ฐานหมากฮอส

ฐานการเรยี นรตู้ ามกจิ กรรมขบั เคลอื่ นตามแนวปรัชญาเศรษฐกจิ พอเพียง ปกี ารศกึ ษา 2563

ชื่อฐานการเรียนรู้ กฬี าไทย กจิ กรรมเรอื่ ง หมากฮอส

สถานทีจ่ ัดกิจกรรม หนา้ อาคารลาซาล ผจู้ ดั ทา นายสถาพร จันทรศ์ รีดชี ยั

1. ความเป็นมา

เปน็ กลุ่มเกมกระดานวางแผนสาหรับผเู้ ลน่ สองคน ซงึ่ เกย่ี วขอ้ งกับการเดนิ หมากเหมอื นกันในแนวทแยงและการยึด

บังคบั โดยโดดขา้ มหมากฝั่งตรงข้าม หมากฮอสพฒั นามาจาก Alquerque

หมากฮอส เกมส์กระดานทใ่ี ครๆก็รู้จกั โดยเฉพาะเด็กวยั เรียนมกั จะเล่นกนั ในช่วงเวลาพักกลางวนั เล่นกันเป็นกลมุ่

บางคร้ังก็แบง่ กนั เป็นทมี เพ่ือช่วยกนั เล่น เล่นเกมส์หมากฮอส เกมส์นเี้ ราจะต้องเดนิ เพอ่ื พัฒนารา่ ง สามารถเดนิ ยาวๆ และ

ชนะคแู่ ข่งได้

2. วตั ถปุ ระสงค์

1. ฝึกการวางแผนอย่างเปน็ ระบบ 2. รกู้ ฎกตกิ าการเลน่ หมากฮอส 3. ฝึกสมาธิ

3. การจัดกิจกรรมการเรยี นรู้

1. รวู้ ธิ ีการอา่ นตารางหมากฮอส

2. รูปแบบการเดินหมากฮอส 5 ตาแรก

3. เทคนิคการเดนิ ก่อน-หลงั

4. กฎกติกาการเล่นหมากฮอส

4. การวิเคราะหผ์ ลท่คี วามสอดคล้องกับหลักปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี ง ( 2 : 3 : 4 )

2 เง่ือนไข

เง่ือนไขความรู้ เง่อื นไขคณุ ธรรม

มีความรู้เกยี่ วกับ กฎ กติกาที่เกย่ี วขอ้ ง มีความรอบคอบ 1. มีความตระหนักในคุณธรรมประพฤตปิ ฏบิ ตั ิตน

ท่จี ะนาความรู้มาพิจารณาเชอื่ มโยง ประกอบการวาง ตามบทบาท

แผนและระมดั ระวังในขน้ั ตอนปฏบิ ัติ เช่น 2. ความซ่อื สัตย์

1. อปุ กรณ์การเล่น 3. ความสจุ รติ

2. ความสาคัญ บทบาท หน้าที่ ทศิ ทางในการเดิน 4. ความอดทน

หมากของแตล่ ะตวั 5. ความเพยี รพยายาม

3. กฎ กติกา มารยาทในการเลน่

4. การตงั้ ตวั หมากฮอส

5. เรียนรู้สิ่งทจ่ี าเป็นต่อการเรยี นรู้กอ่ น ข้อกาหนด การ

ปฏิบตั เิ บือ้ งต้น

6. สะสมความรูแ้ ละประสบการณ์ สามารถสร้าง

แนวทางใหม่เพ่มิ เติม

3 หลักการ

ความพอประมาณ ความมเี หตุผล มภี ูมิคุ้มกนั ที่ดี
1. การใช้เวลาว่างใหเ้ กดิ ประโยชน์
1. พอประมาณกับเวลา ในการเล่น 1. ทาให้มสี ตริ ตู้ ัวอยู่เสมอ ว่า 2. ฝึกสมาธเิ พอ่ื ใชป้ ระโยชนใ์ นการ
เรียนการสอน
แตล่ ะคร้งั จะไมท่ าให้งานอ่ืนหรอื ขณะนี้เรากาลังทาอะไร 3. รูจ้ ักประเมินความสามารถของ
ตนเองในการเล่น
การเรียนเสียหาย 2. เป็นการพัฒนาจติ ใจและ

2. พอประมาณกับอุปกรณ์ทม่ี ีอยู่ ปรับตวั เขา้ กับบคุ คลอ่นื

3. พอประมาณกบั สถานท่ี ควร 3. เป็นการฝกึ สมาธิ

พจิ ารณาว่าท่ีใดเหมาะสมสาหรบั

การเลน่

เป้าหมายสมดลุ และพรอ้ มรับการเปล่ยี นแปลงใน 4 มิตทิ ่สี มดลุ ย่ังยืน

ด้านวัตถุ ดา้ นสังคม ดา้ นส่ิงแวดล้อม ด้านวัฒนธรรม

1. การประหยดั อุปกรณ์ 1. ทาใหเ้ กิดความสามคั คี 1. ทาให้เกดิ มีวินัยให้คน 1. สบื สานศิลปวฒั นธรรม

การเล่น กันในชุมชน เคารพต่อกฎกตกิ าของ การละเลน่ ของไทย

2. มีราคาถูก ใช้งานได้ 2. สรา้ งสงั คมทเี่ ข้มแข็ง สังคม 2. ทาใหเ้ กิดการรจู้ ักการ

ยาวนาน และสงบ 2. ปลูกจติ สานึกในการ ให้อภัย แบง่ ปัน

ตอ้ งรับผิดชอบต่อ ชว่ ยเหลือ รวมท้ังสรา้ ง

สง่ิ แวดล้อมในท้องถ่ินง่ายๆ ความสามคั คี

ความรทู้ ไี่ ด้รบั จากฐานการเรยี นร้ทู ั้ง 3 ศาสตร์

ศาสตร์พระราชา ศาสตร์ภมู ิปญั ญา/ท้องถนิ่ ศาสตรส์ ากล
การเรียนร้แู ละการเลน่
การแก้ปัญหา เมอ่ื นักเรียนทาไมไ่ ด้ การเขา้ หาผ้รู ู้ในท้องถน่ิ หรือชุมชน หมากฮอส ออนไลน์
https://www.makhos.com/
กต็ ้องหมนั่ ฝกึ ฝนจนเกิดความ เพ่ือศกึ ษาถึงลักษณะ รูปแบบของ https://makhos.gameindy.com/
https://sites.google.com/site/
ชานาญ ผลงาน chessclubkmutnb/hmakhxs/ktika-
hmakhxs

รายช่ือสมาชกิ ฐานกีฬาไทย

กิจกรรม หมากฮอส

ลาดับท่ี หอ้ ง ชอื่ -สกลุ

1 ม.1/4 เดก็ ชายปุญญพัฒน์ หมวกเอ่ยี ม

2 ม.1/4 เดก็ ชาย ชษิ ณุพงศ์ อยู่สาราญ

3 ม.1/4 เดก็ ชายจริ ภัทร สุขเกษม

4 ม.1/5 เดก็ ชายธนกฤต เพญ็ เขตรกจิ

5 ม.1/6 เดก็ ชายธิตพิ ัฒน์ ศรีเพ็ญ

6 ม.1/7 เด็กชายมหาสมทุ ร ชาตาคม

7 ม.1/7 เด็กชายแทนคุณ กลบั จันทร์

8 ม.1/7 เด็กชายธนาวุฒิ จานงค์

9 ม.1/7 เด็กชายศกั ดส์ิ ิทธ์ิ กิตตวิ รวฒั น์

10 ม.2/5 เด็กชายวรเชษฐ์ ศลิ าคุปต์

11 ม.2/5 เดก็ ชายอนนั ตย์ดา แกว้ มะ

12 ม.2/5 เด็กชายนิธิวัฒน์ มาหา

13 ม.2/5 เดก็ ชายกฤษณะ ชอกแกว้

14 ม.2/5 เดก็ ชายอนชุ ติ โง่นประสทิ ธิ์

15 ม.2/5 เดก็ ชาย กฤตยชญ์ สีกะพา

16 ม.2/5 เด็กชายพฒุ ิพงศ์ ปาเบ้า

17 ม.2/5 เด็กชายภัคนนั ท์ บรุ ะพันธ์

18 ม.3/7 เดก็ ชายพณิชพล บญุ โสม

19 ม.3/7 เด็กชายดนชุ ดิ โคตะรักษ์

20 ม.3/7 เด็กชายอัครเดช แก้วแสงดี

21 ม.3/7 เด็กชายรักษ์ตนชัย เปลยี่ นพนั ธ์

22 ม.3/7 เด็กชายฐาปนพงศ์ มหาสุภาพ

23 ม.3/7 นายอุดมศกั ด์ิ เตยสรอ้ ย

24 ม.3/7 เดก็ ชายศภุ ณฐั จมู คาตา

25 ม.3/7 เดก็ ชายธนบรู ณ์ ชาวนายก

26 ม.3/7 เดก็ ชายวรเมธ เอยี่ มน้อย

27 ม.3/7 เดก็ ชายอภวิ ัฒน์ พันธ์กลับ

28 ม.3/7 เดก็ ชายธีรภัทร์ เจริญขา

29 ม.3/7 เดก็ ชายภัทรพล เมืองทอง

30 ม.3/7 เดก็ ชายวรเมธ เอย่ี มนอ้ ย

วิธีการเลน่ หมากฮอส
หมากฮอส

หมากฮอสเปน็ เกมสท์ างความคดิ ชนิดหน่ึง ประกอบดว้ ยผู้เลน่ 2 ฝา่ ย ฝ่ายละ 1 คน แตล่ ะ
คนมตี วั หมากคนละ 8 ตวั เลน่ บนกระดานขนาด 8x8 ชอ่ ง ทม่ี ีการทาเครอื่ งหมายชอ่ งเวน้ ชอ่ ง สลบั กัน

กระดานหมากฮอส
วิธีการเล่นหมากฮอส

ผูเ้ ลน่ แตล่ ะฝ่ายจะสลับกันเดิน โดยจะตอ้ งเดนิ ในชอ่ งท่ีมีการทาเครื่องหมายไวเ้ ท่านนั้ ตัว
หมากธรรมดาจะเดนิ ได้คร้ังละ 1 ช่อง และไมส่ ามารถเดินถอยหลังได้ เม่ือเดนิ ตัวหมากธรรมดาไปถึงสดุ ตารางของฝา่ ยตรง
ขา้ ม ตัวหมากธรรมดาจะเรยี กวา่ " ฮอส "ซ่ึงสามารถเดินไปขา้ งหน้าหรอื ถอยหลังกชี่ อ่ งก็ได้ ในแนวใดก็ได้ท้ัง 4 ทศิ แนวทแยง
เกมสจ์ ะส้นิ สดุ เมื่อฝ่ายที่กินตัวหมากของอีกฝา่ ยหนึง่ จนหมด หรือไล่จนอีกฝา่ ยหน่ึงจนมุม เป็นผูช้ นะ หรอื มีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
ยอมแพ้

การกนิ การกินมีทง้ั การกนิ ตวั เดยี วและการกนิ หลายต่อ โดยตวั หมากตวั หน่งึ จะกนิ ขา้ มตัว
หมากอีกตวั หนง่ึ ไปอยใู่ นชอ่ งหลงั ตัวหมากท่ถี ูกกนิ ในแนวทแยง

การกนิ ต่อเดยี ว การกนิ 2 ต่อ ใชฮ้ อสกนิ 3 ตอ่
หมากฮอส 3 แถ

หมากฮอส 3 แถว มีกติกาการเลน่ เหมือนกบั หมากฮอสไทยทุกประการ แต่ต่างจากหมากฮอสไทยท่ี ตัวหมากของแต่ละฝา่ ยมี
ฝ่ายละ 12 ตวั การจัดหมากจะจัดเป็น 3 แถว ดังรูป

รปู การจดั กระดานหมากฮอส 3 แถว

แนวทางการเดินก่อน
เราสามารถเลอื กรปู เดนิ ก่อนทดี่ ีและเป็นทน่ี ยิ ม จากกลมุ่ หมากดังต่อไปนีค้ รับ
o หมากมาตรฐาน หรอื เรยี กว่า สแตนดาร์ด
o หมากอปี ุ้มออกศกึ
o หมากสามเรียงเดนิ ก่อน
o หมากอีโต้ขวา้ งเหี้ย
o หมากพุ่งหวั หรือเรยี กวา่ หมากพุ่งหลาว
o หมากตดั เจด็ เดนิ ก่อน
o หมากกองโจรเดินก่อน
o หมากยอ่ สั้นเดนิ ก่อน

แนวทางการเดนิ หลัง
การเดนิ หลัง ในหมากฮอสท่ีดีและนิยม มดี ังตอ่ ไปนีค้ รับ
o รปู ผสมเกา้ แต้มสูท้ ุกทิศ
o รปู ผสมแปดแต้มสทู้ ุกทิศ
o รูปกองโจรเดนิ หลงั สูท้ ุกทิศ
o รปู ตดั หนา้ สายดว่ น
o รปู ตดั ข้างสายด่วน
o รปู ยอ่ สน้ั เดนิ หลัง

การเดินหลัง มีข้อดีตรงที่เลอื กต้มสู้ทถี่ นัดได้การเดนิ หลังคนส่วนมาก คดิ วา่ เสียเปรียบ ท่ีจรงิ ไมน่ ะครบั สูสีเดินก่อน
ครับ การเล่นแข่งกีฬาหมากฮอส ตอ้ งสขุ ุม ตอ้ งคดิ รอบคอบ ตาราเพียงเปน็ แนวทางเดนิ ใหพ้ อส้ไู ดค้ รบั เวลาเดนิ ไป ไประวงั
ลกู หลอกของคูต่ อ่ สู้ การเดนิ หมากอย่าเดินเขา้ ขา้ งกระดานหลายๆตวั จะออ่ นแรงสู้เขาไม่ไดค้ รบั ทางหมากกระกระดานดกี ว่า
ขา้ งกระดาน

หลักการแกก้ ลหมากฮอส
1. หาทางแก้กลแตล่ ะกลโดยไมแ่ ตะต้องหรอื เคลือ่ นย้ายตัวหมาก วธิ นี ีจ้ ะทาให้ไดป้ ระโยชนส์ ูงสุด ท้งั จากการแก้กล และ

การเลน่ ปกติ เพราะเปน็ การฝึกการวางแผนและคาดการณ์ในอนาคต การดูเฉลยแมจ้ ะทาใหไ้ ดร้ ับความรู้เพม่ิ ขนึ้ ใหม่ทนั ทีก็
ตาม แต่จะเปน็ การบังคับยดั เยียด หรือลักษณะการท่องจา ไมใ่ ช่การฝึกสมองใหเ้ ฉยี บคมยง่ิ ข้นึ เวน้ แต่บางกล ท่ีเมือ่ พยายาม
อยา่ งเต็มท่แี ล้ว ยังหาทางแก้ไมไ่ ด้ แสดงว่ากลรปู นั้นมคี วามซับซอ้ นเกินความสามารถของผ้เู ลน่ ในขณะนั้น จึงค่อยใชว้ ิธี
สุดท้ายคอื การดูเฉลย ซ่งึ จะช่วยใหท้ ราบแนวและเทคนิคการเลน่ เพิม่ มากข้นึ อนั จะเป็นประโยชนส์ าหรบั การแก้กลทม่ี ี
ลักษณะ ใกลเ้ คยี งกนั ได้ ในคร้ังต่อ ๆ ต่อไป

2. อย่ายอมแพ้ง่าย ๆ หมากกลคือปริศนาทีต่ ้องหาทางแก้ แต่ละกลมคี วามยากงา่ ยแตกตา่ งกนั สาหรับกลท่งี ่าย อาจใช้
เวลาเพียงเล็กน้อย แต่กลท่ีซับซ้อนต้องใช้เวลามาก และอาจหาทางแกไ้ ม่พบใน ขณะนั้น ลองวางรปู กลน้นั ไวก้ ่อน แล้ว
พกั ผ่อนให้สบาย จนร้สู กึ สดชนื่ และพร้อมที่จะแกไ้ ขปญั หาตา่ ง ๆ แลว้ จึงคอ่ ยนากลทคี่ า้ งอยมู่ าพจิ ารณาใหม่ ในคร้ังหลังนี้
อาจจะทาใหพ้ บกบั คาตอบได้อยา่ งงา่ ยดาย

3. มองหาความคิดพ้นื ฐานในกลน้ันหลกั การเดนิ ทส่ี าคัญของหมากฮอสคือ การกินและการกัก ดังน้ัน การเลน่ ปกตหิ รือ
การแกห้ มากกล ก็ขึน้ อยกู่ บั พ้ืนฐาน 2 ประการน้ี ในบางกลอาจมีหลายรปู แบบซอ้ นกันอยู่ จาเปน็ ที่ผูเ้ ล่นจะตอ้ งมองให้ออก
อย่าลมื ว่าทกุ กลจะมีกลแจไขทางออกอย่างน้อยท่ีสุด 1 ทางเสมอ อาจจะเป็นการเดินเพียงครั้งเดยี ว กน็ าไปสคู่ าตอบได้ บาง
กลอาจมีความซบั ซ้อนแบบเขาวงกต ซึ่งจะต้องหาทางออกใหพ้ บ

4. มองหาหมากกลจากการเลน่ ปกติในการเลน่ หมากฮอสเกือบทุกกระดาน จะมีหมากกลแฝงอยู่ โดยเฉพาะอยา่ งยิ่งช่วง
ปลายกระดาน ถา้ ฝกึ จนเปน็ ความเคยชินแลว้ จะเกดิ ประโยชน์มาก เพราะรูปกลเหล่านน้ั จะมีสว่ นสาคัญสาหรบั การเล่นท่ีจะ
ช่วยกรยุ ทางไปสู่ชยั ชนะ

กลท่ี 1 (สงั ข์ เพียรแนวน่มุ ) เฉลย
ดาเดนิ กอ่ น เอาชนะ กรณีที่ 1 ไม่ชนะ
10-6,16-12,5-27, 12-3, 27-5, 3-12เสมอ
กลท่ี 2 (สงั ข์ เพียรแนวน่มุ ) ล้อเลยี น
ดาเดนิ กอ่ น เอาชนะ
กรณีท่ี 2 ชนะ
5-27, 15-19, 32-28, 16-12, 27-5, 20-24, 10-
6, 2-8, 6-2 ชนะ

เฉลย
กรณที ่ี 1 ชนะ
7-2, 9-14, 2-20, 27-31, 30-25, 31-17, 20-
31, 17-13, 25-22ชนะ

กรณที ี่ 2 ชนะ
7-2, 9-13, 2-6, 10-14, 22-17(ตาอนื่ ไมช่ นะ),
13-22, 6-9 ชนะ

กลท่ี 3 (ศุภกิตต์ิ) เฉลย
ขาวเดินก่อน หาเสมอ 31-27, 19-16, 2-6, 16-12, 27-20, 12-8, 10-
14, 30-26, 6-9, 26-22, 20-16, 8-3, 16-26, 3-
กลท่ี 4 (ศภุ กติ ต์ิ) 17, 9-14, 17-10, 26-7เสมอกัน
ขาวเดนิ ก่อน เอาชนะ
เฉลย
13-17, 25-21, 17-22, 24-20, 16-19, 21-17,
22-25, 17-14, 25-29, 14-10, 19-23, 10-6,
29-15, 6-1, 15-11, 1-19, 23-27, 19-16, 11-
15, 16-30, 27-31, 20-16, 31-20, 16-12, 15-
19, 30-16, 20-11ชนะ

กลท่ี 5 (ศภุ กติ ต์ิ) เฉลย
ขาวเดินก่อน เอาชนะ 1-15, 26-23, 15-22, 23-19, 22-31, 19-16,
31-26, 16-12, 26-19, 8-4, 19-1, 4-15, 1-19,
กลท่ี 6 (ศุภกิตต)์ิ 12-8, 19-30, 8-4, 30-12, 4-11, 7-16, 20-11,
ดาเดินก่อน เอาชนะ 12-3ชนะ

เฉลย
3-17 (3-21 กช็ นะเหมือนกัน), 30-21, 17-22,
21-3, 22-13, 9-14, 13-22, 3-10, 11-8, 10-1,
22-13, 14-18, 8-3, 1-28, 13-31, 28-1, 3-14
ชนะ

แบบประเมนิ ความพึงพอใจแหล่งการเรียนรู้การน้อมนาหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
ของโรงเรียนลาซาลโชตริ วนี ครสวรรค์