ภูมิปัญญาแหล่งหนู ชนกานต์ ถึงแสง เลขที่2 501

ภูมิปัญญาจากมาตุภูมิ

บ้ า น แ ห ล่ ง ห นู

ประวัติบ้านแหล่งหนู

เมื่อครั้งโบราณกาลกลางผืนแผ่นดิน ณ ดินแดน
ที่ราบสูงได้มีครอบครัวหนึ่งอพยมเดินทาง มาจากเมือง

อุบลราชธานีศรีวนาไลเพื่อออกเดินทาง ตั้งรกร้างตั้ง
ถิ่นฐานอยู่อาศัย โดยผู้นำคือ นายกวน พร้อมภริยาและ

บุตรได้ค้นพบที่ดินแห่งหนึ่ง

ประวัติบ้านแหล่งหนู

มีภูมิ ประเทศเหมาะสมแก่การนำพักอาศัยมองไปพบชาย
ป่า เต็มไปด้วยต้นยางใหญ่สูงลิ่ว มีบ่อน้ำใส ที่ไหลตลอด
ทั้งปีให้ได้ใช้อุปโภคบริโภค นายกวนจึงตัดสินใจลงหลัก

ปักฐานในฝัน แผนดินแห่งนี้

ประวัติบ้านแหล่งหนู

ต่อมาได้มีการอพยพผู้คนมาจากอุบลราชธานีศรีระ
หาใส่ และจากหลายสารทิศมรวมตัวเป็นชุมชน โดย

นายกวนขนเป็นผู้นํา



ภายหลังได้มีการอพยพมาจากหนองนกหล (ปัจจุบัน
คือ อำเภอลืออำนาจ จังหวัดอำนาจเจริญ) อันเป็นต้น
ตระกูลของขุนไกรและขุนโครต ซึ่งเป็นตระกูลขุนนาง

ใหญ่

ประวัติบ้านลุมพุก

เมื่อมีการรวมตัวกันเป็นชุมชน ก็ได้ตั้งชื่อ
หมู่บ้านว่า หมู่บ้านคำสางทอโพธิ์ศรี โดยที่มา

ของชื่อว่าคำสางนั้นมาจากคำว่าสาง ใน
ภาษา อีสานนั่นแปลว่า บ่อน้ำ ซึ่งตรงตาม
หลักษณะ ของสภาพภูมิประเทศของหมู่บ้าน
ที่มี บ่อน้ำคำ ที่ไหลหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนใน

ชุมชนตลอดทั่วทั้งปี

ประวัติบ้านลุมพุก

และคำว่าโพธิ์ศรี สันนิษฐานว่ามาจากต้นศรีมหาโพธิ์
ที่เกิดขึ้นบริเวณวัด อันถือว่ามีความสำคัญทางด้าน
พระพุทธศาสนาเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของผู้คนใน

ชุมชน

ประวัติบ้านลุมพุก

ในอดีตเล่าว่าผู้คนส่วนใหญ่ได้รับอิทธิพลจาก
เมืองหลวงอีกอย่างก็คือรับอิทธิพลจากกรุง
รัตนโกสินทร์ เนื่องจากการก่อตั้งหมู่บ้านใน
พื้นที่มานานกว่า ๒๕๐ ปี ชาวบ้านจึงส่วนโจง
กระเบน พาดสไบ นุ่งโสร่ง และยังมี การละเล่น
ดนตรีควบคู่กับการร้องเพลินอีสาน อาทิ หมอ า

กลอน หมอลำเพลิน

ประวัติบ้านลุมพุก

จากคำบอกเล่าสืบต่อกันมา หมู่บ้านนี้จัดตั้งขึ้น

มา ประมาณ 250 กว่าปี ชื่อเต็มหมู่บ้านชื่อ

“บ้านคำล่างทอโพธิ์ศรี” มีตากวน เป็นผู้นำ

หมู่บ้าน ต่อมาคือขุนไกรและ ขุนโคตร ภายหลัง

มีการเลือกผู้ใหญ่บ้าน จึงเปลี่ยนชื่อหมู่บ้านว่า

บ้านแหล่งหนูเพราะสมัย นั้นมีต้นไม้ที่ขึ้นตามซับ

คำ ชื่อว่า “ต้นแหล่งหนู” หรือภาษากลางเรียก

ว่า “ต้นหม้อข้างหม้อแกงลิง"

หม้อข้าวหม้อแกงลิง”

ประวัติบ้านลุมพุก

อาชีพเก่าของชาวบ้านปลูก ไร่ฝ้าย ไร่แตง ปลูกหม่อน
เลี้ยงไหม และ ไร่ปอ ปัจจุบันทำไร่มันสำปะหลัง และ

ทำนาเป็นอาชีพหลัก



มีผู้ดำรงตำแหน่งผู้ใหญ่บ้านมาแล้วประมาณ 13 คน
ปัจจุบันผู้ดำรงตำแหน่ง คือ นายวชิระมงคล พิมเสน
บ้านแหล่งหนู หมู่ที่ 6 ได้แยกตัวออกจาก ตำบลโพน
ทัน พร้อมกันกับบ้านคง เมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 2535

เป็นตำบลดงเจริญ และขอแยกเขตปกครอง เป็น
หมู่6-7 ปี 2536 จนถึงปัจจุบัน

ประวัติบ้านลุมพุก

สำหรับวิถีชีวิตส่วนใหญ่ของชาวบ้านแหล่งหน จะทํา
ไร่ ทำนา ปลูกหม่อนเคียงไหม ปลูกไร่ฝ่าย ไว้สำหรับ
ใช้ถักทอเป็นเครื่องนุ่งห่ม ไม่ว่าจะเป็น ผ้าซิ่น โสร่ง
โจงกระเบน ผ้าขาวม้า สีเข ผ้าห่ม หมอนมุ่ง ที่นอน

ฯลฯ

ประวัติบ้านลุมพุก

โดยการทอผ้านั้นในสมัยโบราณ ชาวบ้านจะมี ชัย คำในภาษา
อีสานเรียกว่า ลูก โดยใต้ถุนเรือน จะมี ปี ประจำอยู่ทุกครัว
เรือน หญิงสาววัยรุณ แก รุ่นจะใช้เป็นที่ฝึกทอผ้า ไม่ว่าจะเป็น
ทอผ้าฝ้าย ผ้าไหม ผ้าควบ แมก ซึ่งลายที่ทอจะมีหลากหลาย ไม่
ว่าจะเป็นจานดอกแก้ว ลายดอกพิกุล ลายดเกี่ยว ลายกรเจ้า

หมากงับ สบาย

จุดเด่นของหมู่บ้าน

มีพื้นที่ทิศใต้ เป็นที่นา มีทิศเหนือ เป็นไร่
มีบ่อน้ำคำ ซึ่งมีน้ำไหลตลอดปี คือ ส่างคำน้อย

และล่างคำใหญ่
มีดอนปู่ตา ซึ่งมีต้นยางใหญ่ อายุ 200-300 ปี

มีโบราณวัตถุให้ชาวบ้านกราบไหว้บูชา ได้แก่
พระพุทธมุนีศรีโลกนาถ, ธรรมจักร รอย
พระพุทธบาท และ ศาลเจ้าปู่ตา

มีป่าและน้ำในที่สาธารณะ ซึ่งเรียกว่าป่าก่อมีเนื้อที่
จำนวน 331 ไร่ มีที่พักสงฆ์ และมีพระหินหยก
ประดิษฐานอยู่

คำขวัญประจำหมู่บ้าน

น้ำประปาใส ไฟสว่าง ทางห้าแพร่ง แหล่งผลิต
มันพันธุ์ดี

ที่อยู่อาศัย

การสร้างบ้านเรือนสมัยแต่ก่อนจะนิยมสร้าง บ้านด้วย
ไม้ยกใต้ถุนสูงอากาศถ่ายเทได้ สะดวกป้องกันน้ำท่วม
ปัจจุบันมีการต่อเติม บ้านเพื่อทำให้แข็งแรงส่วนมาก
ชาวบ้านจะต่อ เติมบ้านแบบชั้นล่างเป็นปูนชั้นบนเป็น

ไม้

ที่ตั้งและอาณาเขต



พื้นที่ทั้งหมด 2,470 ไร่ พื้นที่ทำกิน 2,409 ไร่ พื้นที่
นา 1,646 ไร่ ทิศเหนือจรดบ้านทุ่งมน ตำบล ทุ่งมน
อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร ทิศใต้จรดบ้านลุม
พุก ตำบล ลุมพุก อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร
ทิศตะวันออกจรดบ้านขี้เหล็ก ตำบล ลุมพุก อำเภอ
คำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร ทิศตะวันตกจรดบ้านพร
พูลสุข ตำบล ดงเจริญ อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัด

ยโสธร

สถานที่สำคัญของหมู่บ้าน

1.วัดบ้านแหล่งหนู
2.วัดป่ากอชัยมงคลบ้านแหล่งหนู

สถานศึกษา

โรงเรียนบ้านแหล่งหนู

สถานที่ท่องเที่ยว

มีดอนปู่ตา หรือศาลปู่ตา ซึ่งมีต้นยางใหญ่ อายุ ๒๐๐-๓๐๐ ปี ซึ่งเป็นที่
ยึดเหนี่ยวทางจิตใจ ของคนในชุมชน คนในชุมชนเครมเดศรัทธา เป็นที่พึ่ง

มาทางจิตใจ



มีโบราณวัตถุให้ชาวบ้านคราบไว้บูชา ได้แก่ พระพุทธมุนีศรีโลกนาถ สร
จักร เอพระพุทธบาท และศาลเจ้าปู่ตา เป็นที่กราบไหว้สักการะของคน ใน

หมู่บ้าน และในทุกวันพระ หรือวันสำคัญทาง พระพุทธศาสนา คนใน
หมู่บ้านได้ไปทำความ ด และกราบไหว้บูชา

ประเพณีต่างๆ



มีป่าและในที่สาธารณะ ซึ่งเรียกว่าป่าก่อ มีเนื้อที่ จำนวน ๓๓๓ ไร่ มีที่พักสงฆ์ และ
มีพระหินหยกประดิษฐานอยู่ และเป็นอีกที ทัศนในชุมชนนับถือและมากันไปกราบ

สักการะ และเป็นสถานที่สำคัญทางพระพุทธศาสนาของผู้คน ในหมู่บ้านอีกด้วย



นอกจากจะมีสถานที่สำคัญ ที่กล่าวมานั้น ที่หมู่บ้าน ก็ยังมีขนบธรรมเนียม
ประเพณีต่างๆ ที่สืบทอดกันมาตั้งแต่ สายปราบบุรุษอีกมากมาย ซึ่งจะกล่าวต่อไป

นี้ประเพณีบุญเบิกบ้าน ประเพณีบุญคูน ประเพณีบุญข้าวจี, บุญมาฆบูชา
ประเพณีบุญยะเท ประเพณี บุญสงกราน ประเพณีบุญบั้งไฟ บุญวันวิสาขบูชาต์ว

ดาน

สินค้าประจำหมู่บ้าน

กระติบข้าว งานสานแน่
ทนทาน

ราคาเริ่มต้น ๑oo บาท
จำหน่ายโดย กลุ่ม ออมทรัพย์

เพื่อผลผลิตบ้านแหล่งหนู

ข้าวกระยาสารถ
นางสุพิน นิลสุวรรณ์
๖๘๖ หมู่ ๒ ตำบลลุมพุก

ภูมิปัญญาจากมาตุภูมิ บ้านลุมพุก



จัดทำโดย



นายชนกานต์ ถึงแสง



ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕/๑ เลขที่ ๒



เสนอ คุณครูอนุชัย หัวดอน



รายวิชาภาษาไทย ท๓๒๑o๒