ธรณีวิทยากายภาพ พื้นทะเลอ่าวไทยตอนบน

รายงานวิชาการ
ฉบับที่ สทธ 9/2555

ธรณีวทิ ยากายภาพพ้นื ทะเลอา่ วไทยตอนบน

สำนักเทคโนโลยธี รณี
กรมทรพั ยากรธรณี

รายงานวิชาการ
ฉบบั ที่ สทธ 9/2555

ธรณีวทิ ยากายภาพพื้นทะเลอา่ วไทยตอนบน

วิเชยี ร อนิ ตะ๊ เสน
อภิชัย กาญจนพนั ธ์ุ

สำนักเทคโนโลยธี รณี
กรมทรัพยากรธรณี

อธิบดีกรมทรพั ยากรธรณี
นายสมหมาย เตชวาล

ผอู้ ำนวยการกองเทคโนโลยีธรณี
นายสวุ ภาคย์ อม่ิ สมุทร

ผ้อู ำนวยการสว่ นพฒั นาและฟนื้ ฟพู ื้นทีแ่ หล่งทรพั ยากรธรณี
นายวิเชียร อนิ ตะ๊ เสน

จัดพมิ พโ์ ดย กองเทคโนโลยธี รณี กรมทรัพยากรธรณี
ถนนพระรามที่ 6 เขตราชเทวี กรงุ เทพฯ 10400
โทรศพั ท์ 0 2621 9613 โทรสาร 0 2621 9612

พิมพค์ รัง้ ที่ 2 สงิ หาคม 2564
จำนวน 30 เล่ม

ขอ้ มูลการลงรายการบรรณานุกรม

วิเชยี ร อนิ ต๊ะเสน และอภิชยั กาญจนพนั ธ์ุ.
ธรณวี ทิ ยากายภาพพ้นื ทะเลอา่ วไทยตอนบน/ โดย วิเชยี ร อนิ ต๊ะเสน และอภิชยั กาญจนพันธุ์.--

กรุงเทพฯ : สำนกั เทคโนโลยีธรณี กรมทรัพยากรธรณี, 2555.
44 หน้า : ภาพประกอบ : แผนท่ี : ตาราง ; 30 ซม.
รายงานวิชาการ ฉบบั ท่ี สทธ 9/2555.

-I-

สารบัญ

บทคดั ย่อ....................................................................................................................................................................
กติ ตกิ รรมประกาศ.....................................................................................................................................................
1. บทนา ..................................................................................................................................................................1

1.1 หลักการและเหตุผล ...........................................................................................................................1
1.2 วตั ถุประสงค์.......................................................................................................................................1
1.3 เปา้ หมาย............................................................................................................................................1
1.4 พ้นื ที่ดาเนนิ งาน..................................................................................................................................1
1.5 ขอบเขตการดาเนนิ งาน......................................................................................................................2
1.6 งบประมาณ........................................................................................................................................2
1.7 ระยะเวลาดาเนนิ งาน .........................................................................................................................2
1.8 ผลผลิต ...............................................................................................................................................3
1.9 ผลท่คี าดว่าจะได้รบั ............................................................................................................................3
1.10 ผปู้ ฏิบตั งิ านสารวจ...........................................................................................................................3
2. ธรณวี ิทยาทั่วไป อุทกศาสตรแ์ ละสมุทรศาสตร์...................................................................................................4
2.1 ธรณีวทิ ยาโครงสร้าง .........................................................................................................................4
2.2 การเปล่ยี นแปลงระดับนา้ ทะเลในยุคควอเทอร์นารตี อนปลาย.........................................................4
2.3 ธรณีวทิ ยาควอเทอร์นารี ...................................................................................................................6
2.4 ธรณีสณั ฐานชายฝ่งั ...........................................................................................................................7
2.5 อุทกศาสตร์และสมทุ รศาสตร์ ........................................................................................................ 11
3. การดาเนนิ งานสารวจ....................................................................................................................................... 12
3.1 วธิ ีการสารวจ................................................................................................................................... 12

3.1.1 การสารวจธรณฟี สิ ิกสท์ างทะเล........................................................................................... 12
3.1.2 การตรวจวัดระดบั นา้ ข้ึน-นา้ ลง............................................................................................ 14
3.1.3 การเก็บตวั อยา่ งตะกอนพนื้ ทะเล......................................................................................... 14
3.2 อปุ กรณก์ ารสารวจ.......................................................................................................................... 14
4. ผลการสารวจและวจิ ารณ์................................................................................................................................. 17
4.1 ความลึกนา้ และลักษณะภมู ปิ ระเทศพืน้ ทะเล ................................................................................. 17
4.2 ลกั ษณะตะกอนพืน้ ผวิ ท้องทะเล...................................................................................................... 21
4.3 การวิเคราะห์และแปลความหมายขอ้ มูลสารวจธรณฟี สิ กิ สท์ างทะเล ............................................. 21
4.4 ผลการวิเคราะหธ์ าตโุ ลหะหนักในตะกอนพนื้ ผวิ ทอ้ งทะเล.............................................................. 27
4.5 พ้ืนท่ีศักยภาพแหล่งทรายนอกชายฝง่ั ............................................................................................. 40
5. สรปุ ผลการสารวจ ............................................................................................................................................ 42
5.1 สรุปผลการสารวจ ........................................................................................................................... 42
5.2 ปัญหาและอปุ สรรค......................................................................................................................... 42
6. เอกสารอ้างอิง .................................................................................................................................................. 43

ส่วนธรณีวทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

-II-

สารบัญรปู

1-1 พ้ืนทดี่ าเนนิ งานสารวจทาแผนท่ีธรณวี ิทยากายภาพพนื้ ทะเลบรเิ วณอา่ วไทยตอนบน ...................................2
2-1 ลักษณะการเปล่ยี นแปลงของระดบั นา้ ทะเลของโลก ในยุคควอเทอร์นารตี อนปลาย.......................................5
2-2 ลักษณะการเปลย่ี นแปลงของระดับนา้ ทะเลบรเิ วณช่องแคบมะละกา ในสมยั โฮโลซนี ....................................5
2-3 ลกั ษณะการเปลยี่ นแปลงของระดับนา้ ทะเลของประเทศไทย ในสมัยโฮโลซนี .................................................6
2-4 ชนดิ ตะกอน ความหนาและช่วงอายกุ ารตกสะสมตวั บรเิ วณบ่อเปดิ (open pit) บ้านแพรกษา

จงั หวดั สมทุ รปราการ.......................................................................................................................................8
2-5 แผนที่แสดงบรเิ วณไหลท่ วปี ซุนดา (Sunda shelf) ซงึ่ มสี ภาพแวดล้อมแบบแผ่นดนิ

(terrestrial environment) ในสมยั ไพลสโตซนี ตอนปลาย ชว่ งสดุ ทา้ ย ประมาณ 10,000 ปี ก่อน
ปัจจบุ นั เมื่อนา้ ทะเลลดลงตา่ สดุ มากกวา่ 80 เมตร จากระดับปจั จุบนั .........................................................9
2-6 แผนทธ่ี รณีวทิ ยาควอเทอรน์ ารี บริเวณทรี่ าบลุ่มเจา้ พระยาตอนลา่ ง............................................................. 10
3-1 ลกั ษณะการทางานหยง่ั น้าลกึ และบนั ทึกภาพหนา้ ตัดข้างด้วยคลนื่ ไหวสะเทือนแบบสะทอ้ นกลับ
ระดับตืน้ โดยใชอ้ ปุ กรณก์ ารสารวจแบบ parametric echo sounding ตราเครื่องหมาย Innomar
รุ่น SES-2000 light....................................................................................................................................... 13
3-2 ภาพหนา้ ตดั ข้างความลกึ นา้ และภาพหนา้ ตดั ขา้ งคลน่ื ไหวสะเทอื นแบบสะท้อนกลบั
ระดบั ตื้นของชนั้ ตะกอนและชน้ั หินใต้พนื้ ทอ้ งทะเล ขณะปฏบิ ัตงิ านในพน้ื ทสี่ ารวจโดย
ใชร้ ะบบ parametric echo sounding ตราเครือ่ งหมาย Innomar รุ่น SES-2000 light ........................ 13
3-3 เรอื สารวจธรณฟี ิสกิ สท์ างทะเลและเกบ็ ตวั อย่างตะกอนพน้ื ทะเล ในพ้ืนท่ีสารวจ......................................... 15
3-4 เคร่ืองส่งและรบั สญั ญาณคลืน่ เสยี ง (ก) และเคร่ืองประมวลผลและแสดงภาพ (ข)
ตราเครอื่ งหมาย Innomar รุ่น SES –2000 Light ...................................................................................... 15
3-5 เครอ่ื งตรวจวัดระดบั นา้ ขึน้ -นา้ ลง แบบวัดความดนั ตราเคร่ืองหมาย Valeport รุน่ 740........................... 15
3-6 เครอ่ื งมือหาพกิ ัดทางภูมศิ าสตรบ์ นพน้ื โลกระบบดาวเทียม ตราเครือ่ งหมาย Garmin
และโปรแกรมควบคุมการเดินเรือ Hydro Pro Navigation ขณะปฏบิ ัตงิ านสารวจ ................................... 15
3-7 เครอื่ งมือเกบ็ ตัวอย่างตะกอนพื้นทะเลแบบ home-made dredger .......................................................... 16
4-1 แผนทีแ่ สดงเสน้ ทางเดนิ เรอื สารวจหยั่งนา้ ลกึ และบนั ทึกภาพหนา้ ตดั ขา้ งคลนื่ ไหว
สะเทือนแบบสะท้อนกลับระดับต้ืน และจุดเกบ็ ตวั อยา่ งตะกอนพนื้ ผวิ ท้องทะเล
ในพ้ืนท่ีสารวจ............................................................................................................................................... 18
4-2 แผนที่แสดงเสน้ ชน้ั ระดบั ความลกึ นา้ ทะเลในพื้นทส่ี ารวจ............................................................................. 19
4-3 แผนทีแ่ สดงลักษณะภมู ิประเทศพ้นื ทะเลในพน้ื ทสี่ ารวจ ในแบบ 3 มติ ิ........................................................ 20
4-4 ทแ่ี สดงชนดิ และการสะสมตวั ของตะกอนพน้ื ทะเลในพ้ืนทส่ี ารวจ................................................................. 22
4-5 แผนทแ่ี สดงเสน้ ชนั้ ระดบั ความลึกพ้ืนผวิ ชน้ั ตะกอนชุดลา่ งในพนื้ ทสี่ ารวจ .................................................... 25
4-6 แผนทแี่ สดงลกั ษณะภูมิประเทศพนื้ ผวิ ชนั้ ตะกอนชุดลา่ งในพ้ืนท่สี ารวจ ในแบบ 3 มติ ิ................................ 26
4-7 แผนทีแ่ สดงเสน้ ชน้ั ระดับความหนาช้ันตะกอนชดุ บนในพืน้ ที่สารวจ............................................................. 27
4-8 แสดงวิวฒั นาการการตกสะสมตัวของชัน้ ตะกอนชดุ บน หนว่ ย a และ d โดยอทิ ธิพลของ
การรกุ ล้าของนา้ ทะเล ในสมัยโฮโลซนี ........................................................................................................ 28
4-9 แผนที่แสดงจุดเก็บตัวอย่างน้าและตะกอนดนิ บรเิ วณอ่าวไทยตอนบน เพอื่ ศกึ ษาการ
ปนเป้อื นของโลหะหนัก.................................................................................................................................. 30
4-10 แผนท่แี สดงปรมิ าณความเขม้ ข้นของธาตุโลหะอาร์เซนกิ ทสี่ ะสมในช้ันตะกอนพนื้ ผิวทอ้ งทะเล ....... 34

ส่วนธรณีวทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

-III-

4-11 แผนที่แสดงปรมิ าณความเข้มข้นของธาตโุ ลหะแคดเมียมที่สะสมในช้ันตะกอนพื้นผิวทอ้ งทะเล ...... 34
4-12 แผนทแ่ี สดงปริมาณความเข้มขน้ ของธาตุโลหะโคบอลท์ที่สะสมในชนั้ ตะกอนพ้นื ผิวทอ้ งทะเล ........ 35
4-13 แผนทแ่ี สดงปรมิ าณความเขม้ ข้นของธาตุโลหะโครเมยี มทสี่ ะสมในชัน้ ตะกอนพื้นผวิ ท้องทะเล........ 35
4-14 แผนทแ่ี สดงปริมาณความเข้มขน้ ของธาตโุ ลหะทองแดงทสี่ ะสมในช้ันตะกอนพืน้ ผิวท้องทะเล......... 36
4-15 แผนที่แสดงปรมิ าณความเข้มขน้ ของธาตุโลหะเหล็กที่สะสมในช้นั ตะกอนพ้ืนผิวทอ้ งทะเล.............. 36
4-16 แผนท่ีแสดงปริมาณความเขม้ ขน้ ของธาตโุ ลหะแมงกานีสทีส่ ะสมในช้ันตะกอนพน้ื ผิวท้องทะเล...... 37
4-17 แผนท่ีแสดงปริมาณความเข้มขน้ ของธาตโุ ลหะนเิ กลิ ท่ีสะสมในช้นั ตะกอนพน้ื ผวิ ทอ้ งทะเล.............. 37
4-18 แผนทแ่ี สดงปริมาณความเขม้ ข้นของธาตโุ ลหะตะกวั่ ที่สะสมในชนั้ ตะกอนพื้นผวิ ทอ้ งทะเล ............. 38
4-19 แผนที่แสดงปริมาณความเข้มขน้ ของธาตโุ ลหะไทเทเนียมท่สี ะสมในชั้นตะกอนพ้นื ผิวท้องทะเล ..... 38
4-20 แผนทแ่ี สดงปริมาณความเขม้ ข้นของธาตโุ ลหะวานาเดียมทส่ี ะสมในช้ันตะกอนพ้นื ผิวทอ้ งทะเล..... 39
4-21 แผนทีแ่ สดงปรมิ าณความเขม้ ขน้ ของธาตโุ ลหะสงั กะสีทสี่ ะสมในชนั้ ตะกอนพ้ืนผิวท้องทะเล ........... 39
4-22 แผนที่แสดงพ้ืนทศี่ ักยภาพแหลง่ ทรายนอกชายฝงั่ อา่ วไทยตอนบน.................................................... 41

สารบญั ตาราง

3-1 พื้นทแ่ี สดงความถ่ขี องคลน่ื เสียงแบบปฐมภมู ิ และ ทตุ ิยภมู ิ ที่ส่งลงไปใตท้ ้องทะเล
ในระบบ parametric system...................................................................................................................... 13

4-1 สรุปขอ้ มลู การเดินเรือสารวจ เก็บตวั อยา่ งตะกอนพนื้ ผวิ ทอ้ งทะเลและการวิเคราะห์ตวั อยา่ ง ..................... 17
4-2 สรุปผลการวเิ คราะห์ตวั อย่างตะกอนพ้ืนผวิ ทอ้ งทะเลในพืน้ ท่สี ้ารวจอา่ วไทยตอนบน............................. 31
4-3 เกณฑ์มาตรฐานคุณภาพตะกอนดนิ สาหรับแหล่งทีอ่ ยูอ่ าศยั ของสตั วท์ ะเล................................................... 32
4-4 คา่ เกณฑ์พื้นฐานของการปนเป้อื นของโลหะหนกั ในดนิ ประเทศไทยและสหภาพยโุ รป................................. 33

ส่วนธรณีวทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- IV -

ธรณวี ทิ ยากายภาพพ้ืนทะเลอา่ วไทยตอนบน

โดย ส่วนธรณีวทิ ยาทางทะเล

บทคัดย่อ

ส่วนธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี กรมทรัพยากรธรณี ดาเนนิ การสารวจศกึ ษาทาแผน
ทธี่ รณีวทิ ยาพน้ื ทอ้ งทะเล ในปงี บประมาณ พ.ศ. 2555 การสารวจครอบคลมุ บรเิ วณอา่ วไทยตอนบน พน้ื ที่จังหวัด
ชลบุรี สมทุ รสงครามและเพชรบรุ ี รวมเน้อื ท่ี 5,000 ตารางกโิ ลเมตร ปรากฏในแผนทกี่ รมแผนท่ที หาร มาตราสว่ น
1:50,000 จานวน 8 ระวาง การดาเนนิ งานสารวจประกอบดว้ ยการบนั ทึกภาพหนา้ ตดั ข้างคล่นื ไหวสะเทอื นแบบ
สะท้อนกลบั ระดับตื้นระยะทาง 1,800 กิโลเมตร การหยั่งน้าลกึ ระยะทาง 1,800 กโิ ลเมตร เก็บตวั อย่างตะกอนพืน้ ผิว
ท้องทะเล 130 ตวั อย่าง

จากการประมวลผลขอ้ มูลรวมกับงานเดิมที่ไดจ้ ากการสารวจในปีงบประมาณ พ.ศ. 2554
พบวา่ ระดับน้าในพื้นท่ีสารวจบริเวณอ่าวไทยตอนบนมีความลกึ -1 ถงึ -54 เมตร จากระดบั ทะเลปานกลาง
บรเิ วณดา้ นตะวันออกมีความลกึ มากกว่าด้านตะวนั ตกและด้านเหนืออย่างชดั เจน พื้นทชี่ ายฝ่งั มคี วามลาดชัน
ตา่ มาก จะสงั เกตเห็นลักษณะสนั ดอนปากแม่น้าได้อย่างชัดเจนบริเวณปากนา้ แมก่ ลอง ทา่ จนี เจา้ พระยาและ
บางปะกง การเปลยี่ นแปลงความลาดชันสงั เกตเห็นได้ท่ีระดบั นา้ ลกึ 15 เมตร ห่างจากชายฝัง่ ประมาณ 10-15
กโิ ลเมตร พ้ืนท้องทะเลบรเิ วณตอนกลางและตะวนั ออกของพื้นที่มลี ักษณะภมู ปิ ระเทศเป็นเนนิ สลับกบั แอง่
วางตัวในแนวเหนอื ใต้

ตะกอนพื้นผิวท้องทะเลสว่ นใหญ่ (รอ้ ยละ 60) ประกอบดว้ ยตะกอนโคลนทะเล สีเทาอมเขียว
เขยี วเทา เทา ดา นา้ ตาลและนา้ ตาลเขม้ มเี ศษเปลือกหอยปนร้อยละ 0-50 รองลงมาเปน็ ตะกอนโคลนปน
ทราย (รอ้ ยละ 20) สีเทาอมเขยี ว เขียวเทา ทรายมขี นาดละเอยี ด มเี ศษเปลือกหอยปนร้อยละ 0-30 ตะกอน
ทรายปนโคลนทะเลและตะกอนทรายพบสะสมตวั ต่อเน่ืองลงมาจากชายฝ่ังและบรเิ วณรอบเกาะ

ลักษณะธรณวี ิทยาชนั้ ตะกอนใตพ้ ้นื ท้องทะเลในพนื้ ทสี่ ารวจ สามารถจาแนกออกเป็น 2 ชดุ คอื ชั้น
ตะกอนชุดลา่ ง และชนั้ ตะกอนชดุ บน ชนั้ ตะกอนชดุ ลา่ งเปน็ ชน้ั ตะกอนทีส่ ะสมตวั ในสมยั ไพลสโตซีน ปรากฏรอ่ งรอย
ถกู กัดเซาะเปน็ ร่องน้าขนาดใหญ่หลายบรเิ วณ ช้ันตะกอนชุดบนเปน็ ชน้ั ตะกอนทส่ี ะสมตวั ในสมยั โฮโลซนี โดยอทิ ธพิ ล
การรุกลา้ ของน้าทะเล ตั้งแตป่ ระมาณ 10,000 ปีท่ีผ่านมา มีความหนาตง้ั แต่ 0-19 เมตร โดยจะมีความหนามาก
บรเิ วณปากนา้ เจา้ พระยา

ปริมาณความเข้มข้นของธาตโุ ลหะหนกั ทพี่ บเรยี งลาดบั จากมากไปน้อย คือ เหลก็ แมงกานสี
ไทเทเนยี ม สงั กะสี โครเมียม วานาเดียม นเิ กิล ทองแดง ตะก่ัว โคบอลท์ อารเ์ ซนกิ และ แคดเมยี ม ตามลาดับ
ปรมิ าณธาตโุ ลหะหนกั บรเิ วณอา่ วไทยตอนบนฝ่งั ตะวนั ตกและตะวนั ออก มีความเข้มขน้ ต่ากว่าทางเหนือของอา่ ว ทกุ
ธาตุมคี วามเข้มขน้ สูงบริเวณปากน้าเจ้าพระยา บางปะกง ท่าจนี และบริเวณใกล้เคียง แตจ่ ะลดลงเม่ือออกหา่ งจาก
ชายฝง่ั ยกเวน้ แคดเมียม

บริเวณที่มีศักยภาพแหลง่ ทรายอยู่นอกชายฝงั่ พบจานวน 4 แปลง แปลงที่ 1 และแปลงที่ 2 อยู่
บรเิ วณนอกชายฝงั่ อาเภอชะอา จังหวัดเพชรบรุ ี มีปรมิ าตรตะกอนทรายรวมประมาณ 624 ล้านตนั แปลงท่ี 3 อยู่
บรเิ วณนอกชายฝงั่ ตาบลบางพระ อาเภอศรรี าชา จังหวดั ชลบุรี มีปรมิ าตรตะกอนทรายประมาณ 85.8 ล้านตนั แปลง
ที่ 4 อยบู่ ริเวณนอกชายฝง่ั ตาบลนาจอมเทยี น อาเภอบางละมงุ จังหวัดชลบุรี มีเปน็ ปรมิ าตรตะกอนทรายประมาณ
72.8 ลา้ นตนั

คาสาคัญ: อา่ วไทยตอนบน ธรณีฟสิ กิ ส์ทางทะเล การวดั คล่นื ไหวสะเทอื นแบบสะท้อนกลับระดบั ต้นื ธาตุโลหะหนัก
พน้ื ทีศ่ ักยภาพแหลง่ ทรายนอกชายฝ่ัง

-V-

กิตติกรรมประกาศ

คณะผเู้ ขียนขอขอบคุณ คุณนิทัศน์ ภู่วัฒนกลุ อธบิ ดีกรมทรพั ยากรธรณี คุณนพพล
ศรสี ุข รองอธิบดกี รมทรัพยากรธรณี คณุ รังสิโรจน์ วงศพ์ รหมเมฆ ผู้อานวยการสานักเทคโนโลยธี รณี
ทใี่ หก้ ารสนบั สนุนและคาแนะนาด้านการสารวจ

ขอขอบคุณเจ้าหน้าท่ีศูนย์จักรกล สานกั เทคโนโลยธี รณี และเจ้าหน้าที่ทรพั ยากร
ธรณี เขต3 (พิพิธภัณฑ์แร่และหนิ จังหวดั ระยอง) ท่ีได้ให้ความร่วมมอื ในการปฏิบัติงานสารวจครัง้ น้ี

-1-

1. บทนา

1.1 หลักการและเหตุผล

ทะเล มคี วามสาคญั อย่างยง่ิ ต่อทกุ คนในประเทศ นอกจากเป็นเสน้ ทางคมนาคมแล้ว ยังเปน็

แหลง่ ทรัพยากรมชี วี ิต (marine living resources) และทรพั ยากรไมม่ ชี ีวติ ( marine non-living

resources) อันมหาศาลของโลกอกี ดว้ ย แต่ผลจากการพัฒนาประเทศทไี่ มค่ านงึ ถงึ ผลกระทบทจ่ี ะเกิดขึ้นทา

ให้สภาพสงิ่ แวดลอ้ มทางทะเลเสอื่ มโทรมลง บางพน้ื ที่ประสบปัญหาอย่างรุนแรง และบางพ้ืนทป่ี ญั หาเริ่มก่อตวั

ขึ้น หากมีการศึกษาคน้ ควา้ วิจยั และเก็บบนั ทกึ ข้อมูลอยา่ งเปน็ ระบบ และมปี ระสทิ ธภิ าพแลว้ เช่อื วา่ สามารถ

ช่วยพัฒนาเศรษฐกจิ ของประเทศ และลดผลกระทบส่งิ แวดลอ้ มได้อย่างมาก

อาจกลา่ วได้ว่าในประเทศไทย ยงั ไม่มหี น่วยงานใดดาเนนิ การจดั ทาแผนท่ธี รณีวทิ ยาพ้นื ทะเล

มาก่อน ปจั จบุ นั กรมทรัพยากรธรณี มบี ุคคลากรและอปุ กรณ์ทส่ี ามารถสารวจศกึ ษาทาแผนทธี่ รณวี ิทยาพ้ืน

ทะเล เพ่ือใช้เปน็ ข้อมูลพนื้ ฐานสนบั สนนุ เกย่ี วกับงานศึกษาธรณวี ทิ ยาสิง่ แวดล้อมในทะเลและชายฝง่ั

ตัวอย่างเชน่ สาเหตุหลกั ของการพงั ทลายของชายฝั่ง การหาแหลง่ ทรพั ยากรทรายในทะเลเพื่อถมชายฝัง่ ทถี่ ูก

กดั เซาะ เป็นข้อมูลพืน้ ฐานในงานวศิ วกรรมชายฝั่งทะเล เช่น การสรา้ งทา่ เรอื นา้ ลกึ การวางแนวท่อสง่ นา้ มัน

และกา๊ ซธรรมชาติ การวางสายเคเบิลใต้นา้ การขดุ ลอกรอ่ งนา้ เดินเรือ นอกจากนน้ั ข้อมลู และแผนที่พ้นื

ทะเลยังเปน็ ประโยชนต์ ่อกรมประมง และกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ในการวางแผนปอ้ งกันและฟืน้ ฟู

แหล่งทรัพยากรสตั ว์นา้ เชน่ พื้นที่ท่ีเหมาะสมสาหรับวางแนวปะการังเทียม เปน็ ตน้

1.2 วัตถุประสงค์

เพื่อสารวจศึกษาและทาแผนทธ่ี รณีวิทยากายภาพพ้ืนทะเล บริเวณพน้ื ท่ีใกล้ชายฝงั่ และนอก
ชายฝั่ง ห่างจากชายฝั่งไม่เกิน 40 กโิ ลเมตร ซึง่ เปน็ พนื้ ทีท่ ่ีมีความสาคัญมากท่ีสดุ ในเชิงการบริหารจัดการพื้นที่
ชายฝั่งอย่างเปน็ ระบบและมปี ระสิทธิภาพ

1.3 เป้าหมาย

มีระบบฐานข้อมูลธรณวี ทิ ยากายภาพพ้นื ทะเลที่ทันสมัย เพ่ือใชใ้ นการวางแผนการจัดการ
ทรพั ยากร สงิ่ แวดล้อม และวศิ วกรรมทางทะเลและชายฝ่ัง ใหม้ ีประสิทธิภาพเพิม่ ขนึ้

1.4 พน้ื ทด่ี าเนินงาน

พนื้ ทสี่ ารวจต้งั อยู่บริเวณตอนกลางของอ่าวไทยตอนบน ปรากฏในแผนท่ภี ูมิประเทศ กรม
แผนทท่ี หาร มาตราส่วน 1:50,000 จานวน 4 ระวาง ไดแ้ ก่ ระวาง 5035 II ระวาง 5135 III ระวาง 5134 IV
(เกาะไผ่) และระวาง 5034 ดังแสดงในรปู ที่ 1

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

-2-

รูปท่ี 1-1 พืน้ ที่ดาเนินงานสารวจทาแผนท่ีธรณีวิทยากายภาพพ้ืนทะเลบรเิ วณอ่าวไทย
ตอนบน จานวน 4 ระวาง

1.5 ขอบเขตการดาเนนิ งาน

- สารวจธรณีฟิสิกส์ทางทะเลดว้ ยวิธีบนั ทึกภาพหน้าตดั ขา้ งคล่ืนไหวสะเทือนแบบสะท้อนกลับ
ระดบั ตน้ื ความละเอยี ดสงู
- สารวจวดั ระดบั ความลกึ นา้ และลักษณะภมู ปิ ระเทศพ้ืนทะเล
- สารวจเกบ็ ตัวอย่างตะกอนพื้นทะเล
- จัดทาแผนทธ่ี รณีวทิ ยาทางทะเลมาตราสว่ น 1:50,000

1.6 งบประมาณ

2 ลา้ นบาท

1.7 ระยะเวลาดาเนินงาน

เมษายน – กันยายน พ.ศ. 2555

1.8 ผลผลติ

- ฐานขอ้ มลู ธรณีวิทยากายภาพพื้นทะเล ซึ่งประกอบด้วย ลกั ษณะภูมปิ ระเทศพ้ืนทะเล ธรณี
สณั ฐานวิทยา ธรณวี ิทยาชน้ั ตะกอน
- แผนท่ีธรณีวิทยากายภาพพื้นทะเล จานวน 5 ระวาง
- รายงานการสารวจ

สว่ นธรณีวิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

-3-

1.9 ผลที่คาดวา่ จะได้รบั

- เสรมิ สร้างความรู้ ความเขา้ ใจทีถ่ ูกต้องตามหลักวชิ าการ ด้านธรณีวทิ ยากายภาพพื้นทะเล
แก่ชุมชนและหนว่ ยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ ง เช่น กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝงั่ กรมการขนส่งทางน้าและ
พาณิชยนาวี กรมอุทกศาสตร์ กรมประมง องคก์ รอสิ ระดา้ นสิ่งแวดลอ้ มทางทะเล และนักเรยี นนักศึกษาผสู้ นใจ

- หน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งสามารถนาข้อมลู ไปใชป้ ระโยชน์ได้

1.10 ผู้ปฏิบตั ิงานสารวจ

ประกอบดว้ ยเจา้ หนา้ ที่ของสานักเทคโนโลยีธรณี ดังน้ี:-

1. นายรงั สโิ รจน์ วงศ์พรหมเมฆ นกั ธรณีวทิ ยาชานาญการพิเศษ

2. นายวิเชยี ร อินตะ๊ เสน นักธรณีวิทยาชานาญการพเิ ศษ

3. นายสมยศ บุญถม นักธรณวี ทิ ยาปฏบิ ัติการ

4. นายอภชิ ัย กาญจนพนั ธุ์ นักธรณีวทิ ยาปฏบิ ตั กิ าร

5. นายมานพ โลวะกิจ นายช่างสารวจชานาญงาน

6. นายสมศกั ด์ิ บุญโพธ์ิชา นายช่างไฟฟา้ ชานาญงาน

7. นายนมิ ติ ร เอี้ยงฮง ชา่ งปรบั ซ่อมเครอื่ งมอื สารวจชั้น 4

8. นายนิพนธ์ แกว้ ดว้ ง พนักงานบริการ

9. นายอภชิ าติ วริ ิยะจารี ช่างเจาะสารวจ ช้ัน 3

สว่ นธรณีวทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

-4-

2. ธรณีวทิ ยาทั่วไป อทุ กศาสตร์และสมทุ รศาสตร์

อ่าวไทยเปน็ ส่วนในสุดของมหาสมทุ รแปซิฟิกตะวนั ตก เชอ่ื มตอ่ มาจากด้านตะวันตกของ
ทะเลจีนใต้ มลี กั ษณะเปน็ อ่าวกงึ่ ปดิ ที่โอบล้อมดว้ ยชายฝั่งทะเลของคาบสมุทรมลายู และแผ่นดินของทวปี
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยมชี ่องเปดิ ทางทศิ ตะวนั ออกเฉียงใต้ ระหวา่ งแนวเชอ่ื มตอ่ ระหวา่ งปลายแหลมญวน
ประเทศเวียดนาม และเมืองโกตาบารู ประเทศมาเลเซีย ลักษณะภูมิสณั ฐานของพ้นื ท้องทะเลอา่ วไทยมี
ลกั ษณะเปน็ แอ่งกระทะ มีความลกึ เฉลยี่ ประมาณ 44 เมตร บริเวณใจกลางของอ่าวเปน็ ส่วนท่ลี กึ ทส่ี ุดประมาณ
86 เมตร มเี นื้อทใ่ี นสว่ นทเี่ ป็นเขตเศรษฐกิจน่านน้าไทยมปี ระมาณ 200,000 ตารางกโิ ลเมตร

กรมอุทกศาสตร์ กองทัพเรือ (2536) แบ่งอา่ วไทยออกเป็น 3 สว่ น คอื
- อา่ วไทยตอนบน หรอื อา่ วไทยรูปตัว “ก” มีแนวเส้นเลง็ ตงั้ แต่อาเภอหวั หนิ จังหวัด
ประจวบคีรีขนั ธ์ ถงึ แหลมแสมสาร อาเภอสัตหบี จงั หวัดชลบุรี เปน็ ขอบเขตด้านใต้
- อา่ วไทยตอนกลาง มีเขตตั้งแต่แนวเส้นเล็งอาเภอหวั หิน จงั หวดั ประจวบครี ขี ันธ์-แหลม
แสมสาร ลงไปทางใต้จนถงึ แนวเส้นเล็งจากจงั หวดั สรุ าษฎร์ธานี ไปจรดขอบฝง่ั ดา้ นตะวนั ออก
- อ่าวไทยตอนล่าง คือ บรเิ วณแนวเส้นเล็งจากจังหวดั สุราษฎร์ธานี ไปจรดขอบฝัง่ ทาง
ตะวันออกลงไปทางใต้

2.1. ธรณวี ิทยาโครงสรา้ ง

ขอ้ มลู ผลการสารวจทางธรณีฟสิ ิกส์ และการเจาะสารวจเพ่อื หาแหลง่ ปโิ ตรเลยี มและก๊าซ
ธรรมชาตใิ นอ่าวไทยและท่รี าบลมุ่ ภาคกลางบง่ ช้ีว่าโครงสร้างทางธรณวี ทิ ยาที่รองรับชนั้ ตะกอนร่วน ยุคควอ
เทอร์นารีในบรเิ วณน้ีมลี ักษณะเป็นแอง่ กราเบน (graben) เกิดจากการทรดุ ตัวตามรอยเลื่อนเปน็ รปู บล็อค
(fault-block basin) ในยคุ เทอรเ์ ชียรี ชั้นหินดานทีร่ องรบั ช้ันตะกอนร่วนเปน็ หินยคุ เทอร์เชยี รี (Tertiary)
และครีเทเชียส (Cretaceous) ประกอบดว้ ยหนิ โคลน หนิ ทรายแปง้ หนิ ทราย หนิ กรวดมน และหนิ อัคนี
(Nutalaya and Rau, 1984; Srikulwongse and Jarusirisawadi, 1991; และ Pradidtan and Dook,
1992)

2.2 การเปล่ยี นแปลงระดับนา้ ทะเลในยคุ ควอเทอร์นารตี อนปลาย

ตามรายงานของ Evans and others (1995) กล่าวว่านา้ ทะเลทว่ั โลกได้เพม่ิ ขน้ึ ถงึ ระดับ
สูงสดุ ประมาณ +5 เมตร เมอ่ื ประมาณ 125,000 ปี ก่อนปัจจบุ นั หลังจากน้ันระดบั น้าทะเลไดเ้ ปลี่ยนแปลง
โดยลดระดบั ลงและเพิม่ ขน้ึ เป็นระยะแต่ไม่เพม่ิ สงู กวา่ ระดบั ปจั จุบนั จนกระท่ังถึงในสมัยไพลสโตซีนตอนปลาย
หรอื ยคุ น้าแขง็ (ice age) เมื่อประมาณ 10,000 ปี ก่อนปัจจุบนั น้าทะเลไดล้ ดระดบั ลงต่าสุด ประมาณ 80-
100 เมตร เทยี บจากระดับปจั จุบัน (รปู ที่ 2-1) หลงั จากนั้นนา้ ทะเลได้เพม่ิ ระดับสูงขนึ้ ในอตั ราทีร่ วดเร็ว
เน่ืองจากน้าแขง็ ข้วั โลกละลาย จนรุกลา้ เข้าทว่ มพ้นื ที่ทเ่ี ป็นท่รี าบแอ่งกระทะซ่ึงได้แก่ตอนกลางของอา่ วไทยใน
ปัจจบุ ัน

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

-5-

รูปที่ 2-1 ลกั ษณะการเปล่ียนแปลงของระดบั นา้ ทะเลของโลก ในยคุ ควอเทอร์นารีตอนปลาย
(คัดลอกและดดั แปลงจาก Evans and others, 1995)
จากการศึกษาการเปลย่ี นแปลงระดับน้าทะเลในสมัยโฮโลซนี (10,000 ปี ถึงปจั จุบัน) บรเิ วณ

ช่องแคบมะละกา (Malacca Strait) โดย Geyh and others (1979) (รูปท่ี 2-2) และในประเทศไทย โดย
Sinsakul and others (1985) และ Sinsakul (1992) (รปู ที่ 2-3) พบว่า น้าทะเลไดเ้ พิ่มระดบั สูงขึน้ ในอัตราท่ี
รวดเรว็ โดยเฉลยี่ ประมาณ 2 เซนตเิ มตรต่อปี จนถงึ ประมาณ 4,000-6,000 ปกี ่อนปัจจุบัน น้าทะเลไดเ้ พิ่มขึ้น
ถงึ จุดสงู สดุ ประมาณ +5 เมตร และได้รุกลา้ เขา้ ทว่ มพน้ื ทร่ี าบลมุ่ ภาคกลางตอนล่างถึงจังหวดั
พระนครศรอี ยธุ ยา หลังจากน้ันน้าทะเลไดล้ ดระดบั ลงอยา่ งชา้ จนถึงระดับปัจจุบัน

รูปที่ 2-2 ลักษณะการเปลยี่ นแปลงของระดับน้าทะเลบรเิ วณช่องแคบมะละกา ในสมัยโฮโลซนี
(คัดลอกและดัดแปลงจาก Geyh and others, 1979)

สว่ นธรณีวทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

-6-

รูปที่ 2-3 ลกั ษณะการเปลีย่ นแปลงของระดับนา้ ทะเลของประเทศไทย ในสมยั โฮโลซนี
(คดั ลอกและดดั แปลงจาก Sinsakul, 1992)

2.3 ธรณีวิทยาควอเทอร์นารี

ขอ้ มูลผลการสารวจทางธรณีฟิสกิ ส์ การเจาะสารวจเพอ่ื หาแหล่งปิโตรเลยี มและกา๊ ซ

ธรรมชาติในอา่ วไทยและท่รี าบลุ่มภาคกลาง (Nutalaya and Rau, 1984; Srikulwongse and

Jarusirisawadi, 1991; Pradidtan and Dook, 1992) บ่งช้วี า่ บรเิ วณอา่ วไทยและที่ราบลุม่ เจ้าพระยา

ตอนล่าง ปกคลมุ ด้วยชนั้ ตะกอนทห่ี นามาก ประกอบด้วยสงิ่ ทบั ถมธารนา้ พา (fluvial deposits) และส่งิ ทับถม

ภาคพ้ืนสมทุ ร (marine deposits) ชนั้ หนิ ดานทรี่ องรับชั้นตะกอนอยู่ลึกจากผวิ ดนิ ไมส่ มา่ เสมอ ในบริเวณดนิ

ดอนสามเหลยี่ มจงั หวดั ชัยนาท ความลึกของผวิ หนิ ดานอยู่ทป่ี ระมาณ 70 เมตร และจะมรี ะดับลึกมากขน้ึ

เรือ่ ย ลงมาทางใต้ เช่นที่จังหวดั พระนครศรีอยุธยา ผวิ ของหนิ ดานอยู่ลึกประมาณ 400-500 เมตร และในเขต

กรงุ เทพมหานคร ผิวของหินดานอย่ลู ึกมากกว่า 1,000 เมตร ชั้นดินตะกอนทว่ี างปดิ ทบั ชน้ั หินดาน

ประกอบด้วยดินเหนียว ทราย และกรวด เป็นช้ัน แยกจากกัน แต่บางครง้ั ก็ปนกัน เป็นทที่ ราบกันดวี ่าชน้ั

ตะกอนกรวดและทรายหลายชัน้ เป็นแหล่งกกั เก็บนา้ ใตด้ นิ (Ramnarong and Buapeng, 1992) ชน้ั ตะกอนที่

อยูช่ ้นั บนสดุ ลกึ จากระดับผวิ ดนิ ปัจจุบนั ประมาณ 20-30 เมตร ประกอบดว้ ย ชนั้ ดนิ เหนียวเนือ้ แนน่ (stiff

clay) สะสมตวั ในสมยั ไพลสโตซีนตอนปลาย มีความหนาประมาณ 5-10 เมตร ปิดทับด้วยตะกอนโคลนทะเล

และตะกอนน้าข้ึน-ลง (tidal deposit) ในสมัยโฮโลซนี หรือทเี่ รียกรวมกนั วา่ ชั้นดินเหนียวกรงุ เทพ

(Bangkok marine clay) หนาประมาณ 1-20 เมตร โดยมคี วามหนามาก (15-20 เมตร) บรเิ วณใกล้ชายฝง่ั

ทะเลและจะลบี บางลงในบริเวณขอบแอง่ เนื้อตะกอนโคลนยังอยใู่ นสภาพทอี่ ่อนนมุ่ พร้อมทจ่ี ะไหลและยุบตัว

ได้มากเม่ือมแี รงมากระทา อย่างไรกต็ ามเนื่องจากเน้ือดินมีปรมิ าณน้าปนอยใู่ นอตั ราสว่ นท่ีสูงมาก การทรดุ ตัว

จงึ ยงั ไม่เกิดข้ึนทันทที นั ใดโดยทงั้ หมด แต่จะค่อยยบุ ตวั อยา่ งช้า เปน็ บางแหง่ ตะกอนชั้นบนสุดคือตะกอนนา้

พาประเภทสง่ิ ทับถมทร่ี าบนา้ ท่วมถงึ (flood plain deposits) หนาประมาณ 1-10 เมตร

ส่วนธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

-7-

Pradidtan and Dook (1992) รายงานวา่ ตะกอนรว่ นในอ่าวไทยท่สี ะสมตัวในยุคควอเทอร์
นารี มคี วามหนาประมาณ 1,000 ถึง 1,700 เมตร ชนิดและลักษณะช้นั ตะกอนคล้ายกบั บรเิ วณที่ราบลมุ่
เจา้ พระยาตอนล่าง นอกจากนั้น Roy (1994) สนั นษิ ฐานว่าตอนกลางอ่าวไทยยังคงมกี ารทรุดตัวอย่างชา้ มา
ตลอดในมหายุคซีโนโซอิก (Cenozoic Era) สว่ นบริเวณรอบ ชายฝ่งั ทะเลอา่ วไทย ช้นั ตะกอนจะมีความหนา
นอ้ ยกว่าและมีอตั ราการทรุดตัวท่ชี า้ มาก (Roy, 1994) ยกเวน้ ในบรเิ วณจังหวดั สมทุ รสาคร สมุทรปราการ และ
กรงุ เทพมหานคร

Hungspreugs and Windom (1982) ไดศ้ ึกษาอัตราการตกสะสมตัวของตะกอนปัจจุบนั
บรเิ วณอา่ วไทย โดยวิธี Pb-210 พบว่าบริเวณอ่าวไทยตอนบนมีอตั ราการตกสะสมตัวของตะกอนอยู่ในช่วง
3.3-8.9 มิลลเิ มตร ต่อปี ซ่ึงสูงกว่าบรเิ วณอ่าวไทยตอนล่าง แสดงให้เหน็ วา่ ตะกอนที่ถูกพดั พามาจากแมน่ า้ แม่
กลอง ท่าจนี เจา้ พระยา และบางปะกง สว่ นใหญส่ ะสมตวั อยบู่ ริเวณซีกบนของอา่ วไทย

2.4 ธรณสี ัณฐานชายฝั่ง

จากการสารวจ ศกึ ษาวจิ ยั โดย สิน สินสกุลและคณะ (2545) พบว่า พ้ืนที่ชายฝั่งของประเทศ
ไทยมีการกาเนิดและวิวัฒนาการในยุคควอเทอร์นารี (ต้ังแต่ 1.8 ล้านปี-ปัจจุบัน) ยุคน้ีจะแบ่งออกเป็น 2 สมัย
คือ สมัยไพลสโตซีน (Pleistocene ตั้งแต่ 1.8 ล้านปี – 10,000 ปีท่ีผ่านมา) และสมัยโฮโลซีน (Holocene
ตง้ั แต่ 10,000 ปี – ปจั จบุ นั ) ชายฝ่งั ทะเลไทยมีวิวัฒนาการมาอย่างต่อเนื่องตามกระบวนการเปลี่ยนแปลงทาง
ธรณีวิทยาและสภาพแวดล้อมโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเปลี่ยนแปลงของอากาศ ท่ีทาให้เกิดยุคน้าแข็งหลาย
ยคุ ในสมัยไพลสโตซนี ซ่ึงมีผลกระทบต่อระดบั นา้ ทะเล กล่าวคอื เม่ือนา้ แขง็ ตัวเปน็ น้าแขง็ เน่ืองจากอากาศเย็น
จัด ระดับน้าทะเลกล็ ดลง และเมื่อน้าแขง็ ละลายระดับนา้ ทะเลก็สูงขนึ้

ในสมยั ไพลสโตซีนตอนต้น-ตอนกลาง พ้ืนที่ชายฝ่งั ของไทยสว่ นมากเปน็ แผน่ ดินทีน่ ้าทะเล
ท่วมไม่ถงึ ตะกอนสว่ นมากเป็นตะกอนท่ีเกิดจากการสะสมตัวโดยทางนา้ บนบก แต่บางบรเิ วณพบว่าในสมยั
ไพลสโตซีนตอนปลาย (Late Pleistocene) น้าทะเลได้เคยไหลเข้ามาในแผน่ ดนิ และท่วมท้นข้ึนมาในบรเิ วณ
ท่ีเปน็ ชายฝัง่ ปัจจุบนั โดยมีหลกั ฐานจากซากหอยและพืช ที่สะสมตวั อยู่ในชั้นดินเหนียวทะเล (marine clay) ใน
ระดับความลึกต่าง กัน เช่น ทบ่ี า้ นบ่อสอ อ.สงิ หนคร จงั หวัดสงขลา พบช้นั หอยทะเลทร่ี ะดับความลึก 31
เมตร จากการหาอายขุ องหอยน้ีด้วยวธิ กี ัมมันตภาพรังสีคาร์บอน 14 วัดได้ 30,950  620 ปี นอกจากนน้ั ยังพบ
ซากหอยทะเลหลายชนดิ ทสี่ ะสมตัวกนั อยใู่ นตะกอนดนิ เหนียวปนทรายทมี่ ีจุดประสสี ม้ สแี ดง ซ่งึ จากลกั ษณะ
ของตะกอนแสดงถึงแผน่ ดนิ ที่เปน็ พื้นผิวเปิดโลง่ แลว้ มีหอยทะเลถูกพดั พามาสะสมตวั พบมากในทรี่ าบภาค
กลางตอนล่าง ซึง่ อย่หู ่างจากชายฝ่ังทะเลปัจจุบัน ตง้ั แต่ 2-10 ก.ม. ในบรเิ วณจงั หวัดสมุทรสาคร
สมุทรปราการ อายุของหอยเหลา่ นจี้ ากการหาอายดุ ว้ ยวธิ ีคาร์บอนสิบส่ี (AMS)ไดค้ า่ อายุของหอยเหล่าน้ี ต้ังแต่
46,010  1,810 – 30,950  620 ปี (รปู ที่ 2-4) จากลักษณะตะกอนและซากหอยทะเลท่ีพบแสดงวา่ ใน
สมยั ไพลสโตซนี ตอนปลาย ระยะเวลาตง้ั แตป่ ระมาณ 46,000-30,000 ปีทีผ่ ่านมา ระดับน้าทะเลด้านอา่ วไทย
ได้เคยสงู ขึน้ แล้วไหลเข้ามาท่วมแผ่นดินในระยะเวลาดงั กลา่ ว โดยอาจจะเกดิ เนื่องจากอากาศเปลย่ี นแปลง
อย่างรวดเร็ว มีลมพายุพดั แรงมาก จึงพัดพาหอยจากทะเลเข้ามาสะสมตัวในแผน่ ดินได้ในปรมิ าณมาก

ส่วนธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

-8-

บ่อเปิ ด

(open pit)

13 องบศา้ น34 ลิปดา
แม่น้า เหนือแพรกษา

เจา้ พร 100 องศา 37 ลิปดา
0 ะ1ยา 2 ต3ะวัน4ออก5
กโิ ลเมตร

รูปท่ี 2-4 ชนิดตะกอน ความหนาและชว่ งอายุการตกสะสมตัว
บริเวณบ่อเปดิ (open pit) บ้านแพรกษา จังหวัด
สมทุ รปราการ (คัดลอกจาก Sato and others,1999)

หลังจาก 30,000 ปีที่ผ่านมาระดับน้าทะเลในอ่าวไทยลดระดับลงมาเร่ือย จนท้องอ่าวไทย
เปน็ แผ่นดินท่ีเชื่อมต่อกันกับแผ่นดินของหมู่เกาะชวา กะลิมันตัน ที่เรียกกันว่า “แผ่นดินชุนดา” (Sundaland)
(Tjia,1980) ดังแสดงในรูปที่ 2-5 ช่วงนี้จะมีการกัดเซาะผุพังของพื้นที่โดยทางน้าที่ไหลผ่าน มีการสะสมตัวของ
ตะกอนกรวดทราย และดินเหนียวท่ีพัดพามากับลาน้าในลักษณะต่าง กัน บริเวณอ่าวไทยและพื้นที่โดยรอบคง
สภาพเป็นแผน่ ดนิ จนถึงประมาณ 10,000 ปีทผี่ ่านมา

ส่วนธรณีวิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

-9-

รปู ที่ 2-5 แผนทแ่ี สดงบรเิ วณไหลท่ วีปซุนดา (Sunda Shelf) ซง่ึ มีสภาพแวดล้อมแบบแผน่ ดนิ
(terrestrial environment) ในสมัยไพลสโตซีนตอนปลายช่วงสดุ ท้าย ประมาณ
10,000 ปี ก่อนปจั จบุ นั เมือ่ น้าทะเลลดลงตา่ สดุ มากกวา่ 80 เมตร จากระดับ
ปัจจุบนั (คดั ลอกและดดั แปลงจาก Tjia, 1989)

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 10 -

หลงั 10,000 ปีท่ีผา่ นมา เปน็ การสิ้นสุดยุคน้าแขง็ ในบรเิ วณขัว้ โลกละลายลงสู่มหาสมุทร ทาให้
ปริมาณน้าเพิ่มข้ึน เกิดปรากฏการณ์ระดับน้าทะเลสูงข้ึนท่ัวโลก รวมท้ังประเทศไทยด้วย สาหรับอ่าวไทย
ระดับน้าทะเลสูงข้ึนเรื่อย ตั้งแต่เก้าพันกว่าปีท่ีผ่านมา โดยมีระดับสูงขึ้นอย่างต่อเน่ืองจนขึ้นถึงสูงสุดเมื่อ
ประมาณ 6,000 ปีที่ผา่ นมา โดยมรี ะดับสงู กวา่ ปัจจบุ นั ประมาณ 4-5 เมตร (Sinsakul 1992, 2000) น้าทะเล
ที่สูงขึ้นนี้ได้ไหลแผ่เข้าไปในแผ่นดิน โดยเฉพาะพื้นท่ีลุ่มต่ารอบ อ่าวไทย เช่นในที่ราบภาคกลางแผ่เข้าไป
จนถึงทางตอนเหนือของอยุธยา ซ่ึงอยู่ห่างจากชายฝ่ังท่ีปากแม่น้าเจ้าพระยาปัจจุบัน เป็นระยะทางประมาณ
70 ก.ม. ดังแสดงในรูปที่ 2-6 ส่วนในบริเวณอื่นก็เช่นเดียวกัน น้าทะเลจะแผ่เข้าไปท่วมพ้ืนท่ีลุ่มต่าซึ่งเคยเป็น
แผน่ ดนิ มากอ่ นทั้งภาคตะวันออกและภาคใต้

รปู ท่ี 2-6 แผนท่ีแสดงพ้นื ท่ที ่ีน้าทะเลรุกล้าเขา้ ไปในแผน่ ดินในสมยั โฮโลซนี
เมอ่ื ประมาณ 6,000 ปี ทีผ่ ่านมา (ดัดแปลงจาก Sinsakul, 2000)

สว่ นธรณีวิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 11 -

ต่อมาระดบั น้าทะเลทีเ่ คยขึ้นสงู ก็ลดระดับลงมาเรือ่ ย จนกระทั่งมาอยใู่ นระดบั ปจั จบุ ัน เม่ือ
ประมาณ 1,000 ปีทีผ่ ่านมา การเปลีย่ นแปลงของระดับน้าทะเลทเี่ กิดขึ้นนีท้ าให้เกดิ พื้นที่ชายฝั่งทะเลรอบ
อ่าวไทย โดยลาดเอียงลงสกู่ ลางทะเลอ่าวไทยด้วยระดบั ความลกึ ของน้าทะเลมากทีส่ ุดประมาณ 86 เมตร

ชายฝั่งทะเลด้านอ่าวไทยมีลักษณะหลากหลาย เน่ืองจากโครงสร้างทางธรณีวิทยาของพื้นที่
เหล่าน้ีเดิมเป็นแอ่งและที่ลุ่มต่ามากมาย เม่ือน้าทะเลในอดีตท่วมท้นข้ึนมาประกอบกับกระบวนการของลม
คล่นื น้าขนึ้ นา้ ลง และกระแสน้าทาให้เกิดการสะสมตะกอนจากน้าทะเล ทับถมกันขน้ึ มาจนเป็นพ้ืนท่ีชายฝั่งที่มี
สภาพแวดล้อมต่าง กัน ซึ่งจาแนกออกได้เป็นชนิดต่าง คือ ชายฝั่งหิน (rocky coast) หาดทรายเดิมหรือ
หาดทรายเก่า (old sand beach) หาดทรายใหม่ หรือหาดทรายปัจจุบัน (young sand beach) ลากูน ลากูนเดิม
(old lagoon) ลากูนปัจจุบัน (young lagoon) ที่ราบน้าข้ึนถึงเดิม (old tidal flat) ท่ีราบน้าข้ึนถึงปัจจุบัน
(intertidal flat) ท่รี าบใต้ระดับน้าทะเล (subtidal flat) พรุ (marsh) และเนินทราย (sand dune)

ธรณสี ัณฐานชายฝงั่ ในพน้ื ทส่ี ารวจตั้งแต่อาเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี ถึงอาเภอท่าใหม่ จังหวัด
จันทบุรี ระยะทางประมาณ 150 กิโลเมตร ประกอบด้วยชายฝ่ังหิน (rocky coast) หาดทรายเดิมหรือหาด
ทรายเก่า (old sand beach) หาดทรายใหม่ หรือหาดทรายปัจจุบัน (young sand beach) ลากูน ลากูนเดิม
(old lagoon) ลากูนปัจจุบัน (young lagoon) ท่ีราบน้าข้ึนถึงเดิม (old tidal flat) ที่ราบน้าขึ้นถึงปัจจุบัน
(intertidal flat) ที่ราบใต้ระดับนา้ ทะเล (subtidal flat)

2.5 อทุ กศาสตร์และสมุทรศาสตร์

จากรายงานของกรมอุทกศาสตร์ (2536) กล่าวว่า เนอื่ งจากอา่ วไทยต้งั อยใู่ นเขตศูนยส์ ูตร จงึ
มีความช้นื สงู ตลอดปี อุณหภูมิในฤดูร้อนค่อนขา้ งสูง ประมาณ 33 องศาเซลเซยี ส และลดต่าลงในฤดหู นาว
ประมาณ 25 องศาเซลเซียส มวลน้าท่ีเคลอ่ื นตวั ไปมาภายในอ่าวไทย มาจากมวลของน้าในทะเลจีนใต้
มหาสมทุ รแปซิฟกิ ท่ไี หลขน้ึ -ลง หรือหมนุ เวยี นไปตามอทิ ธิพลของลมมรสุมในฤดตู า่ ง

สภาพภมู ิอากาศในอา่ วไทยอยใู่ นอิทธพิ ลของมรสุมเช่นเดียวกับภาคอน่ื ของประเทศ คือ
ลมมรสุมตะวนั ตกเฉียงใต้ (เดอื นพฤษภาคม-กนั ยายน) และมรสุมตะวนั ออกเฉียงเหนอื (เดือนตุลาคม-
กมุ ภาพันธ์) มรสุมตะวนั ตกเฉียงใต้ทาใหฝ้ นตกชุกทางฝ่งั ตะวนั ออก ส่วนมรสมุ ตะวนั ออกเฉยี งเหนือทาให้ฝนตก
ชุกทางฝ่งั ตะวนั ตกของอา่ ว

กระแสน้าผวิ หน้าที่ไหลขนานกับชายฝง่ั ทะเล อันเกดิ จากอิทธพิ ลของลมมรสุมทง้ั สองนน้ั จะมี
ความเรว็ ตา่ งกัน ในมรสมุ ตะวนั ตกเฉียงใต้ กระแสน้าจะไหลตามเขม็ นาฬิกา ส่วนมรสมุ ตะวันออกเฉียงเหนือ
กระแสนา้ จะไหลทวนเข็มนาฬกิ า

ลมมรสุมจะมีผลต่อการเกดิ คลื่นบริเวณอา่ วไทยในทศิ ทางที่ลมพดั ผ่าน กล่าวคือ ลมมรสมุ
ตะวนั ออกเฉียงเหนอื จะทาให้เกดิ คล่ืนขนาดใหญก่ ว่าปกตใิ นบริเวณอา่ วไทยด้านตะวันตก ส่วนลมมรสมุ
ตะวนั ตกเฉียงใต้ก็จะทาให้เกดิ คลนื่ ขนาดใหญ่กว่าปกติในบริเวณอา่ วไทยด้านตะวนั ออก

การเปล่ียนแปลงระดับน้าขึ้น-ลง (tide) ประจาวัน ต้ังแต่อาเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี ถึง
อาเภอทา่ ใหม่ จงั หวัดจันทบุรีเป็นแบบ น้าเด่ียว (Diurnal) คือนา้ ข้ึน 1 ครั้งและน้าลง 1 คร้งั ตอ่ วนั

สาหรับค่าผลต่างระหว่างความสูงช่วงน้าข้ึนเต็มที่กับน้าลงเต็มท่ี เรียกว่า เรนจ์น้า (tidal
range) ค่าของเรนจ์น้าบริเวณอ่าวไทยตะวันออกเฉลี่ยจะอยู่ระหว่าง 1-0.8 เมตร ท้ังชนิดและเรนจ์ของน้าขึ้น
นา้ ลงจะมีผลต่อการสะสมตะกอน และทาใหเ้ กิดลักษณะธรณสี ัณฐานชายฝั่งที่แตกต่างกัน

สว่ นธรณีวิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 12 -

3. การดาเนินงานสารวจ

3.1 วิธกี ารสารวจ

3.1.1 การสารวจธรณฟี ิสกิ ส์ทางทะเล

ในการปฏบิ ตั ิงานสารวจธรณีฟสิ ิกส์ทางทะเล ในเบื้องตน้ ไดก้ าหนดเสน้ ทางเดนิ เรือสารวจใน
แนวตัง้ ฉากกับชายฝัง่ มรี ะยะห่างกันแนวละประมาณ 5,000 เมตร แต่ละแนวมีระยะทางประมาณ 80-90
กโิ ลเมตร จากชายฝั่งจังหวดั ชลบุรีถึงชายฝง่ั จังหวัดเพชรบุรี ครอบคลมุ พน้ื ท่ี 8 ระวาง รวม 5,000 ตาราง
กโิ ลเมตร

การสารวจธรณฟี ิสิกส์ทางทะเลประกอบดว้ ย การหยั่งน้าลึก (echo sounding) เพอ่ื สารวจ
ระดบั ความลึกและลักษณะภูมิประเทศพืน้ ทะเล และการบันทกึ ภาพหนา้ ตัดข้างคลื่นไหวสะเทือนแบบสะท้อน
กลบั ระดบั ตนื้ (shallow marine seismic reflection profiling) เพอ่ื ศกึ ษาลักษณะธรณีวิทยาใตพ้ ้ืนทอ้ ง
ทะเล การสารวจทั้งสองแบบจะดาเนินการไปพรอ้ ม กัน โดยใชอ้ ุปกรณ์การสารวจที่มรี ะบบการบันทึกและ
ประมวลผล คือ very high resolution parametric (non-linear) echo sounding system ตรา
เคร่อื งหมาย Innomar รุ่น SES-2000 light ซึ่งจะบันทึกข้อมูลเปน็ ระบบดจิ ิตอลที่มคี วามละเอียดแมน่ ยาสูง
สามารถประมวลได้ขณะสารวจ (real-time processing) และหลังจากสารวจ (post-survey processing)

ลกั ษณะการทางานของอปุ กรณ์ very high resolution parametric (non-linear) echo
sounding system (รปู ท่ี 3-1) คือ การสง่ ชุดสญั ญาณคล่ืนเสียงท่ีประกอบด้วยสองความถี่ (dual
frequencies) ซึง่ เป็นคลนื่ เสียงชุดแรก (primary dual-frequency) คือ 102 / 98, หรอื 103 / 97, 104 /
96, 105 / 95, หรือ 106 / 94 กโิ ลเฮริ ทซ์ ทม่ี แี รงดนั สูง ผ่านตวั สง่ และรับสญั ญาณ (transducer) ลงไปใน
น้าเพือ่ หยั่งนา้ ลกึ คล่ืนเสียงทสี่ อง (secondary frequency) ซ่งึ เกิดจากการหักลา้ งกันระหวา่ งคล่นื เสียงชุด
แรกทถ่ี ูกเลือกสง่ ลงไป คอื 4, 6, 8, 10 หรือ 12 กิโลเฮิรทซ์ ตามลาดับ (ตารางท่ี 3-1) สามารถทะลุผ่านลงไป
ในช้นั ตะกอนใต้พน้ื ท้องทะเล และสะท้อนกลบั ขนึ้ มายงั ตัวรับสญั ญาณ หลงั จากนนั้ อปุ กรณ์ประมวลผลจะ
แสดงภาพความลึกนา้ และภาพหน้าตัดข้างคลืน่ ไหวสะเทือนแบบสะท้อนกลบั ของชน้ั ตะกอนและชั้นหนิ ใต้พน้ื
ทอ้ งทะเล (รูปที่ 3-2) การเลือกความถคี่ ลนื่ เสยี งทเ่ี หมาะสมในการสารวจธรณีวิทยาช้ันตะกอนใต้พืน้ ท้องทะเล
ข้นึ อย่กู ับพ้ืนทสี่ ารวจแต่ละแหง่ ซึ่งก่อนการดาเนนิ การสารวจจริง จะทาการทดสอบการทางานและตรวจสอบ
ข้อมูลท่ีใช้คลน่ื ความถ่ีต่าง กนั ไป จนได้ความถ่ีท่ีเหมาะสมทส่ี ดุ อยา่ งไรก็ตาม ลักษณะปรากฏของคลนื่ ไหว
สะเทือนภายใน (internal seismic facies) ของอุปกรณ์สารวจระบบน้ไี มส่ ามารถจาแนกไดช้ ดั เจน และวดั
ความหนาของชน้ั ตะกอนได้สูงสดุ ไม่เกนิ 50 เมตร

ส่วนธรณีวิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 13 -

รูปท่ี 3-1 ลกั ษณะการทางานหยั่งน้าลึก และบนั ทกึ ภาพหนา้ ตดั ขา้ งดว้ ยคล่นื ไหว
สะเทือนแบบสะท้อนกลบั ระดับต้นื โดยใชอ้ ุปกรณก์ ารสารวจแบบ
parametric echo sounding ยีห่ ้อ Innomar รนุ่ SES-2000 light

ตารางที่ 3-1 แสดงความถขี่ องคล่นื เสียงแบบปฐมภูมิ (primary frequency) และ ทุติยภมู ิ
(secondary frequency) ท่ีส่งลงไปใต้ท้องทะเล ในระบบ parametric system

ความถป่ี ฐมภูมิ 1 (F1) ความถ่ปี ฐมภูมิ 2 (F2) ความถ่ีทตุ ิยภูมิ (F1-F2)
102 Kilohertz 98 Kilohertz 4 Kilohertz
103 Kilohertz 97 Kilohertz 6 Kilohertz
104 Kilohertz 96 Kilohertz 8 Kilohertz
105 Kilohertz 95 Kilohertz 10 Kilohertz
106 Kilohertz 94 Kilohertz 12 Kilohertz

ความลึกน้า ภาพหน้าตดั ข้างคลน่ื ไหว
สะเทอื นแบบสะท้อนกลบั
ระดบั ตนื้

รูปที่ 3-2 ภาพหนา้ ตดั ขา้ งความลึกนา้ และภาพหนา้ ตดั ข้างคลื่นไหวสะเทอื นแบบ
สะท้อนกลับระดับตื้นของช้นั ตะกอนและชั้นหินใตพ้ น้ื ทอ้ งทะเล ขณะ
ปฏิบตั ิงานในพื้นทสี่ ารวจโดยใช้ระบบ parametric echo sounding
ตราเครื่องหมาย Innomar ร่นุ SES-2000 light

สว่ นธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 14 -

3.1.2 การตรวจวดั ระดับน้าขน้ึ -น้าลง

การตรวจวัดระดับน้าข้นึ -ลง ประจาวนั (tide measurement) เทยี บกบั ระดับทะเลปาน
กลางในพ้ืนทสี่ ารวจ ดาเนินการโดยใชเ้ คร่อื งมือ Portable Water Level Recorder ยีห่ ้อ Valeport รนุ่ 740
ซึ่งเป็นอุปกรณต์ รวจวัดระดับนา้ ขนึ้ -ลง ระบบดจิ ิตอล แบบวดั ความดัน ซง่ึ จะวัดความกดดนั ของนา้ จากใตน้ า้
แลว้ แปลงเปน็ ความสงู ของนา้ เหนอื อุปกรณ์วัด โดยใชค้ วามสัมพันธ์ระหว่างความดัน ความหนาแนน่ ของน้า
อตั ราเร่งเนื่องจากแรงโนม้ ถว่ ง และความสงู ของนา้ การตรวจวดั จะบันทกึ คา่ การเปลยี่ นแปลงระดับนา้ เทียบกับ
ระดับทะเลปานกลางในพ้ืนที่สารวจ ทุก 1 นาที อปุ กรณ์ตรวจวัดไดต้ ิดต้ังไว้บริเวณท่าเรอื ในพนื้ ทส่ี ารวจแต่
ละพ้นื ที่

3.1.3 การเกบ็ และวเิ คราะห์ตัวอย่างตะกอนพืน้ ผิวทอ้ งทะเล

การเก็บตวั อยา่ งตะกอนพ้ืนผิวท้องทะเลเพือ่ ศกึ ษาลักษณะ ชนิด และการกระจายตัวของ
ตะกอนท่ตี กสะสมตัวอยบู่ นพื้นทอ้ งทะเลในปจั จุบนั โดยใช้เคร่อื งมือเก็บตวั อยา่ งแบบลาก (dredger)

3.2 อุปกรณ์สารวจ

รูปที่ 3-3 เรอื สารวจธรณฟี ิสิกส์ทางทะเลและเก็บตัวอยา่ งตะกอนพืน้ ทะเล ในพ้นื ที่สารวจ

ส่วนธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 15 -

(ก) (ข)

รูปท่ี 3-4 เครอื่ งสง่ และรับสญั ญาณคลนื่ เสียง (ก) และเครือ่ งประมวลผลและแสดงภาพ (ข)
ตราเครือ่ งหมาย Innomar รุ่น SES –2000 Light

รูปท่ี 3-5 เคร่ืองตรวจวดั ระดับน้าขนึ้ -นา้ ลงแบบ
วัดความดัน ตราเครอ่ื งหมาย Valeport รุน่ 740

รูปท่ี 3-6 เครอื่ งมือหาพิกดั ทางภมู ิศาสตร์บนพื้นโลกระบบ
ดาวเทยี ม ตราเคร่ืองหมาย Garmin และ
โปรแกรมควบคุมการเดินเรือ Hydro Pro -
Navigation ขณะปฏิบัตงิ านสารวจ

สว่ นธรณีวทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 16 -

รปู ที่ 3-7 เคร่อื งมือเก็บตัวอยา่ งตะกอนพื้นทะเล
แบบ home-made dredger ขนาด
ความจุ 2 ลิตร

สว่ นธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 17 -

4. ผลการสารวจและวิจารณ์

ผลการสารวจทาแผนท่ีธรณีวทิ ยากายภาพพื้นทะเล ในแผนที่ 8 ระวาง ครอบคลุมพื้นที่
ประมาณ 5,000 ตารางกิโลเมตร ได้ข้อมูลความลึกนา้ รวมระยะทาง 1,800 กโิ ลเมตร ขอ้ มูลภาพหนา้ ตัดข้าง
คลน่ื ไหวสะเทือนแบบสะท้อนกลบั ระดับตน้ื รวมระยะทาง 1,800 กิโลเมตร เกบ็ ตวั อย่างตะกอนพนื้ ผวิ ท้อง
ทะเลจานวน 130 ตวั อยา่ ง (รูปที่ 4-1)

ตารางที่ 4-1 สรุปข้อมูลการเดินเรอื สารวจ เก็บตวั อย่างตะกอนพื้นผวิ ทอ้ งทะเลและการวเิ คราะหต์ วั อย่าง

เดนิ เรือสารวจ ตวั อยา่ ง จานวนตวั อย่าง
ตะกอนพ้ืนผวิ ตะกอนท่ีวิเคราะห์
ระวางแผนท่ี ชื่อระวาง พ้ืนทส่ี ารวจ ธรณีฟิสกิ สท์ างทะเล (กม.) ธาตโุ ลหะหนัก 12
(ตร.กม.) ท้องทะเล
Seismic Echo ชนดิ
500 -
750 reflection sounding 34 -
750 36
5035 III บา้ นบางขุนไทร 500 150 150
500
5035 II - 750 400 400
5135 III - 750 400 400
5135 II 500 150 150
เกาะสชี ัง
5134 I อาเภอบางละมุง 5000 150 150 --

5134 IV เกาะไผ่ 200 200 30 -

5034 I - 200 200 30 -
5034 IV 150 150 --
บา้ นโตนดน้อย
รวม 8 ระวาง 1800 1800 130 -

4.1 ความลึกน้าและลกั ษณะภูมิประเทศพ้นื ทอ้ งทะเล

ระดบั น้าในพืน้ ทส่ี ารวจบริเวณอ่าวไทยตอนบนมคี วามลึก -1 ถงึ -54 เมตร จากระดับทะเล
ปานกลาง (รปู ที่ 4-2 และ 4-3) บรเิ วณดา้ นตะวันออกมคี วามลกึ มากกวา่ ดา้ นตะวันตกและด้านเหนืออยา่ ง
ชดั เจน ระดบั ความน้าลกึ มากที่สดุ อยู่ทางดา้ นตะวันตกของเกาะลา้ น ลกั ษณะพ้ืนทะเลโดยทวั่ ไปค่อนขา้ ง
ราบเรียบ ยกเวน้ ในแผนทรี่ ะวางอาเภอศรีราชา และอาเภอบางละมุงท่ลี ักษณะพ้นื ท้องทะเลค่อนขา้ งขรุขระใน
บริเวณใกลเ้ กาะ พน้ื ท่ีชายฝ่ังมคี วามลาดชนั ต่ามาก จะสังเกตเหน็ ลักษณะสนั ดอนปากแมน่ ้า (river delta) ได้
อยา่ งชัดเจนบรเิ วณปากน้าแม่กลอง ทา่ จีน เจา้ พระยาและบางปะกง การเปลยี่ นแปลงความลาดชันสังเกตเหน็
ไดท้ ่รี ะดบั นา้ ลกึ 15 เมตร หา่ งจากชายฝั่งประมาณ 10-15 กิโลเมตร พื้นท้องทะเลบรเิ วณตอนกลางและ
ตะวันออกของพื้นท่ีมีลกั ษณะภูมิประเทศเป็นเนนิ สลบั กับแอง่ วางตัวในแนวเหนือใต้

สว่ นธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 18 -

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

รปู ที่ 4-1 แผนท่แี สดงเสน้ ทางเดินเรือสารวจหยั่งน้าลกึ และบันทกึ ภาพหน้าตัดขา้ งคลื่นไหวสะเทือนแบบสะทอ้ นกลับระดบั ต้นื
และจุดเกบ็ ตัวอยา่ งตะกอนพน้ื ผิวท้องทะเลในพน้ื ทีส่ ารวจอา่ วไทยตอนบน

- 19 -

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

รปู ที่ 4-2 แผนท่แี สดงระดับความลกึ นา้ และลกั ษณะภมู ิประเทศพื้นทะเลในพื้นท่สี ารวจ

- 20 -

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

รปู ที่ 4-3 แผนท่แี สดงระดบั ความลกึ น้าและลกั ษณะภมู ิประเทศพ้นื ทะเลในพื้นท่สี ารวจในแบบ 3 มติ ิ

- 21 -

4.2 ลกั ษณะตะกอนพน้ื ผวิ ท้องทะเล

จากการเก็บและวเิ คราะห์ตัวอย่างตะกอนพืน้ ผวิ ท้องทะเลจานวน 860 ตัวอยา่ ง ในพื้นที่
สารวจ พบว่าประกอบดว้ ยตะกอน 4 ชนดิ หลกั คือ ประกอบด้วยตะกอนโคลนทะเล (marine mud) โคลน
ทะเลปนทราย (marine sandy mud) ทรายปนโคลนทะเล (marine muddy sand) และทรายทะเล
(marine sand)

ตะกอนสว่ นใหญ่ (รอ้ ยละ 60) ประกอบดว้ ยตะกอนโคลนทะเล สเี ทาอมเขยี ว เขยี วเทา เทา
ดา นา้ ตาลและน้าตาลเข้ม มีเศษเปลือกหอยปนรอ้ ยละ 0-50 รองลงมาเป็นตะกอนโคลนปนทราย (ร้อยละ
20) สีเทาอมเขยี ว เขยี วเทา ทรายมีขนาดละเอียด มีเศษเปลือกหอยปนรอ้ ยละ 0-30 ตะกอนทรายปนโคลน
ทะเลและตะกอนทรายพบสะสมตวั ตอ่ เนอ่ื งลงมาจากชายฝัง่ และบรเิ วณรอบเกาะ (รปู ท่ี 4-4 และภาคผนวก ก)

4.3 ผลการวเิ คราะห์และแปลความหมายขอ้ มลู ธรณีฟสิ กิ สท์ างทะเล

จากผลการวิเคราะห์ และแปลความหมายข้อมลู ภาพหนา้ ตัดข้างคลืน่ ไหวสะเทือนแบบ
สะท้อนกลบั ระดบั ตื้น (shallow seismic reflection profile) ความละเอยี ดสูง พบว่าลกั ษณะธรณวี ิทยาชนั้
ตะกอนใต้พืน้ ท้องทะเลในพนื้ ทส่ี ารวจ สามารถจาแนกออกเปน็ 2 ชุดหลัก คอื ชัน้ ตะกอนชดุ ลา่ ง (lower
sequence) และชั้นตะกอนชุดบน (upper sequence) ซง่ึ สามารถจาแนกออกเปน็ ตะกอนหน่วยยอ่ ย 4
หนว่ ย คือตะกอนหน่วย a เปน็ ตะกอนท่พี บสะสมตวั อยเู่ ฉพาะในบริเวณรอ่ งน้าเกา่ บนพ้ืนผิวตอนบนของ
ตะกอนชดุ ลา่ ง ตะกอนหนว่ ย b มีลักษณะเป็นเนนิ ทรายขนาดใหญ่จมตวั อยู่ใตพ้ ้นื ทะเล มีขนาดกวา้ งมาก 2
กโิ ลเมตร ยาวมากกวา่ 3 กโิ ลเมตร และหนามากว่า 2 เมตร พบบรเิ วณนอกชายฝง่ั อาเภอชะอา ตะกอนหนว่ ย
c เปน็ ชั้นตะกอนท่มี แี ก๊สสะสมตวั อยู่ในปริมาณมาก พบสะสมตวั อยูเ่ ฉพาะบรเิ วณใกล้ชายฝงั่ ท่ี ซงึ่ แก๊สที่สะสม
ในชนั้ ตะกอน จะดูดซับพลังงานคลื่นเสยี งทส่ี ่งลงไปจนไม่สามารถเดินทางผา่ นทะลแุ ละสะทอ้ นกลับขึน้ มาได้
ตะกอนหนว่ ย d พบปกคลุมตลอดท่วั ท้งั พ้นื ที่สารวจ ยกเว้นบรเิ วณทเี่ ป็นเกาะและบริเวณทม่ี ีหินดานโผล่ขึ้นมา
บนพนื้ ทะเล มีความหนามากบริเวณปากแม่น้าท่าจนี เจ้าพระยา และบางปะกง และจะลบี บางลงในบริเวณ
ห่างออกจากชายฝงั่ พบหนิ ดานโผล่ขนั้ มาบนพน้ื ท้องทะเลเฉพาะในแผนที่ระวางอาเภอศรรี าชาและอาเภอบาง
ละมงุ (ภาคผนวก ข และ ค)

ชั้นตะกอนชุดล่าง ตามแนวเส้นสารวจอยู่ลึกจากระดบั น้าทะเลต้งั แต่ -1 ถึง -56 เมตร และมี
รอ่ งรอยถกู กัดเซาะทาลายเป็นแนวร่องนา้ ขนาดใหญท่ ี่มแี นวตอ่ เน่อื งมาจากทางนา้ สายหลกั คือ แม่นา้ เพชรบุรี
แม่น้าแม่กลอง แม่นา้ ท่าจนี แมน่ า้ เจ้าพระยาและแมน่ า้ บางปะกง (รูปที่ 4-5 และ 4-6)

จากการศึกษาวเิ คราะห์แปลความหมายข้อมูลในพนื้ ที่สารวจ เทียบเคียงกบั ผลการสารวจ
ธรณฟี ิสิกส์ และการเจาะสารวจติดตามผล พร้อมทัง้ ศึกษาวเิ คราะหต์ ัวอยา่ งตะกอนในหลายพ้นื ท่ขี องทะเลอา่ ว
ไทย (โครงการสารวจแร่นอกชายฝ่งั ทะเลอ่าวไทย, 2537; Roy, 1994 และบริษทั STS Co., Ltd. ภายใต้
โครงการสารวจเส้นทางลดั สู่ภาคใต้ พ.ศ. 2549) และจากการศึกษาเปรียบเทยี บกับข้อมูลบอ่ เปดิ (open pit)
บรเิ วณใกลช้ ายฝ่งั แถบจงั หวดั สมทุ รปราการ ขอ้ มลู การศึกษาธรณวี ิทยา ควอเทอร์นารี บรเิ วณทร่ี าบลมุ่ ภาค
กลางตอนล่าง (Sinsakul, 2000) และบรเิ วณชายฝัง่ จังหวัดเพชรบุรี-สมุทรสงคราม (Chaimanee and
others, 1999) และขอ้ มูลหลมุ เจาะบ่อบาดาลในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล (Ramnarong and
Buapeng, 1992) สามารถวเิ คราะห์ไดว้ ่าตะกอนชุดลา่ งส่วนใหญ่เป็นช้นั ตะกอนทสี่ ะสมตัวโดยอทิ ธพิ ลของทาง
นา้ บนบก ในสมัยไพลสโตซนี ตอนปลาย ลักษณะชุดลักษณค์ ลน่ื ไหวสะเทอื นท่ซี ับซ้อนหลายแบบในชนั้ ตะกอน
ชดุ นี้ บง่ บอกถึงสภาวะการถูกทาลายและตกทบั ถมหลายครงั้ อันเนอ่ื งมาจากการเปล่ยี นแปลงระดับนา้ ทะเล
(Ringis, 1986; Roy, 1994; Evans and others, 1995) ซึง่ ผลการเจาะสารวจในพ้ืนท่ี 1A บรเิ วณนอกชายฝ่งั

ส่วนธรณีวทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 22 -

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

รปู ที่ 4-4 แผนท่แี สดงชนิดและการสะสมตัวของตะกอนพื้นทะเลในพ้นื ที่สารวจ (รายละเอียดแสดงไว้ในภาคผนวก ก)

- 23 -

จงั หวดั ระยอง (โครงการสารวจแร่นอกชายฝั่งทะเลอ่าวไทย, 2537; Roy, 1994) บริเวณชายฝั่ง จังหวดั

เพชรบุรี-สมทุ รสงคราม (Chaimanee and others, 1999) ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

(Ramnarong and Buapeng, 1992) และข้อมูลบ่อเปิดแถบจงั หวดั สมทุ รปราการ พบว่าตอนบนของช้นั

ตะกอนชดุ นป้ี ระกอบด้วยช้ันดนิ เหนียวแข็ง มีสีเทาถึงสีนา้ ตาลเหลืองและน้าตาลแดง มีจุดประ (mottle) สีสม้

และสีแดงอยใู่ นเนื้อดนิ บางคร้งั พบเมด็ แรเ่ หลก็ และแมงกานสี ปะปนอยู่ นอกจากนนั้ พบว่ามชี ั้นดนิ ลูกรงั และ

ศิลาแลง เนือ่ งจากเกดิ กระบวนการเตมิ ออกซเิ จน (oxidization) ในชนั้ ตะกอนแทรกอยู่ในบางบริเวณ

หลักฐานเหลา่ น้บี ่งชว้ี า่ พ้นื ผิวของตะกอนชุดลา่ งเคยโผลส่ ัมผสั อากาศมาเปน็ ระยะเวลานานมาก กอ่ นท่จี ะมี

ตะกอนจากน้าทะเลสมัยโฮโลซนี (ตะกอนชุดบน) ปิดทบั และยงั แสดงถงึ รอยผิดวสิ ัย (unconformity) ของ

การสะสมตวั ท่ีไมต่ ่อเน่ืองระหวา่ งสมยั ไพลสโตซีนกบั โฮโลซีนดว้ ย (Sinsakul, 2000) สว่ นตอนลา่ งของชนั้

ตะกอนชดุ นป้ี ระกอบดว้ ยช้ันตะกอนกรวดทราย แทรกสลับกับชั้นดินเหนยี ว (Ramnarong and Buapeng,

1992)

ชนั้ ตะกอนชดุ บน เปน็ ชัน้ ตะกอนท่ีสะสมตวั มาตั้งแตส่ มัยโฮโลซนี ตอนตน้ จนถึงปัจจบุ ัน มี

ความหนา 0-20 เมตร โดยทั่วไปจะมีความหนามากบริเวณปากนา้ แมก่ ลอง ทา่ จีน เจ้าพระยาและบางปะกง

และจะลบี บางลงเม่ือห่างออกจากชายฝง่ั ประมาณ 10-15 กิโลเมตร ส่วนบริเวณด้านตะวันตก (อาเภอชะอา)

และทางด้านตะวนั ออก (อาเภอศรรี าชาและบางละมุง) ของพ้ืนทส่ี ารวจ ชั้นตะกอนชดุ บนมคี วามหนาไมม่ าก

(เฉลย่ี 3 เมตร) เน่ืองจากไม่มีแมน่ ้าสายใหญ่พดั พาตะกอนลงส่ทู ะเล (รปู ท่ี 4-7)

จากผลการศึกษาวเิ คราะหเ์ ทียบเคียงกบั ผลการสารวจธรณฟี ิสกิ ส์และเจาะสารวจโดยบรษิ ทั

STS Co., Ltd. ภายใตโ้ ครงการสารวจเสน้ ทางลัดส่ภู าคใต้ พ.ศ. 2549 บริเวณนอกชายฝงั่ จังหวัดเพชรบุรี

สมุทรสงครามและและสมทุ รสาคร และพ้ืนท่ี 1C บริเวณนอกชายฝ่ัง จังหวัดระยองและจันทบรุ ี (โครงการ

สารวจแร่นอกชายฝ่ังทะเลอ่าวไทย, 2537) ซงึ่ มีลกั ษณะธรณีวทิ ยาโครงสรา้ งและชุดลักษณ์คลื่นไหวสะเทือน

คล้ายกันกบั ในพน้ื ทีส่ ารวจ พบวา่ ชน้ั ตะกอนหน่วย a ทพ่ี บสะสมตวั เฉพาะในบรเิ วณร่องนา้ ท่ีกัดเซาะบนพนื้ ผิว

ของตะกอนชดุ ล่างในพน้ื ท่ีสารวจ ส่วนใหญป่ ระกอบดว้ ยตะกอนกรวดทรายแม่น้าปดิ ทบั ดว้ ยตะกอนดินเหนียว

ปนทรายสเี ทาดาท่ีมีเศษเปลือกหอย และ/หรอื ซากพืชผปุ ะปนอยู่มาก ตะกอนกรวดทรายมีสนี า้ ตาลเทาและ

นา้ ตาลเหลืองถูกนาพามาสะสมตวั ในช่วงทน่ี า้ ทะเลลดลงต่าสุด ประมาณ 100 เมตร จากระดบั ปัจจุบัน (ดงั

แสดงในรูปท่ี 3-5) เม่อื ประมาณ 10,000 ปีทีผ่ า่ นมา และพื้นท้องทะเลอา่ วไทยซ่ึงเปน็ สว่ นหนงึ่ ของไหล่ทวีปซนุ

ดา (Sunda shelf) มสี ภาพแวดลอ้ มแบบแผ่นดนิ (terrestrial environment) ตอ่ มาน้าทะเลไดเ้ พิ่มระดบั สงู

ขึ้นอย่างรวดเร็วในสมยั โฮโลซีนตอนตน้ กอ่ ใหเ้ กดิ การตกสะสมตวั ของตะกอนดนิ เหนียวปนทรายสีเทาดาทม่ี ี

เศษเปลือกหอยและซากพชื ผปุ ะปนอยู่ ในสภาพแวดลอ้ มแบบชะวากทะเล ปิดทบั อยู่ดา้ นบนตามแนวรอ่ งน้า

การท่นี า้ ทะเลได้เพ่ิมระดับสงู ขนึ้ อยา่ งต่อเน่ือง ทาให้เกิดการกดั เซาะทาลายพนื้ ผวิ ตะกอนชดุ ลา่ งและการสะสม

ตัวของชั้นตะกอนหนว่ ย b ซ่งึ สนั นิษฐานว่าเป็นแนวสนั ทรายชายหาดเดิม (Roy, 1994; Chaimanee and

others, 1999) ซึง่ ขนาดและปรมิ าณของการสะสมตัวของตะกอนหน่วย b ขน้ึ อยกู่ ับปริมาณตะกอนทรายเดิม

ในบริเวณนนั้ และบรเิ วณใกลเ้ คียง หลังจากทร่ี ะดบั นา้ ทะเลเพ่มิ ขน้ึ จนถึงระดับสงู สดุ ประมาณ +5 เมตร แลว้

ค่อย ลดลงจนถงึ ระดับปัจจบุ นั (Sinsakul, 1992) ก่อให้เกิดการสะสมตัวของชน้ั ตะกอนหน่วย d ซง่ึ

ประกอบดว้ ยช้นั ตะกอนดินเหนยี วสเี ทาดาทีม่ ีเศษซากพชื ผุและแก๊สปะปนอยูม่ ากตกสะสมตวั ในสภาพแวดลอ้ ม

แบบชวากทะเลและป่าชายเลน ส่วนตะกอนหนว่ ย d พบปกคลมุ เกอื บทว่ั ท้งั พน้ื ที่ เชอื่ ว่าถูกพัดพาลงสทู่ ะเล

โดยทางน้าชายฝ่ัง โดยเฉพาะในชว่ งฤดูมรสุม ซ่งึ ตะกอนจะถูกพัดพาเป็นปรมิ าณมาก เมื่อออกสู่ทะเล ตะกอน

ขนาดหยาบ เชน่ กรวดและ ทราย จะตกสะสมตวั บรเิ วณปากแมน่ ้า แตต่ ะกอนทรายแป้งและดนิ เหนยี วซึ่งมี

น้าหนักเบาจะถกู พดั พาโดยคลืน่ ทะเลออกไปนอกชายฝัง่ แล้วตกสะสมตัวบนพ้นื ท้องทะเลเม่ือระดับความ

ส่วนธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 24 -

รุนแรงของกระแสน้าลดต่าลง (Roy, 1994) สว่ นวิวฒั นาการการสะสมตัวของช้นั ตะกอนหน่วย a และ d
แสดงไว้ในรูปท่ี 4-8 ตะกอนหน่วย d สามารถเทียบเคยี งได้กบั ชั้นตะกอนดนิ เหนยี ว ท่เี รียกว่า “ชนั้ ดินเหนยี ว
กรุงเทพ” (Bangkok Clay) สะสมตัวอยบู่ ริเวณท่ีราบลมุ่ ภาคกลางตอนลา่ ง (Sinsakul, 2000)

สว่ นธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 25 -

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

รปู ท่ี 4-5 แผนที่แสดงเสน้ ช้นั ระดับความลกึ พ้นื ผวิ ชั้นตะกอนชุดลา่ ง

- 26 -

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

รปู ท่ี 4-6 แผนท่แี สดงระดบั ความลึกละลกั ษณะภมู ิประเทศพ้นื ผิวช้นั ตะกอนชุดลา่ งในพ้นื ท่สี ารวจในแบบ 3 มติ ิ

- 27 -

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

รปู ท่ี 4-7 แผนท่แี สดงเสน้ ชั้นระดบั ความหนาตะกอนชดุ บน

- 28 -

ชะวากทะเล สนั ทรายชายหาด ตะกอนโคลนทะเล

แม่นา้ ระดับนา้ ทะเล 3
ระดับนา้ ทะเล 2
แกนร่องนา้ 2ระดับนา้ ทะเล 1
ตะกอนทรายชะวากทะเล

ระดบั นา้ ทะเล 2 ตะกอนทรายรอ่ งน้าเก่า ตะกอนโคลน
ชะวากทะเล
ชายฝ่งั

ร่องนา้ พ้ืนท้องทะเล

ระดบั น้าทะเล 3 ระดับน้าทะเล 1 ตะกอนชะวากทะเล
ตะกอนทรายร่องนา้
ทศิ ทางการรกุ ลา้ ของนา้ ทะเล ตะกอนสมยั ไพลสโตซนี

รปู ท่ี 4-8 แสดงวิวฒั นาการการตกสะสมตัวของช้ันตะกอนชดุ บน หนว่ ย a และ d โดยอทิ ธิพลของ
การรุกล้าของน้าทะเล ในสมัยโฮโลซีน

4.4 ผลการวเิ คราะหธ์ าตโุ ลหะหนักในตะกอนพ้นื ผวิ ทอ้ งทะเล

โลหะหนกั (Heavy Metals) ธาตทุ ีม่ ีความถ่วงจาเพาะตั้งแต่ 5 ข้ึนไป ซงึ่ เปน็ ธาตุในตาราง
ธาตุท่มี เี ลขอะตอม ตั้งแต่ 23-34 และ 40-52 รวมทั้งธาตุในอนุกรมแลนทาไนดแ์ ละแอกติไนด์ อยู่ในคาบ 5-7
ในตารางธาตุ มสี ถานะเปน็ ของแข็ง (ยกเว้นปรอทในสภาวะปกติ) ในสถานะปกตโิ ลหะหนักเม่ืออยู่ในรูปของ
ธาตุบรสิ ุทธิ์มคี วามเป็นพิษเล็กนอ้ ย แต่ถา้ อยูใ่ นรูปสารประกอบบางตัวจะเปน็ อันตรายมาก โลหะหนักเปน็ สาร
ทคี่ งตัว ไม่สามารถสลายตัวได้ในกระบวนการธรรมชาติ จงึ มบี างส่วนตกตะกอนสะสมอยู่ในดนิ ดินตะกอนทอี่ ยู่
ในน้ารวมถึงการสะสมอยู่ในสัตว์นา้

โลหะหนกั มีท้ังหมด 68 ธาตุ เชน่ ตะก่วั (Pb) ปรอท (Hg) แคดเมี่ยม (Cd) สังกะสี (Zn)
ทองแดง (Cu) นิเกลิ (Ni) โครเมยี ม (Cr) เหล็ก (Fe) แมงกานสี (Mn) โคบอลต์ (Co) สารหนู (As) ไทเทเนยี ม
(Ti) และ วานาเดียม (V) เปน็ ตน้ โลหะหนักท่ีมีบทบาทต่อส่ิงแวดลอ้ มมากทีส่ ดุ คือ ปรอท ตะกัว่ แคดเมยี ม
และสารหนู มนุษย์ไดร้ บั โลหะหนักเข้าไปในร่างกาย อาจจะเนือ่ งมาจากโลหะหนักสะสมอย่ใู นหว่ งโซอ่ าหาร
และในขบวนการทางชวี ภาพมนุษยอ์ าจจะบรโิ ภคเขา้ ไปโดยตรงหรอื ได้สัมผัสหรอื ได้รับโดยทางอ้อม มักพบ
โลหะหนกั ปนเป้ือนในตะกอนมากกว่าในน้าเสมอ เพราะตะกอนมปี ระจุเป็นลบเปน็ ส่วนใหญ่ ส่วนโลหะหนักมี
ประจเุ ปน็ บวก จงึ มีความสามารถเกาะยดึ กนั ไดด้ ีกว่าในนา้

The Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR :
www.atsdr.cdc.gov) เปน็ องค์กรท่ีก่อต้งั ขนึ้ เพ่ือศึกษาผลกระทบต่อสขุ ภาพและคณุ ภาพชีวติ ที่ลดลงจากสาร
อนั ตรายต่าง ไดร้ วบรวมรายการสารทีเ่ ปน็ อนั ตรายจดั อนั ดบั ไว้เปน็ Top 20 Hazardous Substances ใน
Medical Management Guidelines for Acute Chemical Exposures (1992) ซึง่ โลหะหนัก 4 ชนิด คอื
อาร์เซนกิ ตะกัว่ ปรอท และแคดเมยี ม จัดอยู่ในกลุ่มนี้ โดยอารเ์ ซนิกเป็นโลหะในลาดับท่ี 1 ใน Top 20
Hazardous Substances ของ ATSDR ไดจ้ ัดอนั ดับไว้ ความเปน็ พษิ เฉยี บพลันจากโลหะหนักสว่ นใหญม่ ี

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 29 -

สาเหตุมาจากอารเ์ ซนิก อาเซนกิ จะถูกปล่อยส่สู ิง่ แวดลอ้ มไดจ้ ากกระบวนการถลงุ แรจ่ าพวกทองแดง สงั กะสี
และตะกัว่ กระบวนการผลติ สารเคมีและแก้ว รวมถึงกระบวนการผลติ ยาฆ่าแมลง โดยอวัยวะเป้าหมายที่อารเ์ ซ
นิกเขา้ ไปทาปฏิกริ ยิ าคือ ในเลือด ไต ระบบประสาทส่วนกลาง และระบบย่อยอาหาร ตะกวั่ เปน็ โลหะหนกั ใน
ลาดับที่ 2 การไดร้ ับตะก่ัวในปรมิ าณหน่งึ เป็นสาเหตุให้เกิดความเปน็ พิษเฉียบพลนั จากโลหะหนกั ในเด็ก ใน
ทกุ ปีมีการใช้ตะก่ัวในกระบวนการผลิตตา่ ง ประมาณ 2.5 ล้านตันท่วั โลก ซึ่งสว่ นใหญใ่ ช้ในแบตเตอรี่ การหุ้ม
สายเคเบิล และกระสนุ นอกจากนยี้ งั พบในเมด็ สี พลาสติกพวี ซี ี ดนิ สอ และยาฆ่าแมลง โดยอวัยวะเปา้ หมาย
หลักท่ีตะกว่ั เขา้ ไปทาปฏิกิรยิ าคอื กระดกู สมอง ไต และต่อมไทรอยด์ ปรอทเปน็ โลหะหนักในลาดับที่ 3 ปรอท
ทีพ่ บในสง่ิ แวดลอ้ มเกิดจากการปลอ่ ยก๊าซจากภูเขาไฟระเบิด ซง่ึ อยู่ใน 3 รปู แบบ คอื ธาตปุ รอท สารอินทรยี ์
ปรอท และสารอนินทรียป์ รอท อตุ สาหกรรมทใ่ี ช้ปรอทในการผลิตไดแ้ ก่ การทาเหมืองแร่ การผลติ กระดาษ
ปรอทท่ีอย่ใู นอากาศสามารถแพรก่ ระจายไปได้ทว่ั โลกโดยกระแสลม และกลบั สู่ผวิ โลกในรูปฝน รวมทง้ั สะสม
ในแตล่ ะลาดบั ชนั้ ของห่วงโซ่อาหาร ปรอทถกู ยกเลิกใช้เปน็ ส่วนประกอบของสีและยาฆ่าแมลงมาตง้ั แตป่ ี 1990
แต่ยังคงใชใ้ นเทอร์โมมเิ ตอร์ เทอร์โมสแตทส์ และวสั ดอุ ุดฟัน โดยอวยั วะเป้าหมายหลกั ท่ปี รอทเข้าไปทา
ปฏิกริ ิยาคอื สมองและไต แคดเมยี มเป็นโลหะหนกั ในลาดับท่ี 7 ใน Top 20 Hazardous Substances ของ
ATSDR ไดจ้ ัดอนั ดับไว้ แคดเมียมเป็นผลติ ภัณฑ์ซึง่ เป็นผลพลอยได้จากการทาเหมืองแรแ่ ละถลุงแรต่ ะก่วั และ
สังกะสี แคดเมียมมักถูกใช้ในแบตเตอร่นี ิกเกลิ ตะก่ัว พลาสติกพวี ซี ี และเม็ดสี และสามารถพบแคดเมยี มในดิน
เนอ่ื งจากการใชย้ าฆ่าแมลง ยาฆา่ เชอื้ รา และปุ๋ย แคดเมียมถูกดดู ซับ 15 – 50% ในระบบทางเดนิ หายใจ และ
ถกู ดดู ซบั ในลาไสป้ ระมาณ 2 – 7% โดยอวัยวะเป้าหมายหลักทแี่ คดเมยี มเข้าไปทาปฏิกิริยาคือ ตับ ไต สมอง
ปอด และกระดูก

เนือ่ งจากประเทศไทยยงั ไมม่ ีเกณฑ์มาตรฐานโลหะหนักในดินตะกอนในทะเล จึงได้นาคา่ ท่ีได้
ไปเปรียบเทยี บกบั มาตรฐานคุณภาพดินตะกอนของต่างประเทศได้แก่ ประเทศสหรฐั อเมรกิ า ฮ่องกง
ออสเตรเลยี และนิวซแี ลนด์

กรมควบคุมมลพิษ (2546) รายงานว่าคุณภาพดนิ ตะกอนในบริเวณอา่ วไทยตอนใน จากการ
สารวจโดยกองทัพเรือเมื่อปี พ.ศ. 2541-2542 พบว่ามปี ริมาณโลหะหนักบางชนิดทีม่ ีคา่ เกนิ มาตรฐานแตย่ ังไม่
มีความเปน็ พิษต่อสง่ิ มชี วี ิตใด ในทะเล โลหะดังกลา่ วคือ ปรอทและตะก่วั ตรวจพบในบรเิ วณปากแมน่ ้าทา่ จนี
ปากแมน่ า้ แม่กลอง และปากแม่นา้ บางปะกง ส่วนโลหะหนกั พวกทองแดงและโครเมียมพบในบริเวณปากแมน่ ้า
เจา้ พระยา แล้วยังพบโลหะหนักท่ีมีค่าเกินมาตรฐานที่อาจจะมีความเปน็ พิษตอ่ สิ่งมีชีวติ ในทะเล คือ สงั กะสี
และตะก่วั ซึง่ พบในบริเวณปากแม่นา้ ท่าจนี และปากน้าเจา้ พระยา ตามลาดบั

สาโรจน์ เริ่มดาริห์ และคณะ (2551) ศึกษาการปนเป้ือนของโลหะหนัก 4 ชนิด (สงั กะสี
ตะกว่ั แคดเมียม และทองแดง) ในตะกอนดินบรเิ วณชายฝัง่ ทะเลของอา่ วไทยตอนบน 13 สถานี (รูปท่ี 4-9)
พบว่ามคี า่ เกนิ มาตรฐาน ปริมาณโลหะหนกั เรยี งลาดับจากมากไปนอ้ ย คือ สังกะสี ตะกว่ั ทองแดงและ
แคดเมยี ม มีคา่ เฉลี่ย 64.07, 28.19, 16.21, 2.05 ตามลาดบั โดยโลหะสังกะสี ตะกั่วและทองแดงพบมาก
บรเิ วณปากน้าเจา้ พระยา (สถานที ี่ 3; 169.34, 44.66 และ 44.85 มิลลิกรมั ต่อกิโลกรมั ตามลาดับ) โลหะ
แคดเมียมพบมากบรเิ วณปากน้าทา่ จีน (สถานีท่ี 4; 3.24 มลิ ลิกรัมต่อกิโลกรัม)

ส่วนธรณีวิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 30 -

รปู ที่ 4-9 แผนทีแ่ สดงจุดเกบ็ ตวั อย่างนา้ และตะกอนดนิ บริเวณอ่าวไทยตอนบน เพ่อื ศึกษาการ
ปนเปอ้ื นของโลหะหนกั (คัดลอกจาก สาโรจน์ เริม่ ดาริ และคณะ, 2551)

สรปุ ผลการวิเคราะหท์ างเคมธี าตุโลหะหนกั จานวน 12 ธาตุ ซง่ึ ประกอบดว้ ย สารหนู (อาร์
เซนิก) แคดเมยี ม โคบอลท์ โครเมยี ม ทองแดง เหล็ก แมงกานสี นิเกลิ ตะก่ัว ไทเทเนยี ม วานาเดียม
และสงั กะสี ทป่ี นเปือ้ นในตะกอนพ้นื ผิวท้องทะเลอา่ วไทยตอนบน จานวน 250 ตวั อยา่ ง (ภาคผนวก ข และ
ตารางท่ี 4-2) โดยวธิ ี Aqua Regia Digestion ICP-OES ดาเนนิ การโดยส่วนวิเคราะห์ดินและตะกอนธารน้า
สานกั วิเคราะห์วจิ ัยทรัพยากรธรณี กรมทรัพยากรธรณี พบว่าความเขม้ ขน้ ของธาตโุ ลหะเรียงลาดับจากมากไป
นอ้ ย คือ เหลก็ แมงกานีส ไทเทเนยี ม สงั กะสี โครเมยี ม วานาเดียม นเิ กิล ทองแดง ตะก่ัว โคบอลท์ อารเ์ ซนิก
และ แคดเมยี ม ตามลาดับ

โดยทว่ั ไปปรมิ าณธาตุโลหะหนกั บรเิ วณอ่าวไทยตอนบนฝง่ั ตะวนั ตกและตะวันออก มีความ
เขม้ ข้นตา่ กวา่ ทางเหนอื ของอ่าว เห็นได้ชดั เจนวา่ ทุกธาตมุ ีความเข้มขน้ สงู บรเิ วณปากนา้ เจ้าพระยา บางปะกง
ท่าจีน และบริเวณใกล้เคียง แต่จะลดลงเมื่อออกห่างจากชายฝัง่ ยกเวน้ แคดเมียม (รปู ท่ี 4-10 ถึง 4-21)
สอดคลอ้ งกับผลการศกึ ษาโดยสาโรจน์ เรม่ิ ดาริห์ และคณะ (2551)

ธาตโุ ลหะหนักอาร์เซนิก แคดเมียม โครเมยี ม ทองแดง ตะก่ัว และสังกะสี มีคา่ สงู กว่าเกณฑ์
มาตรฐานคณุ ภาพตะกอนดินสาหรบั แหล่งท่อี ยู่อาศัยของสัตวท์ ะเล ในประเทศสหรฐั อเมรกิ า ออสเตรเลยี
นวิ ซีแลนดแ์ ละฮ่องกง (ตารางที่ 4-3) แตต่ ่ากว่าค่าเกณฑ์พืน้ ฐานของการปนเปื้อนของโลหะหนักในดินบนบก
ของประเทศไทยและสหภาพยโุ รป (ตารางที่ 4-4)

สว่ นธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

ตารางท่ี 4-2 สรปุ ผลการวเิ คราะหต์ ัวอยา่ งตะกอนพ้นื ผิวท้องทะเลในพื้นท่สี ารวจอ่าวไทยตอนบน

- 31 -

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 32 -

ตารางที่ 4.3 เกณฑ์มาตรฐานคุณภาพตะกอนดินสาหรบั แหล่งท่ีอยู่อาศยั ของสัตว์ทะเล

เกณฑ์กาหนด ปริมาณธาตุโลหะหนกั (มิลลกิ รมั /กโิ ลกรมั )
Pb As Cd Zn Cr Cu
คา่ ความเขม้ ข้นทไ่ี มเ่ ป็นพิษต่อส่งิ มีชีวติ ในทะเล ตามข้อกาหนดใน
Florida DEP Sediment Quality Guideline -Threshold 0.03 0.0072 0.0007 0.124 0.0523 0.0187
effect level (กรมควบคุมมลพษิ , 2546)

คา่ ความเข้มขน้ ท่ไี ม่เป็นพิษต่อส่งิ มีชีวติ ในทะเล ตามรา่ งขอ้ กาหนด 0.05 0.02 0.0015 0.20 0.08 0.065
ใน Australia and New Zealand Draft Sediment Quality
Guideline-lower (กรมควบคุมมลพิษ, 2546)

ค่าความเขม้ ข้นทอ่ี าจเป็นพิษตอ่ สิ่งมชี วี ติ ในทะเล ตามขอ้ กาหนด 0.112 0.0416 0.0042 0.271 0.16 0.108
ใน Florida DEP Sediment Quality Guideline -Threshold
effect level (กรมควบคุมมลพษิ , 2546)

ค่าความเขม้ ข้นที่อาจเป็นพษิ ต่อสิ่งมชี วี ติ ในทะเล ตามร่าง

ข้อกาหนดใน Australia and New Zealand Draft Sediment 0.22 0.07 0.0096 0.41 0.37 0.27

Quality Guideline-lower (กรมควบคมุ มลพิษ, 2546)

คา่ ความเข้มข้นท่สี ามารถขุดลอกตะกอนดินได้ ตามร่างขอ้ กาหนด 0.20 0.08 0.065
0.27 0.16 0.11
Hong Kong Draft Sediment Quality Guidline-higher (กรม 0.075 0.008 0.0015 40.6 24.9 13.4

ควบคมุ มลพษิ , 2546)

ค่าความเขม้ ขน้ ทส่ี ามารถขุดลอกตะกอนดินไดโ้ ดยตอ้ งผา่ น 0.11 0.0042 0.004
การศกึ ษาผลกระทบส่ิงแวดล้อม ตามร่างขอ้ กาหนด Hong Kong
Draft Sediment Quality Guidline-higher (กรมควบคมุ มลพษิ ,
2546)

คา่ ความเขม้ ข้นธาตุโลหะหนกั จากการสารวจฯ 10.9 3.1 0.3

ส่วนธรณวี ิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 33 -

ตารางท่ี 4-4 คา่ เกณฑพ์ ื้นฐานของการปนเปื้อนของโลหะหนกั ในดินประเทศไทยและสหภาพยโุ รป

สว่ นธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 34 -

รปู ที่ 4-10 แผนท่แี สดงปรมิ าณความเขม้ ขน้ ของธาตุโลหะหนักอาร์เซนิก
ท่ีสะสมในชนั้ ตะกอนพน้ื ผวิ ทอ้ งทะเลอา่ วไทยตอนบน

รูปที่ 4-11 แผนทแี่ สดงปริมาณความเข้มข้นของธาตโุ ลหะหนกั แคดเมียม
ท่ีสะสมในช้ันตะกอนพ้นื ผิวทอ้ งทะเลอา่ วไทยตอนบน

ส่วนธรณีวิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 35 -

รูปท่ี 4-12 แผนทแ่ี สดงปริมาณความเข้มข้นของธาตโุ ลหะหนักโคบอลท์
ท่สี ะสมในชัน้ ตะกอนพ้นื ผิวท้องทะเลอ่าวไทยตอนบน

รปู ที่ 4-13 แผนที่แสดงปริมาณความเข้มข้นของธาตโุ ลหะหนักโครเมยี ม
ท่ีสะสมในช้นั ตะกอนพนื้ ผิวท้องทะเลอา่ วไทยตอนบน

ส่วนธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 36 -

รปู ที่ 4-14 แผนท่แี สดงปริมาณความเขม้ ข้นของธาตุโลหะหนักทองแดง
ท่ีสะสมในชน้ั ตะกอนพื้นผวิ ท้องทะเลอ่าวไทยตอนบน

รปู ท่ี 4-15 แผนทแ่ี สดงปรมิ าณความเข้มขน้ ของธาตโุ ลหะหนกั เหล็ก
ที่สะสมในชน้ั ตะกอนพนื้ ผิวท้องทะเลอ่าวไทยตอนบน

ส่วนธรณีวิทยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 37 -

รปู ท่ี 4-16 แผนทแ่ี สดงปรมิ าณความเข้มขน้ ของธาตุโลหะหนักแมงกานีส
ทีส่ ะสมในชั้นตะกอนพืน้ ผิวทอ้ งทะเลอ่าวไทยตอนบน

รปู ที่ 4-17 แผนที่แสดงปริมาณความเข้มข้นของธาตุโลหะหนักนเิ กลิ
ทส่ี ะสมในชน้ั ตะกอนพืน้ ผวิ ทอ้ งทะเลอ่าวไทยตอนบน

ส่วนธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 38 -

รปู ท่ี 4-18 แผนท่แี สดงปริมาณความเข้มข้นของธาตุโลหะหนักตะก่ัว
ทส่ี ะสมในชนั้ ตะกอนพื้นผิวท้องทะเลอา่ วไทยตอนบน

รปู ท่ี 4-19 แผนท่ีแสดงปรมิ าณความเข้มข้นของธาตุโลหะหนกั ไทเทเนยี ม
ทสี่ ะสมในชั้นตะกอนพืน้ ผวิ ทอ้ งทะเลอ่าวไทยตอนบน

ส่วนธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 39 -

รูปท่ี 4-20 แผนทแี่ สดงปริมาณความเข้มขน้ ของธาตโุ ลหะหนักวานาเดียม
ทสี่ ะสมในชัน้ ตะกอนพนื้ ผิวท้องทะเลอ่าวไทยตอนบน

รปู ท่ี 4-21 แผนทีแ่ สดงปรมิ าณความเข้มขน้ ของธาตุโลหะหนกั สงั กะสี
ที่สะสมในชน้ั ตะกอนพ้ืนผวิ ท้องทะเลอา่ วไทยตอนบน

สว่ นธรณีวทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี

- 40 -

4.5 พื้นทีศ่ กั ยภาพแหล่งทรายนอกชายฝ่ัง

พ้นื ท่ศี ักยภาพแหล่งทรายในรายงานฉบบั นี้ หมายถึงพ้ืนทซ่ี ึง่ ยงั ไมม่ ีการคน้ พบทรัพยากร
ทราย แตม่ ีแนวโนม้ ท่จี ะมีไดโ้ ดยมีหลกั ฐานบง่ ช้ีทางธรณีฟิสิกส์ และธรณีวิทยา

เน่ืองจากไมส่ ามารถทราบถึงขอบเขตการตกสะสมตัวของทรายท่ีแน่ชัดได้ เพราะเสน้ ทาง
เดนิ เรอื สารวจแตล่ ะแนวมีระยะห่างมาก ดงั น้ันในการประเมินปรมิ าณทรัพยากรทรายจึงเป็นการประเมนิ แบบ
คาดคะเน (inferred) โดยใชว้ ธิ ีทางเรขาคณติ แบบหาพ้นื ท่ีขอบเขตกวา้ ง (general outline method) ซง่ึ
เปน็ วธิ ีทน่ี ยิ มแพรห่ ลายโดยท่ัวไปและไม่ยุ่งยากซบั ซ้อนมากนัก (David, 1977)

จากผลการแปลความหมายและวเิ คราะห์ขอ้ มูลคล่นื ไหวสะเทือนแบบสะท้อนกลบั พบ
บริเวณท่ีมีศักยภาพแหล่งทรายอยู่นอกชายฝัง่ มคี วามหนาของชน้ั ตะกอนโคลนทะเลทป่ี ิดทับไม่มากนัก จานวน
4 แปลง (รูปที่ 4-22)

แปลงท่ี 1 และแปลงที่ 2 อยบู่ รเิ วณนอกชายฝั่งอาเภอชะอา จังหวดั เพชรบรุ ี อยู่ลกึ จาก
ระดับน้าทะเลประมาณ 10-14 เมตร และอยู่ใต้ช้นั ตะกอนโคลนทะเลหนาประมาณ 1-3 เมตร ชั้นตะกอน
ทรายหนาเฉลยี่ ประมาณ 4 เมตร ครอบคลมุ พ้นื ท่ีรวมประมาณ 60 ตารางกิโลเมตร คิดเปน็ ปรมิ าตรตะกอน
ทรายประมาณ 240 ลา้ นลูกบาศก์เมตร หรอื 624 ล้านตนั สันนิษฐานว่าชนั้ ตะกอนทรายเป็นแนวชายหาด
เดิม (ภาคผนวก ข หน้า 1/15 และ 2/15)

แปลงท่ี 3 อยู่บรเิ วณนอกชายฝ่งั ตาบลบางพระ อาเภอศรีราชา จงั หวัดชลบุรี อยู่ลกึ จาก
ระดับน้าทะเลประมาณ 10-18 เมตร และอยู่ใต้ช้นั ตะกอนโคลนทะเลหนาประมาณ 1-3 เมตร ชน้ั ตะกอน
ทรายสะสมตวั เป็นรูปเลนสห์ นาเฉลี่ยประมาณ 3 เมตร ครอบคลมุ พ้นื ที่ประมาณ 11 ตารางกโิ ลเมตร คดิ เป็น
ปริมาตรตะกอนทรายประมาณ 33 ล้านลกู บาศก์เมตร หรือ 85.8 ล้านตัน สนั นิษฐานวา่ ชน้ั ตะกอนทรายเป็น
แนวชายหาดเดิม (ภาคผนวก ข หนา้ 12/15)

แปลงท่ี 4 อยู่บรเิ วณนอกชายฝงั่ ตาบลนาจอมเทียน อาเภอบางละมงุ จังหวดั ชลบุรี อย่ลู ึก
จากระดบั น้าทะเลประมาณ 13-16 เมตร และอยู่ใต้ช้ันตะกอนโคลนทะเลหนาประมาณ 1-2 เมตร ช้ันตะกอน
ทรายสะสมตัวเปน็ รปู เลนสห์ นาเฉลี่ยประมาณ 4 เมตร ครอบคลมุ พ้ืนท่ปี ระมาณ 7 ตารางกโิ ลเมตร คดิ เปน็
ปริมาตรตะกอนทรายประมาณ 28 ลา้ นลูกบาศก์เมตร หรอื 72.8 ล้านตัน สนั นษิ ฐานว่าชั้นตะกอนทรายเป็น
แนวชายหาดเดิม (ภาคผนวก ข หนา้ 15/15)

สว่ นธรณวี ทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยธี รณี

- 41 -

รปู ท่ี 4-22 แผนที่แสดงพ้ืนทศ่ี กั ยภาพแหล่งทรายนอกชายฝ่งั อา่ วไทยตอนบน

ส่วนธรณีวทิ ยาทางทะเล สานกั เทคโนโลยีธรณี