สะตุ ประสะ ฆ่าฤทธิ์ รุ่น 12

ยาไทย หรือ ยาแผนไทย มักใช้เป็น ยาตำรับ แต่ละตำรับ ประกอบด้วยตัวยาต่างๆ มากบ้าง น้อยบ้าง ตามสรรพคุณของยาที่แพทย์ต้องการ ตัวยาแต่ละตัว มีบทบาทหน้าที่ชัดเจนแน่นอน ไม่ว่าจะ เป็นตัวยาหลัก ตัวยารอง ตัวยาช่วย ตัวยาปรุงแต่ง หรือกระสายยา
ในการเตรียมตัวยาเพื่อใช้ปรุงยาตามตำรับยานั้นมีความสำคัญมาก แพทย์แผนโบราณมีวิธีการเก็บ การทำให้แห้งและการรักษาสมุนไพรเพื่อให้ได้ตัวยาที่มีคุณภาพสูงสุด ปรุงเป็นยาแล้วได้ยาดีแก้โรคได้ สมตามความต้องการ ซึ่งวิธีการต่างๆ นั้นอาจแตกต่างกันบ้างตามแต่ชนิดของตัวยาสมุนไพร
ตัวยาสมุนไพรหลายชนิดจำเป็นต้องผ่านกระบวนการบางอย่าง ก่อนที่แพทย์ปรุงยาจะนำมา ใช้ปรุงยาได้ ทั้งนี้เนื่องจากตัวยาสมุนไพรหลายชนิดมีฤทธิ์แรง หากใช้เกินขนาดหรือใช้ไม่ถูกวิธี ก็อาจ ทำอันตรายถึงแก่ชีวิตได้ จึงต้องผ่านกระบวนการบางอย่างก่อนที่แพทย์จะนำมาใช้ปรุงยาได้หรือตัวยา สมุนไพรไม่สะอาด มีการปนเปื้อนของเชื้อโรค มีปริมาณความชื้นมากเกินไป จะต้องผ่านกระบวนการ ตามหลักทฤษฎีการแพทย์แผนไทยที่เรียกว่า “สะตุ ประสะ และฆ่าฤทธิ์” เพื่อความปลอดภัยในการใช้ ปรุงยา
รายงานนี้เป็นความพยายามในการรวบรวมวิธีการ ในการเตรียมตัวยาสมุนไพรอันตรายบางชนิด ก่อนใช้ปรุงยา โดยเฉพาะวิธีการที่เรียกกันในทางการแพทย์แผนโบราณว่า ประสะ (ตำราโบราณบาง เล่มอาจเขียนเป็นประสระ), สะตุ (ตำราโบราณบางเล่ม อาจเขียนเป็น สตุ) และฆ่าฤทธิ์ โดยอ้างอิงจาก
ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรม โดยกองประกอบโรคศิลปะ สำนักปลัดกระทรวงสาธารณสุข และ หนังสือการเตรียมเครื่องยาไทยบางชนิดก่อนใช้ปรุงยา (ประสะ-สะตุ-ฆ่าฤทธิ์) โดยสำนักคุ้มครอง ภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก.

คณะผู้จัดทำ
นักศึกษาแพทย์แผนไทย สาขาเภสัชกรรมไทย รุ่น ๑๒
สถาบันการแพทย์แผนไทยเนตรดาว

Keywords: สะตุ, ประสะ, ฆ่าฤทธิ์