中国文化 6

ก

ข

คำนำ

หนงั สือเลม่ นีม้ เี นอ้ื หาเกยี่ วกับการพัฒนาหนังสอื อิเล็กทรอนกิ ส์ ( E-Book) เรอื่ ง
วัฒนธรรมจีนนา่ รู้ เพือ่ นาไปใช้ในการเรยี นรู้สว่ นนักเรยี นจะทราบวิธีการเรยี นรู้การศกึ ษา
ค้นควา้ เกย่ี วกบั ระบบสาระสนเทศ การจดั ทาหนงั สือเล่มน้ขี ึ้นเพื่อศึกษาความพงึ พอใจใน
การใชห้ นงั สือเล็กทรอนกิ ส์ ( E-Book) เร่ืองวัฒนธรรมจีนนา่ รู้ เพอื่ ใหน้ กั เรียนเกดิ ความรู้
ความเขา้ ใจ สามารถนาไปใช้ในการจดั การเรียนการสอนตอ่ ไป

คณะผูจ้ ดั ทา

ค

สำรบญั

茶文化................................................... 1
形成演变 ............................................... 1
涵义 ................................................... 3
茶文化起源 ............................................. 5
茶诗 .................................................. 11

中国婚礼（中国式传统婚礼）.............................. 12
历史记载 .............................................. 12
婚姻礼仪 .............................................. 13
三书六礼 ............................................. 14
婚礼阶段 .............................................. 14
婚前礼仪 .............................................. 14
聘书 ................................................. 15
礼书 ................................................. 15
迎书 ................................................. 15
纳采 ................................................. 15
问名 ................................................. 15
纳吉 ................................................. 16
纳征 ................................................. 16
请期 ................................................. 16
迎亲 ................................................. 16

ง

正婚礼仪 .............................................. 19
沃盥礼 ............................................... 19
却扇礼 ............................................... 20
同牢礼 ............................................... 20
合卺礼 ............................................... 21
结发礼 ............................................... 21
礼成 ................................................. 22

婚后礼仪 .............................................. 23
缠足文化................................................ 25

缠足的文化演变 ........................................ 25
中国的缠足文化，对社会产生了哪些影响 .................. 30

1

中国文化

茶文化

形成演变

中国是茶的故乡，也是茶文化的发源地。中国茶的发现和利用
已有四千七百多年的历史，且长盛不衰，传遍全球。茶是中华民族
的举国之饮，发于神农，闻于鲁周公，兴于唐朝，盛于宋代，普及
于明清之时。中国茶文化糅合佛、儒、道诸派思想，独成一体，是
中国文化中的一朵奇葩！同时，茶也已成为全世界最大众化、最受
欢迎、最有益于身心健康的绿色饮料。茶融天地人于一体，提倡
“天下茶人是一家”。

茶文化的内涵其实就是中国文化的一种具体表现。中国素有礼
仪之邦之称谓，茶文化的精神内涵即是通过沏茶、赏茶、闻茶、饮
茶、品茶等习惯与中国的文化内涵和礼仪相结合形成的一种具有鲜
明中国文化特征的一种文化现象，也可以说是一种礼节现象。礼在
中国古代用于定亲疏，决嫌疑，别同异，明是非。在长期的历史发
展中，礼作为中国社会的道德规范和生活准则，对汉族精神素质的
修养起了重要作用；同时，随着社会的变革和发展，礼不断被赋予
新的内容，和中国的一些生活中的习惯与形式相融合，形成了各类
中国特色的文化现象。茶文化是中国具有代表性的传统文化。中国
不仅是茶叶的原产地之一，而且，在中国不同的民族，不同的地
区，至今仍有着丰富多样的饮茶习惯和风俗。

2

วัฒนธรรมกำรดม่ื ชำ

กำรกอ่ ตัวและววิ ัฒนำกำร

ประเทศจีนเปน็ บ้านเกดิ ของชาและเปน็ แหลง่ กาเนดิ ของวฒั นธรรมชา การคน้ พบและการใช้ประโยชนข์ อง
ชาจนี มีประวตั ศิ าสตร์ยาวนานกวา่ 4,700 ปี และมคี วามเจรญิ ร่งุ เรืองและแพร่หลายไปทั่วโลก ชาเปน็ เครอ่ื งด่ืม
ประจาชาติของจนี มีต้นกาเนิดในเซิ นหนง ได้ยินในล่โู จวกง เจรญิ ร่งุ เรืองในราชวงศ์ถงั รุ่งเรืองในราชวงศซ์ ่ง และ
แพรห่ ลายในราชวงศ์หมงิ และชงิ วัฒนธรรมชาจีนผสมผสาน พุทธศาสนาลัทธิขงจ๊ือ และลัทธเิ ตา๋ เขา้ ดว้ ยกัน เป็น
ดอกไม้ทว่ี เิ ศษในวัฒนธรรมจีน! ในขณะเดียวกนั ชาได้กลายเปน็ เครอ่ื งดื่มสีเขียวท่ีไดร้ ับความนยิ มมากทีส่ ุดใน
โลก ชาหลอมรวมโลกและผูค้ นเขา้ ด้วยกนั และสนับสนนุ ว่า "คนชาของโลกคือครอบครัวเดยี วกนั "

ความหมายแฝงของ วัฒนธรรมชาเป็นการ
แสดงออกอยา่ งเปน็ รปู ธรรมของวฒั นธรรมจีน ประเทศ
จนี เป็นท่รี ู้จกั กนั ในนามของ มารยาทความหมายแฝง
ทางจิตวญิ ญาณของวัฒนธรรมชาเป็น วัฒนธรรมจีนที่
โดดเด่นซึ่งเกดิ ขนึ้ จากการผสมผสานของนสิ ัยต่างๆ เชน่
การทา ชาการชื่นชมชา การดมกล่ินชา การดม่ื ชาและ
การชิมชาที่มคี วามหมายแฝงและมารยาทของวฒั นธรรม
จีนปรากฏการณ์ทางวฒั นธรรมของลักษณะเฉพาะ
นอกจากนย้ี ังสามารถกล่าวได้ว่าเป็นปรากฏการณ์มารยาท ชนดิ หน่ึง ในประเทศจนี โบราณ พิธีกรรมถกู นามาใช้
เพ่ือผูกมติ รกบั ญาติๆ เพอื่ แก้ไขความสงสยั เพ่ือแยกแยะความแตกต่างระหวา่ งความเหมือนและความแตกตา่ ง
และเพื่อชแ้ี จงความถูกต้องและความผิด ในการพัฒนาประวัติศาสตรใ์ นระยะยาว พิธกี รรม เป็นบรรทดั ฐานทาง
ศีลธรรมและมาตรฐานชีวิตของสังคมจีนมบี ทบาทสาคญั ในการปลูกฝงั คณุ ภาพทางจิตวิญญาณของชนชาตฮิ นั่
การบูรณาการของนิสัยและรูปแบบบางอย่างในชีวิตได้ก่อตัวข้นึ หลากหลายรูปแบบ ปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมท่ี
มีลักษณะจีน วฒั นธรรมชาเปน็ ตัวแทนวัฒนธรรมดงั้ เดมิ ของจนี ประเทศจนี ไม่ได้เป็นเพียงแหล่งกาเนดิ ชาเท่าน้นั
แตย่ งั รวมถึงกลมุ่ ชาติพันธุแ์ ละภูมิภาคตา่ งๆ ในประเทศจีนด้วย ยังคงมนี ิสัยและขนบธรรมเนียมในการด่มื ชาที่
หลากหลายและหลากหลาย

3

涵义

茶是劳动生产物，是一种品位。茶文化是以茶为载体，并通过
这个载体来传播各种艺术。茶文化是汉族传统优秀文化的组成部
分，其内容十分丰富。

茶文化，是茶与文化的有机融合 ，这包含和体现一定时期的物
质文明和精神文明。

茶文化是茶艺与精神的结合，并通过茶艺表现精神。兴于中国
唐代，盛于宋、明代，衰于清代。中国茶道的主要内容讲究五境之
美，即茶叶、茶水、火候、茶具、环境。

茶文化要遵循一定的法则。唐代为克服九难 ，即造、别、器、
火、水、炙、末、煮、饮。宋代为三点与三不点品茶，“三点”为
新茶、甘泉、洁器为一，天气好为一，风流儒雅、气味相投的佳客
为一。“三不点”为茶不新、泉不甘、器不洁，是为一不；景色不
好，为一不；品茶者缺乏教养举止粗鲁又为一不，共为三不。碰到
这种情况，最好是不作艺术的品饮，以免败兴。

中国茶道的发展过程：

1.煎茶：把茶末投入壶中和水一块煎煮。唐代的煎茶，是茶的
最早艺术品尝形式。

2.点茶，斗茶：较之于唐代煎茶,宋人更喜爱典雅精致的点茶艺
术。由于宋代饮茶之风炽热,所以还风行评比调茶技术和茶质优劣
的“斗茶”,亦称“茗战”。中国斗茶始于唐而盛于宋,随着贡茶的
兴起应运而生。

3.泡茶：元代人已开始普遍使用茶叶或茶末煎煮饮茶,不加或少
加调料。这种简便、纯粹的“清饮”方式被越来越多的人接受,加
上后来的沸水冲泡法,到了明代,就形成了“泡茶”这种饮茶方式,
一直沿用至今。

4

ควำมหมำย

ชาเป็นผลผลิตของแรงงานและรสชาติ วฒั นธรรมชามพี ื้นฐานมาจากชาเป็นตวั พา และศลิ ปะตา่ งๆ
แพรก่ ระจายผา่ นตัวพานี้ วฒั นธรรมชาเป็นส่วนสาคญั ของวัฒนธรรมดัง้ เดิมทีย่ อดเย่ียมของชาวฮน่ั และมีเนือ้ หา
มากมาย

วฒั นธรรมชาเป็นการบรู ณาการอนิ ทรยี ์ของชาและวฒั นธรรมซง่ึ มแี ละสะท้อนถึงอารยธรรมวัตถุและอารย
ธรรมทางจิตวญิ ญาณในชว่ งเวลาหนึ่ง

วัฒนธรรมชาเปน็ การผสมผสานระหว่างศิลปะชาและจิตวิญญาณ และจิตวญิ ญาณแสดงออกผ่านศลิ ปะชา มี
ความเจรญิ ร่งุ เรอื งในราชวงศ์ถงั ในประเทศจนี รุ่งเรืองในราชวงศ์ซ่งและราชวงศห์ มิง และเสอื่ มโทรมในราชวงศ์
ชิง เน้อื หาหลกั ของพิธีชงชาจีนให้ความสนใจกับความงามของหา้ อาณาจักร ได้แก่ ใบชา นา้ ชา ความร้อน ชดุ นา้ ชา
และสิง่ แวดลอ้ ม

วัฒนธรรมชาตอ้ งเปน็ ไปตามกฎเกณฑบ์ างประการ ในสมัยราชวงศถ์ ัง เพื่อเอาชนะความยาก ๙ ประการ คือ
การทา แยกแยะ เครื่องใช้ ไฟ นา้ ค่ัว ปรุง ตม้ ดืม่ ในสมยั ราชวงศ์ซง่ ชาจะเสริ ์ฟตอนบ่ายสามและสามโมงไม่มี
"สามโมง" หมายถงึ ชาใหม่ กังฉวน และอปุ กรณ์สะอาด อากาศดี “สามแต้ม” หมายความวา่ ชาไม่สด น้าพุไม่เตม็
ใจ และภาชนะไมส่ ะอาด อันหนึ่ง ทิวทศั น์ไม่ดี อนั หนึ่งไม่มี ในสถานการณ์เช่นน้ี เป็นการดที ี่สุดทีจ่ ะไม่ดื่มงาน
ศิลปะเพ่อื ไมใ่ หผ้ ดิ หวงั

กระบวนการพัฒนาพธิ ีชงชาจีน :

1. Sencha: ใส่ชาผงลงในหม้อแล้วต้มกับน้า Sencha ในราชวงศถ์ งั เป็นรปู แบบศลิ ปะท่ีเก่าแก่ทสี่ ุดในการชิม
ชา

2. ส่ังซือ้ ชา ชาต่อสู้: เมอ่ื เทียบกับ sencha ในราชวงศ์ถัง คนซ่งชอบศิลปะการสั่งชาทหี่ รูหราและ
ละเอียดอ่อน เนื่องจากรปู แบบการด่ืมชาทเี่ ขม้ ข้นในสมยั ราชวงศ์ซง่ "Battle of Tea" หรือที่เรยี กว่า "Tea Battle"
จึงเป็นทน่ี ิยมในการประเมนิ เทคโนโลยกี ารผสมชาและคุณภาพของชา ชาต่อสู้ของจีนเร่ิมขน้ึ ในราชวงศ์ถังและ
เจรญิ รุ่งเรืองในราชวงศ์ซ่ง และเกิดข้นึ พร้อมกับการขึ้นของชาบรรณาการ

3. ชานมไข่มุก: ผคู้ นในราชวงศ์หยวนเรม่ิ ใชใ้ บชาหรือผงชาในการตม้ และด่ืมชาโดยไม่เตมิ หรอื ปรงุ รส
น้อยลง วิธกี าร "ด่มื ทช่ี ดั เจน" ทเ่ี รียบงา่ ยและบรสิ ทุ ธิน์ ีไ้ ด้รับการยอมรบั จากผู้คนจานวนมากขึ้นเรื่อยๆ และดว้ ยวิธี
ตม้ นา้ เดอื ดทตี่ ามมา ในราชวงศห์ มิง วธิ ีการด่มื ชาของ "การชงชา" จงึ เกิดขึน้ ซง่ึ ใชม้ าจนถงึ ปจั จบุ ัน

5

茶文化起源

汉族人饮茶，注重一个“品”字，凡来了客人，沏茶、敬茶的
礼仪是必不可少的。当有客来访，可征求意见，选用最合来客口味
和最佳茶具待客。以茶敬客时，对茶叶适当拼配也是必要的。主人
在陪伴客人饮茶时，要注意客人杯、壶中的茶水残留量，一般用茶
杯泡茶，如已喝去一半，就要添加开水，随喝随添，使茶水浓度基
本保持前后一致，水温适宜。在饮茶时也可适当佐以茶食、糖果、
菜肴等，达到调节口味和点心之功效。

茶文化在汉民族的生活中，非常重要。 武王伐纣，茶叶已作为
贡品。原始公社后期，茶叶成为货物交换的物品。战国，茶叶已有
一定规模。先秦《诗经》总集有茶的记载。 又如在汉朝 ，茶叶已
成为佛教“坐禅”的专用滋补品。魏晋南北朝，已有饮茶之风 。
隋朝，全民普遍饮茶。 唐朝，茶业昌盛，茶叶成为“人家不可一
日 无”，出现茶馆、茶宴、茶会，提倡客来敬茶。宋朝、流行斗
茶，贡茶和赐茶等等。

中国何时开始饮茶，人人言殊，莫衷一是。唯大体上可谓开始
于汉，而盛行于唐。唐以前饮茶，陆羽《茶经》卷下《六茶之饮》
概为言之，谓：“茶之为饮，发乎神农氏，闻于鲁周公，齐有晏
婴，汉有扬雄、司马相如，吴有韦曜，晋有刘琨、张载、远祖纳、
谢安、左思之徒，皆饮焉。”但多非史实。纵是史实，非加申述，
亦不易明。《茶经》云：神农《食经》“茶茗久服，有力悦
志”(刘源长《茶史》卷一)。陆羽《茶经》以为饮茶起于神农氏，
然《食经》为伪书，尽人皆知，不足为据。《尔雅》有“苦荼”之
句，世以《尔雅》为周公时作品，谬以为饮茶自周公始，不知《尔
雅》非作于周公。不足为饮茶起始之证。

浙江余姚田螺山遗址出土的树根，经初步判断是茶树类植物，
中国最早种茶的历史可能被改写；茶字的读音源于巴南人，巴渝是
茶文化发祥地.

6

在世界上的很多地方饮茶的习惯是从中国传过去的。所以，很
多人认为饮茶就是中国人首创的，世界上其它地方的饮茶习惯、种
植茶叶的习惯都是直接或间接地从中国传过去的。

（1）神农时期：唐·陆羽《茶经》：“茶之为饮，发乎神农
氏。”在中国的文化发展史上，往往是把一切与农业、与植物相关
的事物起源最终都归结于神农氏。归到这里以后就再也不能向上推
了。也正因为如此，神农才成为农之神。

（2）西周时期：晋·常璩的《华阳国志·巴志》：“周武王伐
纣，实得巴蜀之师，茶蜜皆纳贡之。”这一记载表明在周朝的武王
伐纣时，巴国就已经以茶与其他珍贵产品纳贡与周武王了。《华阳
国志》中还记载，那时已经有了人工栽培的茶园。

（3）秦汉时期：西汉。王褒《僮约》：“烹荼尽具”，“武阳
买荼”，经考该荼即今茶。长沙马王堆西汉墓中，发现陪葬清册中
有"?一笥"和“?一笥"竹简文和木刻文，经查证"?"即"槚"的异体
字，说明当时湖南饮茶颇广。 我们仍饮用着与很古老的祖先如姜
太公相同的饮料，确实是很使人心潮澎湃的事情。能够给我们很多
的遐想。

（4）宋元时期：茶区继续扩大，种茶、制茶、点茶技艺精进。
宋代茶文化发达，出现一批茶学著作，如蔡襄《茶录》、宋子安
《东溪试茶录》、黄儒《品茶要录》，特别是宋徽宗赵佶亲著《大
观茶论》等。宋元之际，刘松年《卢仝烹茶图》、赵孟頫的《斗茶
图》等更是中国茶文化的艺术珍品。 [4]

在古代史料中，茶的名称很多，但“茶”则是正名，“茶”字
在中唐之前一般都写作“荼”字。“荼”字有一字多义的性质，表
示茶叶，是其中一项。由于茶叶生产的发展，饮茶的普及程度越来
越高，茶的文字的使用频率也越来越高，因此，民间的书写者，为
了将茶的意义表达的更加清楚、直观，于是，就把“荼”字减去一
划，成了我们看到的“茶”字。

7

“茶”字从“荼”中简化出来的萌芽，始发于汉代，古汉印
中，有些“荼”字已减去一笔，成为“茶”字之形了。不仅字形，
“茶”的读音在西汉已经确立。如湖南省的茶陵，西汉时曾是刘欣
的领地，俗称“荼”王城，是当时长沙国 13 个属县之一，称为
“荼”陵县。在《汉书·地理志》中，“荼” 陵的“荼”，颜师
古注为： 音弋奢反，又音丈加反。这个反切注音，就是现在四千
七百“茶”字的读音。从这个现象看，“茶”字读音的确立，要早
于“茶”字字形的确立。

中国地大物博，民族众多，因而在语言和文字上也是异彩纷
呈，对同一事物有多种称呼，对同一称呼又有多种写法。

在古代史料中，有关茶的名称很多，到了中唐时，茶的音、
形、义已趋于统一，后来，又因陆羽《茶经》的广为流传，“茶”
的字形进一步得到确立，直至今天。

在中国古代文献中，很早便有关于食茶的记载，而且随产地不
同而有不同的名称。中国的茶早在西汉时便传到国外，汉武帝时曾
派使者出使印度支那半岛，所带的物品中除黄金、锦帛外，还有茶
叶。南北朝时齐武帝永明年间，中国茶叶随出口的丝绸、瓷器传到
了土耳其。唐顺宗永贞元年，日本最澄禅师回国，将中国的茶籽带
回日本。尔后，茶叶从中国不断传往世界各地，使许多国家开始种
茶，并且有了饮茶的习惯。

但是也有人能够找到证据指出，饮茶的习惯不仅仅是中国人发
明的，在世界上的其它一些地方也是饮茶的发明地，例如印度、非
洲。

1823 年，一个英国侵略军的少校在印度发现了野生的大茶树，
从而有人开始认定茶的发源地在印度，至少是也在印度。中国当然
也有野生大茶树的记载，都集中在西南地区，记载中也包含了甘
肃、湖南的个别地区。茶树是一种很古老的双子叶植物，与人们的
生活密切相关。

8

在国内，人工栽培茶树的最早文字记载始于西汉的蒙山茶。这

在《四川通志》中有记载。

ทม่ี ำของวฒั นธรรมชำ

เมอ่ื ดื่มชา ชาวฮ่ันจะใส่ใจกับคาวา่ "คณุ ภาพ" เมื่อแขกมา มารยาทในการชงชาและการเสริ ฟ์ ชาจงึ เป็นสง่ิ
สาคญั เมอื่ แขกมาเย่ียม คุณสามารถขอคาแนะนาและเลือกชดุ นา้ ชาท่ีเหมาะสมท่ีสุดสาหรับรสนิยมและการ
ต้อนรบั ของแขก เมอื่ ปฏิบตั ติ ่อแขกด้วยชากจ็ าเป็นต้องผสมใบชาอย่างเหมาะสม เม่อื เจา้ ภาพมากับแขกเพ่ือดืม่ ชา
พวกเขาควรใสใ่ จกบั ปริมาณชา ท่ีเหลืออยู่ในถว้ ยและหม้อของแขก . โดยท่วั ไปแล้ว ถว้ ยชา ใช้สาหรบั ชงชา
อณุ หภมู ขิ องน้าทเ่ี หมาะสม เม่ือดมื่ ชา ยงั สามารถใชร้ ่วมกับอาหารชา ลูกอม อาหาร ฯลฯ ไดอ้ ยา่ งเหมาะสม
เพือ่ ใหไ้ ด้ผลของการปรบั รสชาติและของว่าง

วฒั นธรรมชามีความสาคญั มากในชวี ิตของชาวฮั่น เม่ือกษัตริย์หวูโ่ จมตโี จวชาถกู ใชเ้ ปน็ เครื่องบรรณาการ ใน
ยุคหลงั ของชุมชนดึกดาบรรพ์ ชากลายเป็นสนิ คา้ แลกเปลย่ี น ในชว่ งสงครามระหว่างรัฐ ชาไดม้ าถึงระดบั หน่งึ
แลว้ มีบันทกึ ของชาในคอลเลกช่ัน Pre-Qin "Book of Songs" อกี ตวั อยา่ งหน่ึงคือในราชวงศ์ฮัน่ ชาไดก้ ลายเป็น
ยาชกู าลงั พเิ ศษสาหรับชาวพุทธ "ซาเซน็ " ในสมยั ราชวงศ์เหว่ย จนิ ราชวงศ์ใต้ และราชวงศ์เหนอื มปี ระเพณกี ารด่ืม
ชา ในสมยั ราชวงศ์สุย ผู้คนท้งั หมดมกั จะด่ืมชา ในสมยั ราชวงศถ์ งั อุตสาหกรรมชามีความเจริญรุ่งเรือง และชา
กลายเปน็ "ครอบครัวทไ่ี ม่สามารถอยู่ไดโ้ ดยปราศจากมนั ในหนึ่งวัน" โรงนา้ ชา งานเลี้ยงนา้ ชา และงานเลี้ยงนา้ ชา
ปรากฏขึ้น และแขกไดร้ บั เชญิ ให้เสริ ฟ์ ชา ราชวงศซ์ ง่ ชาตอ่ สยู้ อดนยิ ม ชาส่วย ชาของขวัญ ฯลฯ

เม่ือจีนเริม่ ด่ืมชาตา่ งคนตา่ งคิดเห็นตา่ งไม่เห็นด้วย โดยท่วั ไปอาจกลา่ วได้ว่าเริ่มในราชวงศฮ์ ่ันและมีชัยใน
ราชวงศถ์ งั การดมื่ ชาก่อนราชวงศ์ถัง ถูกรวมไวใ้ น "Six Tea Drinks" ของ Lu Yuใน "Tea Classic" ซึง่ กลา่ วว่า
"ชากาลงั ด่ืม มีต้นกาเนิดมาจากเซินหนง ไดย้ ินจากLu Zhougong, Qi มี Yan Ying, Han มี Yang Xiong, Sima
Xiangru, Wu มี Wei Yao, Jin มี Liu Kun, Zhang Zai, Yuanzu Na, Xie An และสาวกของ Zuo Si ทุกคน
ดม่ื ” แต่สว่ นใหญ่ไม่ใชข่ ้อเท็จจรงิ ทางประวตั ิศาสตร์ แมว้ ่าจะเป็นข้อเทจ็ จรงิ ทางประวัติศาสตร์ แต่กไ็ ม่งา่ ยท่ีจะ
เขา้ ใจหากไม่มีคาช้ีแจง "Tea Classic" กลา่ ววา่ "Food Classic" ของ Shennong "ชาและชามาเป็นเวลานาน ทรง
พลัง และมีความสุข" (Liu Yuanchang "Tea History" เล่มที่ 1) "The Classic of Tea" ของ Lu Yu คดิ วา่ การดื่ม
ชามาจากครอบครัวของ Shennong แต่ "The Classic of Food" เปน็ หนงั สอื ปลอมท่ีทุกคนร้จู กั และไมเ่ พียง
พอทจ่ี ะสนบั สนนุ "Erya" มวี ลี "kutu" โลกถอื วา่ "Erya" เปน็ ผลงานของ Duke of Zhou เป็นการผดิ ท่คี ดิ วา่ การ
ดืม่ ชาเริม่ ตน้ จาก Duke of Zhou ไมเ่ พียงพอจะเป็นจดุ เริม่ ตน้ ของการดื่มชา

รากทขี่ ุดพบจากแหลง่ Tianluoshan ในเมือง Yuyao มณฑลเจอ้ เจยี ง ถูกพิจารณาว่าเป็นตน้ ชา และ
ประวตั ิศาสตรข์ องการปลูกชาท่เี กา่ แกท่ ีส่ ดุ ในจนี อาจถูกเขยี นใหม่ การออกเสียงคาว่า ชา ทมี่ าจากชาวบานัน และ
Bayu คือ แหล่งกาเนิดของวัฒนธรรมชา

นสิ ัยการดมื่ ชาในหลายสว่ นของโลกนน้ั สืบทอดมาจากประเทศจนี ดงั นน้ั หลายคนจึงคิดว่าการดมื่ ชาเกิดขน้ึ
คร้งั แรกโดยชาวจีน และนสิ ัยในการดืม่ ชาและการปลูกชาในส่วนอื่น ๆ ของโลกกส็ บื ทอดมาจากประเทศจนี โดยตรง
หรอื โดยอ้อม

9

(1) สมัยเซนิ หนง: "ชาคลาสสกิ " ของ Tang Lu Yu : "ชามีไว้ด่ืม และมาจากเซินหนง" ในประวัติศาสตร์การ
พัฒนาวฒั นธรรมจีน ต้นกาเนิดของทุกส่ิงท่ีเกยี่ วข้องกบั การเกษตรและพืชคือ มักจะนามาประกอบกับเสิ นหน
ง เมอ่ื มาถึงจุดนแ้ี ล้ว ดันขน้ึ อีกไม่ได้ เป็นเพราะเหตุน้ีเองที่เสินหนงจึงกลายเป็นเทพเจ้าแหง่ การเกษตร

(2) ราชวงศ์โจวตะวันตก: "Huayang Guo Zhi Ba Zhi" ของ Jin Changqin : "Zhou Wu Wang โจมตี
Zhou และเขาได้เจ้านายของBashuและชาและน้าผ้ึงทงั้ หมดจา่ ยสว่ ย" บันทกึ น้แี สดงให้เห็นวา่ ใน ราชวงศโ์ จว หวู่
หวางโจมตีโจว ในสมยั ราชวงศ์โจว อาณาจกั รปาไดถ้ วายชาและผลติ ผลลา้ ค่าอ่ืนๆ แดก่ ษัตริยห์ วู่แหง่ โจว
แล้ว "Huayang Guozhi" ยงั บันทกึ ว่ามสี วนชาที่ปลูกแบบเทยี มอยู่แล้วในขณะน้นั

(3) ราชวงศ์ฉนิ และฮัน่ : ราชวงศ์ฮ่ันตะวันตก "พนั ธสัญญาของเดก็ " ของ Wang Bao: "การปรุงชาเสรจ็
สมบรู ณ"์ , "ซอ้ื ชาใน Wuyang" หลังจากการตรวจสอบ ชาเปน็ ชาของวันนี้ ในหลมุ ฝังศพของราชวงศ์ฮนั่ ตะวันตกใน
เมือง Mawangdui เมืองฉางซา พบวา่ มใี บไผ่ "? Yihu" และ "? Yihu" และข้อความแกะสลกั อยใู่ นรายการฝงั ศพ
ได้มีการตรวจสอบวา่ "?" เป็นตัวแปร ของ "姚" ซง่ึ แสดงวา่ หหู นานกาลงั ดมื่ ชาอยา่ งแพร่หลายในขณะนนั้ เป็น
เรื่องที่อบอุ่นหัวใจจริงๆ ที่เรายงั คงดื่มเคร่อื งด่ืมแบบเดยี วกับบรรพบรุ ุษของเราในสมัยโบราณอย่าง Jiang
Taigong สามารถให้ภวงั คแ์ ก่เราไดม้ าก

(4) ราชวงศซ์ ง่ และหยวน: พืน้ ทีช่ ายังคงขยายตวั และทักษะการฝกึ ฝนชา การชงชา และการส่ังชาไดร้ ับการ
ขดั เกลา วัฒนธรรมชาพฒั นาขึ้นในสมัยราชวงศซ์ ง่ และมีการศึกษาเร่ืองชาจานวนมาก เช่น " Tea Record" ของ
Cai Xiang , "Dongxi Tea Test Record" ของ Song Zian, "Taste of Tea" ของ Huang Ru โดยเฉพาะ "ทฤษฎี
ชา Daguan" เขียนโดย Song Huizong Zhao Ji "เดย๋ี วกอ่ น ในช่วงราชวงศ์ซ่งและหยวน "ชาทาอาหาร Lu
Tong" ของ Liu Songnian และ "Tea Fighting" ของ Zhao Mengfu เป็นสมบตั ิทางศิลปะของวฒั นธรรมชาจนี
มากยิง่ ข้ึน [4]

ในเอกสารทางประวัติศาสตรโ์ บราณ มชี ่ือเรียกมากมายสาหรับชา แต่ "ชา" เปน็ ชื่อทถ่ี ูกต้อง คาว่า "ชา"
โดยทัว่ ไปเขยี นว่า "ตู" ก่อนสมยั ราชวงศ์ถังตอนกลาง คาวา่ "ตู" มหี ลายความหมาย แปลวา่ ชา ซึง่ เปน็ หนง่ึ ใน
นั้น เนอื่ งจากการพฒั นาของการผลติ ชาความนยิ มในการด่ืมชาจงึ เพ่ิมมากข้นึ เร่ือย ๆ และความถี่ของการใช้
ตวั อกั ษรชากส็ งู ข้ึนเร่ือย ๆ ดงั น้นั นกั เขยี นพน้ื บา้ นเพ่ือแสดงความหมายของชาไดช้ ัดเจนและสงั หรณใ์ จมากขึ้น
ดงั น้นั การลบเสน้ ขีดจากคาว่า "ชา" จะกลายเป็นคาวา่ "ชา" ที่เราเหน็

การงอกของคาวา่ "ชา" ย่อมาจากคาว่า "ชา" ท่ีมตี น้ กาเนดิ ในราชวงศ์ฮน่ั ในแมวน้าจนี โบราณ คาวา่ "ชา"
บางคาถูกลบด้วยการขีดเส้น และกลายเป็นรูปรา่ งของคาว่า " ชา". ไมเ่ พียงแตส่ ัญลักษณ์ แตก่ ารออกเสยี งของ
"ชา" ได้รบั การจัดต้งั ข้ึนในราชวงศ์ฮ่ันตะวนั ตก ตัวอยา่ งเช่น Chaling ในมณฑลหูหนานเคยเป็นดินแดนของ Liu
Xin ในราชวงศฮ์ น่ั ตะวันตกหรอื ทรี่ ูจ้ ักกนั ทั่วไปว่า "Tu" Wangcheng เปน็ หนงึ่ ใน 13 มณฑลในฉางซาในเวลานนั้
เรียกวา่ "Tu" Ling County ใน "Han Shu·Geography" "Tu" หมายถึง "Tu" ของสสุ าน และ Yan Shigu ได้
อธิบายไว้วา่ : Yinyi ฟ่มุ เฟือย และ Zhangjia กใ็ หเ้ สยี งเชน่ กนั การออกเสียงสัทอักษรแบบยอ้ นกลบั นค้ี ือการออก
เสียงคาว่า "ชา" จานวน 4,700 คาในขณะน้ี จากปรากฏการณน์ ี้ การออกเสียงคาว่า "ชา" นัน้ เร็วกวา่ การสร้าง
รปู รา่ งของคาวา่ "ชา"

10

ประเทศจีนมดี ินแดนท่ีกวา้ งใหญ่ ทรพั ยากรมากมาย และหลายกลุ่มชาตพิ ันธุ์ จงึ มสี สี ันในภาษาและการเขยี น
มหี ลายชอื่ สาหรับส่ิงเดยี วกัน และมีหลายวธิ ใี นการเขียนชื่อเดยี วกนั

ในเอกสารทางประวัติศาสตร์โบราณ มชี ่อื ทีเ่ กยี่ วข้องกับชามากมาย โดยในสมยั กลางราชวงศ์ถงั เสียง รูปรา่ ง
และความหมายของชามแี นวโน้มจะรวมกนั เปน็ หนึ่ง ตอ่ มาเนือ่ งจากการแพร่หลายของ " คลาสสกิ ของชา" ของ หลู่
หยู่ อย่างแพร่หลาย รปู ทรงของคาวา่ "ชา" ไดถ้ ูกสร้างข้นึ ต่อไป จวบจนทกุ วนั นี้

ในวรรณคดีจนี โบราณ มบี ันทึกเกยี่ วกับการกินชาต้ังแต่อายุยงั น้อย และมชี ื่อเรียกต่างกนั ไปตาม
แหล่งกาเนดิ ชาจนี แพร่หลายไปต่างประเทศตงั้ แต่สมัยราชวงศ์ฮน่ั ตะวนั ตก จักรพรรดหิ ว่แู ห่งราชวงศฮ์ น่ั เคยส่งทูต
ไปยังคาบสมุทรอินโดจนี นอกจากทองคาและผา้ ไหมแล้ว ยงั มีใบชาอีกดว้ ย ในชว่ งราชวงศใ์ ต้และราชวงศเ์ หนือ
จักรพรรดิ Qi Wu Yongnian ชาจีนได้แพร่กระจายไปยงั ตรุ กีพร้อมกบั ส่งออกผ้าไหมและเครอื่ งลายคราม ในปแี รก
แห่งรัชสมยั ของจักรพรรดิซุ่นจงในราชวงศ์ถงั ปรมาจารยเ์ ซน ซยุ ซมู จิ ากญ่ีปนุ่ กลับมายังจนี และนาเมลด็ ชาจนี กลบั
ญีป่ นุ่ ตงั้ แต่นนั้ มา ชาก็ได้แพร่กระจายจากจีนไปทว่ั โลกอย่างต่อเนื่อง และหลายประเทศเรม่ิ ปลกู ชาและมนี ิสยั ชอบ
ดม่ื ชา

แตย่ ังมผี ทู้ ่ีค้นพบหลกั ฐานวา่ นิสัยการดม่ื ชาไมไ่ ดเ้ ป็นเพียงผ้คู ดิ คน้ โดยชาวจนี เทา่ นนั้ แต่ยังถูกประดิษฐ์ขน้ึ ใน
สว่ นอืน่ ๆ ของโลก เช่น อินเดียและแอฟริกาดว้ ย

ในปี พ.ศ. 2366 กองทัพผูบ้ ุกรกุ รายใหญ่ขององั กฤษไดค้ น้ พบตน้ ชาปา่ ขนาดใหญใ่ นอนิ เดีย ดงั นัน้ บางคนจงึ
เร่ิมเชอื่ ว่าแหล่งกาเนิดของชาอยใู่ นอินเดยี อย่างน้อยกใ็ นอินเดีย แน่นอนว่ายังมบี นั ทกึ ของต้นชาปา่ ในประเทศจนี
ซ่งึ ทง้ั หมดนัน้ กระจุกตัวอยใู่ นภูมิภาคตะวนั ตกเฉยี งใต้ และบนั ทกึ ยงั รวมถึงพ้นื ทแ่ี ตล่ ะแห่งในกานซู่และหูหนาน
ด้วย ต้นชาเป็นพืชใบเล้ยี งคู่โบราณซึ่งมีความสัมพนั ธ์อยา่ งใกลช้ ดิ กับชวี ิตของผู้คน

ในประเทศจนี บนั ทึกแรกสุดของต้นชาท่ีปลูกแบบเทียมเริ่มต้นจากชา Mengshan ในราชวงศ์ฮ่นั ตะวนั ตก นี้
บันทกึ ไวใ้ น " เสฉวนถงจื้อ "

11

茶诗

《咏茶叶》 王心鉴

千挑万选白云间，铜锅焙炒柴火煎。泥壶醇香增诗趣，瓷瓯碧
翠泯忧欢。老聃悟道养雅志，元亮清谈祛俗喧。不经涅槃渡心劫，
怎保本源一片鲜。

《茶朵芬》 蔡常志

黑白红绿青黄普，谁摘茶叶凌空舞，雨后复斜阳，茶山阵阵
苍，清明采茶急，茶香满山飘,装点此商城，今朝更好看。

《七碗茶》卢仝

一碗喉吻润， 二碗破孤闷。三碗搜枯肠， 惟有文字五千卷。
四碗发轻汗， 平生不平事，尽向毛孔散。五碗肌骨清， 六碗通仙
灵。七碗吃不得也， 唯觉两腋习习清风生。

บทกวีชำ

"ชิงชำ"หวงั ซินเจียน
เมฆขาวมีใหเ้ ลือกมากมาย หม้อทองแดงย่างและผัดด้วยฟืน กลิ่นหอมท่ีกลมกล่อมของหมอ้ ดนิ เผาช่วยเพ่ิม
ความสนใจในบทกวี และหม้อลายครามก็เต็มไปด้วยความเศร้าโศกและความปติ ยิ นิ ดี ลาวด่านตระหนกั ถึงลทั ธเิ ตา๋
และปลูกฝงั แรงบนั ดาลใจท่หี รูหรา และหยวนเหลียงพดู ถึงการขจดั ความหยาบคายและเสยี งรบกวน โดยไมต่ ้อง
ผ่านพระนิพพานเพื่ออยเู่ หนือความหายนะของหวั ใจ แหล่งที่มาดง้ั เดิมจะยังสดอยู่ไดอ้ ย่างไร
"ชำ Duofen" Cai Changzhi
ขาวดา, แดง, เขยี ว, เขยี วและเหลือง, ใครกต็ ามหยิบใบชาและเตน้ ราบนท้องฟ้า, พระอาทิตยต์ กหลงั ฝน,
ภูเขาชาเปล่ียนเป็นสนี า้ เงนิ , ชาจะถูกหยบิ อยา่ งรวดเร็วในช่วงเทศกาลเชงหมิงและ กลน่ิ หอมของชาลอยอยูบ่ น
ภูเขา ตกแต่งห้างนี้ ยง่ิ ดยู ิง่ สวย
" ชำ เจ็ดถ้วย " โดยลตู่ ง
ชามใบหนง่ึ ทาใหล้ าคอชุม่ ชืน่ ดว้ ยการจมุ พติ และชามสองใบชว่ ยขจดั ความอับชื้นท่โี ดดเดี่ยว สามชามคน้ หา
ลาไสแ้ ห้ง แต่พบข้อความเพียง 5,000 เล่ม ชามท้ังสมี่ ีเหงอื่ ออกเลก็ น้อย และความอยตุ ธิ รรมท้ังหมดในชีวิตกระจดั
กระจายไปทีร่ ูขุมขน หา้ ชามของกล้ามเนอ้ื และกระดูกทีช่ ัดเจน หกชามแห่งวญิ ญาณนางฟา้ ฉนั กินเจด็ ชามไม่ได้
ฉนั รู้สึกไดเ้ พยี งวา่ รักแรท้ ้ังสองชินกบั สายลม

12

中国婚礼（中国式传统婚礼）

历史记载

据《礼记．昏义》记载：“昏礼者，将合二姓之好，上以事宗
庙，而下以继后世也，故男子重之，是以昏礼纳采、问名、纳吉、
纳征、请期，皆主人筳几于门外，入揖让而升，听命于庙，而拜迎
于门外，入揖让而升，听命于庙，所以敬慎重正昏礼也。……故曰
昏礼者，礼之本也。”

而所谓的六礼，据仪礼的记载，分别是纳采、问名、纳吉、纳
征、请期、亲迎。据说六礼是创于周朝的，有学者认为周文王时代
已有六礼，不过亦有人不从六礼。

汉平帝元始三年，刘歆等杂定婚礼，四辅公卿大夫传千朗史家
属可行亲迎，次年立皇后亦纳采、卜吉。 魏晋南北朝时，皇太子
娶太子妃的婚礼都没有请迎，自东汉到东晋时很多时都不依六礼成
婚。

唐代以后，皇太子开始请迎，而亲王的婚礼都会依随六礼。后
来暨“问名”于“纳采”和“请期”于“纳成”；是故虽然概念上
还是依六礼而行，实际上只有“纳采”、“纳吉”、“纳征”和
“亲迎”四礼。而朱子家礼更将“纳吉”和“纳征”合为一礼，所
以只有三礼。

明朝洪武元年时，方以朱子家礼为标准制定婚礼。

清朝时，据通礼记载，汉官自七品以上共有九礼，但都拼入了
成妇成婿之礼，而古代的六礼亦只余下“议婚”、“纳采”、“纳
币”、“请期”与“请迎”五礼。其他士、庶人结婚都比较简单，
而民间的婚礼一般都会依朱子家法进行。

13

งำนแต่งงำนแบบจีน (งำนแต่งงำนแบบจนี ดง้ั เดิม)

บันทึกประวตั ศิ ำสตร์
อา้ งองิ จาก “คัมภรี พ์ ระไตรปิฎก "ฮ่นั ย"ี่ บันทึก: "บรรดาผู้ท่ีหลงลมื พิธกี รรมจะรวมสองนามสกุลและด้านบน

จะทาหนา้ ที่วัดของบรรพบุรุษและดา้ นล่างจะปฏิบตั ติ ามลูกหลาน ดังน้นั ผู้ชายให้ความสาคัญกับมนั มากขน้ึ และ
พวกเขาจะใช้ ถวายพระพร ถามพระนาม รับพระจ้ี รบั พระราชทาน ในชว่ งเวลาอญั เชิญพระอาจารยท์ ้งั หมดจะอยู่
นอกประตู เข้าหาว เสด็จขึ้นพระอโุ บสถ เฝา้ พระอุปฏั ฐาก ประตูเขา้ แอกแลว้ ข้นึ ไปปฏบิ ัติตามคาส่ังในพระวหิ าร
ดงั นั้นจงเคารพและระมดั ระวังเป็นรากฐานของความเหมาะสม"

หกพิธกี รรมทเี่ รยี กวา่ ตามบนั ทึกของพธิ ีกรรมคือ: การยอมรับ, การถามช่ือ, การยอมรบั , การยอมรับ, การขอ
นัดหมายและการต้อนรบั ดว้ ยตนเอง ว่ากันวา่ Liuli ถูกสรา้ งขึ้นในราชวงศ์ Zhou นกั วชิ าการบางคนเชื่อวา่ มี Liuli
ในสมัยของ King Wen of Zhou แตบ่ างคนไมป่ ฏบิ ตั ติ าม Liuli

ในปีทสี่ ามของจักรพรรดปิ งิ แหง่ ราชวงศฮ์ น่ั หลิวซนิ และคนอื่นๆ ไดจ้ ดั พิธแี ตง่ งาน และครอบครวั ของเฉยี นห
ลางซซี ่งึ ลว่ งลับไปแล้วโดยเจ้าหนา้ ท่ีฟูกงทั้งสี่กส็ ามารถต้อนรับพวกเขาได้ด้วยตนเอง ในชว่ งราชวงศเ์ หวย่ จิน
ราชวงศ์ใต้ และราชวงศเ์ หนือ มกุฎราชกมุ ารไมไ่ ด้รับเชญิ ให้ไปงานแต่งงานของพระสนมของพระองค์

หลงั จากราชวงศ์ถงั มกฎุ ราชกุมารเรมิ่ ต้อนรบั และงานแต่งงานของเจ้าชายจะดาเนินตามพิธีทัง้ หก ตอ่ มา
"ถามช่อื " ใน "นาไค" และ "โปรดจดุ " ใน "นาเฉงิ " ดังนน้ั แม้วา่ แนวคดิ จะยังองิ ตามพธิ ีกรรมทัง้ 6 ประการ แต่
แท้จรงิ แล้วมีเพยี ง "นาไค" "นะจิ" "นาเจง้ิ " " และ "ต้อนรับ" ส่พี ิธี และ Zhuzi Jiali ยงั รวม "Naji" และ "Nazheng"
ไวใ้ นพธิ เี ดยี ว ดงั นั้นจงึ มีเพยี งสามพิธีเท่าน้นั

ในปแี รกของ Hongwu ในราชวงศ์หมงิ Fang ไดจ้ ดั พธิ แี ตง่ งานตามมาตรฐานของมารยาท Zhu Zijia
ในช่วงราชวงศ์ชิง ตามบนั ทึกของ Tongli มีเกา้ พธิ กี รรมสาหรับเจ้าหนา้ ท่ีของฮัน่ ตั้งแตช่ ั้นประถมศกึ ษาปที ี่ 7
ขึ้นไป แต่ท้ังหมดรวมถึงพธิ กี รรมของการเป็นภรรยาและลกู สะใภ้ พธิ ี "เหรยี ญ" ทัง้ ห้า "กรณุ าระยะเวลา" และ
"โปรดตอ้ นรับ" การแต่งงานของนักวิชาการและสามัญชนคนอืน่ ๆ ค่อนขา้ งเรียบงา่ ย ในขณะที่การแต่งงาน
โดยทั่วไปจะดาเนนิ การตามกฎหมายครอบครวั ของ Zhu Zi

婚姻礼仪

14

三书六礼
旧时汉族婚姻礼仪有“三书六礼”。
“三书”指在“六礼”过程中所用的文书，包括聘书、礼书和

迎书。
“六礼”是指由求婚至完婚的整个结婚过程。“六礼”即六个

礼法是指纳采、问名、纳吉、纳征、请期和亲迎。
这些礼仪又分成了三个阶段：婚前礼仪、正婚礼仪、婚后礼

仪。
มำรยำทกำรแตง่ งำน
หนงั สือสำมเลม่ และหกพิธีกรรม

มี " หนงั สอื สามเลม่ และหกพิธกี รรม " ใน มารยาทการแต่งงานของชาวฮ่นั เกา่
“หนังสือสามเล่ม” หมายถึง เอกสารท่ีใชใ้ นกระบวนการ “หกพิธีกรรม” รวมท้งั หนังสือแตง่ ตง้ั จดหมาย พธิ ี
และจดหมายต้อนรับ
“หกพธิ ี” หมายถงึ กระบวนการสมรสทัง้ หมด ตง้ั แต่การ ขอ แต่งงานไปจนถึงการแต่งงาน “พธิ ีหกพธิ ี”
หมายถงึ พธิ หี กประการและวิธตี ่างๆ ซ่ึงหมายถึงการรับการรับบุตรบญุ ธรรม การถามชือ่ การรับ จิ การรับการ
จดั เกบ็ การขอระยะเวลาและการตอ้ นรบั ด้วยตนเอง
มารยาทเหล่านแี้ บง่ ออกเปน็ สามข้ันตอน: มารยาทก่อนแต่งงาน พธิ ีแต่งงาน และมารยาทหลงั การแต่งงาน

婚礼阶段
婚前礼仪

15

婚前礼仪，指迎亲之前所需要的礼仪，按照礼制的流程，三
书：聘书、礼书、迎书。六礼：纳采、问名、纳吉、纳征、请期之
后还有一项很重要的，就是准备婚服，最后才是迎亲。

聘书
聘书是订婚用的书，于“纳吉”时男家交给女家。

礼书
礼书是“纳征”时使用的书，礼书内会详细列明礼物种类及数
量。

迎书
顾名思义，迎亲书即迎娶新娘时的书，即在“亲迎”时使用。

纳采
婚礼“六礼”之一，纳采是古代汉族婚姻风俗。流行于中国许
多地区。“六礼”中的第一礼。男方欲与女方结亲，男家遣媒妁往
女家提亲，送礼求婚。得到应允后，再请媒妁正式向女家纳“采择
之礼”。初议后，若女方有意，则男方派媒人正式向女家求婚，并
携带一定礼物，故称。古纳采礼的礼物只用雁。纳采是全部婚姻程
序的开始。后世纳采仪式基本循周制，而礼物另有规定。出自《仪
礼·士昏礼》：“昏礼，下达纳采。用雁。”郑玄注：“将欲与彼
合婚姻，必先使媒氏，下通其言，女氏许之，乃后使人纳其采择
之。”其礼物用雁。

问名
古代中国婚礼“六礼”之二，又曰：“问名：问名者，将归卜
其吉凶。”《礼记·方氏注》也说：“问名者，问女生之母氏
也。”问名时，用雁为贽见的礼物。《白虎通》卷四《嫁娶》曰：
“纳采、问名、纳吉、请期、亲迎，以雁贽。纳征曰玄纁，故不用
雁贽。”

16

纳吉
古代中国婚礼“六礼”之三，是男方问名、合八字后，将卜婚
的吉兆通知女方，并送礼表示要订婚的礼仪。

纳征
古代中国婚礼“六礼”之四，古代汉族婚姻风俗，流行于中国
许多地区。即男家纳吉往女家送聘礼。《礼记·士昏礼》孔颖达
疏：“纳征者，纳聘财也。征，成也。先纳聘财而后婚成。”经此
仪礼婚约完全成立。

请期
古代中国婚礼“六礼”之五，俗称送日头或称提日，即由男家
择定结婚佳期，用红笺书写男女生庚（请期礼书），由媒妁携往女
家，和女家主人商量迎娶的日期。

迎亲
《礼记·昏义》记载，征得双方父母同意后，就可以开始迎亲
了，把新娘迎接到宗祠大唐，由司仪主持开始拜堂成亲了。

婚礼“六礼”之六，迎亲，又叫“迎娶”、“娶媳妇”，等于
“六礼”中的“亲迎”。起源于周代。迎亲迎娶，通常是由新郎亲
自到女方家迎娶新娘，但在忻州、吕梁的一些地方，也有媒人或小
叔子带领迎亲队伍前往迎娶，而新郎在家坐候的。迎亲之日，“望
娘盘”担先行。望娘盘必有一只鹅，鹅缘出古时以雁向女方正式求
婚，因雁的配偶终身专一，象征婚姻坚贞和谐。后世以鹅代雁。

在亲迎这一天，新郎亲领鼓乐队、仪仗队及彩车去女方家，沿
途吹吹打打。女家则用三升粟填臼，席一张覆井，枲三斤塞窗，箭
三枝置户上以驱鬼避邪。新娘在上彩车前在自己闺房里打扮一番，
这时有催妆和催妆诗，一般由新郎自己唱，也可由宾客代劳。当时
有催妆诗：“传闻烛下调红粉，明镜台前别作春。不须面上浑妆
却，留着双眉待画人”；“昔年将去玉京游，第一仙人许壮头，今
日幸为秦晋会，早教鸾凤下妆楼”。有的在催妆诗唱完后，要念一

17

篇障车文。新娘出闺房后须跨马鞍，以表示家人祝她去婆家的路上
一路平安，顺利到达男家。迎亲队伍走到半路上要举行障车，送亲
的人和迎亲的人在一起饮酒取乐，拦车要财。

เวทีงำนแตง่ งำน

มำรยำทก่อนแตง่ งำน

มารยาทก่อนแต่งงาน หมายถึง มารยาททจ่ี าเปน็ ก่อนต้อนรับญาติ ตามข้ันตอนของระบบมารยาท มีหนงั สือ
3 เลม่ ได้แก่ จดหมายแต่งต้ัง จดหมายในพธิ ี และจดหมายต้อนรับ พิธี 6 พิธี หลังจากรบั บุตรบุญธรรม ถามช่ือ นา
จิ รับเกบ็ ภาษี และสมัครตามงวด มีอีกส่ิงที่สาคญั มาก คือ เตรียมชดุ แต่งงาน และสดุ ทา้ ยในงานแต่งงาน

จดหมำยแต่งตั้ง

จดหมายแต่งต้งั เปน็ หนงั สอื หม้นั และไดส้ ง่ มอบให้ครอบครัวของสตรใี นสมยั นาจบิ

สมดุ ของขวญั

หนังสอื ของขวัญเปน็ หนังสือท่ีใชส้ าหรับ "จา่ ยภาษี" หนังสือของขวัญจะแสดงประเภทและปรมิ าณของ
ของขวัญโดยละเอียด

หนงั สือต้อนรบั

ตามชอื่ หนังสืองานแตง่ งานคือหนงั สือเมื่อเจ้าสาวแต่งงานน่ันคอื ใช้เมื่อ "ต้อนรบั ด้วยตนเอง"

ขันหมำก

หนงึ่ ใน "หกพิธี" ของงานแต่งงาน การรับเล้ียงบุตรบุญธรรมคือประเพณีการแต่งงานของชาวฮัน่ โบราณ เป็น
ทน่ี ยิ มในหลายพ้ืนทีข่ องจนี คร้ังแรกของ "หกพธิ กี รรม" ผชู้ ายต้องการแต่งงานกับผู้หญงิ คนนั้น และครอบครัวของ
ผูช้ ายสง่ คนจบั คู่ไปท่บี ้านของผ้หู ญิงเพือ่ ขอแต่งงานและให้ของขวญั เพ่ือขอแต่งงาน หลังจากได้รบั คาตอบแลว้
ขอใหผ้ จู้ ับคู่ยอมรบั "ของขวญั แหง่ การคดั เลือก" อย่างเป็นทางการให้กับครอบครวั หญิง หลงั จากการสนทนาครงั้
แรก ถ้าผ้หู ญิงคนนน้ั สนใจ ผชู้ ายจะสง่ คนจบั คู่ไปขอแตง่ งานอยา่ งเป็นทางการกับครอบครัวของผหู้ ญิงคนนั้นและ
นาของขวญั บางอย่างมาดว้ ย ซึ่งก็คือชือ่ นน่ั เอง เฉพาะห่านเท่านั้นทีใ่ ชเ้ ปน็ ของขวญั ในพธิ ี Guna-Chai การยอมรบั
เป็นจุดเร่มิ ต้นของกระบวนการแต่งงานทง้ั หมด ในรนุ่ ต่อ ๆ มา พิธรี ับเล้ียงบุตรบญุ ธรรมโดยพื้นฐานแล้วเป็นไปตาม
ระบบรายสัปดาห์ และของกานัลกถ็ กู กาหนดเปน็ อย่างอ่นื จาก "มารยาท Shi Huan Li": "Huan Li ลงไปและรับ
ใช้หา่ นปา่ " บนั ทกึ ของ Zheng Xuan: "ถ้าคณุ ตอ้ งการแต่งงานกบั เขาคุณต้องใช้ส่อื ก่อนและแจง้ ใหเ้ ขาทราบคาพูด
ของเขาและ ผหู้ ญิงคนนั้นสัญญากับเขา ต่อมาผู้คนจะยอมรับและเลือกมัน" พรสวรรค์ของเขาคือหา่ น

ถำมชอื่

พธิ ีทีส่ องของ "หกพธิ กี รรม" ของการแต่งงานแบบจนี โบราณน้นั ยงั กลา่ วอกี ว่า: "ถามชอ่ื : คนทถ่ี ามชื่อจะไดร้ บั
โชคหรอื โชค" "หนงั สือพธิ กี รรม บันทกึ ของฝาง" ยังกลา่ วอกี ว่า: “ถา้ ถามช่ือให้ถามแมข่ องเดก็ ผ้หู ญงิ คนนั้น” เมือ่

18

ถามชอื่ เขา เขาใชห้ า่ นเป็นของขวญั ให้จอื เจยี น "ไป่หถู ง" เลม่ ท่สี ี่ "การแต่งงาน" กล่าววา่ "การรับ Cai ถามชื่อ รบั Ji
ขอนดั พบ ตอ้ นรับด้วยตนเอง และใช้ห่านป่า การรับ Zheng คือ Xuan Xuan ดังนนั้ จงึ ไม่มีการใช้หา่ นปา่ " [2]

พธิ ีทส่ี ำม

พธิ ที ่สี ามของ "หกพิธ"ี ของงานแตง่ งานแบบจีนโบราณคอื หลังจากที่ชายคนน้นั ถามชอ่ื และรวมอักขระแปดตวั
เข้าดว้ ยกัน เขาจะแจ้งให้ผู้หญิงทราบถงึ ลางสังหรณ์ของการแต่งงาน และใหข้ องขวัญเพอื่ ระบวุ ่าเขาต้องการหม้ัน

พธิ ีทีส่ ่ี

ประเพณกี ารแตง่ งานของชาวฮ่ันท่สี ีใ่ น "หกพธิ กี รรม" ของงานแตง่ งานจนี โบราณ ไดร้ บั ความนยิ มในหลาย
พ้นื ทีข่ องจนี นัน่ คือ ครอบครัวชาย นาจิบ สง่ ราคาเจ้าสาวให้กบั ครอบครวั หญิง "หนังสอื พธิ ีกรรม· Shihun Li"
Kong Ying Dashu: "ถา้ คณุ ยอมรับการจดั เกบ็ คุณจะรับเงินการจัดเก็บจะประสบความสาเร็จคณุ ต้องรับเงินก่อน
แลว้ จงึ แตง่ งาน" หลังจากพิธนี ี้สญั ญาการแต่งงาน ไดร้ ับการจัดตั้งขึน้ อย่างสมบูรณ์

พธิ ีทีห่ ำ้

พิธีที่ 5 ใน “พธิ ีหกประการ” ของงานแตง่ งานแบบจีนโบราณ ที่เรยี กกันท่ัวไปวา่ ส่งพระอาทิตย์ หรือ พระ
อาทิตย์ขึน้ กล่าวคือ ครอบครัวของผชู้ ายเลือกวันแตง่ งาน และนักเรยี นชายและหญงิ เขยี นบนกระดาษสแี ดง
(หนังสือของ ของขวญั สาหรับวันที่) ซึง่ แม่ส่ือไดน้ าไปที่บ้านของหญิงสาวเจา้ ภาพของบ้านจะเจรจาวันแตง่ งาน

ยนิ ดีต้อนรบั ญำติ

"หนังสือพิธีกรรม·ฮุนย"ี บันทึกวา่ หลังจากได้รับความยนิ ยอมจากผู้ปกครองของท้ังสองฝา่ ยแลว้ การแต่งงาน
สามารถเรม่ิ ต้นได้ เจ้าสาวได้รับการตอ้ นรับสหู่ ้องโถงบรรพบรุ ษุ ของราชวงศถ์ งั และพธิ ีกรเปน็ ประธานในพิธเี พือ่
เริม่ ตน้ การแต่งงาน.

พธิ ีทหี่ กของ "หกพิธ"ี ของงานแต่งงานคือการต้อนรับญาติหรอื ท่ีเรยี กว่า "งานแต่งงาน" และ "การแต่งงานกบั
ลูกสะใภ"้ ซง่ึ เทยี บเท่ากบั "การต้อนรับสว่ นตวั " ใน "หกพธิ ี" มตี น้ กาเนดิ ในราชวงศโ์ จว ในพธิ แี ต่งงาน เจา้ บา่ วมักจะ
ไปที่บา้ นเจ้าสาวด้วยตนเองเพ่ือแตง่ งานกบั เจา้ สาว แตใ่ นบางสถานท่ใี นซนิ โจวและล่เู หลยี งกม็ ผี ู้จับคูห่ รือลุงท่ีนาทีม
แต่งงานไปงานแต่งงานในขณะทเี่ จา้ บา่ วรออยทู่ ่ีบา้ น . ในวันวิวาห์ "วังเนยี งปาน" นาหนา้ ต้องมหี ่านในวงั เนียงปาน
ในสมยั โบราณ ห่านถกู นามาใช้เพือ่ ขอแต่งงานกับผหู้ ญิงอย่างเป็นทางการเพราะว่าคูส่ มรสของห่านน้ันโสดตลอด
ชีวติ จงึ เป็นสญั ลกั ษณ์ของความแน่วแน่และความสามัคคขี องการแตง่ งาน คนรนุ่ หลังแทนทห่ี ่านดว้ ยห่าน

ในวนั ต้อนรับ เจ้าบ่าวได้นาวงกลอง กองเกียรติยศ และลอยไปทบี่ า้ นของหญิงสาวเปน็ การส่วนตวั เปา่ นกหวดี และ
เฆยี่ นตีตลอดทาง ครอบครัวของผหู้ ญงิ คนนเ้ี ติมครกด้วยข้าวฟา่ งสามลิตร ปดิ ฝาบอ่ ด้วยที่นัง่ เสียบหน้าต่างด้วย
เหลา้ ยินสามอนั และวางลูกธนูสามดอกไวท้ บ่ี า้ นเพ่ือขบั ไลผ่ ีและปัดเป่าวญิ ญาณชว่ั รา้ ย เจ้าสาวจะแต่งตวั ในหอ้ ง
สว่ นตัวกอ่ นขน้ึ เรือ ในเวลานี้ มีบทกวเี ก่ยี วกับการแตง่ หน้าและการแตง่ หน้าซงึ่ มกั จะรอ้ งโดยเจา้ บา่ วเองหรือแขก
รับเชิญ สมัยนัน้ มีกลอนแต่งว่า “มีขา่ วลอื วา่ เทยี นจะลดระดับเปน็ สีชมพู และไม่เด้งหนา้ กระจกทีส่ ว่างไสว คุณไม่
จาเป็นต้องแตง่ หนา้ แต่ให้ คิว้ รอคนมาเขยี นคิว้ " หวั หน้า วนั นีฉ้ ันโชคดที ี่ไดเ้ ปน็ Qin Jinhui และฉนั ก็สอนหลวน

19

เฟงิ ให้ไปตึกแตง่ หน้าแต่เนนิ่ ๆ" บางคนต้องอ่านเรยี งความเร่ืองส่งิ กีดขวางหลงั รอ้ งเพลงแต่งหนา้ เจา้ สาวต้องข้าม
อานหลังจากออกจากห้องสว่ นตัวเพือ่ แสดงความเห็นวา่ ครอบครัวขอให้เธอเดินทางโดยสวัสดิภาพไปยงั บา้ นของ
สามีและมาถึงบา้ นของชายผู้นัน้ โดยราบรน่ื ระหวา่ งทางทีมงานให้การต้อนรับจะถือรถกั้นระหวา่ งทางญาตจิ ะดื่ม
และสนกุ สนานรว่ มกับญาติและจะหยุดรถเพื่อเงนิ

正婚礼仪

《礼记·昏义》记载，父亲醮子,而命之迎，男先于女也。子
承命以迎，主人筵几于庙，而拜迎于门外，婿执鴈入，揖让升堂，
再拜奠鴈，盖亲受之于父母也。降出，御妇车，而婿授绥，御轮三
周，先俟于门外。妇至，婿揖妇以入，共牢而食，合卺而酳，所以
合体，同尊卑，以亲之也。

沃盥礼

指新人入席前的洁手洁面。汉族传统礼仪非常强调洁净的意
识。周制的沃盥礼节是用匜和洗配套使用。

沃的意思是浇水，盥的意思是洗手洗脸，“奉匜沃盥”是中国
古代在祭祀典礼之前的重要礼仪。西周晚期以后，盘虽仍与盉相配
使用，但更多地与一种称作匜、形似葫芦瓢的铜器相配套。

20

却扇礼

唐朝婚礼中，新娘始终用扇面遮面，即使新郎挑开红盖头，扇
面也未撤去，必须要用新郎的才华做却扇诗来打动新娘，才可看到
新娘容貌。唐朝是一个诗意的朝代，这种诗意也浸透到了唐代婚礼
中。唐朝婚礼服装极尽奢华，有音乐歌舞烘托气氛，最大特点还在
于，诗歌贯穿了整个婚礼过程。“古人以扇遮面，以表羞怯。”新
人入场时，新娘始终手执团扇，新郎须向新娘行礼，做却扇诗，以
表诚意，请其却扇。新娘看到新郎的郑重后，便将手中团扇递与伴
娘。

同牢礼

“同牢”是指新婚夫妇共食同一牲畜之肉，夫妻对坐，由侍者
各夹一片肉到夫妇二人碗中，相互行李后进食。“牢”，是古代祭
祀用的东西，用牛、猪、羊三样的叫“太牢”，仅用猪羊两样的叫
“少牢”。同牢的意思就是新郎新娘同吃一份肉，以表示共同生活

21

的开始。也可用盘盛白饭、青菜、腊肉。同牢礼也是婚礼中最具有
社会意义的环节，是每对新婚夫妇行婚礼时必不可少的仪式。

合卺礼

合卺礼是交杯酒的前身，与同牢礼一样都是从周制婚礼开始
的。合卺礼与同牢礼一样，都是从周制婚礼便有的，它其实是交杯
酒的前身。早期合卺礼的操作方式是把一只匏瓜（类似葫芦）从中
间划开，斟酒，夫妻各饮一半，随后交换再一饮而尽。饮完合匏酒
后，把匏瓜合起来用红线系好，表示夫妇一体永不分离。现代多用
葫芦或酒杯代替匏瓜。

结发礼

解缨、结发其实是两个礼，新郎解下新娘头上的许婚之缨，男
女双方互相剪下对方的少许头发，挽成“合髻”，放入锦囊，交由
新娘保存起来，丝缕绾扣，永结同好。

22

礼成
所有礼仪流程结束后，新郎新娘又对拜一次，然后坐上床，男
右女左，此时一大群妇女开始撒金钱，称为“撒帐”。所撒钱一般
为六铢钱，上面刻有“长命富贵”字样，每十文缚条彩条，至此，
婚礼宣告结束。以上仪式完成之后，由赞者告天，礼成。

งำนแตง่ งำน

"Book of Rites·Hunyi" บันทึกว่าเมื่อพ่ออุทศิ ลูกชายของเขาและสงั่ ให้เขาทักทายเขา ผู้ชายจะมาก่อน
ผู้หญิง บุตรเขยไดร้ บั คาส่งั ให้ทกั ทายเขา นายเลี้ยงท่วี ดั และทักทายเขานอกประตู เม่อื พวกเขาลงมา รถของภรรยา
ก็อยู่ในความดูแล และสามสี ะใภก้ ม็ อบซยุ ให้เขา และพวงมาลัยก็ถูกบังคับเป็นเวลาสามสัปดาห์ก่อนจะรออย่นู อก
ประตู เม่ือหญิงนนั้ มาถงึ สามีจะนาหญิงนน้ั เข้ามา พวกเขาจะรบั ประทานอาหารร่วมกันในคุก และพวกเขาจะเปยี ก
โชกไปด้วยกัน

สกั กำระ
หมายถึง การล้างมือของคู่บ่าวสาวกอ่ นเข้าโตะ๊ มารยาทดง้ั เดมิ ของชาวฮ่ันเน้นความตระหนกั ในความ
สะอาด มารยาทในการซักว่าวท่ที าโดยโจวคือการใช้โชจแิ ละล้างดว้ ยกัน
Wo หมายถึงการรดน้าและการซกั หมายถงึ การลา้ งมอื และใบหน้า "Fengbo wo ซักผา้ " เป็นพิธีกรรมท่ี
สาคญั ในจีนโบราณก่อนพธิ บี ชู ายัญ หลังจากราชวงศ์โจวตะวนั ตกตอนปลาย แม้ว่ากระทะจะยังใชก้ ับไก่ฟ้าอยู่ แตก่ ็
เขา้ กับเครอ่ื งทองสัมฤทธ์ทิ ่เี รียกว่าน้าเตา้ และน้าเตา้ มากขนึ้
แฟนคำรวะ
ในงานแตง่ งานสมัยราชวงศ์ถงั เจา้ สาวจะคลมุ หน้าดว้ ยพดั เสมอ แม้วา่ เจา้ บ่าวจะยกฮญิ าบสีแดง พดั ก็ไม่ถอด
เจ้าสาวตอ้ งประทับใจในความสามารถของเจ้าบ่าวด้วยการทากลอนแฟนเพื่อดูลกั ษณะของเจา้ สาว ราชวงศ์ถังเป็น
ราชวงศ์กวี และบทกวีน้กี ็แทรกซึมเข้าไปในงานแตง่ งานของราชวงศ์ถังด้วย ชุดแต่งงานของราชวงศ์ถงั มีความ
หรหู ราอย่างยิ่ง มีดนตรี และการเต้นราเพื่อให้บรรยากาศ ฟีเจอร์ที่ใหญท่ ่ีสดุ คอื บทกวดี าเนนิ ไปตลอดกระบวนการ
แตง่ งาน “คนโบราณใช้พัดปิดหน้าแสดงความเขนิ อาย” เมื่อมีคนใหมเ่ ขา้ มา เจ้าสาวจะถือพดั เป็นวงกลมเสมอ และ
เจ้าบ่าวจะตอ้ งแสดงความยินดีกับเจ้าสาวและเขยี นบทกวเี พ่อื แสดงความจรงิ ใจและขอใหเ้ ธอทา พัดลม. หลังจาก
เหน็ ความเครง่ ขรึมของเจ้าบ่าวแล้ว เจา้ สาวกย็ ่ืนพดั ในมอื ให้เพื่อนเจ้าสาว

พิธเี รือนจำเดยี วกัน

23

“คกุ ร่วม” หมายความวา่ คบู่ ่าวสาวแบ่งเนือ้ ของสัตวช์ นดิ เดียวกัน สามแี ละภรรยาน่งั ตรงขา้ มกัน พนักงาน
เสิร์ฟแตล่ ะคนใสเ่ นื้อชิน้ หน่งึ ลงในชามของทง้ั คูแ่ ล้วกินตามสัมภาระ "ลาว" เปน็ เครอื่ งสงั เวยที่ใชใ้ นสมยั โบราณ ววั
หมู และแกะ สามประเภทเรียกวา่ "ไทลาว" และหมูและแกะเพยี งสองประเภทเทา่ นัน้ ท่ีเรียกวา่ "เรอื นจา
เสา้ " ความหมายของคุกเดียวกนั คือวา่ ทีเ่ จา้ สาวและเจ้าบา่ วกินเนอื้ ส่วนหน่ึงร่วมกนั เพ่อื บ่งบอกถึงจดุ เร่ิมต้นของ
ชวี ิตทัว่ ไป สามารถใช้เสิร์ฟข้าว ผัก และเบคอน พธิ ีเรือนจาแบบเดียวกนั นถ้ี ือเป็นสว่ นสาคญั ทีส่ ุดในงานแตง่ งาน
เชน่ กนั และเปน็ พธิ ที ี่ขาดไม่ได้สาหรบั คบู่ า่ วสาวทุกคู่

พธิ แี สดงควำมยินดี
พธิ ีเหอปาเปน็ บรรพบุรษุ ของถว้ ยดมื่ และเช่นเดียวกับพธิ ีตองเหลา ท้ังหมดเริม่ ต้นจากพิธีแตง่ งานประจา
สปั ดาห์ เชน่ เดยี วกบั พธิ ี Tongjao พธิ ี Hezhuo เกิดขนึ้ ต้งั แต่พิธีแตง่ งานของราชวงศโ์ จว และจรงิ ๆ แลว้ มนั เปน็
บรรพบรุ ษุ ของถว้ ยดื่ม วธิ ีดาเนนิ การพิธสี วสั ติกะตอนตน้ คอื ผา่ แตง (คล้ายมะระ) ตรงกลาง รนิ ไวน์ สามแี ละภรรยา
ตา่ งดมื่ กันคนละคร่ึง จากนั้นจึงแลกกนั ดื่มใหห้ มด ดืม่ ไวน์แล้วปิดแตงแล้วมัดดว้ ยดา้ ยสีแดง แสดงว่าทั้งคจู่ ะไม่มีวนั
แยกจากกนั ในยุคปัจจบุ ัน มักใชน้ ้าเตา้ หรือแก้วไวนแ์ ทนแตง
พธิ ที ำผม
พธิ ีการแกม้ ัดและมดั ผมเป็น 2 พธิ ี เจา้ บ่าวถอดพ่แู ต่งงานบนหัวเจา้ สาวออก และทั้งชายและหญิงตดั ผมของ
กันและกันแลว้ มดั เปน็ "มวย" ดา้ ยไหมและหัวเข็มขัดผูกไวด้ ้วยกนั ตลอดไป
หล่ีเฉงิ
หลังจากพิธกี ารทัง้ หมดสน้ิ สดุ ลง ค่บู า่ วสาวจะโค้งคานบั อีกครงั้ แล้วนงั่ บนเตียง ผ้ชู ายอยู่ทางขวา ผหู้ ญิงอยู่
ทางซา้ ย ในเวลานผ้ี ู้หญิงกลุ่มใหญเ่ รม่ิ โยนเงินทเี่ รียกว่า "โยนเตน็ ท์" เงนิ ที่ขว้างออกไปโดยท่ัวไปจะเป็นเงินหกบาท
โดยมคี าวา่ "อายยุ ืนและความมัง่ ค่ัง" สลกั อยู่ และข้อความสิบฉบบั จะผกู ดว้ ยแถบสี หลังจากเสรจ็ พธิ ีขา้ งต้นแล้ว ผู้
สรรเสริญจะเล่าใหฟ้ ้าฟงั และทาพธิ ีใหเ้ สร็จสนิ้

婚后礼仪

新娘到了新郎家后，父母以下的人都要从小门出去，再从大门
回来，其意是要踏新娘的足迹。新娘进门后，先拜猪枳和炉灶，再
拜天神地诋、列祖列宗，然后夫妻交拜。在唐代，新妇不仅要拜公

24

婆和丈夫的尊长，而且还要拜观礼的宾客，称为“拜客”。新娘三
日庙见之后，才开始“执妇工”，其第一件工作就是入厨房，操烹
饪之事以孝敬父母。

在拜堂结束以后，就有闹洞房，唐代称之为“戏妇”，然后新
婚夫妻进入新房（新郎是倒着走进新房的）共饮合欢酒，后世称
“交杯酒”，含有双方敬爱，同体为一的意思，当时称为“合
卺”。

婚礼礼仪中，入洞房之后，还有若干注意事项。

其一，却扇，古时，新妇多用扇遮脸，需待交拜后去之。唐代
妇女结婚常用纨扇和折扇两种，故洞房定情，古语美称为“却
扇”。 和前面说过的催妆诗一样，男方也要做却扇诗。

其二，合髻，也称作“结发”，象征夫妻和睦，永结同心。秦
汉时的“结发”，就是新郎亲手解去新娘在娘家时所结的许婚之
缨，即系头发的彩带，重新梳理头发后再为之系上。隋唐以后的
“结发”，是男女双方各剪下少许头发，挽成“合髻”，一般都是
马上交给新娘保存起来。

มำรยำทในกำรแต่งงำน

หลังจากทเ่ี จา้ สาวมาถึงบา้ นของเจ้าบ่าวแล้ว ทุกคนท่ีอย่ใู ต้พอ่ แมจ่ ะต้องออกไปทางประตเู ลก็ ๆ แลว้ กลบั มา
ทางประตู ซ่ึงหมายถึงการกา้ วตามรอยเจา้ สาว หลงั จากทีเ่ จา้ สาวเข้ามาที่ประตู เธอจะบูชาหมแู ละเตากอ่ น จากน้นั
จงึ บชู าเทพเจ้า เทพเจา้ บรรพบุรุษ และบรรพบุรุษ จากน้ันสามแี ละภรรยาก็แสดงความเคารพ ในสมยั ราชวงศถ์ ัง
เจ้าสาวไมเ่ พยี งแต่ต้องแสดงความเคารพต่อสามีและสามีเท่านน้ั แต่ยังต้องแสดงความเคารพตอ่ แขกทม่ี ารว่ มงาน
ด้วย หลงั จากทเ่ี จ้าสาวพบกันทวี่ ัดในสามวัน เธอก็เริ่ม "ทางานเป็นผู้หญงิ " งานแรกของเธอคือเขา้ ครัวและ
ทาอาหารเพื่อเปน็ เกยี รติแก่พ่อแม่ของเธอ

หลังบชู าเสร็จจะมหี อ้ งเจ้าสาวเรียกวา่ "นางรา" ในสมยั ราชวงศ์ถัง แล้วคบู่ ่าวสาวจะเข้าบ้านใหม่ (เจ้าบา่ วเดนิ
เข้าไปในบ้านหลังใหม่) เพ่ือดื่มไวนอ์ ะคาเซยี ดว้ ยกนั ความหมายหนึ่งเรยี กวา่ "เหอเป่ย" ในขณะน้ัน

ในมารยาทการแตง่ งานหลงั จากเขา้ ห้องเจ้าสาวมีข้อควรระวังบางประการ

อย่างแรกคือพดั ในสมัยโบราณ เจา้ สาวใชพ้ ดั ปดิ หน้าและไปไหวพ้ ระ ผ้หู ญงิ ในสมัยราชวงศ์ถังมักใช้พดั สอง
ประเภทในการแตง่ งาน ไดแ้ ก่ พดั และพัด เช่นเดียวกับบทกวแี ตง่ หน้าท่ีกล่าวถึงกอ่ นหน้านีผ้ ู้ชายคนนั้นตอ้ งทา
นอกจากบทกวีของแฟน ๆ

25

ประการทส่ี องขนมปังหรือที่เรียกวา่ "ผมท่ผี กู ปม" เป็นสญั ลกั ษณ์ของความสามัคครี ะหวา่ งสามีและภรรยากบั
ปมนริ ันดร์ของหัวใจเดียว ในสมยั ราชวงศฉ์ ินและฮั่น "ปมผม" หมายความวา่ เจา้ บา่ วจะปลดเน็คไทของเจ้าสาวที่
บ้านพอ่ แมข่ องเธอ นัน่ คอื ริบบ้นิ สาหรับมดั ผม หวผี มอกี ครั้ง แล้วมดั มนั หลงั จากราชวงศ์สยุ และถัง "ปมผม" คือท้งั
ชายและหญิงตดั ผมเล็กนอ้ ยและมดั เป็น "มวยรว่ ม" ซ่งึ มกั จะมอบให้เจ้าสาวเพ่ือการอนรุ ักษ์

缠足文化

缠足的文化演变

明代史学家、文学家陶宗仪在他的《辍耕录.缠足》中引《道
山新闻》曰：“李后主宫嫔窅娘，纤丽善舞。后主作金莲，高六
尺，饰以宝物，令窅娘以帛缠脚，令纤小，屈上作新月状，著素
袜，舞金莲上，体势回旋，有凌波之态。”因为窅娘脚小，便成为
最受李煜宠爱的女人，于是，皇宫里开始流行缠足。由于皇帝的表
率作用，缠脚立马成为时尚，继而官场和民间也相继流行起来。

如果说皇帝是为了娱乐让窅娘缠足，似乎是可以理解的。皇帝
嘛，金口玉言，张嘴便是圣旨，一个小小的宫嫔岂敢不遵从？就是
让她去死，她也不敢不死，何况是区区缠足小事！至于其他宫嫔纷
纷仿效，也不奇怪，她们无非是为了得到宠幸而已。至于官场流
行，也不过是为了投其所好。而民间的流行就大有探讨的必要了。

缠小脚是一件非常不容易的事情。民间谚语说：“裹小脚一
双，流眼泪一缸”。缠足一般从四五岁开始，历经三四年时间，到
七八岁时才能初具模样。缠足前先以热水烫脚，趁着脚还温热，将
脚除拇指外的四个脚趾强行向脚底弯曲，让脚趾紧贴脚底，并在脚
下趾间涂上明矾，用以燥湿、杀虫、解毒。但仍然有许多女孩子的
脚还是化脓流血，难以站立，只能长期爬行。经过如此较长时间的
一番折腾，脚就会被缠得弓弯短小，使脚底凹陷，脚背隆起，整个
脚的长度就会被极大的缩小了。可以想像得来，健全完美的脚被强

26

行地扭曲成一个不规则的三角形，那种疼痛必定是彻骨入髓、铭诸
肺腑的。可见，谚语所说的“流眼泪一缸”绝不是随意的夸张。

缠足如此痛苦，怎么会在民间流行起来？原因大概有以下几
个方面：

其一、是封建社会扭曲了的畸形审美观念所致。在封建社会，
宫廷和官场是社会风气的滥觞。由于皇帝和官员认为小脚是美丽
的，愚昧的民间也就视小脚为美，乃至把小脚唤作“三寸金莲”。
在当时的人看来，小脚就是“女性美”的一个非常重要的方面。一
个女子的长相、身材再好，如果是一双天足或脚缠得不够小（超过
了三寸），就会被人耻笑，并且嫁不出去。人们完全把摧残人体、
行动不便抛在一边，认为缠小的脚小巧玲珑，精致美观，能够赏心
悦目，而小脚女人走起路来摇摇晃晃，如风摆柳，又煞是好看。这
样一种审美观真让人无法理解！这种违背自然与健康、建立在摧残
妇女身体基础上塑造出来的“美”，是地地道道的美的极度扭曲和
变态。

其二、父权制社会“男尊女卑”传统习俗的产物。从孔子“唯
小人与女子难养也”的高论开始，封建社会男尊女卑的不良传统一
直延续着。一旦把女子的脚缠成了“三寸金莲”，女性在劳动和交
往方面必定会大受制约，只有困守家中，甚至站立、行走都要扶墙
靠壁。这样一来，不仅让“男主外，女主内”顺理成章，也让“男
强女弱”成了铁定事实，女性如有什么不满、反抗、私奔之类的举
动，就更是难上加难了，唯有忍气吞声，听任摆布。这完全是父权
制社会对女性施行的压迫和控制。这种压迫和控制也确实收到了实
际功效，正如《女儿经》所说：“恐他（她）轻走出房门，千缠万
裹来约束”。尤其令人不可理喻的是女性被摧残的小脚竟然成为激
起男人性兴奋的重要物品。据记载，自宋代开始，在许多妓院的欢
宴中流行起一种“行酒”游戏，从头至尾突出的都是妓女的小脚和

27

她们的小脚鞋，狎妓的嫖客把酒杯放入妓女的小鞋里来传递、斟
酒、饮酒。直到 20 世纪初，仍有一些男人喜欢参与这种“行酒”
游戏，并为有机会使用妓女小脚鞋中的酒杯来饮酒而兴奋不已。试
想，这种游戏除了让人恶心，就是痛恨。

其三、酸腐文人的推波助澜。上面说到的以妓女的小脚鞋玩
“行酒”游戏，大多数系文人的嗜好。由此可见文人低俗之一斑。
不仅如此，更有酸腐文人兴趣盎然地把探讨小脚当作“学问”来
做。他们不嫌毫时不惜笔墨地撰写文章，细细品评，以卑劣为乐
事，以下作为荣幸，惟恐不能将玩小脚的美学成分和调情作用诠释
清楚。清代有一个叫方绚的文人曾自诩为“香莲博士”，写成了一
篇题为《香莲品藻》的文章，费尽心机地把小脚划分为五式九品十
八种，分别进行仔细地品味和赞赏。让人匪夷所思的是方绚居然因
此而会名声大振！由此可见，酸腐文人的无耻和卑劣也为小脚风气
的延续增加了不可忽略的珐码。对于缠足这种陋习，不是没有人反
对，毕竟会有有识之士站出来痛斥。在对女性摧残得最严重、小脚
崇拜最张狂的清代，李汝珍、俞正燮、康有为等人就对这一社会陋
习进行了严厉批评。李汝珍在他的《镜花缘》一书中提出，“女子
本是好好的”，而男子却偏偏使之“矫揉造作”，缠小脚使她们成
了“异样”。他质问“何以两足残缺，步履艰难却又为美？”1898
年，康有为向光绪皇帝呈了“请禁妇女裹脚折”，历数缠足恶习于
国于民的危害，认为“最骇笑取辱者，莫如妇女裹足一事”，明确
主张“严禁妇女裹足”。满清封建王朝被推翻后，孙中山正式下令
禁止缠足。到了“五四”时期，缠足更成为各派革命运动和激进分
子讨伐的对象，陈独秀、李大钊等人都曾撰文痛斥缠足对妇女的摧
残和压迫。自从中国共产党登上政治舞台后，毛主席真正消灭了小
脚，中国的妇女才得到了彻底的解放。

28

ววิ ัฒนำกำรทำงวัฒนธรรมของกำรผกู เทำ้

เถาจงอ้ี นักประวตั ศิ าสตรแ์ ละนกั เขยี นแหง่ ราชวงศห์ มิง อ้างถงึ Daoshan News ใน "Quiet Farming
Records. Footbinding" และกลา่ ววา่ : "ราชินแี ห่ง Li เป็นพระสนมของวังท่สี วยและเตน้ เกง่ ราชินคี อื ดอกบัวสี
ทองสงู หกฟุต ประดบั ด้วยทรัพยส์ มบัติ ข้าพเจา้ ทาให้ฮั่วเนียงพันเทา้ ด้วยไหม ทาให้นางเรียวมีรปู จนั ทรเ์ สีย้ วสวมถงุ
เท้าเรียบๆ เต้นราบนดอกบวั สีทอง และพระวรกายเป็นวงเวยี น เหมือนคล่ืนทเี่ ออ้ ระเหย" เพราะหวั เนียงมีขนาด
เล็ก เธอจงึ กลายเปน็ ท่ีนิยมมากทีส่ ดุ ผ้หู ญิงคนโปรดของหลี่หยู การผกู เท้าจงึ กลายเป็นท่ีนยิ มในวัง เน่อื งจาก
บทบาทท่ีเป็นแบบอย่างของจักรพรรดิ การผูกมัดเทา้ จึงกลายเป็นแฟชัน่ ในทันที จากน้ันข้าราชการและชาวบ้านก็
เป็นทีน่ ิยมกนั ดเู หมือนเขา้ ใจไดว้ ่าจกั รพรรดผิ กู เทา้ หัวเนียงเพ่ือความบันเทิง จกั รพรรดิ Jinkou Yuyan การเปิด
ปากของคุณเป็นพระราชกฤษฎกี าว่านางสนมตัวเลก็ ๆ จะไม่เชือ่ ฟังได้อย่างไร? แม้วา่ เธอจะตอ้ งตาย เธอก็ไม่กลา้

แสวงหาความโปรดปราน สาหรับความนิยมของข้าราชการน้ันก็เพื่อประโยชน์ของมันเท่าน้ัน และต้องพดู
ถงึ ความนยิ มของผู้คน การผูกเทา้ เป็นสงิ่ ท่ยี ากมาก สภุ าษติ พน้ื บา้ นกลา่ ววา่ : "เท้าเลก็ ๆ คหู่ น่งึ ผูกไวก้ ับโถ
น้าตา" โดยทว่ั ไปแล้วการผูกเทา้ จะเร่ิมเมือ่ อายสุ หี่ รอื ห้าขวบ และตอ้ งใช้เวลาสามหรือสี่ปใี นการสร้างรูปรา่ งเม่อื
อายเุ จ็ดหรอื แปดขวบ กอ่ นมัดเท้า ใหล้ วกเทา้ ดว้ ยน้าร้อน ขณะที่เทา้ ยังอุ่นอยู่ ใหง้ อนวิ้ เทา้ ทั้งสี่ขา้ ง ยกเวน้ นว้ิ โปง้
แตะฝา่ เท้าเพ่ือใหน้ ้ิวเท้าชดิ กับฝา่ เทา้ ยาฆา่ แมลง, การลา้ งพิษ แต่ก็ยงั มีสาวๆ อีกหลายคนทเ่ี ท้ายงั มีเลือดออกและ
มหี นอง ทาให้ยืนยาก และคลานไดเ้ พียงเปน็ เวลานานเทา่ นั้น หลงั จากการโยนเป็นเวลานาน เท้าจะถูกพนั ดว้ ยธนู
ส้นั ฝ่าเท้าจะจม ดา้ นหลงั จะยกขน้ึ และความยาวของเทา้ ทงั้ หมดจะลดลงอย่างมาก เป็นไปได้วา่ เสยี งและเทา้ ที่

29

สมบูรณ์นัน้ ถกู บงั คับบิดเปน็ สามเหลย่ี มทไ่ี ม่สม่าเสมอ และความเจบ็ ปวดจะต้องถูกเจาะเข้าไปในกระดูกและจารกึ
ไวใ้ นหวั ใจ จะเห็นได้ว่าสุภาษิต "โถนา้ ตา" ไมไ่ ด้หมายถึงการพูดเกนิ จริงโดยพลการ
กำรผูกเทำ้ นนั้ เจ็บปวดมำก เป็นไปไดอ้ ยำ่ งไรทมี่ นั จะกลำยเป็นทีน่ ิยมในหมูค่ น? เหตผุ ลนำ่ จะเปน็ ดังน้ี:

ประการแรก เกิดจากแนวคดิ เกยี่ วกบั สนุ ทรยี ศาสตร์ทบี่ ดิ เบี้ยวของสงั คมศกั ดินา ในสังคมศักดินา ศาลและ
อานาจหนา้ ที่เป็นบ่อเกดิ ของบรรยากาศทางสงั คม เนื่องจากจักรพรรดิและเจ้าหนา้ ท่ีเชอื่ วา่ เท้าเลก็ ๆ นนั้ สวยงาม
คนโงเ่ ขลาจงึ ถือว่าพวกเขาสวยงามและถงึ กับเรียกพวกเขาว่า "ดอกบัวสที องสามนิว้ " ในสายตาของผ้คู นในขณะนั้น
เทา้ เลก็ ๆ เปน็ ส่วนสาคัญของ "ความงามของผู้หญงิ " ไมว่ ่าผหู้ ญงิ จะดดู หี รือดูดีแค่ไหน หากเธอมีเท้าคหู่ นงึ่ หรือเท้า
ของเธอไม่เล็กพอ (มากกว่าสามน้ิว) เธอจะถูกเยาะเยย้ และไม่สามารถแต่งงานได้ ผ้คู นละทง้ิ การทาลายของรา่ งกาย
มนุษย์และความไม่สะดวกในการเคล่อื นไหว พวกเขาคดิ ว่าเทา้ เล็ก ๆ เล็กและประณีตงดงามและสวยงามและนา่
ดึงดดู ใจในขณะทผ่ี หู้ ญงิ ที่มีเท้าเลก็ เดิน เหมือนต้นหลวิ ในสายลม งดงามจรงิ ๆ ความงามดังกลา่ วเข้าใจยาก
จรงิ ๆ! "ความงาม" ประเภทน้ีซงึ่ ขดั กับธรรมชาติและสขุ ภาพ และสร้างข้นึ บนพน้ื ฐานของการทาลายร่างกายของ
ผหู้ ญงิ เป็นการบิดเบือนและการบดิ เบือนความงามที่แทจ้ ริง

ประการทีส่ อง มันเปน็ ผลจากประเพณีดั้งเดิมของ "ผชู้ ายทเ่ี หนอื กวา่ ผหู้ ญงิ " ในสงั คมปติ าธิปไตย จาก
ทฤษฎขี นั้ สูงของขงจื๊อทว่ี ่า "มีแต่คนรา้ ยและผู้หญงิ เท่าน้นั ที่เล้ียงดไู ดย้ าก" ประเพณีที่ไม่ดีของผชู้ ายทีเ่ หนือกวา่
ผู้หญงิ ในสงั คมศกั ดินายังคงดาเนินตอ่ ไป เม่อื เท้าของผู้หญงิ ถกู ห่อหุ้มดว้ ย "ดอกบัวสีทอง 3 นวิ้ " ผ้หู ญิงจะถูกจากัด
อย่างมากในแงข่ องการใช้แรงงานและการสื่อสาร พวกเขาสามารถอย่ทู บี่ า้ นเทา่ นัน้ และแมก้ ระทงั่ ยนื และเดินพิง
กาแพง ดว้ ยวธิ นี ไ้ี มเ่ พียงแต่ทาให้ "ผูช้ ายเปน็ ผู้นาภายนอก ผหู้ ญิงเปน็ ผู้นาภายใน" เท่านั้น แต่ยังทาให้ "ผู้ชาย
แขง็ แกรง่ และผ้หู ญิงอ่อนแอ" กลายเปน็ ความจริงท่ีแข็งกระดา้ ง หากผู้หญิงไม่พอใจ ต่อต้าน หนี ฯลฯ , มนั จะยง่ิ
ยากขึ้นไปอีก มนั ยาก ฉันทาไดแ้ ค่กลืนความโกรธของฉนั และปล่อยใหม้ นั อยูใ่ นความเมตตา นี่คือการกดข่แี ละการ
ควบคุมของผ้หู ญิงในสงั คมปติ าธปิ ไตยโดยสมบูรณ์ การกดข่ีและการควบคมุ แบบนีไ้ ดบ้ รรลผุ ลในทางปฏิบัตอิ ย่าง
แทจ้ รงิ ดงั ท่ี "หนังสอื ของลูกสาว" กล่าวว่า: "ฉนั กลัววา่ เขา (เธอ) จะเดินออกจากประตูอย่างแผ่วเบา ทไ่ี ม่
สมเหตุสมผลอยา่ งยิง่ คอื การท่ีเทา้ ทหี่ ักของผูห้ ญิงได้กลายเป็นสงิ่ สาคัญทีจ่ ะปลกุ เร้าความต่นื เต้นทางเพศของ
ผู้ชาย ตามบันทึกตัง้ แต่สมัยราชวงศซ์ ่ง เกม "ด่มื ไวน์" ไดร้ ับความนิยมในงานเลย้ี งซอ่ งโสเภณหี ลายแหง่ เทา้ ของ
โสเภณแี ละรองเท้าของพวกเขาโดดเดน่ ต้ังแต่ตน้ จนจบ รองเท้าผา่ น เทไวน์ ด่มื จนกระทัง่ ต้นศตวรรษที่ 20 ยังมี
ผู้ชายที่ชอบเลน่ เกม "ดืม่ ไวน์" นแ้ี ละรสู้ กึ ต่นื เต้นกับโอกาสท่ีจะดม่ื จากแกว้ ในรองเท้าเลก็ ๆ ของโสเภณี ลองคิดดูสิ
เกมประเภทนีไ้ มเ่ พยี งน่าขยะแขยง แตย่ งั นา่ เกลียดอกี ดว้ ย

ประการทสี่ าม ผู้รู้หนังสือเปรี้ยวมสี ว่ นทาใหเ้ กดิ เปลวเพลิง ดังที่ได้กลา่ วไวข้ า้ งตน้ งานอดิเรกของนกั อา่ น
ส่วนใหญเ่ ล่นเกม "ด่มื ไวน์" กับโสเภณตี ัวนอ้ ย น่ีแสดงใหเ้ ห็นถึงความหยาบคายของผู้รหู้ นังสือ ไม่เพียงเทา่ นัน้ แต่
ผู้รู้ท่เี ปรี้ยวยงั สนใจทีจ่ ะพูดถงึ เทา้ เล็กๆ ว่าเป็น "ความรู้" พวกเขาไม่รรี อที่จะเขยี นบทความเม่ือใดก็ได้ ประเมนิ
อย่างรอบคอบ และสนุกกับการเป็นคนใจรา้ ย ตอ่ ไปนีถ้ ือเป็นเกียรติ เกรงวา่ พวกเขาจะอธบิ ายองคป์ ระกอบดา้ น

30

สนุ ทรียศาสตรแ์ ละลักษณะพิเศษของการเล่นกับเท้าเลก็ ๆ ไม่ได้อยา่ งชัดเจน ในสมยั ราชวงศ์ชงิ นักวรรณกรรมช่ือ
Fang Xuan เคยเรยี กตัวเองว่า "Dr. Xianglian" และเขยี นบทความเร่ือง "Xianglian Pinzao" เพ่ือจะได้ลิ้มรสและ
ชื่นชมอยา่ งแยกจากกนั ท่ีทาใหค้ นเหลอื เช่ือคือ Fang Xuan โดง่ ดงั เพราะสง่ิ น!้ี จะเห็นได้ว่าความไร้ยางอายและ
ความอัปยศของนกั รู้เปรีย้ วยังเสริมเคลอื บฟนั ที่ไมม่ ีความสาคัญตอ่ ความสืบเนือ่ งของรอ๊ คเทา้ เล็ก
ไม่ใช่วา่ ไม่มขี ้อโตแ้ ย้งกบั นิสยั ไม่ดขี องการมัดเท้า ท้ายทีส่ ดุ จะมผี มู้ ปี ัญญาจะยนื ขึน้ ประณามมนั ในสมยั ราชวงศช์ งิ
เม่อื ผหู้ ญิงไดร้ ับความเดอื ดร้อนมากทสี่ ดุ และการบูชาเท้าเล็กๆ ถือเป็นการเย่อหยิง่ ที่สุด Li Ruzhen, Yu
Zhengxie, Kang Youwei และคนอื่นๆ วจิ ารณพ์ ฤติกรรมทางสงั คมนี้อย่างรนุ แรง Li Ruzhen ชี้ใหเ้ หน็ ในหนงั สือ
ของเขาว่า "The Mirror of Flowers" ว่า "ผหู้ ญิงเป็นคนดโี ดยเนอ้ื แท"้ แตผ่ ้ชู ายทาให้พวกเขา "เสแสรง้ " และมดั
เท้าของพวกเขาเพือ่ ทาให้พวกเขา "ประหลาด" เขาถามว่า "ทาไมถึงขาดสองเท้าและเดนิ ยาก แตส่ วยงาม" ในปี
พ.ศ. 2441 Kang Youwei ไดน้ าเสนอตอ่ จักรพรรดิ Guangxu "โปรดหา้ มผูห้ ญงิ ผูกมัดเทา้ " ตวั อย่างเชน่ ผู้หญิงผกู
เท้า" อยา่ งชดั เจน ยา้ วา่ "หา้ มมัดเทา้ สตรีโดยเด็ดขาด" หลงั จากท่ีราชวงศแ์ มนจูถกู โคน่ ล้ม ซุนยตั เซน็ ได้สงั่ ห้ามการ
ผูกเทา้ อย่างเป็นทางการ ในช่วง "4 พฤษภาคม" การมัดเท้ากลายเป็นเป้าหมายของขบวนการปฏิวตั ิและกล่มุ หวั
รุนแรงต่างๆ Chen Duxiu, Li Dazhao และคนอืน่ ๆ ได้เขียนบทความประณามการทาลายล้างและการกดข่ีของ
ผู้หญงิ โดยการมัดเท้า ตงั้ แต่พรรคคอมมวิ นสิ ต์จนี เขา้ สเู่ วทีการเมอื ง ประธานเหมากาจัดเทา้ เล็กๆ ท้ิงไปจริงๆ และ
ผู้หญิงจนี ก็ได้รับการปลดปลอ่ ยอยา่ งสมบรู ณ์

中国的缠足文化，对社会产生了哪些影响

缠足是中国封建社会特有的一种风俗，缠足之风的发展是经过
缓慢过程的，中国妇女最初缠足并不是为了残害女子的身体，而是
对于足的一种美的追求，然而这种追求却越发疯狂，直至后面残害
了女子的足部，造成的这种畸形之美。

31

在封建社会缠足盛行的年代，女子四、五岁就要开始缠足，缠
足已经成为一种病态的审美，这种美是时代的悲哀，是女子的不
幸。女子缠足的过程是非常疼痛的，甚至会使女子的双脚不便于行
走，脚部腐烂，鲜血淋漓。可见中国的缠足文化对妇女是如同酷刑
般残忍，女子从小便要忍受这样的痛苦，就是局外人无法想到的。
缠足被视为中国封建社会的一种陋习，它反映出了中国封建社会男
女不平等的现象。在中国的封建社会当中，女性一直处于从属地
位，她们被当做男性欣赏的对象。而缠足现象就是男权社会下对女
子欣赏所展现除的一种病态的审美情趣。缠足这一举动给女性带来
了诸多的不便。

使得她们行走不便，无法参与重体力劳动，再加上传统社会本
就流行着男尊女卑的观念，所以社会上的大多数职业都不会向女性
开放，女性无法走出家门去社会劳动，所以便被牵制于家中，她们
只能依靠男性而生存，所以她们只能在家老老实实的操持家务活

32

动，这就使得他们在经济上不得不依靠男性，导致女性在精神上的
地位也被剥夺了，在社会当中一直处于从属地位。

同时缠这一举动也给劳动妇女造成了巨大的不便，让她们在进
行劳作的时候需要承担身体上所带来的痛苦，增加了女性在家庭生
活中的艰辛程度。
缠足陋习也造成了女性心理的封闭与保守。造成古代女性不得不长
期待在家中做着相夫教子之事，社会角色的单一与缺失严重影响妇
女心理的塑造，封闭与保守的心态也成了必然。

33

วฒั นธรรมกำรเหยยี บเทำ้

วัฒนธรรมกำรผูกเท้ำในประเทศจนี มีผลกระทบต่อสังคมอย่ำงไร

การผูกเทา้ เปน็ ธรรมเนยี มเฉพาะในสงั คมศักดนิ าของจีน การพัฒนาการมัดเทา้ เปน็ กระบวนการทช่ี า้ ใน
ตอนแรก การมัดเท้าของผหู้ ญิงจนี ไม่ไดม้ จี ดุ ประสงค์เพื่อทารา้ ยรา่ งกายของผ้หู ญิง แต่เพื่อการแสวงหาความงาม
อยา่ งไรกต็ าม การไล่ตามนี้กลายเป็นเร่อื งบา้ ๆ บอๆ มากขนึ้ เรือ่ ยๆ จนหลังเทา้ ของผหู้ ญงิ ถูกทาลาย ส่งผลใหเ้ กิด
ความงามที่ผิดรปู

ในยคุ ของการผูกมดั เทา้ ในสงั คมศักดนิ า ผูห้ ญิงเริม่ ผกู เท้าเมอ่ื อายุสห่ี รือห้าขวบ การผกู เทา้ ได้กลายเปน็
ความสวยงามทีเ่ ลวร้าย ความงามนเี้ ปน็ ความเศร้าของเวลาและความโชครา้ ยของผ้หู ญงิ กระบวนการมัดเทา้ ของ
ผู้หญงิ น้ันเจบ็ ปวดมาก และทาใหเ้ ทา้ ของผู้หญิงไมส่ ะดวกท่ีจะเดิน และเท้ากเ็ น่าและหยดไปด้วยเลอื ด จะเหน็ ไดว้ า่
วัฒนธรรมการผูกเท้าของจนี น้ันโหดรา้ ยพอๆ กับ การทรมานผ้หู ญิง เป็นไปไม่ได้ท่ีบุคคลภายนอกจะทนต่อความ
เจ็บปวดเช่นน้มี าตัง้ แตเ่ ด็ก การผกู เท้าถือเปน็ นิสัยท่ีไม่ดใี นสังคมศักดินาของจนี ซึง่ สะท้อนถึงความไมเ่ ท่าเทียมกนั
ระหว่างชายและหญิงในสงั คมศกั ดนิ าของจีน ในสังคมศักดินาของจีน ผูห้ ญิงมกั อย่ใู นตาแหนง่ รอง และถือเปน็
เปา้ หมายของผู้ชาย ปรากฏการณข์ องการผกู เทา้ เป็นรสนยิ มทางสนุ ทรยี ะทแ่ี สดงออกโดยความซาบซึง้ ของผ้หู ญิง
ในสังคมปิตาธปิ ไตย การผกู เทา้ ไดน้ าความไม่สะดวกมาสู่ผหู้ ญิงเป็นอยา่ งมาก

34

ทาใหล้ าบากในการเดนิ และมีส่วนร่วมในการใช้แรงงานหนัก นอกจากน้ี ในสงั คมดง้ั เดิม แนวคดิ เร่อื งความ
เหนอื กว่าชายเปน็ ท่แี พร่หลาย ดังน้ัน อาชพี ส่วนใหญใ่ นสังคมจึงไมเ่ ปิดรบั ผู้หญงิ ผหู้ ญงิ ไม่สามารถออกไปทางาน
นอกบา้ นได้ ในสงั คมจงึ ถูกกักขงั ที่บ้าน พึ่งพาผชู้ ายไดเ้ ทา่ น้ันจึงจะสามารถทางานบ้านได้ทบ่ี า้ นอยา่ งสจุ ริต ซึ่งทา
ใหต้ อ้ งพ่ึงพาผชู้ ายในเชิงเศรษฐกจิ และกีดกนั สถำนภำพทำงจติ วิญญำณของสตรี ตำแหน่งรอง

ในขณะเดียวกัน ความพัวพนั นย้ี ังทาใหเ้ กิดความไม่สะดวกอย่างมากกบั ผู้หญิงที่ทางาน ทาใหพ้ วกเขาต้อง
แบกรับความเจบ็ ปวดที่เกิดจากร่างกายเม่ือทางานเพ่ิมควำมลำบำกของผู้หญิงในชวี ิตครอบครัว
นสิ ยั ท่ไี มด่ ขี องกำรผูกเทำ้ ยงั ทำใหเ้ กิดกำรแยกตัวทำงจิตใจของผู้หญิงและอนรุ ักษ์นยิ ม ด้วยเหตุนี้ ผ้หู ญิงในสมัย
โบราณจงึ ต้องต้ังตารอความสัมพันธร์ ะยะยาวระหวา่ งสามีและลกู ที่บา้ น ความโสดและการขาดบทบาททางสงั คม
ส่งผลกระทบอยา่ งร้ายแรงต่อการกาหนดรปู แบบจติ วทิ ยาของสตรี

35