้ ที่ของผูบ้ ริหารระดบั ล่างท่ีจะตอ้ งกระทาตามเป้าหมายปฏิบตั ิการ และให้
สอดคลอ้ งกบั แผนยทุ ธวธิ ี และแผนกลยทุ ธ์ แผนปฏิบตั ิการ และใหส้ อดคลอ้ งกบั แผนยทุ ธวธิ ี และ
แผนกลยุทธ์ แผนปฏิบตั ิการจึงมีลกั ษณะการวางแผนระยะส้ัน ซ่ึงมกั เกี่ยวขอ้ งกบั ปัจจยั ต่าง ๆ
ภายในองคก์ ร ซ่ึงเป็นทรัพยากรที่ผบู้ ริหารสามารถควบคุมได้

การวางแผนชิงกลยุทธ์และการจดั การ

ประเภทของแผน(ต่อ)

จาแนกประเภทของการาวางแผนตามหน้าทดี่ าเนินงาน

1 แผนแม่บท (Master Plan) เป็นแผนที่เกิดจากการรวมแผนท้งั หมดภายในองคก์ รเขา้ ไวดว้ ยกนั
เพอ่ื ใหเ้ ห็นถึงโครงสร้างโดยรวม ของการปฏิบตั ิงานภายในองคก์ ร และใชเ้ ป็นแม่แบบในการ
วางแผนระดบั รองลงไปของกิจการ
2 แผนหน้าท่ี (Functional Plan) เป็นแผนท่ีถูกวางข้ึนเพอื่ เฉพาะเจาะจงใชก้ บั กลุ่มงาน
แผนปฏิบตั ิงานจะเป็นแผนยอ่ ยที่อยใู่ นแผนใหญ่ท่ีเรียกวา่ แผนแม่บท แผนปฏิบตั ิงานจะช่วยใหผ้ ู้
ปฏิบตั ิทราบวา่ หน่วยงานจะตอ้ งทาอะไร ทาอยา่ งไร และทาเพื่ออะไร ตลอดจนแสดง เป้าหมาย
สุดทา้ ยท่ีคาดหวงั เม่ือปฏิบตั ิตามแผนทุกอยา่ งหมดแลว้
3 แผนงานโครงการ (Project) เป็นแผนที่องคก์ รทาข้ึนเพื่อตอบสนองนโยบาย เก่ียวกบั กิจกรรม
ใหญ่ขององคก์ รเฉพาะคร้ัง (เป็นกิจกรรมท่ีนาน ๆทาที มิใช่ทาเป็นประจาสม่าเสมอ ) ซ่ึงตอ้ งใช้
ปัจจยั เป็นจานวนมาก จากหน่วยงานต่าง ๆ ขององคก์ รหลาย ๆหน่วยงาน การวางแผนงาน
โครงการจะช่วยใหห้ น่วยงานยอ่ ยแต่ละหน่วยงานรู้หนา้ ท่ี และความรับผดิ ชอบของตน มีการ
ประสานสัมพนั ธ์อนั ดี ซ่ึงจะทาใหง้ านบรรลุเป้าหมายท่ีวางไวไ้ ดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ
4 แผนสรุป ( Comprehensive Plan ) เป็นแผนที่จดั ทาข้ึนเพอ่ื สรุปรวมแผนหนา้ ที่ตลอดจน
แผนงานโครงงานท่ีองคก์ รกระทา โดยอาจจาแนกเป็นหมวดหมู่ หรือจาแนกตามขอบเขตของงาน
หรือระดบั ความซบั ซอ้ นในการปฏิบตั ิ เพือ่ ใหง้ ่ายต่อการทาความเขา้ ใจ การวางแผนประเภทน้ี จะ
เห็นไดช้ ดั ในการวางแผนบริหารประเทศของรัฐบาล ตวั อยา่ งเช่น แผนสาธารณสุข แผนการ
จดั การศึกษา เป็นตน้
5 แผนกจิ กรรม (Activity Planning) เป็นแผนท่ีจดั ทาข้ึนเพื่อแสดงใหเ้ ห็นตารางเวลาของการ
ปฏิบตั ิงาน (Schedule) แผนกิจกรรมจะแสดงใหเ้ ห็นวา่ แต่ละหน่วยงานยอ่ ยในองคก์ รมีหนา้ ที่
รับผดิ ชอบในการดาเนินกิจกรรมอะไร ในช่วงเวลาใดบา้ ง กิจกรรมน้นั จะเริ่มตน้ เมื่อไร และ
จะตอ้ งดาเนินกิจกรรมต่อเน่ืองกบั หน่วยงานใด บา้ งหรือไม่ เพื่อใหง้ านน้นั แลว้ เสร็จบรรลุผล
สาเร็จตามเป้าหมายอยา่ งมีประสิทธิภาพ

การวางแผนชิงกลยทุ ธ์และการจัดการ

ประเภทของแผน(ต่อ)

จาแนกประเภทของการวางแผนตามความถขี่ องการนาแผนไปใช้

1 แผนหลกั (Standing Plan) (หรืออาจเรียกไดว้ า่ แผนยนื พ้นื แผนถาวร
หรือแผนประจา) เป็นแนวคิด หลกั การ หรือแนวทางปฏิบตั ิในการกระทา
กิจกรรมบางอยา่ งภายในองคก์ ร ซ่ึงตอ้ งมีการกระทาซ้าบ่อยๆ แผนหลกั
หรือแผนประจาน้ี จะถูกนามาใชไ้ ดห้ ลาย ๆ คร้ังโดยไม่มีการกาหนดอายุ
(ข้ึนอยกู่ บั การเปลี่ยนแปลงสภาวการณ์ท้งั ภายในและภายนอกเป็นเกณฑ)์
แผนหลกั หรือแผนประจาจึงตอ้ งเป็นเครื่องมือสาหรับผบู้ ริหารในการ
ตดั สินใจแกไ้ ขปัญหาระหวา่ งฝ่ายต่าง
2 แผนใช้เฉพาะคร้ัง (Single-Use Plan) หมายถึง แผนท่ีเตรียมข้ึนอยา่ ง
เฉพาะเจาะจงกบั เหตุการณ์ที่เกิดข้ึนเพียงคร้ังเดียวแลว้ จะไม่มีโอกาส
เกิดข้ึนอีก (one time Goal ) เม่ือบรรลุผลตามที่กาหนดแลว้ จะเลิกใชแ้ ผน
น้นั ๆ แต่ถา้ สถานการณ์เอ้ืออานวยจะนากลบั มาใชใ้ หม่อีกกไ็ ด้

การวางแผนชิงกลยุทธ์และการจัดการ

ทาไม...ต้องทาแผน

สานกั งานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ (2534, น. 55) ไดก้ ล่าวถึง
ความสาคญั และ เหตุผลของการวางแผนไวว้ า่ การบริหารโดยการใชแ้ ผนมีความสาคญั และ
ทาใหง้ านมีประสิทธิภาพ เพราะ
1. เป็ นการเตรียมการและแกป้ ัญหาไวล้ ่วงหน้า เพื่อให้เป็ นการทางานที่มีจุดมุ่งหมายเป็ น
การพฒั นาไปขา้ งหนา้ ตลอดเวลา ไม่หยดุ อยกู่ บั ท่ีช่วยใหก้ ารดาเนินงานมีประสิทธิภาพ
2. การปฏิบตั ิงานท่ีมีแผน มีระบบข้นั ตอน และระยะเวลา สถานท่ีและเป้าหมายที่กาหนด
ไว้ ค่อนขา้ งเด่นชัด นอกจากจะสะดวกในการดาเนินงานอย่างมากแลว้ ยงั สามารถวดั
ความสาเร็จตรวจสอบ และประเมินผลไดอ้ ีกดว้ ย
3. ในกรณีที่มีปัญหาเกิดข้ึน หรือมีการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ท้งั ในเร่ืองแผนงานของโรงเรียน
หรือ ได้รับผลกระทบจากสภาพแวดลอ้ มทางเศรษฐกิจ และสังคม ถา้ มีแผนอยู่แลว้ ก็จะ
สามารถปรับปรุง แกไ้ ข ไดท้ นั ที
4. สามารถใชเ้ ป็ นเครื่องมือช่วยให้ผบู้ ริหาร ควบคุมนโยบายระดบั ต่าง ๆ สามารถวินิจฉัย
ตดั สินใจ ไดอ้ ยา่ งมีหลกั เกณฑแ์ ละถูกตอ้ ง
5. ทาให้ทราบขอ้ มูลความเป็ นมาในอดีต สถานการณ์ปัจจุบนั และการประมาณการใน
อนาคต เป็น ประโยชน์ต่อการปรับปรุงการบริหารและการจดั การวางแผน
6. การวางแผนทาใหส้ ามารถใชท้ รัพยากรอยา่ งประหยดั และไดผ้ ลคุม้ ค่า ท้งั น้ีเพราะในการ
วางแผนตอ้ งคานึงถึงการระดมทรัพยากรทุกอยา่ งท่ีมีอยอู่ ย่างจากดั มาดาเนินการตามความ
จาเป็ น ก่อนหลงั ให้เหมาะสมกบั สถานการณ์ต่าง ๆ โดยเลือกวิธีที่ดีที่สุดทาให้เกิดการ
ประหยดั ในการใชท้ รัพยากร (คน เงิน วสั ดุ การบริหารหรือการจดั การ)
7. การวางแผนทาให้เกิดความร่วมมือประสานงาน การประสานแผนและโครงการท้งั ใน
หน่วยงานเอง ต่างหน่วยงาน และในระดบั ต่าง ๆ เพ่ือใหก้ ารดาเนินงานสอดคลอ้ งกนั ไม่เกิด
ความซ้าซ้อนและเป็ น การระดมทรัพยากร เพ่ือประหยดั และย่นระยะเวลาการพฒั นาให้
ประสบผลสาเร็จไดไ้ วยงิ่ ข้ึน

การวางแผนชิงกลยุทธ์และการจดั การ

ทาไม...ต้องทาแผน

ปรีชา หงส์ไกรเลิศ 2557: หนา้ 7-8,7-9 กล่าวถึงความสาคญั ของการวางแผนไวว้ า่
1. การวางแผนเป็นการป้องกนั สิ่งท่ีคาดวา่ จะเกิดในอนาคต เนื่องจากการวางแผนเป็น

การคาดการณ์วา่ ในอนาคตจะเกิดอะไร แลว้ ควรทาอยา่ งไรเมื่อเกิดเหตุการณ์ตามที่
คาด
2. การวางแผนเป็นการลดปัญหาความยงุ่ ยากและความไม่แน่นอนในอนาคต องคก์ าร
จาเป็นตอ้ งมีการเตรียมตวั ใหส้ ามารถปรับตวั เผชิญกบั ความเปลี่ยนแปลงในอนาคต
ซ่ึงเกิดจากการ เปล่ียนแปลงของสภาพแวดลอ้ มต่าง ๆ ถา้ องคก์ ารไม่มีการวางแผน
อาจทาใหอ้ งคก์ ารน้นั ไม่สามารถ ปรับตวั ไดแ้ ละประสบกบั ปัญหาความยงุ่ ยากต่าง ๆ
ตามมาในอนาคต
3. การวางแผนเป็นการดาเนินการใหบ้ รรลุตามเป้าหมายและวตั ถุประสงคข์ ององคก์ าร
อยา่ งมีประสิทธิภาพ การวางแผนช่วยใหอ้ งคก์ ารสามารถดาเนินงานเป็นไปตาม
เป้าหมายและวตั ถุประสงค์ ที่กาหนดไวอ้ ยา่ งมีข้นั ตอนที่ชดั เจนและเหมาะสมตาม
สภาวการณ์น้นั
4. การวางแผนเป็นการลดการทางานที่ซ้าซอ้ นและสบั สน การวางแผนช่วยใหอ้ งคก์ าร
ทราบวา่ ตอ้ งทาอะไร เมื่อไร อยา่ งไร ใครเป็นผรู้ ับผดิ ชอบในส่วนใดงานใด ดงั น้นั
องคก์ ารที่มีการวางแผน จะสามารถมองเห็นภาพรวมในการท างานที่ชดั เจน ทาให้
เกิดความชดั เจนในการดาเนินงาน
5. การวางแผนเป็นการใชท้ รัพยากรในองคก์ ารอยา่ งมีประสิทธิภาพ การวางแผนทาให้
องคก์ ารทราบความสาคญั ก่อนหลงั ของการใชท้ รัพยากรที่มีอยใู่ นองคก์ ารวา่ ควรให้
ความสาคญั กบั งานใด ก่อนงานใดหลงั
6. การวางแผนก่อใหเ้ กิดการประหยดั เนื่องจากการวางแผนช่วยลดการซ้าซอ้ นของ
งานทาใหอ้ งคก์ ารมีการใชท้ รัพยากรอยา่ งมีประสิทธิภาพ