วิศวกรรมกับงานกู้ภัยอาคารถล่ม

วศิ วกรรมกับงานกภ-ู ยั อาคารถล4ม

กรณีศกึ ษา : อาคารถลม4 จากเหตกุ ารณ@เพลงิ ไหม-

บรเิ วณถนนบรมราชชนนี

เหตกุ ารณ)อาคารถลม. ขณะทำการก.อสร5าง ขณะทำการร้อื ถอน หรือจาก
เหตกุ ารณเ) พลิงไหม5 ลว5 นเปนA โศกนาฏกรรมทที่ ำให5เกิดความสูญเสยี ท้ังชวี ิตและ
ทรัพย)สนิ เม่อื เกิดเหตุแลว5 หนว. ยกภ5ู ยั ท้ังอาสาสมคั รและภาครัฐไดร5 ะดมกำลังเขา5
สบื ค5นผ5ูท่ตี ิดอยใ.ู นอาคาร ตรวจหาสญั ญาณชพี ว.ามีผูร5 อดชีวิตหรอื ไม. รวมถงึ หา
ตำแหน.งของผู5ท่ียังมีชีวิตและผ5ทู ีเ่ สยี ชวี ิตวา. อย.ูส.วนใดของอาคาร จากนน้ั จะ
ดำเนินการนำรา. งผ5ทู ี่ยังมีชวี ติ และผ5ทู เี่ สียชวี ิตออกมาจากอาคาร นนั่ คอื ภารกิจ
หลักของหน.วยกภ5ู ยั ที่จะทุ.มเทกำลังเข5าปฏิบตั ิงานอยา. งเต็มที่ แต.จากสภาพ
อาคารถล.มท่ีมีลกั ษณะชิ้นส.วนอาคารแตกหักกองทับซ5อนๆกันอยา. งระเกะระกะ
นัน้ ไมใ. ช.เร่อื งง.ายเลยท่ีจะเข5าไปปฏบิ ตั ิภารกจิ ดงั กลา. ว สภาพชน้ิ สว. นโครงสร5างท่ี
กองสูงๆตำ่ ๆในแต.ละตำแหน.งอาจเกิดการเคลื่อนตัววิบตั ิซำ้ เปAนอันตรายตอ.
หนว. ยก5ูภัยทเี่ ข5าไปปฏิบัติงาน ดว5 ยเหตนุ กี้ ารนำหลกั ความร5ูดา5 นวศิ วกรรมมาช.วย
ประเมินสภาพความปลอดภยั ระบตุ ำแหนง. ทค่ี วรทำการเสริมค้ำยันให5มีความ
แข็งแรงก.อนเขา5 อาคาร รวมถงึ ตำแหนง. และทศิ ทางท่ีปลอดภัยที่สดุ ทีจ่ ะสามารถ
เข5าอาคาร(ทเ่ี กดิ เหตถุ ลม. แลว5 )เพอ่ื ชว. ยเหลือผท5ู ต่ี ิดอยู.ภายในอาคารนบั เปAนเรือ่ ง
สำคัญและเปAนประโยชน)ตอ. การปฏบิ ัติงานของหนว. ยกู5ภยั มาก

บทความนี้จะกล.าวถงึ ลำดับขัน้ ตอนการนำหลกั วิศวกรรมมาใชเ5 พือ่
สนับสนนุ การทำงานของหน.วยก5ูภยั ทเี่ ขา5 ไปสบื ค5นสัญญาณชพี และนำร.าง
ผู5เสียชีวิตออกจากอาคารถลม. ในเหตกุ ารณเ) พลงิ ไหม5ที่บรเิ วณถนนบรมราชชนนี
เม่ือวนั ที่ 3 เมษายน 2564 ซง่ึ ผเู5 ขยี นได5รับแจ5งว.าเกิดเหตอุ าคารเพลงิ ไหมแ5 ละ
อาคารถลม. จากเจา5 หนา5 ทผ่ี ู5ใหญท. .านหน่งึ ของกรมปอ_ งกนั และบรรเทาสาธารณ
ภยั และไดร5 ับทราบวา. มีผูต5 ดิ อยูใ. นอาคารด5วย เวลาทไี่ ดร5 บั ทราบข.าวประมาณ
8.15 น. ไดเ5 ขา5 ไปถึงสถานท่เี กิดเหตุประมาณ 9.30 น. และได5อยปู. ระสานความ
ชว. ยเหลือเท.าทีส่ ามารถทำได5จนถึงเวลาประมาณ 6.00 น ของวนั ถดั มา จาก
ประสบการณ)ที่ได5เขา5 ไปร.วมทำงานกบั หน.วยกู5ภยั มาในหลายอาคารรวมถึง
อาคารทก่ี ำลังกล.าวถึงนี้ ผ5ูเขยี นขอนำประสบการณ)มาเลา. เปAนกรณศี ึกษาดังน้ี

เมื่อเข5าไปยังสถานทเี่ กิดเหตุอาคารถลม. โดยท่ัวไป สิ่งแรกที่ต5องทำคือ
ประเมนิ สถานการณ)ในภาพรวม พจิ ารณาลักษณะการถล.ม การเอียงตวั ของ
โครงสร5าง พิจารณาว.ามสี ว. นโครงสรา5 งใดบา5 งท่ียังคงสภาพ (กรณไี มไ. ดพ5 งั ถลม. ทั้ง
หลัง) ตำแหน.งปลอดภัยที่สุดของอาคารอย.ตู ำแหน.งใด ประเมินสาเหตุการถลม.
(ในเบอ้ื งตน5 ) ลักษณะชิ้นสว. นโครงสรา5 งที่ขาดจากกัน เหล.าน้จี ะเปนA ข5อมลู ชว. ย
เสนอแนะใหห5 น.วยงานทีเ่ กย่ี วขอ5 งและหนว. ยกูภ5 ัยมขี 5อมูลที่จะดำเนินการต.อไป
ลำดบั ข้ันตอนสำหรับกรณีศกึ ษาน้ีนำหลกั วศิ วกรรมมาใชไ5 ด5แก.

• ประเมนิ สาเหตกุ ารถลม0 เบอื้ งตน6 ทเี่ ปน: ไปได6 พจิ ารณาทิศทางการ
ลาดเทหรอื ลักษณะการทง้ิ ตัวของอาคาร รวมถงึ ตำแหนง. และทิศทางการวางตวั
ของคาน พนื้ และเสา ของอาคารหลังเกดิ การถลม. เพือ่ นำมาพิจารณาตำแหนง.

และทศิ ทางท่ีปลอดภัยและเหมาะสมท่สี ดุ ทหี่ นว. ยกภ5ู ัยจะเข5าไปสำรวจสญั ญาณ
ชีพและคน5 หาตำแหนง. ของผท5ู ี่ตดิ ในอาคาร

พจิ ารณาสภาพอาคารทถ่ี ล.มลงมา

อาคารกรณศี กึ ษานี้เปAนอาคารคอนกรีตเสริมเหลก็ 3 ชั้น พังถล.มพับ
ลงลงด5านหนา5 ลกั ษณะเอยี งลาดลงทางมมุ ขวาดา5 นหนา5 ของอาคาร(มองเข5าจาก
ดา5 นหนา5 อาคาร) ซึง่ ตำแหนง. น้ันเปAนเสามมุ ขวาของอาคาร แต.ตัวอาคารที่พังลง
นัน้ ลำ้ เขา5 มายงั ตวั ถนนด5านหน5าอาคารน5อยมาก แสดงวา. อาคารท้ังหลงั ไม.ได5เกิด
การเอยี งตัวมาดา5 นหน5าทัง้ หมด น่นั คือการพังทลายไม.นา. จะเกดิ จากแรงดันจาก
โครงสร5างด5านในมาดนั เสามมุ ขวาของอาคารจนเกิดการโยกตัว โคนลา. งของเสา
มมุ ขวาไม.ไดถ5 กู ดันจนแตกหรอื ไมไ. ดม5 ีพฤตกิ รรมเปAน Plastic hinge มฉิ ะนน้ั ขณะ
อาคารจะล5มทง้ิ ตัวล้ำแนวถนนเกินกว.ากึ่งกลางถนนท่ีอยู.ดา5 นหน5าอาคาร ซึง่ เมอื่ ดู
การวิบัตขิ องอาคารจากท่ีมผี ูถ5 า. ยวดิ โี อไว5 จะเห็นว.าชว. งเวลาขณะทเ่ี กดิ การพงั ลง
ของอาคารนนั้ เสาต5นลา. งท่อี ย.ูมมุ ขวามีลักษณะการบดของคอนกรตี (concrete
crushing) ที่ใกลค5 อเสาสว. นบน จากน้ันก็เกดิ การพังลงเอียงลงทางมมุ ขวา (ดังรูป
ท่ี 1) แต.ถ5านำรปู ทมี่ ผี ถู5 า. ยในระยะใกล5มาพจิ ารณาประกอบจะเห็นวา. หัวเสาแตก
เฉยี งมีแนว shear plane ชดั เจน (ดงั รูปท่ี 2) ดังน้ันจงึ มคี วามเหน็ ว.าเสาแตก
ลกั ษณะเฉียงท่ีบรเิ วณคอเสาก.อนที่จะเกดิ การบดแตกของคอนกรีตเสาลัวพงั ลง

1 23 4

ในวิดีโอกอ. นที่เสาจะแตกมีเสียงลัน่ ดงั ตงึ ตึง ตงึ สามครงั้ เสยี งดงั
แตล. ะครงั้ ทงิ้ ช.วงห.วงกนั ไม.นาน เสียงดงั ลกั ษณะคล5ายเหลก็ ในคอนกรตี ถูกดึงจน
ขาด จากนั้นจงึ ปรากฏเสาแตกดังรปู และอาคารพังลง จึงมคี วามเปนA ไปไดท5 ี่
ช้นิ สว. นโครงสร5างของอาคารทอ่ี ยดู. า5 นในบางสว. นขาดจากกันตามทไ่ี ด5ยนิ เสียงนัน้

เปนA ทท่ี ราบวา. คอนกรีตจะทำหน5าท่เี ปนA ฉนวนทนไฟไดป5 ระมาณ 2
ช่ัวโมง แต.หากคอนกรตี กะเทาะหลุดร.อนออก เหลก็ เสริมในโครงสรา5 งจะสมั ผัส
ความรอ5 นโดยตรง เหล็กจะเกิดการยืดตัวเสียรปู เรว็ ขึ้นและทำใหก5 ำลังรับนำ้ หนัก
บรรทกุ ของโครงสรา5 งน้นั ๆลดลงอยา. งมาก อย.างไรก็ตามถา5 เปAนคานหรอื พนื้ ที่มี
ความต.อเนอ่ื ง การเสยี กำลังของคานหรอื พนื้ ตัวใดตวั หนึง่ จะเกดิ การสง. ถา. ยแรง
หรือโมเมนต) (Moment redistribution) ไปยงั ช้นิ ส.วนโครงสรา5 ง (structural
member)ข5างเคียง ทำให5โครงสรา5 งทงั้ หมดของอาคารแมจ5 ะเสียรปู ทรงไปจาก
เดมิ แตโ. ดยรวมจะยงั คงรปู ทรงอยไู. ดไ5 มถ. ึงขนั้ พังทลายลง แต.กรณนี (ี้ จากภาพใน
วดิ ีโอ)เพลิงไหม5ค.อนข5างมากและเกิดขึน้ เกอื บทัว่ ท้ังอาคาร การเสยี รปู ของ
โครงสรา5 งจึงเกดิ ขึ้นมากในหลายส.วนของอาคาร การสง. ถ.ายแรงดงึ รัง้ ซงึ่ กันและ
กนั ระหว.างโครงสร5างเพอ่ื ใหค5 งสภาพตง้ั ตรงอยไ.ู ดจ5 งึ เปAนเรอื่ งยาก เสยี งล่นั เปAน
สญั ญาณท่บี .งบอกวา. ไม.สามารถดึงร้ังกนั ต.อไปได5แล5ว

รปู ที่ 2 ภาพระยะใกลแ5 สดงให5เหน็ หัวเสามมุ ขวาแตกเฉยี ง

เสาตน5 นี้ไม.ไดเ5 กิดการโก.งตวั ทั้งท่ไี มม. ีผนังประกบเสา รอยแตกรา5 วที่
คอเสาเกดิ จากน้ำหนกั ที่กดลงมากเกนิ กำลังของเสาจะแบกรบั ได5 มคี วามเปAนไป
ไดท5 ีม่ นี ำ้ หนักส.วนเพม่ิ กดลงเสาจากน้ำดับเพลงิ ทไี่ ม.สามารถระบายออกจาก
อาคาร หรือมีวัสดหุ รอื วตั ถุอมุ5 น้ำจนทำให5เปAนนำ้ หนักส.วนเพ่มิ จนเสาแบกรับ
นำ้ หนักบรรทกุ ไม.ไหว เปAนอกี ปจ| จยั หน่ึงทีค่ วรนำมาพจิ ารณาประกอบดว5 ย

ด"านขวามอื

ด"านซา" ยมือ

รูปท่ี 3 ดา5 นซ5ายมอื มลี กั ษณะการกองของชนิ้ สว. นโครงสรา5 งเปนA แนวระนาบ
และมจี ดุ ศนู ยก) ลางมวล (Center of mass) อยต.ู ำ่ กวา. ด5านขวามอื

• ประเมนิ สภาพของอาคาร(ส0วนทถ่ี ลม0 แลว6 ) วา0 มเี สถียรภาพพอ
หรือไม0 จุดศูนย)กลางมวล (Center of mass) อยู.ตำแหนง. ใด และโครงสร5างสว. น
น้ันอยใู. นลักษณะลาดเอียงหรอื ไม. พิจารณาว.าอาคารทพ่ี ลงั ถล.มแล5วนน้ั แบง. เปAน
กล.ุมทม่ี เี สถียรภาพ(เสถียรภาพใหม.) ได5ก่ีกลุ.ม เพ่อื ใชพ5 ิจารณาตำแหนง. และ
ทิศทางทจ่ี ะเข5าไปสืบค5นผท5ู ่ตี ิดในอาคาร

เสถียรภาพช่ัวคราวกองชิ้นสว. นโครงสรา5 ง

อาคารที่พังถล.มลงมาแลว5 จะมสี ภาพเปAนกองชิน้ ส.วนโครงสรา5 งของ
อาคารทขี่ าดจากกนั และวางตวั ระเกะระกะในทิศทางไม.แนน. อน เมื่อมองจาก
ด5านข5างขวาของอาคาร(รปู ที่ 3) พบว.าพืน้ ของทุกชนั้ ลงมากองซ5อนทบั กัน
ชน้ิ สว. นคานและเสาขาดแยกออกจากกัน ตำแหนง. ทข่ี าดจากกันเปนA ตำแหนง.
รอยตอ. ระหวา. งคานกับเสาและตำแหน.งระหว.างพื้นกับคาน (มีข5อสังเกตว.า
อาคารที่พังถลม. ทกุ หลงั ที่ผา. นมาไม.ว.าจะเกดิ จากสาเหตใุ ดกต็ ามมักพบวา.
ตำแหน.งท่ีขาดเปนA ตำแหนง. จดุ ต.อของโครงสรา5 ง) ช้นิ สว. นโครงสรา5 งซ5อนทบั เอียง
ตวั เปนA ลาดเนินสงู ขึ้นไปทางดา5 นหลังของอาคารเพราะเสาดา5 นหลงั ไมไ. ด5ล5มลงมา
ดว5 ย สภาพอาคารท่ีพงั ถลม. นจ้ี ึงพอแยกได5เปนA สองส.วนคอื ส.วนที่กองซ5อนทับกนั
อย.ใู นระนาบแนวนอน (ด5านซา5 ยของรูปท่ี 3) กับส.วนทลี่ าดเอยี ง(ด5านขวาในรูปที่
3) เปนA เสถียรภาพช่ัวคราวที่ใชใ5 นการพจิ ารณาว.าตำแหนง. ใดปลอดภัยหรอื ไม.
ปลอดภยั ต.อการเขา5 ไปสืบค5น และตำแหน.งใดทีต่ อ5 งจดั ให5มกี ารทำคำ้ ยนั กอ. น

เมอ่ื จำแนกเปนA ส.วนๆจะพบวา. แตล. ะกองหรือแตล. ะส.วนนั้นจะมี
เสถยี รภาพช่ัวคราวทีแ่ ตกตา. งกนั หากมกี ารขยบั ยก หรือย5ายชิ้นส.วนไมถ. ูกตอ5 ง
อาจทำให5เกดิ การเลื่อนไหลหรือเกดิ การขยบั ตัวของโครงสรา5 งขน้ึ ใหม.อกี ดัง
ตวั อย.างในรปู ที่ 3 จะเห็นวา. กองช้ินสว. นโครงสรา5 งแบง. ไดเ5 ปAน 2 สว. น คอื สว. นทอ่ี ย.ู
ด5านซา5 ยมือ ส.วนน้ีกองช้นิ สว. นของอาคารอย.ูในสภาพเกือบเปAนแนวราบ จุด
ศูนย)กลางมวล(center of mass)อยู.ต่ำ การเข5าสบื คน5 เพอ่ื ช.วยผู5ท่ตี ดิ อย.ูภายใน
บริเวณนี้ ค.อนขา5 งมีความปลอดภยั มากกว.าสว. นทอี่ ยู.ด5านขวามอื

• พจิ ารณาตำแหนง0 และหลักการค้ำยนั หาก หากตอ5 งตดิ ตงั้ ค้ำยนั

(shoring) ควรคำ้ ยันในทิศทางใด ใหต5 ำแหน.งใดเปนA ฐานรองรบั

(Support)สำหรบั การติดตั้งค้ำยันนน้ั การคำ้ ยนั จะดำเนนิ การกับอาคารโดยรวม

หรอื เฉพาะตำแหน.ง ตวั อยา. งเช.น ต5องทำค้ำยนั พน้ื หรอื เสาตำแหนง. ใกลก5 บั

บริเวณท่จี ะทำการเจาะพนื้ เพอื่ ส.องกลอ5 ง Search cam ในการสบื ค5นผตู5 ิดใน

อาคารหรือไม. เปAนตน5

การพิจารณาตำแหนง. คำ้ ยนั

เสถียรภาพของสว. นด5านซา5 ยมอื ในรูปที่ 3 ค.อนขา5 งดี ดงั นนั้ การเข5า

ไปเจาะรูเพอ่ื ส.องกลอ5 งสำรวจ (Search cam) ท่ีไม.ส่นั สะเทอื นมากจะไมท. ำให5

เกิดการเลอ่ื นไหลของช้นิ ส.วนอาคารทีซ่ อ5 นทบั อยนู. นั้ ซ่ึง ณ วนั ท่ีปฏิบัติงานจริงก็

สามารถเจาะรสู ำรวจบริเวณดงั กลา. วจำนวน 2 รู ไดท5 ันที และแล5วเสร็จโดยใช5

เวลาไม.นาน

สำหรับสว. นด5านขวามือของรูปท่ี 3 ช้นิ ส.วนโครงสรา5 งกองทับกันใน

ลกั ษณะลาดเอยี ง จะทำการเจาะรหู รอื สกัดพ้นื ต5องติดตงั้ ค้ำยนั ก.อน ตำแหนง. ค้ำ

ยนั และทิศทางการคำ้ ยันจำเปAนต5องใช5หลกั วิศวกรรมเพื่อประเมนิ ทิศทางของแรง

และตำแหน.งแรงลพั ธ)จากนำ้ หนกั ที่อยู.บนพื้นที่ลาดเอยี ง และเพอ่ื ใหเ5 กิดความ

ม่ันใจขณะทเ่ี จ5าหน5าที่ก5ูภัยกำลังปฏบิ ตั ิงานควรตั้งกลอ5 งสำรวจเพือ่ ตรวจวัดการ

เคลื่อนตวั ของชิ้นสว. นโครงสร5างทกี่ องทบั กนั อย.นู นั้ ดว5 ย (ซงึ่ จากการปฏิบตั ิงาน

จริงในวนั นั้นเมื่อมกี ารเจาะพน้ื ดา5 นขวามือของรูปท่ี 3 ความกวา5 งประมาณ 15 x

15 ซม. ใช5เวลาประมาณ 1 ชัว่ โมง พบการเคลือ่ นตัวประมาณ 1 เซนตเิ มตร)

• ขน้ั ตอนการรอื้ ถอน จะกระทำไดเ5 ม่อื พสิ ูจนเ) ปนA ทแ่ี นช. ดั จาก

หนว. ยงานทีเ่ กี่ยวขอ5 งแลว5 ว.าไม.ปรากฏสญั ญาณชีพอยใ.ู นอาคาร และเม่อื

กำหนดใหร5 ื้อถอนได5แลว5 ลำดับขนั้ ตอนการร้อื ถอนตอ5 งทำดว5 ยความระมดั ระวัง

ตอ5 งไมส. .งผลกระทบตอ. ร.างผ5เู สยี ชวี ติ ท่ยี งั อยูภ. ายใน และต5องไม.ส.งผลกระทบเปนA

อันตรายตอ. อาคารขา5 งเคยี งดว5 ย การพิจารณาวา. ชน้ิ สว. นโครงสร5างตำแหนง. ใดจะ

ถูกรอื้ ถอนกอ. นหลงั นน้ั จึงเปAนเร่ืองท่ีสำคญั

ลำดับการร้อื ถอน

ลำดบั การรื้อถอนเปAนสว. นสำคญั ทต่ี 5องนำหลักการทางวิศวกรรมมา
ใช5 โดยเฉพาะถา5 ภายในอาคารทถ่ี ล.มน้นั ยงั มีรา. งผ5เู สยี ชีวติ อย.ูยง่ิ ต5องทำการรอ้ื
ถอนด5วยความระมดั ระวงั ตอ5 งเปAนการร้อื หรอื แยกชิ้นสว. นโครงสรา5 งเฉพาะสว. น
เพอื่ เป•ดทางใหเ5 ข5าถงึ รา. งผเ5ู สียชีวิตและสามารถนำรา. งผเ5ู สยี ชีวติ ออกมาได5 การร้ือ
ถอนทก่ี ลา. วน้ีไมใ. ช.การทบุ ทำลายกองช้ินส.วนโครงสรา5 ง แต.เปนA การตัดย.อย
ชนิ้ สว. นโครงสรา5 งอาคารแล5วยกออกและช้นิ สว. นทท่ี ำการตัดแยกและยกออกนนั้
เมือ่ นำออกไปแลว5 ตอ5 งไมท. ำให5เกดิ การเลือ่ นไหลของชิน้ ส.วนที่ยังคงค5างอย.ู การ
ตดั แตล. ะแยกช้ินสว. นโครงสรา5 งออกพยายามใหเ5 หลือโครงสร5างท่คี งค5างอย.ใู ส
ภาพของรปู สามเหล่ยี มซง่ึ จะทำใหย5 งั คงมีเสถยี รภาพท่ีม่ันคงได5

ดังรปู ที่ 3 นน้ั ไม.ควรรอ้ื หรอื ตัดแยกชิ้นส.วนโครงสรา5 งสว. นด5านซา5 ย
ออกก.อนเพราะเปนA สว. นทีม่ ีเสถียรภาพดีกวา. ส.วนดา5 นขวา และยงั เปAนตวั ค้ำยนั
พื้นและคานทลี่ าดเอยี งดา5 นขวาดว5 ย หากร้อื สว. นด5านซา5 ยออกกอ. นจะทำให5

ชนิ้ ส.วนอาคารด5านหลงั เคล่ือนไหล ดังนั้นชิน้ สว. นของอาคารทค่ี วรทำการตัดแยก
และยกออกเปAนลำดับแรกจงึ ควรเปAนเสาและคานทอ่ี ยูด. า5 นขวามอื

ที่กล.าวมานเี้ ปAนเรอ่ื งเล.าประสบการณท) เี่ ขา5 ไปช.วยเหลือหนว. ยก5ภู ยั
ในการสืบคน5 ผู5ทีต่ ดิ อยูใ. นอาคารถล.ม จากประสบการณท) ไ่ี ด5เขา5 ไปช.วยใน
เหตกุ ารณต) .างๆมคี วามเห็นวา. หลักการทางวศิ วกรรมมีประโยชนอ) ยา. งมากทจี่ ะ
นำมาชว. ยในการก5ภู ยั เปAนส.วนสำคัญทจี่ ะชว. ยให5หนว. ยกูภ5 ัยซึ่งเปนA ผเู5 สียสละชวี ิต
ชว. ยเหลอื ผู5อนื่ น้นั มคี วามปลอดภัยและมคี วามม่ันใจในการปฏิบัติงานมากขึ้น

ท5ายนี้ ขอแสดงความไว5อาลัยและแสดงความเสยี ใจต.อการจากไปของ
หน.วยกภ5ู ัยและผูท5 ่เี สียชีวิตในเหตุการณด) ังกล.าวมา ณ ทน่ี ี้ ครบั