ประวัติและความเป็นมาของการจัดสวน

รายงาน
ประวัติและความเป็นมาของการจัดสวน

เสนอ
ผศ.สุดที่รัก สายปลื้มจิตต์

จัดทำโดย
นางสาวกณิษฐา ทองดี 64040001

รายงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา การจัดและดูแลรักษาสวนเบื้องต้น (04136003)
คณะเทคโนโลยีการเกษตร สาขาวิชาการออกแบบและการจัดการภูมิทัศน์เพื่อสิ่งแวดล้อม ปีการศึกษา 2565

สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง

คำนำ

รายงานฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชาการจัดและดูแลรักษาสวนเบื้องต้นเพื่อการเรียนรู้
โดยมีจุดประสงค์เพื่อศึกษาเรื่องการจัดสวนที่มีอยู่ ทั้งนี้ในรายงานฉบับนี้มีเนื้อหาที่ประกอบด้วย
ความรู้เรื่องของ ข้อมูลของสวนต่าง ๆ มากมาย เพื่อให้ได้เกิดประโยชน์และความรู้ความเข้าใจมาก
ยิ่งขึ้น

ผู้จัดทำหวังว่า รายงานฉบับนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้อ่านหรือนักเรียน นักศึกษาที่กำลังหา
ข้อมูลเรื่องนี้อยู่ หากมีข้อแนะนำหรือข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัดทำขอน้อมรับและขออภัยมาไว้ ณ ที่นี้
ด้วย

นางสาวกณิษฐา ทองดี

ก

สารบัญ หน้า

เรื่อง ก


คำนำ ข
สารบัญ

ประวัติและความเป็นมาของการจัดสวน 1
สวนอียิปต์ (Egypt)

สวนเปอร์เซีย (Persia) 2
สวนกรีก (Greek)

สวนโรมัน (Roman) 2
สวนอังกฤษ (England)

สวนฝรั่งเศส (French) 3
สวนจีน (China)

สวนญี่ปุ่น (Japan) 3
สวนสมัยสุโขทัย

สวนสมัยอยุธยา 4
สวนสมัยรัตนโกสินทร์

ความสำคัญของการจัดสวน 4
เอกสารอ้างอิง

5
ข

5


6


6


7


8


9

ประวัติและความเป็นมาของการจัดสวน

การจัดสวนจากประวัติศาสตร์และวิวัฒนาการเกี่ยวกับการจัดสวน จนถึงปัจจุบันนี้
รูปแบบการจัดสวนต่าง ๆ ยังถูกนำมาใช้ ทั้งลักษณะการจัดสวนแบบประดิษฐ์ แบบธรรมชาติและ
แบบจินตนาการโดยมีการดัดแปลงผสมผสานให้เกิดความสวยงาม รวมทั้งอำนวยประโยชน์ใน
เรื่องการใช้สอยเพิ่มขึ้นจนถึงทุกวันนี้

สวนอียิปต์ (Egypt)

ภาพที่ 1 สวนอียิปต์ เป็นชาติแรกที่มีการพัฒนาทางด้านการจัดสวน
ที่มา : https://www.rowantreegardens.co.uk มีบันทึกเกี่ยวกับการจัดสวนตั้งแต่ 3000 ปีก่อนคริสต์
ศักราช สวนต่าง ๆ จะมีลักษณะปิด เนื่องจากบ้านเรือน
ที่พักอาศัยจะมีรูปทรงเรขาคณิต การจัดสวนจะเป็น
แบบมีระเบียบ (formal styles) ซึ่งจะมีการจัดเฉพาะ
ในพระราชวังและบ้านข้าราชบริพารชั้นผู้ใหญ่และ
สถานที่ทางศาสนา การจัดสวนจะมีแหล่งน้ำเข้ามา
เกี่ยวข้องเพื่อใช้ในช่วงฤดูร้อน คลองส่งน้ำต่าง ๆ จะมี
ในสวนขนาดเล็กหากเป็นสวนขนาดใหญ่ ๆ ระบบน้ำจะ
เปลี่ยนแปลงในรูปของสระรูปทรงเรขาคณิต มีการ
เลี้ยงปลาในสระน้ำ การปลูกพรรณไม้ก็เพื่อใช้
ประโยชน์ในการให้ร่มเงา

สวนเปอร์เซีย (Persia) การจัดสวนของชนชาวอาหรับได้พัฒนามานับ
พันปีต่อจากสมัยอียิปต์ ตามประวัติศาสตร์ชนชาตินี้
ภาพที่ 2 สวนเปอร์เซีย เป็นชนชาติที่มีความรุ่งเรืองมาก โดยเฉพาะทาง
ที่มา : https://irantravelbooking.com/the- ศิลปวิทยามีการสร้างสรรค์อารยธรรมของตนเอง
persian-garden/ พยายามปรับปรุงรูปแบบศิลปะต่าง ๆ จากอดีตจน
เป็นอารยธรรมของชนรุ่นหลังต่อมา 1 ใน 7 ของสิ่ง
มหัศจรรย์ของโลก คือสวนลอยแห่งบาบิโลน
(The Hanging Garden of Babylon) สวนนี้สร้างขึ้น
ในสมัย 600 ปี ก่อนคริสต์ศักราช การจัดสวนของ
เปอร์เซียนี้ จะตกแต่งประดับแทรกตัวอยู่ใน
สถาปัตยกรรม ออกแบบเป็นรูปทรงเรขาคณิตและมัก
จะวางผังสวนเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีการทำสระน้ำรูป
สี่เหลี่ยม มีน้ำพุและน้ำไหลรินจากตุ๊กตา

2

สวนกรีก (Greek) พื้นที่ของกรีกโดยทั่วไปจะเป็นเกาะมีผืนแผ่นดิน
ใหญ่ใกล้ทะเล อากาศจะสดชื่นแจ่มใส ผู้คนที่อาศัยอยู่
ภาพที่ 3 สวนกรีก ชอบที่จะใช้ชีวิตอยู่ภายนอกอาคารมากกว่าภายในบ้าน
ที่มา : https://id.pinterest.com/pin/ การทำกิจกรรมต่าง ๆ จะนำเอาธรรมชาติเข้ามา
550142910736593539/ เกี่ยวข้องด้วย การเล่นกีฬากลางแจ้ง การร่ายรำบูชา
เทพยดาก็จะเน้นเอาธรรมชาติเป็นฉากหลัง โดยจะ
เลือกสถานที่ที่จะมองเห็นธรรมชาติ หรือทิวทัศน์ให้
มากที่สุด ลักษณะบ้านเรือนที่พักอาศัยจะมีลักษณะ
เรียบง่าย หันหน้าเข้าสู่ลานบ้านภายในร่วมกันซึ่งตรง
กลางจะเปิดเป็นลานโล่งให้รับแสงแดด อาจจะมีบ่อน้ำ
เพื่อรองรับน้ำฝนจากหลังคา การจัดสวนในยุคนี้จะ
ปลูกพืชผักรวมทั้งถั่วต่าง ๆ มีสวนผลไม้ เช่น แอปเปิ้ ล
(apple) แพร์ (pear) มะกอก (olive) และแปลงองุ่น
เป็นต้น

สวนโรมัน (Roman) พื้นที่ทั้งหมดของอาณาจักรโรมัน มีการแบ่ง
บ้านเรือนออกเป็น บ้านในเมือง หรือที่เรียกว่าโดมุส
ภาพที่ 4 สวนโรมัน (domus) ลักษณะจะหันหน้าเข้าสู่ภายในร่วมกัน เช่น
ที่มา : https://en.wikipedia.org/wiki/ เดียวกับกรีก มีลานซ้อนกัน 2 ชั้น ลานด้านหน้า
Roman_gardens (atreum) เป็นส่วนรับแขก มีขนาดเล็ก มีลานโล่ง
(peristyle) ซ้อนอยู่ด้านหลัง มีขนาดใหญ่ ใช้เป็น
ที่พักส่วนตัว บริเวณนี้จะจัดสวนโดยตรงกลางจะมี
บ่อน้ำ มีการปลูกพรรณไม้ อาจจะมีแท่นบูชา และรูป
ปั้ นต่าง ๆ ด้วย

3

สวนอังกฤษ (England) สวนภูมิทัศน์อังกฤษนั้นมักจะประกอบไปด้วย
ทะเลสาบ สนามหญ้าเกลี่ยเรียบเกลี้ยงที่จัดไว้เทียบ
ภาพที่ 5 สวนอังกฤษ เคียงกับป่าสุมทุมพุ่มไม้ และยังมีแบบจำลองของ
ที่มา : https://www.pinterest.com/pin/ อารามโบราณ และซากปรักหักพังของอาคารสไตล์
456341374725715157/ โกธิค สะพานแบบต่าง ๆ และสถาปัตยกรรมสวยงาม
ราวภาพวาดอื่น ๆ ซึ่งทั้งหมดต่างสร้างขึ้นเพื่อหวังผล
เป็นภาพท้องทุ่งภูมิทัศน์หมดจดราวบทกวี ผลงานการ
จัดตกแต่งสวนของ แลนเซลอท “แคพาบิลิตี” บราวน์
นั้นมีอิทธิพลอย่างมากเป็นพิเศษ ในช่วงสิ้นสุดศตวรรษ
ที่สิบแปด สวนภูมิทัศน์อังกฤษ นั้นก็ถูกลอกเลียนต่อมา
โดยสวนภูมิทัศน์ฝรั่งเศสและสวนในอนาคตกาลของ
จักรพรรดิพอลที่เซนต์ปีเตอร์สบูร์ก ประเทศรัสเซีย
นอกจากนั้น สวนภูมิทัศน์อังกฤษยังส่งอิทธิพลอย่าง
มากต่อรูปแบบของสวนสาธารณะและสวนในบ้านที่เริ่ม
ปรากฏขึ้นทั่วโลกในศตวรรษที่ 19

สวนฝรั่งเศส (French)

สวนฝรั่งเศสนั้นได้รับอิทธิพลการจัดสวนแบบ
อิตาลีในยุคเรอเนสซองส์ (Italian Renaissance
Garden) เข้ามาผสมผสาน ซึ่งในยุคนั้นสวนอิตาลีจะ
เน้นหนักในเรื่องคตินิยมของความสมบูรณ์แบบทั้งใน
เรื่องความงามและความเป็นระเบียบ มีการวางรูป
แบบแปลนโดยอาศัยรูปทรงเลขาคณิตเป็นหลัก จัด
ตกแต่งพันธุ์ไม้ต่างเป็นกลุ่ม ๆ ตัดแต่งให้เป็นรูปแบบ
ที่แน่นอน เพื่อให้เกิดมุมมองที่ดูรื่นรมย์ ทั้งภายใน
และพื้นที่โดยรอบของสวน และทำให้เกิดความ
ประทับให้แก่ผู้มาเยือนทั้งภาพความสวยงามของ
สวน เสียงจากธรรมชาติ และกลิ่นความหอมสดชื่น
จากพันธุ์ไม้นานาพันธุ์

ภาพที่ 6 สวนฝรั่งเศส

ที่มา : https://www.bareo-isyss.com/service/
house-garden/french-garden/

4

สวนจีน (China) สวนของจีนเป็นวิวัฒนาการการจัดสวนที่เด่น
ชัดที่สุด จากประวัติศาสตร์ในสมัยราชวงศ์ฉินและรา
ภาพที่ 7 สวนจีน ชวงค์ฮั่น มีสวนในพระราชวัง มีอุทยานสำหรับล่า
ที่มา : https://en.wikipedia.org/wiki/ สัตว์และสวนสำหรับพักผ่อน สวนจีนมีลักษณะเฉพาะ
Chinese_Garden_of_Friendship ตัวคือเป็นเอกลักษณ์ มีรูปแบบที่ได้จากแนวคิดทาง
ศิลปะ เน้นการใช้ก้อนหินและไม้ต้น โดยเฉพาะเน้น
เส้นลายละเอียดอ่อนคดโค้ง และมีรายละเอียดค่อน
ข้างมาก การจัดสวนของจีนได้รับความคิดมาจาก
ธรรมชาติ โดยพยายามดึงธรรมชาติให้มาอยู่ใกล้ตัว
มากที่สุด องค์ประกอบที่สำคัญในการจัดสวนจีน คือ
กำแพง ทางเดิน สะพาน และศาลาพัก โดยที่ศาลา
พักจะมีขนาดต่าง ๆ กัน มีทั้งชนิดปิดทึบและเปิดโล่ง
หลังคาของศาลามุงด้วยกระเบื้องดินเผา มีลูกกรง
ระเบียงเป็นลวดลายต่าง ๆ หรือไม่ก็ทำช่องมุมช่อง
แสงตอนบน เป็นลวดลายประแจจีน ซึ่งการออกแบบ
ลวดลายผนังโปร่งนี้ เป็นที่นิยมกันอย่างมาก

สวนญี่ปุ่น (Japan)

ภาพที่ 8 สวนญี่ปุ่น การจัดสวนของญี่ปุ่นเป็นงานศิลปะที่คำนึงถึง
สัญลักษณ์ต่าง ๆ ในการเป็นตัวแทน ดังนั้นการใช้
ที่มา : https://www.gardensillustrated.com/ ต้นไม้ ก้อนหิน และน้ำ จึงมีความหมายทั้งสิ้นและ
feature/what-is-a-japanese-garden/ เป็นความหมายที่มากกว่าสภาพของตัวเอง การใช้
ต้นไม้หรือก้อนหินจะต้องระบุได้ว่าสิ่งนั้น ๆ จะ
แสดงออกถึงอะไร มีความหมายอย่างไร การจัดกลุ่ม
ก้อนหินก็มีความหมายทั้งสิ้นในเรื่องการใช้พรรณไม้
ญี่ปุนจะเลือกใช้ไม้ที่ไม่ผลัดใบ (evergreen) เพราะ
ให้ความสงบ สดชื่นตลอดปี และมีความหมายถึงการ
มีอายุยืนยาว อาจใช้ไม้ดอกและไม้พุ่มบ้าง แต่ไม้
ดอกจะไม่นิยมใช้มากนัก เพราะการจัดสวนของญี่ปุ่น
จะคำนึงถึงความเป็นเอกภาพ ความเป็นหนึ่งเดียว
พรรณไม้ที่เลือกใช้ จะมีต้นสน ต้นไผ่ และต้นพลัม
นอกจากนี้ยังมีการตัดแต่งต้นไม้เป็นรูปร่างต่าง ๆ
โดยตัดแต่งเลียนแบบธรรมชาติ เพียงแต่มีขนาดเล็ก
ลง (bonsai)

5

สวนสมัยสุโขทัย สมัยกรุงสุโขทัยปรากฎความ ตามศิลาจารึก
หลักที่ 1 ว่า " ในเมืองสุโขทัยนี้ จึงชมสร้างป่าหมาก
ภาพที่ 9 สวนสมัยสุโขทัย ป่าพลู ทั่วเมืองทุกแห่ง ป่าพร้าวก็หลายในเมืองนี้ ป่า
ที่มา : https://suansanruk.blogspot.com/ ลาง (ลาน) ก็หลายในเมืองนี้ หมากม่วงก็หลายใน
2011/05/blog-post.html เมืองนี้ หมากขาม ก็หลายในเมืองนี้ ใครสร้างไว้ได้แก่
มันกลางเมืองสุโขทัย " เป็นหลักฐานที่ทำให้พอ
อนุมาน ได้ถึงสภาพภูมิทัศน์ของเมืองสุโขทัยเดิม ว่า
เต็มไปด้วยสวนพันธุ์ไม้ต่าง ๆ ที่คงได้รับ การดูแล
จากผู้ปกครองแผ่นดินในสมัยนั้น ๆ เป็นอย่างดี ยังมี
ความตามจารึกหลักที่ 1 ที่กล่าวถึงอีก พันธุ์ไม้ที่พึงจะ
มีความสำคัญมากเช่นกันในสมัยสุโขทัย คือ ไม้ตาล
โดยไม้ตาล นี้สันนิษฐานว่าได้พันธุ์มาจากประเทศ
อินเดีย ชาวอินเดียเรียกว่า "ไม้ตาละ" เมื่อพ่อขุน
รามคำแหงทรงขยายเมืองสุโขทัยออกไป ก็ทรงสร้าง
ป่าไม้ตาล ไปด้วยประกอบกัน ทั้งยังใช้ ป่าไม้ตาล
เป็นสถานที่ให้ข้าราชบริพารและชาวบ้านชาวเมือง
เข้าเฝ้าอีกด้วย

สวนสมัยอยุธยา

สมัยกรุงศรีอยุธยา ในสมัยอยุธยาตอนต้น สวน
ที่สร้างขึ้นใน พระบรมราชวัง คงเป็นทั้งสวนที่มีทั้ง
พันธุ์ไม้ดอก และ ไม้ผลปลูกประดับ เช่นเดียวกับสวน
ครั้งกรุงสุโขทัย สวนขนาดใหญ่ของ พระเจ้าแผ่นดิน
มักจะอยู่นอก กำแพง พระราชวัง หรือนอกกำแพง
พระนคร อาทิ สวนหลวงสบสวรรค์ ที่อยู่นอกกำแพง
พระราชวังไปทางตะวันตกมีพระราชอุทยานอีก
ประเภท คือ พระอุทยานในบริเวณพระตำหนัก ที่ใช้
เป็นที่ประทับเมื่อเสด็จประพาส การแต่งพระอุทยาน
มักขึ้นอยู่กับภูมิประเทศอันเป็นที่ตั้งของพระตำหนัก
เป็นสำคัญ

ภาพที่ 10 สวนสมัยอยุธยา
ที่มา : https://sites.google.com/site/nantinee
56/swn-thiy-1

6

สวนสมัยรัตนโกสินทร์ สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงโปรดฯ ให้สร้างสวน
ในพระบรมมหาราชวัง ตามลักษณะของ สวนใน
ภาพที่ 11 สวนสมัยรัตนโกสินทร์ พระราชวังหลวง ที่กรุงศรีอยุธยา โดยโปรดฯ ให้สร้าง
ที่มา : https://www.watpho.com/th/ พระราชอุทยานขนาบพระมหามณเฑียร และทรงขนาน
architecture/detail/264 นามว่า "สวนขวา" และ "สวนซ้าย" โดยลำดับต่อมา
ทรงโปรดฯ ให้มีการปรับปรุงสวนขวา ในปีพ.ศ.2361
โดยมีผังเป็นสระน้ำขนาดใหญ่ มีภูเขาจำลองเป็นเกาะ
น้อยใหญ่เรียงรายโดยมีสะพานเชื่อมถึงกัน และมีเก๋ง
ที่พัก สำหรับเป็นที่สำราญพระราชหฤทัย ซึ่งนอกจะ
เป็นสวนที่มีพันธุ์ไม้ดอกและไม้ใบจำนวนมากแล้ว ยัง
ทรงสร้างสวนประดับหิน (Stone Garden) ที่ได้รับ
อิทธิพลจากสวนจีน เรียกว่า "เขามอ" ต่อมามีพระราช
นิยมในการบูรณะพระอารามต่าง ๆ และมีการใช้ตุ๊กตา
ศิลาจำหลัก ซึ่งมีทั้งตุ๊กตา จีน ไทย ฝรั่ง และรูปสัตว์
ต่าง ๆ ตั้งประดับไว้ในวัด

7

ความสำคัญของการจัดสวน

ไทยเราได้มีการจัดสวนกันมานมนานแล้ว จากหลักฐานในศิลาจารึกสมัยกรุงสุโขทัย และ
หนังสือวรรณคดีต่าง ๆ สมัยกรุงศรีอยุธยาเรื่อยมาจนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ได้กล่าวไว้หลายตอน สมัยก่อน
การจัดสวนนิยมจัดทำในพระราชอุทยานของพระเจ้าแผ่นดิน ภายในบ้านขุนนางผู้ใหญ่ หรือตามวัดวา
อารามเท่านั้นยังไม่แพร่หลายเข้าไปในบ้านสามัญชนทั่วไปเพิ่งจะมาตื่นตัวกันในระยะเมื่อไม่นานมานี้เอง
อาจเป็นเพราะอิทธิพลของสถาปัตยกรรมใหม่ ๆ ที่บังคับให้ต้องจัดสวนเพื่อเชิดชูอาคารสิ่งก่อสร้างนั้น ๆ
ให้เด่นขึ้นอีกประการหนึ่ง เนื่องจากธรรมชาติที่มีอยู่ถูกทำลายย่อยยับด้วยความเจริญของบ้านเมือง จึง
จำเป็นที่จะต้องหามาชดเชยให้สิ่งแวดล้อมอยู่ในสภาวะสมดุลย์

ความมุ่งหมายที่สำคัญก็เพื่อตกแต่งบริเวณบ้านหรืออาคารสถานที่ให้เกิดความสวยงามน่าดู
เกิดความสุขสดชื่นทั้งกายและใจแก่เจ้าของบ้าน ครอบครัวที่พักอาศัย ตลอดจนเป็นที่สุขตาสุขใจแก่ผู้ที่
ได้พบเห็น

8

เอกสารอ้างอิง

Author. (2555). ความสำคัญของการตกแต่งสวน. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก :
https://www.thaikasetsart.com
(วันที่ค้นข้อมูล : 26 ตุลาคม 2565)

(2543). การจัดสวนไทย (Thai). [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก :
https://www.baanjomyut.com/library_2/extension-2html
(วันที่ค้นข้อมูล : 27 ตุลาคม 2565)

9