หนังสือนาฮู

‫مفاتيح الخيرات‬

‫في علم النحو‬

‫شرح تسهيل الآجرومية للمبتدئينلل ٕامام الحافظ أبو عباس قمر الدين بن عباس‬
‫الفتلونجي‬

‫ٕاعداد‬
‫ابن أحمد محمد ضي ٔاالدين بن أحمد التمباري‬

‫‪Corporate Edition‬‬
‫‪Microsoft Corporation‬‬

‫‪28/07/64‬‬

คำนำ

‫بسم الله الرحمن الرحيم‬
‫ ونشكر فضله في كل وقت‬،ً‫ نحمده كثيرا‬،‫ سبحانه لا إله إلا هو‬،‫الحمد لله الذي بيده كل الخير وبه تتم كل الصالحات‬

.‫ أما بعد‬،‫ ونشهد أن خاتم الرسل سيدنا محمد عليه أفضل الصلوات وأتم التسليم‬،‫وحين‬
หนังสอื เลม่ เล็กนเี้ ป็นหนังส่ือทไี่ ดข้ ยายความมาจากหนงั สือ ‫تسهيل الآجرومية للمبتدئين‬
โดยม่งุ เน้นใหเ้ รยี นที่เรม่ิ เรยี นในโรงเรียนอรั รอยยานพทิ ยานุสรณ์ มีความงา่ ยในการเรยี น ท่องจา และสอดคลอ้ งกบั กาเรียน
แบบบรู ณาการณ์ ซึง่ จะเห็นได้วา่ ในหนังสือเลม่ น้ีมีแบบทดสอบหลังเรยี นในทุกบท เพื่อให้ง่ายในการวัดความรู้ ความเขา้ ใจของ
นักเรียน และเกิดประโยชน์แกผ่ ้ทู เี่ ร่มิ เรียน และสนใจในเร่ือง ไวยากรณ์ภาษาอาหรบั เบื้องต้น
หวังว่าหนงั สอื เลม่ เล็กๆ เลม่ น้จี ะเป็นประโยชน์แก่ผ้จู ัดทาและนกั เรียนโรงเรยี นอัรรอยยานพิทยานสุ รณ์ ท้งั ดุลยาและอาคี
เราะห์ สบื ไป

(นายศราวุฒิ กองสนิ )
ครโู รงเรยี นอัรรอยยานพิทยานุสรณ์

1

‫‪สำรบัญ‬‬

‫‪เรอ่ื ง‬‬ ‫‪หน้ำ‬‬
‫‪คานา‬‬ ‫‪1‬‬
‫ั‪สารบญ‬‬ ‫‪2‬‬
‫‪3‬‬
‫كلمة‬ ‫‪5‬‬
‫‪10‬‬
‫الإعراب‬ ‫‪13‬‬
‫اسم ‪เรอ่ื งของ‬‬
‫اسم المعرفة‬ ‫‪14‬‬
‫اسم منصوب‬
‫‪17‬‬
‫اسم مخفوض‬

‫‪2‬‬

บทที่ 1

‫كلمة‬

‫ كلمة‬คือ คาเดีย่ วท่ีมคี วามหมายโดยทย่ี งั ไม่ไดเ้ รยี บเรยี ง
‫ كلمة‬มี 3 ชนิด คือ
‫ حرف‬, ‫ فعل‬, ‫اسم‬
‫ اسم‬คือ คานามท่มี ีความหมายของมันเองและไม่พร้อมกับเวลา
เครอ่ื งหมายของ ‫ اسم‬มี 4 คือ
‫ حروف خفض‬, ‫ آل‬, ‫خفض و تنوین‬
‫ حروف خفض‬มี 9 อักษร คอื
‫ ل‬,‫ ك‬, ‫ ب‬,‫ رب‬, ‫ في‬, ‫ على‬,‫ عن‬,‫ الى‬, ‫من‬
‫ حروف قسم‬มี 3 อักษร คือ
‫ت‬, ‫ ب‬,‫و‬
‫ فعل‬คือ คากริยาทแี่ สดงถึงการกระทาทีเ่ กดิ ข้ึนในอดตี ปัจจุบนั หรือทกี่ าลังจะเกิคข้นึ
เคร่ืองหมายของ ‫ فعل‬มี 4 คือ
‫ تاء التأنيث‬, ‫ سوف‬, ‫ س‬, ‫قد‬
‫ فعل‬มี 3 ชนดิ คอื
‫ امر‬, ‫ مضارع‬, ‫ماضی‬
‫ فعل ماضی‬คือ คากรยิ าท่ีแสดงถึงการกระทาที่เกดิ ขึน้ ในอดตี

3

และมนั ถูกฟตั ฮะห์ ทา้ ยคาตลอด เชน่ ‫ جلس‬, ‫علم‬
‫ فعل مضارع‬คือ คากรยิ าทแ่ี สดงถงึ การกระทาในปัจจุบัน หรือท่กี าลงั จะเกิคขึน้
เช่น ‫ أجلس نجلس‬, ‫ تعلم‬, ‫ یعلم‬ซ่งึ มัน จะถูกรจู้ กั ไดด้ ว้ ย ‫( أنيت ) حروف المضارعة‬
ที่อย่หู นา้ และมันจะถูกอ่าน ‫ رفع‬ตลอด ตราบใดทไ่ี ม่มี ‫ عامل نصب‬และ ‫ عامل جزم‬เข้าข้างหนา้
‫ عامل نصب‬มี 10 ตัว คือ
‫ أو‬, ‫ و‬,‫ ف‬, ‫ حتى‬, ‫ لام الجحود‬, ‫ لام كي‬, ‫كي‬, ‫ اذن‬, ‫ لن‬, ‫ان‬
‫ عامل جزم‬มี 18 ตวั

, ‫ اني‬, ‫ این‬,‫ ایان‬, ‫ متی‬, ‫ اي‬, ‫ إنما‬, ‫ مهما‬, ‫ من‬, ‫ ما‬,‫ إن‬, ‫ لافي النهي والدعاء‬, ‫ لام الأمر والدعاء‬, ‫ ألما‬, ‫ ألم‬, ‫ لما‬, ‫لم‬
‫ إذن‬, ‫كيفما‬,‫حيثما‬

‫ فعل الأمر‬คอื คากรยิ าทเี่ ป็นคาสั่งให้ก4ระทาส่งิ ใดส่ิงหน่ึง และมันจะถูก ‫ جزم‬ทา้ ยคาตลอด เช่น ‫ إجلس‬, ‫إعلم‬
‫ حرف‬คือ คาท่ไี มม่ เี คร่ืองหมายของ ‫ اسم‬และ ‫فعل‬

แบบฝึกหัดทำ้ ยบทที่ 1
1 จงยกตัวอย่างของ ‫ اسم‬พร้อมอธบิ ายเครอ่ื งหมายองมัน?
2 จงยกตัวอย่างของ ‫ فعل‬พรอ้ มอธิบายเครื่องหมายองมนั ?
3 จงยกตวั อย่างของ ‫ حرف‬พรอ้ มอธบิ ายเคร่ืองหมายองมัน?

‫النحو في الكلام‬
‫كالملح في الطعام‬

4

บทที่ 2

‫الإعراب‬

‫ إعراب‬คือ กำรเปลีย่ นแปลงทอ่ี กั ษรสุดทำ้ ยเน่ืองจำกมีตัวบงั คับ (อำแมล) อยู่ขำ้ งหนำ้ คำ
การ ‫ إعراب‬มี 4 ประเภท คอื
‫ جزم‬, ‫ خفض‬, ‫ نصب‬, ‫رفع‬
สาหรับ ‫ اسم‬มี 3 ประเภท คอื ‫ خفض‬, ‫ نصب‬, ‫رفع‬
สาหรบั ‫ فعل‬มี 3 ประเภท คอื ‫ جزم‬, ‫ نصب‬, ‫رفع‬
เครือ่ งหมำยของ ‫ رفع‬มี 4 คือ

‫ ن‬, ‫ ا‬, ‫ و‬, ‫ضمة‬
‫ ضمة‬เป็นเครื่องหมายของ ‫ رفع‬ให้แก่ 4 ท่ี คือ

‫ فعل مضارع الذي لم یتصل باخره شيئ‬, ‫ جمع المؤنث السالم‬, ‫ جمع التكسير‬, ‫اسم المفرد‬
‫ و‬เปน็ เครอ่ื งหมายของ ‫ رفع‬ใหแ้ ก่ 2ท่ี
‫ اسماء الخمسة‬, ‫جمع المذكر السالم‬
‫ ا‬เปน็ เคร่ืองหมายของ ‫ رفع‬ใหแ้ ก่ 1ที่ คือ 6‫اسم تثنية‬
‫ ن‬เปน็ เครื่องหมายของ ‫ رفع‬ให้แก่ 1ท่ี คือ ‫أفعال الخمسة‬

เคร่ืองหมำยของ ‫ نصب‬มี 5 คอื

5

‫فتحة ‪ ,‬ألف ‪,‬كسرة ‪ ,‬یاء ‪ ,‬حدف النون‬

‫‪ ใหแ้ ก่ 3ท่ี คือ‬نصب ‪ เป็นเครื่องหมายของ‬فتحة‬

‫فعل مضارع إذا دخل عليه ناصب ولم یتصل بأخره شيئ ‪,‬جمع التكسير ‪ ,‬اسم مفرد‬

‫أسماء الخمسة ื‪ ใหแ้ ก่ 1 ที่ คอ‬نصب ‪ เป็นเครื่องหมายของ‬الف‬

‫جمع المؤنث السالم ‪ ให้แก่ 1 ที่ คือ‬نصب ‪เป็นเคร่ืองหมายของ‬كسرة‬
‫جمع المذكر السالم‪ ,‬اسم تثنية ื‪ ให้แก่ 2 ท่ี คอ‬نصب ‪ เปน็ เครื่องหมายของ‬یاء‬
‫افعال الخمسة ื‪ ใหแ้ ก่ 1 ท่ี คอ‬نصب ‪ เป็นเครอื่ งหมายของ‬حدف النون‬

‫كسرة ‪ ,‬یاء ‪ ,‬فتحة ื‪ มี 3 คอ‬خفض ‪เคร่อื งหมำยของ‬‬

‫اسم مفرد ‪ ,‬جمع التكسير ‪ ใหแ้ ก่ 3 ที่ คอื ,‬خفض ‪ เป็นเคร่อื งหมายของ‬كسرة‬

‫جمع المؤنث السالم‬
‫جمع المذكر ‪ ,‬تثنية ‪ ,‬أسماء الخمسة ‪ ใ7หแ้ ก่ 3 ท่ี คือ‬خفض ‪ เป็นเคร่ืองหมายของ‬یاء‬

‫‪ ให้แก่ 1 ท่ี คือ‬خفض ‪ เป็นเครอ่ื งหมายของ‬فتحة‬ ‫اسم الذي لاینصرف‬

‫سكون ‪ ,‬حدف ื‪ มี 2 คอ‬جزم ‪เครื่องหมำยของ‬‬
‫ื‪ ให้แก่ 1 ที่ คอ‬جزم ‪ เป็นเครือ่ งหมายของ‬سكون‬

‫فعل مضارع صحيح آخر‬

‫‪ ให้แก่ 2ท่ี คือ‬جزم ‪ เปน็ เคร่ืองหมายของ‬حدف‬

‫افعال الخمسة ‪ ,‬فعل مضارع معتل الآخر‬

‫ี้‪ ของคำตำ่ งๆ มีดง่ั น‬إعراب ‪สรุปกำร‬‬

‫ولد ‪ คอื คานามทช่ี ีถ้ ึงสง่ิ เดยี ว เช่น‬اسم مفرد )‪(1‬‬

‫‪6‬‬

(เด็กหนงึ่ คน) ซ่งึ มนั จะ
‫ رفع‬กบั ‫ ضمة‬และ
‫ نصب‬กบั ‫ فتحة‬และ
‫ خفض‬กับ ‫كسرة‬
(2) ‫ مثنی‬คอื คานามท่ีชถี้ งึ ส่งิ ทมี่ ีจานวนสอง เช่น ‫( ولدان‬เด็กสองคน) ซง่ึ มันจะ
‫ رفع‬กับ ‫ الف‬และ
‫ نصب‬กบั ‫ یاء‬และ
‫ خفض‬กบั ‫یاء‬
(3) ‫ جمع المذكر السالم‬คือ คานามท่ชี ถ้ี ึงสิง่ ท่ีมีจานวน 3 ข้นึ ไป (พหูพจน์-เพศผู้) ซ่งึ ไมท่ าให้รปู ของ ‫ مفرد‬เสียไป เช่น ‫مسلمون‬
และมนั จะ
‫ رفع‬กับ ‫ واو‬และ
‫ نصب‬กบั ‫ یاء‬และ
‫ خفض‬กบั ‫یاء‬
(4) ‫ جمع التكسير‬คือ คานามท่ีช้ีถึงส่งิ ทมี่ จี านวน 3 ขึน้ ไป (พหูพจน์) ซ่ึงทาให้รปู ของ ‫ مفرد‬เสียไป เชน่ ‫( اولاد‬เด็กหลายคน) และ
มนั จะ
‫ رفع‬กบั ‫ ضمة‬และ
‫ نصب‬กบั ‫ فتح‬และ
‫ خفض‬กับ ‫كسرة‬
(5) ‫ جمع المؤنث السالم‬คอื คานามท่ีชถ้ี งึ ส่งิ ที่มีจานวน 3 ขึ้นไป (พหูพจน์-เพศเมยี ) ซึ่งไมท่ าให้รปู ของ ‫ مفرد‬เสียไป และมี ‫ ات‬อยู่
ทา้ ยเช่น ‫ مسلمات‬และมันจะ

7

‫‪ และ‬ضمة ั‪ กบ‬رفع‬
‫‪ และ‬كسرة ‪ กับ‬نصب‬
‫كسرة ‪ กับ‬خفض‬
‫‪ คือ คานามที่ไม่รับตันวีน‬الاسم الذي لا ینصرف )‪(6‬‬
‫‪ ซ่ึงมนั จะ‬فاطمة ‪ ,‬إبراهيم ‪ ,‬صحراء ่‪เชน‬‬
‫‪ และ‬ضمة ‪ กับ‬رفع‬
‫‪ และ‬فتحة ั‪ กบ‬نصب‬
‫فتحة ‪ กับ‬خفض‬
‫‪ ซ่ึงมันจะ‬ینصر ‪ ท่มี ีอกั ษรสมบูรณอ์ ยู่ท้ายคาเช่น‬فعل مضارع ‪ คือ‬فعل مضارع صحيح الآخر )‪(7‬‬
‫‪ และ‬ضمة ั‪ กบ‬رفع‬
‫‪ และ‬فتحة ั‪ กบ‬نصب‬
‫سکون ‪ กับ‬جزم‬
‫ู่‪ ที่มีอกั ษรไมส่ มบูรณ์อย‬فعل مضارع معتل الآخر )‪(8‬‬

‫‪10‬‬

‫‪ ซึ่งมันจะ‬یدعو ่‪ทา้ ยคา เชน‬‬
‫‪ และ‬ضمة مقدرة ั‪ กบ‬رفع‬
‫‪ และ‬فتحة مقدرة ั‪ กบ‬نصب‬
‫حذف آخر ั‪ กบ‬جزم‬
‫‪ ซ่ึงมนั จะ‬یفعلان ‪ ,‬تفعلان ‪ ,‬یفعلون ‪ ,‬تفعلون ‪ ,‬تفعلين ื‪ คอ‬أفعال الخمسة )‪(9‬‬
‫‪ และ‬نون ั‪ กบ‬رفع‬

‫‪8‬‬

‫ نصب‬กับ ‫ حدف نون‬และ
‫ جزم‬กับ ‫حدف نون‬
(10) ‫ اسماء الخمسة‬คือ ‫ ذومال‬, ‫ فوك‬, ‫ حموك‬, ‫ أخوك‬, ‫ أبوك‬ซง่ึ มันจะ
‫ رفع‬กับ ‫ واو‬และ
‫ نصب‬กบั ‫ ألف‬และ
‫ خفض‬กบั ‫یاء‬

แบบฝึกหัดทำ้ ยบทที่ 2

1 เอย๊ี ะรอบคืออะไร?
2 เอยี๊ ะรอบมีก่ีประเภทอะไรบา้ ง?
3 จงอธิบายเอยี๊ ะรอบของอีเซม็ และแฟแอล?
4 เอี๊ยะรอบโดยใช้สระมีอะไรบา้ ง?
5 เอี๊ยะรอบโดยใช้อักษรมีอะไรบา้ ง?

‫الصرف أ ّم العلوم و النحو أبوها‬

9

‫اسم ‪บทท่ี 3 เร่อื งของ‬‬

‫‪มี 3 ประเภท คือ‬‬
‫اسم مرفوع ‪ ,‬اسم منصوب ‪ ,‬اسم مخفوض‬

‫่‪ มี 7 ชนดิ ได้แก‬اسم مرفوع‬

‫فاعل ‪ ,‬نائب فاعل ‪ ,‬مبتدأ ‪ ,‬خبر ‪ ,‬اسم كان خبرإن ‪ ,‬تابع لاسم مرفوع‬

‫ضرب زید خالدا ่‪ และมันคอื ผู้กระทาในประโยค(ประธาน) เชน‬فعل مبني للمعلوم ‪ ท่ีตกหลงั จาก‬رفع ‪ ที่ถูก‬اسم ‪ คือ‬فاعل )‪(1‬‬
‫قام زید ่‪ เชน‬فاعل اسم ظاهر ‪ มี 2ชนดิ คือ 1‬فاعل‬

‫ضربت ‪ เช่น‬فاعل اسم ضمير ‪2‬‬

‫فاعل ี่‪ และมันจะอยู่แทนท‬فعل مبني للمجهول‪ ท่ีตกหลงั จาก‬رفع ‪ ทีถ่ ูก‬اسم ‪ คือ‬نائب فاعل )‪(2‬‬

‫ضرب خالد ‪เช่น‬‬
‫ضرب خالد ่‪ เชน‬نائب فاعل اسم ظاهر ‪ มี 2 ชนิด คือ 1.‬نائب فاعل‬

‫ضربت ่‪ เชน‬نائب فاعل اسم ضمير ‪2.‬‬

‫‪ ท่ีอยนู่ าหนา้ ประโยค‬رفع ‪ ที่ถูก‬اسم ‪ คือ‬مبتدأ )‪(3‬‬
‫زید قائم ‪ เช่น‬مبتدا اسم ظاهر‪มี 2 ชนิด คอื 1‬‬

‫أنا ذاهب ‪ เช่น‬مبتدا اسم ضمير ‪2‬‬
‫‪ มี 12 คา คือ‬مبتدأ اسم ضمير‬
‫أنا نحن أنت أنت أنتما أنتم أنتن هو هي هما هم هن‬

‫์‪ สมบูรณ‬مبتدأ ‪ คอื คาทีท่ าให้ความหมายของ‬خبر )‪(4‬‬
‫زید قائم ่‪ เชน‬خبر مفرد ‪ มี 2 ชนิด คอื 1‬خبر‬

‫زید قام ابوه ่‪ 1เช3น‬خبر غيرمفرد ‪2‬‬
‫‪ มี 4 ชนคิ คือ‬خبر غيرمفرد‬
‫مبتدأ خبر‪ -‬فعل فاعل ‪ -‬ظرف ‪ -‬جارمجرور‬

‫زید قائم ‪ เช่น‬جملة اسمية ‪ มี 2 ชนดิ คือ 1‬جملة‬
‫قام زید ่‪ เชน‬جملة فعلية ‪2‬‬

‫‪10‬‬

‫جار مجرور ‪ 2‬ظرف ‪ มี 2 ชนดิ คือ 1‬شبه جملة‬

‫‪ มี 3 ชนคิ คือ‬عوامل نواسخ‬
‫كان وأخواتها ‪ ,‬إن وأخواتها ‪ ,‬ظننت وأخواتها‬
‫‪ หรอื บรวิ ารของมนั ได้เขา้ มายงั มัน‬كان ่ี‪ ท‬مبتدأ ‪ คือ ทกุ ๆ‬اسمكان )‪(5‬‬
‫ั‪ หรือบริวารของมันไดเ้ ขา้ ยังมน‬إن ี่‪ ท‬مبتدأ ‪ ของ‬خبر ‪ คือทกุ ๆ‬خبر إن )‪(6‬‬
‫خبر نصب ‪ ,‬اسم رفع ื‪ อามา้ ลของมนั คอ‬كان وأخواتها‬
‫كان زید قائما ่‪เชน‬‬
‫‪บรวิ ารของมัน มีอยู่ 12 คือ‬‬

‫كان‪ -‬أمسي‪ -‬أصبح ‪ -‬أضحي ‪ -‬ظل ‪ -‬بات – صار‬
‫ليس ‪ -‬مازال ‪ -‬ماانفك ‪ -‬مافتئ ‪ -‬مابرح ‪ -‬مادام‬

‫خبر رفع‪ ,‬اسم نصب ‪ อามา้ ลของมนั คือ‬إن وأخواتها‬
‫إن زیدا قائم ‪เช่น‬‬

‫‪บรวิ ารของมันมีอยู่ 5 คือ‬‬ ‫خبر نصب‪ ,‬اسم‬
‫حسبت‪ -‬خلت‪ -‬زعمت‪ -‬رأیت‪ -‬علمت‪ -‬وجدت‪ -‬اتخدت‪ -‬جعلت – سمعت‬
‫إن ‪ -‬أن ‪ -‬لكن ‪-‬كأن ‪ -‬ليت ‪ -‬لعل‬
‫نصب ื‪ อาม้าลของมนั คอ‬ظننت وأخواتها‬
‫ظننت زیدا قائما ่‪เชน‬‬
‫‪บริวารของมันมีอยู่ 9 คือ‬‬

‫نعت ‪ ,‬عطف ‪ ,‬توكيد ‪ ,‬بدل ื‪ มี 4 คอ‬توابع ‪(7) บรรดำ‬‬
‫منعوت ‪ ทมี่ ใี น‬صفة ‪ ทถี่ กู กลา่ วขึ้นมาเพ่อื ทจ่ี ะอธบิ าย‬تابع ‪ ( คือ‬صفة ) نعت )‪(1‬‬
‫رفع ‪ -‬نصب ‪ -‬خفض ‪ ในเร่อื ง‬اعراب ‪ ในดา้ นการ‬منعوت ‪ ) และมนั จะตาม‬صفة ‪(เจา้ ของ‬‬
‫جاء زید العاقل ‪ เช่น‬مذكر‪ ,‬مؤنث ‪ และ‬مفرد ‪ ,‬تثنية ‪ ,‬جمع ‪ และ‬معرفة ‪ ,‬نكرة ‪และ‬‬

‫متبوع ‪ ระหว่างมนั กับ‬حرف عطف ี ่‪ ทีม‬تابع ื‪ ( คอ‬معطوف ) عطف )‪(2‬‬
‫جاء زید وخالد ่‪ เชน‬و‪ -‬ف‪ -‬ثم‪ -‬أو‪ -‬أم‪ -‬إما۔ بل‪ -‬لا‪ -‬لكن‪ -‬حتى ‪ คือ‬عطف ุ‪ฮรู ฟ‬‬

‫‪11‬‬

(3) ‫ توكيد‬คือ ‫ تابع‬ทถี่ กู กลา่ วขึ้นมาเพ่ือลบล้างความคาดคิดจากประโยคนั้นๆซ่ึง ‫ لفظ‬ของมัน คือ - ‫ الكل‬- ‫ العين‬- ‫النفس‬
‫ اجمع‬และมนั จะตาม ‫ مؤكد‬ของมนั ในดา้ น ‫ إعراب‬เชน่ ‫جاء زید نفسه‬และ ‫ توابع‬ของ ‫ أجمع‬คือ ‫ أبتع – أبصع‬- ‫أكتع‬

(4) ‫ بدل‬คือ ‫ تابع‬ทชี่ ้ีถึงตัว ‫ متبوع‬หรอื ส่วนหน่งึ สว่ นใดของ ‫ (مبدل منه) متبوع‬และมนั จะตาม ‫ مبدل منه‬ในด้าน ‫إعراب‬
‫ بدل‬มี 4 ชนดิ คือ

(1) ‫ بدل الشئ من الشئ‬เชน่ ‫قام زید اخوك‬
(2) ‫ بدل البعض من الكل‬เช่น15‫اكلت الرغيف ثلثه‬
(3) ‫ بدل الاشتمال‬เชน่ ‫نفعنی زید علمه‬
(4) ‫ بدل الغل‬เช่น ‫رایت زیدا الفرس‬

แบบฝึกหดั ท้ำยบทที่ 3

1 คานามท่ีอยใู่ นสภาพรอฟะหม์ เี ท่าไร?
2 จงบอกคานิยามของฟาแอลพร้อมยกตวั อยา่ ง?
3 จงบอกคานิยามของนาอบิ ุลฟาแอลพร้อมยกตัวอยา่ ง?

4 จงบอกคานยิ ามของมุบตาดาและคอบารพร้อมยกตัวอย่าง?
5 จงบอกคานิยามของ ‫ توابع‬ทง้ั หมดพร้อมยกตวั อย่าง?

12

บทท่ี 4

‫اسم المعرفة‬
‫ اسم معرفة‬คือ คานามทีค่ วามหมายของมันนน้ั เจาะจงสิ่งหน่ึงส่งิ ใดโดยเฉพาะ
‫ اسم معرفة‬มี 5 ชนดิ คอื

1) ‫ اسم عالم‬2) ‫ اسم مبهم‬3) ‫ اسم‬ที่มี ‫(ال) ألف لام‬
4) ‫ اسم ضمير‬5) ‫ اسم‬ที่ ‫ إضافة‬ไปยงั อันใดอนั หนึ่งทไ่ี ด้กลา่ วมา
‫ اسم ضمير‬คอื
‫ هم – هن‬- ‫ هما‬-‫ هي‬-‫ هو‬- ‫ أنتن‬- ‫ أنتم‬- ‫ أنت – أنتماء‬-‫ أنت‬-‫ نحن‬-‫أنا‬
‫ اسم عالم‬คือ ‫ اسم‬ทีเ่ ป็นชื่อคนหรอื สตั ว์
‫ اسم مبهم‬มี 2 ชนดิ คือ ‫ اسم اشارة‬- ‫اسم موصول‬

‫ اسم اشارة‬คืe sllr .‫ ذلك‬-‫ هؤلاء‬.‫ هاتان‬-‫ هاذان‬-‫ هذه‬-‫هذا‬
‫ اسم موصول‬คือ ‫ من‬-‫ اللائی۔ ما‬.‫ اللتان۔ الذین‬-‫ الذان‬-‫ التي‬-‫الذي‬
และทกุ ๆ ‫ اسم موصول‬ตอ้ งการ ‫ عائد‬และ‫صلة‬
‫ صلة‬คอื ‫شبه جملة‬หรือ ‫ جملة‬ท่ีตกอยหู่ ลังจาก ‫اسم موصول‬
‫ عائد‬คือ ‫ ضمير‬ทก่ี ลบั ไปยัง ‫اسم موصول‬

แบบฝึกหดั ทำ้ ยบทท่ี 4

1 คานามทใ่ี ห้ความหมายเจาะจงโดยเฉพาะมีเท่าไรอะไรบ้าง?

2 คานามท่ใี ห้ความหมายเจาะจงโดยเฉพาะคือคานิยามของอะไรพร้อมตวั อยา่ ง?

3 จงยกตวั อย่างคานามที่ถูกพาดพิงไปยงั ตัวใดตัวหนึ่งทก่ี ล่าวมา?

13

‫‪บทท่ี 5‬‬

‫اسم منصوب‬
‫‪คำนำมท่ีอย่ใู นสภำพนำศับ‬‬
‫‪ มี 15 ชนิดคือ‬اسم منصوب‬
‫مفعول به ‪ -‬مصدر ( مفعول مطلق) ‪ -‬ظرف زمان ‪ -‬ظرف مکان – حال‪ -‬تمييز ‪ -‬منادی ‪ -‬مستثنی‪ -‬اسم لا‪ -‬خبركان ‪-‬‬

‫اسم إن ‪ -‬مفعول من أجله‪ -‬مفعول معه‪ -‬توابع الأسماء المنصوبات‬
‫‪ ตกบนมนั กล่าวคือ กรรมในประโยค‬فاعل ‪ ทบ่ี งขถ้ี ึงผทู้ กี่ ารกระทาของ‬نصب ู‪ ที่ถก‬اسم ื‪ คอ‬مفعول به )‪(1‬‬
‫ضرب زید خالداً ‪เช่น‬‬

‫‪ ในประโยคซึ่งมันถูกกลา่ วขนึ้ มาเพ่ือทจ่ี ะบอกเน้น‬فعل ‪ ซ่ึงถกู แยกมาจาก‬نصب ‪ ทถ่ี ูก‬مصدر ‪ ทเี่ ป็น‬اسم ‪ คือ‬مفعول مطلق )‪(2‬‬
‫‪ หรอื เพื่อที่จะอธิบายจานวนครั้ง‬ضربت زیدا ضرب الأميري ‪ เช่น‬فعل ิ‪หรือเพื่อทจ่ี ะอธิบายชนด‬ضربت زیدا ضرباً ‪ เช่น‬فعل‬
‫ضربت زیداً ضربتين ่‪ เชน‬فعل ‪ของ‬‬
‫معنوي ‪ 2‬لفظي ‪ มี 2 ชนิด คือ 1‬مفعول مطلق‬
‫‪ เปน็ คาทเ่ี หมือนกนั ทง้ั ในด้าน คาและความหมาย‬فعل ั‪ กบ‬مصدر ‪ คือ‬لفظي‬
‫ضرب زید ضرباً ‪เช่น‬‬
‫้ั‪ เปน็ คาทเ่ี หมือนกันในดา้ นความหมายเทา่ นน‬فعل ‪ กับ‬مصدر ‪ คือ‬معنوي‬
‫جلس زید قعوداً ่‪เชน‬‬

‫‪ คือ คานามที่เปน็ ชอื่ เวลา‬ظرف زمان )‪(3‬‬
‫اليوم – الليلة‪ -‬غدوة‪ -‬بكرة‪ -‬سحرا‪ -‬غدا‪ -‬مساء‬
‫صباحا‪ -‬عتمة‪ -‬حين‪ -‬أمدا‪ -‬أبدا‬

‫ี่‪ คือ คานามที่เป็นช่ือสถานท‬ظرف مکان‬

‫‪14‬‬

‫ ثم‬-‫ هنا‬-‫ تلقاء‬- ‫ حداء‬- ‫ إزاء‬- ‫ مع‬- ‫ عند‬-‫ تحت‬-‫ فوق‬-‫ وراء‬-‫ قدام‬-‫ خلف‬-‫أمام‬

(4) ‫ مفعول من اجله‬คอื ‫ اسم‬ท่ีถูก ‫ نصب‬ถกู กลา่ วขึ้นมาเพื่อท่จี ะอธิบาย
สาหตุการเกดิ ขนึ้ ของ ‫ فعل‬น้นั ๆ เชน่ ‫قام زید إجلالاً لعمر‬

(5) ‫ مفعول معه‬คอื ‫ اسم‬ท่ถี ูก ‫ نصب‬ถูกกลา่ วข้ึนหลังจาก ‫ واو‬ที่มคี วามหมายว่า
‫( مع‬พร้อม ) เชน่ ‫جاء الامير و الجيش‬

(6) ‫ خبركان‬คือทกุ ๆ ‫ خبر‬ของ ‫ مبتدأ‬ที่ ‫ كان‬หรือบริวารของมันไดเ้ ข้ายังมนั
เช่น ً‫وكان الله غفوراً رحيما‬,

‫ اسم إن‬คอื ทุกๆ ‫ مبتدأ‬ที่ ‫ إن‬หรือบรวิ ารของมันไดเ้ ข้ายงั มัน
เชน่ ‫إن الله غفور رحيم‬

(7) ‫ حال‬คือ ‫ اسم نكرة‬ทีถ่ ูก.‫ نصب‬ถูกกล่าวขึ้นมาเพือ่ ทีจ่ ะอธบิ ายอาการ สภาพและท่าทางของ ‫ فاعل‬หรอื ‫ مفعول‬ชว่ ง
ขณะเกดิ (‫ ) فعل‬การกระทา นัน้ ๆ เช่น
ً‫ جاء زید راكبا‬และ ‫ صاحب الحال‬ของมันจะต้องเปน็ ‫ اسم معرفة‬และมนั จะตามหลังจาก ‫( كلام تام‬ประโยคสมบูรณ์ ) โดย
สภาพที่……......โดยลักษณะที่...................

(8) ‫ تمييز‬คือ ‫ اسم‬ที่ถูก ‫ نصب‬กลา่ วข้นึ เพอ่ื ที่จะอธิบายตัวตน (‫ )ذات‬ทย่ี งั ไมช่ ดั เจนของคาท่ีอยู่ก่อน
ตวั อย่าง ً‫اشتریت عشرین غلاما‬

(9) ‫ اسم لا‬คือ ‫ لا‬จะ ‫ نصب‬- ‫ اسم نكرة‬โดยปราศจาก ‫ تنوین‬เมอ่ื มันตดิ ตอ่ ‫ نكرة‬และโดยไม่กลา่ ว ‫ لا‬ซา้ ในประโยค ‫لا‬
‫رجل في الدار‬ถา้ หากไมต่ ิดตอ่ ‫ اسم لا‬จะต้อง ‫ رفع‬เช่น ‫ لافي الدار رجل‬หากมีกล่าว ‫ لا‬ซ้าในประโยคอนุญาตใหท้ ั้งสอง
(‫إعمال‬ให้อามาล) หรือ ( ‫ إلغاء‬ไมใ่ หอ้ ามาล ) เช่น ‫لارجل في الدار ولا امراة‬
‫لارجل في الدار ولا امراة‬

(10) ‫ مستثنی‬คือ ‫ اسم‬ท่ีตกหลงั จาก ‫ حرف إستثناء‬ซง่ึ มีทง้ั หมค 8 คา คือ
‫ عدا – حاشا‬-‫ خلا‬-‫ سواء‬-‫ سوی‬-‫ سوی‬-‫إلا – غير‬
‫ مستثنی بالا‬ฮู่กมของมัน คือ ‫ نصب‬ด้วยเงื่อนไข 2 ประการ คอื

15

‫قام القوم إلا زیداً ่‪) เชน‬نفی ี ่‪(ไมม‬کلام موجب ‪ (สมบรู ณ์) และ‬كلام تام‬

‫ماقام القوم ่‪ เชน‬مستثنی ‪ เป็น‬نصب ้‪) คือ อนญุ าตให‬مستثنی( ั‪ ฮู่กมของมน‬كلام منفی ็‪ กอ่ นจากมันเปน‬كلام ‪หาก‬‬
‫ماقام القوم إلا زید ่‪ เชน‬بدل ‪ เป็น‬إعراب ื‪ หรอ‬إلازیدا‬
‫ماقام إلازید ‪ ,‬ماضربت ่‪ เชน‬عامل ‪ ตามความต้องการของ‬إعراب ้‪มนั จะต้องให‬كلام ناقص ‪ก่อนจากมันเป็น‬كلام ‪หาก‬‬
‫إلأزیدا‬
‫خفض ‪ จะตอ้ ง‬غير‪ -‬سوی‪ -‬سوی‪-‬سواء ‪ ดว้ ยกับ‬مستثنی‬
‫้‪ กไ็ ด‬خفض ื‪0หรอ‬ن‪2‬صب ‪ คือ จะ‬خلا‪ -‬عدا – حاشا ั‪ ด้วยกบ‬مستثنی‬

‫‪ ซงึ่ มที ้ังหมด 5 ชนิด‬حرف نداء ‪ ที่ตกหลงั จาก‬اسم ‪ คือ‬منادي )‪(11‬‬
‫‪ และ‬مضاف ่‪ ท่เี ป็นนามของคนทีไ่ มใ่ ช‬اسم ‪ คือ‬منادی مفردعلم ‪1‬‬
‫یازید ‪ เช่น‬شبه مضاف‬
‫‪ ที่ถูกเจาะจง‬اسم نكرة ‪ คือ‬اسم نكرة مقصودة ‪2‬‬
‫‪ ท่ีไมถ่ ูกเจาะจง‬اسم نكرة ‪ คือ‬اسم نكرة غير مقصودة ‪3‬‬
‫منادی مضاف ‪4‬‬
‫منادی شبه مضاف ‪5‬‬
‫‪คำอธบิ ำย‬‬
‫یارجل یازید ่‪ เชน‬ضمة ‪ บน‬بناء ‪ คือตอ้ ง‬نكرة مقصودة ‪ และ‬منادی مفردعلم ‪ฮู่กม‬‬
‫่‪ เชน‬نصب ‪ คอื ต้อง‬منادی شبه مضاف ‪ -‬منادی مضاف ‪ -‬نكرة غير مقصودة ‪ฮู่กม‬‬
‫یا طالعا جبلا – یا عبد الله – یا رجلا‬
‫‪* สาหรับ ชนิดที่ 12 13 14 15 อธิบายผ่านมาแลว้ ในบทท่ี 4‬‬

‫‪แบบฝึกหัดท้ำยบทท่ี 5‬‬

‫?‪1 คานามที่อยูใ่ นสภาพนาสบั มเี ท่าไรอะไรบ้าง‬‬

‫?‪2 จงยกตัวอยา่ งคานามทอ่ี ยู่ในสภาพนาสบั อย่างละ1 ตวั อย่าง‬‬

‫? ‪ ตามความเข้าใจของนักเรียน‬مستثنی ‪3 จงอธิบายเร่อื ง‬‬

‫‪16‬‬

บทท่ี 6

‫اسم مخفوض‬
คำนำมที่อย่ใู นสภำพคอฟัรด์
มี 3 ชนิด คอื
(1). ‫ اسم‬ทถ่ี กู ‫ خفض‬ดว้ ยการเขา้ ‫حروف خفض‬
เช่น ‫ذهب زید الى المدرسة‬
(2.) ‫ اسم‬ที่ถกู ‫ خفض‬ด้วยสาเหตเุ ป็น ‫مضاف إليه‬
เชน่ ‫جاء غلام زید‬
(3.) ‫ اسم‬ท่ถี กู ‫ خفض‬ด้วยสาเหตเุ ปน็ ‫توابع‬
เชน่ ‫مررت بزید العاقل‬

แบบฝึกหดั ท้ำยบทท่ี 6

1 คานามท่ีอยใู่ นสภาพ ‫ خفض‬มเี ท่าไรอะไรบ้าง?
2 จงตวั อยา่ งคานามท่ีอยใู่ นสภาพ ‫ خفض‬อย่างละ1 ตัวอย่าง?
3 จงอธบิ ายเรื่อง ‫ توابع‬ตามความเข้าใจของนักเรียน ?

17

18