พัฒนาการและการส่งเสริม พัฒนาการเด็ก 0-6 ปี
รายงานฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชา (ED-042-412) การมีส่วนร่วมของครอบครัว ชุมชน สังคมในการจัดการศึกษา ปฐมวัย จัดทำ ขึ้นเพื่อให้ได้ศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับการส่งเสริม พัฒนาการของเด็ก 0-6 ปี พัฒนาการตามวัย วิธีการส่งเสริม พัฒนาการเพื่อเป็นแนวทางให้ผู้ที่สนใจได้ศึกษา ผู้จัดทำ หวังเป็นอย่างยิ่งว่ารายงานเล่มนี้จะเป็นประโยชน์แก่ ผู้อ่านหรือนักเรียน นักศึกษา ที่หาข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องนี้ หากมี ข้อแนะนำ หรือข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัดทำ ขอน้อมรับไว้และ ขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย คำ นำ จารุฉัตร เสาวรัตนพงษ์
-อายุ 0-2 เดือน -อายุ 3-4 เดือน -อายุ 5-6 เดือน -อายุ 7-8 เดือน -อายุ 9-12 เดือน -อายุ 1 ปี- 1 ปี 2 เดือน -อายุ 1 ปี 3 เดือน-1 ปี 5 เดือน -อายุ 1 ปี 6 เดือน-1 ปี 11 เดือน -อายุ 2 ปี-2 ปี 5 เดือน -อายุ 2 ปี 6 เดือน-2 ปี 11 เดือน -อายุ 3 ปี-3 ปี 11 เดือน -อายุ 4 ปี-4 ปี 11 เดือน -อายุ 5-6 ปี อ้างอิง หน้า สารบัญ พัฒนาการและการส่งเสริมพัฒนาการเด็ก 0-6 ปี การส่งเสริมพัฒนาการเด็ก 0-6 ปี 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
เป็นช่วงวัยที่ต้องการเรียนรู้ แสดงความตื่นเต้นต่อสิ่งแปลก ใหม่ตลอดเวลา เมื่ออายุได้ 2 ปีจะมีการเรียนรู้ทักษะพื้นฐานการ เดินและการพูดมากขึ้น มีการพัฒนาความเข้าใจลักษณะเฉพาะ ของแต่ละคน และเข้าใจความต้องการของบุคคลอื่น การพัฒนา ทักษะเหล่านี้ทำ ให้เด็กได้เรียนรู้ความปรารถนาของบุคคลอื่น และมีความสามารถในการควบคุมการตอบสนองของตนเองมาก ขึ้น ความสำ คัญของเด็กวัยนี้ คือเป็นวัยที่มีการเจริญเติบโตและ พัฒนาการหลายๆด้านจะผสมกลมกลืนกัน ดังนั้นจึงควรเปิด โอกาสให้เด็กวัยนี้สำ รวจโลกกว้างในความดูแลของผู้ปกครอง การส่งเสริมพัฒนาการเด็ก 0-6 ปี 1
-ท่าคว่ำ ยกศีรษะได้ 45 องศา -กำ มือหลวมๆ -มองเห็นชัดระยะ 8-9 นิ้ว -มองหน้าสบตา ยิ้มตอบ วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -อุ้มสัมผัสลูกอย่างอ่อนโยน -ยิ้มแย้มมองหน้า สบตา พูดคุยเล่นกับลูก บ่อยๆ -เอียงหน้าไปมาช้าๆ ให้ลูกมองตาม อายุ 0-2 เดือน พัฒนาการตามวัย พัฒนาการและการส่งเสริมพัฒนาการเด็ก 0-6 ปี 2
-อุ้มนั่งตั้งศีรษะได้ตรง -ท่าคว่ำ ยกศีรษะได้ 90 องศา -ท่าคว่ำ เริ่มใช้มือยันยกอกพ้นพื้น -มองตามได้ 180 องศา/เอื้อมมือคว้าของเล่น -หันหาเสียงเรียกชื่อ -ส่งเสียงอ้อแอ้ โต้ตอบ หัวเราะ วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -อุ้มลูกพิงอกในท่านั่งให้นอนคว่ำ นอนหงายในท่าที่ แขนขาจะเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระ -หาของเล่นที่ถือง่าย เช่น กรุ๊งกริ๊ง ตุ๊กตาบีบสีสดใส ของเล่นเขย่ามีเสียงดัง ให้เด็กมอง เอื้อมคว้าและถือคว้า -เรียกชื่อลูกในทิศทางต่างๆ ฝึกให้ลูกหันหาเสียงและ ตอบสนอง อายุ 3-4 เดือน พัฒนาการตามวัย 3
-พลิกคว่ำ และหงายได้ เริ่มนั่งมือยันพื้น -จับยืน เริ่มลงน้ำ หนักที่เท้า -หยิบของมือเดียวและเปลี่ยนมือถือของจับ เขย่าและเคาะ -มองเห็นได้ไกลขึ้น -ส่งเสียงต่างๆโต้ตอบได้หลายเสียง วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -ให้หัดคว่ำ เล่น คืบ คลานบนพื้นราบที่สะอาดและ ปลอดภัย -อุ้มนั่งเล่นโยกเยกกับลูก ใกล้ชิดกับลูกอย่าง สม่ำ เสมอ -ยิ้มพูดคุยโต้ตอบเล่นกับลูกด้วยเสียงสูงๆต่ำ ๆ -ชี้ชวนให้ลูกมองสิ่งต่างๆ -หาของเล่นหรือก้อนไม้ขนาดต่างๆ ให้ลูกหยิบจับ เล่น ของเล่นควรให้ปลอดภัยหากลูกนำ เข้าปาก อายุ 5-6 เดือน พัฒนาการตามวัย 4
-นั่งทรงตัวได้มั่นคง/ลุกนั่งได้เองจากท่า คลาน/คลานได้ -ถือของสองมือพร้อมและนำ มาเคาะกันได้ -ชอบทำ เสียงเลียนแบบ -รู้จักอาย/กลัวคนแปลกหน้า วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -ให้เด็กพยายามลุกนั่งด้วยตนเอง ให้นั่งเล่นบน เข่า เก้าอี้เด็ก/อุ้มเล่นในท่ายืน -ขณะอาบน้ำ ไห้ลูกเล่นของเล่นลอยน้ำ ได้ หาของ เล่นขนาดต่างๆให้ลูกถือเล่นพร้อมกัน 2 มือ -พูดคุยเล่นให้ลูกโต้ตอบ/อ่านหนังสือให้ลูกฟังให ดูรูปสัตว์ ทำ เสียงสัตว์เลี้ยงที่คุ้นเคย อายุ 7-8 เดือน พัฒนาการตามวัย 5
-ลุกนั่งเองได้/คลาน/เหนี่ยวตัวขึ้นยืน/ เกาะยืนและเริ่มเดินเกาะตามโต๊ะ -หยิบของชิ้นเล็กๆด้วยนิ้วหัวแม่มือและนิ้ว ชี้/เปิดหาของที่ซ่อนไว้ วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -อุ้มลูกให้น้อยลง ควรให้โอกาสลูกคลาน เกาะ ยืน หรือปีนป่ายเก้าอี้หรือโซฟา โดยคอยดูแลอย่างใกล้ ชิด -หาของเล่นที่ปลอดภัยให้ลูกเล่น หยิบจับด้วย ปลายนิ้ว หรือปล่อยของเล่นลงในภาชนะ -พูดคุยให้ลูกโต้ตอบ เช่น สอนพูด หม่ำ ๆขณะ ป้อนข้าว เช่น สวัสดี โบกมือบ๊ายบาย ร้องเพลง อายุ 9-12 เดือน พัฒนาการตามวัย 6
-เลียนแบบการทำ กิจกรรมง่ายๆ เช่น หวีผม รู้จักรับและให้ของ -ถือช้อนและพยายามป้อนอาหารเข้าปากทำ ตามคำ บอกง่ายๆ เช่น ชี้อวัยวะหรือรูปภาพ และพูดคที่มีความหมายได้ 1-3 คำ -หยิบของใส่ถ้วย เดินเองได้ วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -เปิดโอกาสให้ลูกเลียนแบบกิจกรรมง่ายๆ เช่น หวีผม ฝึกให้ลูกรู้จักหยิบของให้ พ่อแม่ชมเชย -ให้ลูกจับช้อน ช่วยจับมือลูกตักอาหารเข้าปาก ช้อนที่ใช้ควรเป็นช้อนเล็กๆขอบมน ไม่คม -ชี้ให้รู้จักส่วนต่างๆของใบหน้าและร่างกาย -ให้ลูกหยิบวัตถุที่มีรูปร่างและผิวสัมผัสต่างๆโดย ดูแลอย่างใกล้ชิด อายุ 1 ปี-1 ปี 2 เดือน พัฒนาการตามวัย 7
-ดีใจเมื่อได้รับความสนใจ รู้จักปฏิเสธ หรือส่ายหน้าบอกว่าไม่ -ถือถ้วยน้ำ และนมด้วยตนเองอาจยังหก เล็กน้อย -ทำ ตามคำ สั่งง่ายๆได้ พูดเป็นคำ ที่มีความ หมายได้ 5 คำ -วางของช้อนกัน 2-3 ชิ้น เล่นหาของที่ ซ่อนไว้ วิ่ง จูงมือเดียวเดินขึ้นบันได วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -ให้ลูกดื่มน้ำ จากถ้วยโดยใส่น้ำ ทีละน้อย -ให้ลูกทำ ตามคำ บอก ทำ เป็นตัวอย่างให้ดู -จัดหาของเล่น เช่น กล่อง กระป๋องแป้ง ดินสอสี ให้ลูกฝึกวางของซ้อนกัน และเล่นซ่อนของโดย เอาผ้าคลุมไว้ พัฒนาการตามวัย อายุ 1 ปี 3 เดือน-1 ปี 5 เดือน 8
-แสดงอารมณ์ต่างๆ เช่น กลัว โกรธ -ใช้ช้อนตักอาหารกินเองได้ -พูด 2 คำ ต่อกันที่มีความหมายแตกต่าง กันหรือพูดเป็นคำ ๆได้ 50-100 คำ และ โต้ตอบได้เข้าใจ -เปิดหนังสือได้ทีละหน้า ขีดเขียนเส้น ยุ่งๆ เตะบอล ยืนก้มลงเก็บของได้โดยไม่ ล้ม วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -พูดคุยให้ลูกรู้ว่าขณะนี้ลูกมีอารมณ์อย่างไร เช่น โกรธ ดีใจ -ฝึกให้ลูกทำ กิจวัตรประจำ วันง่ายๆ เช่น ถอด เสื้อผ้า ล้างมือก่อนอาหาร -เล่านิทานสั้นๆประกอบภาพหรือท่าทาง ชวนให้ ลูกเปิดภาพในหนังสือ เปิดโอกาสให้ลูกใช้ดินสอ สี ขีดเขียนเล่น พัฒนาการตามวัย อายุ 1 ปี 6 เดือน-1 ปี 11 เดือน 9
-เล่นสมมติ ต่อต้านเมื่อถูกบังคับ -ช่วยทำ งานบ้านง่ายๆ และถอดเสื้อผ้าได้เอง -พูดคุยโต้ตอบเป็นประโยคสั้นๆ -ชี้รูปภาพหรือชี้อวัยวะได้อย่างน้อย 6 ส่วน -ขีดเขียนเป็นเส้นวนๆ -เดินขึ้นบันไดได้เอง วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -เปิดโอกาสให้ลูกตัดสินใจด้วยตัวเองโดยพ่อแม่ ดูแลความปลอดภัยและความเหมาะสม -ขณะพ่อแม่ทำ งานบ้าน ชวนให้ลูกช่วย -พูดคุยเปรียบเทียบจากสิ่งรอบตัว เช่น แม่ไก่ตัว ใหญ่ ลูกไก่ตัวเล็ก -ให้ลูกขีดเขียนและวาดอิสระและพูดคุยในสิ่งที่ ลูกวาด พัฒนาการตามวัย อายุ 2 ปี-2 ปี 5 เดือน 10
-รู้จักรอคอย เล่นสมมติเป็นเรื่องต่อเนื่องกัน ถอด -ใส่เสื้อผ้าได้ อาจต้องช่วยบ้าง บอกได้เวลาจะ ถ่ายอุจจาระ -บอกชื่อตนเองได้ พูดให้ผู้อื่นเข้าใจได้ รู้จัก ซักถาม ชอบฟังนิทาน -เข้าใจเล็ก-ใหญ่ สั้น-ยาว เพศชาย-เพศ หญิง วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -ให้ลูกเล่นกับสมาชิกในครอบครัวและเพื่อนทั้ง เพศหญิงและเพศชาย -ฝึกให้ลูกช่วยเหลือตนเอง เช่น กินข้าว อาบน้ำ แต่งตัว และฝึกให้บอกเวลาต้องการขับถ่าย -พูดคุยกับลูกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น รับฟังและ ตอบคำ ถามด้วยความสนใจ -ขีดเขียนอย่างอิสระ แม่ลากเส้นในแนวดิ่งและ ให้ลูกทำ ตาม ให้ต่อภาพ 3-4 ชิ้น พัฒนาการตามวัย อายุ 2 ปี 6 เดือน-2 ปี 11 เดือน 11
-แสดงความเป็นอิสระ อยากลองทำ ด้วย ตนเอง เล่นรวมกลุ่มอย่างมีกติกาง่ายๆ -บอกได้เมื่อต้องการปัสสาวะ และไปเข้า ห้องน้ำ เองได้ -บอกสีได้อย่างน้อย 1 สี และพูดเล่าเรื่องได้ เข้าใจเกือบทั้งหมด -เดินลงบันไดสลับเท้า และยืนขาเดียวได้ชั่ว ครู่ วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -เปิดโอกาสให้ลูกลองทำ สิ่งต่างๆด้วยตัวเองโดย พ่อแม่ดูแลความปลอดภัยและความเหมาะสม ให้ ลูกเล่นกับเด็กคนอื่นโดยมีกติกาง่ายๆ -ฝึกให้ลูกไปเข้าห้องน้ำ เอง ล้างมือก่อนทาน อาหาร และหลังเข้าห้องน้ำ -ฝึกให้ลงบันไดเอง โดยพ่อแม่ ดูแลความ ปลอดภัย พัฒนาการตามวัย อายุ 3 ปี-3 ปี 11 เดือน 12
-รู้จักไหว้ ทำ ความเคารพ ขอบคุณและขอโทษ เล่นสมมติโดยใช้จินตนาการ -แต่งตัวและติดกระดุมเอง -เข้าใจและอธิบายเหตุผลง่ายๆ ชอบถาม คำ ถาม -นับและรู้จักจำ นวน 1-5 สี รู้จักตัวอักษร -จับดินสอถูกต้อง และวาดรูป วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -ให้ลูกมีโอกาสเลือกเสื้อผ้าและแต่งตัวเอง -ฝึกนับจำ นวน บอกชื่อสิ่งของต่างๆรอบตัว บอกสี -สังเกตกับจับดินสอ และสอนให้จับอย่างถูกต้อง -เล่นเกมที่ใช้กล้ามเนื้อมัดใหญ่ เช่น เขย่งขา เดียว พัฒนาการตามวัย อายุ 4 ปี-4 ปี 11 เดือน 13
-ทำ งานบ้านง่ายๆ ปฏิบัติตามกฎ เกณฑ์ ข้อตกลง -ช่วยจัดโต๊ะอาหาร เช่น ตักข้าว รินน้ำ รู้ซ้าย-ขวา บน-ล่าง หน้า-หลัง รู้ จำ นวน 1-10 -ใช้สองมือรับลูกบอล วิธีการส่งเสริมพัฒนาการ -ฝึกให้ลูกช่วยทำ งานบ้านตามกำ ลังของเด็ก ชมเชยเมื่อลูกทำ ได้ -ฝึกนับจำ นวน สอนให้รู้จักตำ แหน่งต่างๆ เช่น ซ้าย-ขวา หน้า-หลัง บน-ล่าง ร้องเพลง เล่า นิทานและอ่านหนังสือกับลูก -ฝึกวาดรูปทรงและขีดเขียนตามจินตนาการ -เล่นรับ-ส่งลูกบอล เล่นเดินตามเส้น พัฒนาการตามวัย อายุ 5 ปี-6 ปี 14
อ้างอิง http://www.med.nu.ac.th/dpMed/fileKnowledge/51_ 2016-01-25.pdf https://www.si.mahidol.ac.th/th/division/daycare/a dmin/news_files/4_85_1.pdf
จัดทำ โดย นางสาวจารุฉัตร เสาวรัตนพงษ์ นักศึกษาชั้นปีที่ 4 หมู่ 2 รหัสนักศึกษา 621720001054-8 เสนอ อาจารย์สุกานดา พันตาเอก รายงานเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาการมีส่วนร่วมของครอบครัว ชุมชน สังคมในการจัดการศึกษาปฐมวัย สาขาวิชาการศึกษาปฐมวัย คณะศึกษาศาสตร์และนวัตกรรมการศึกษา มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ การส่งเสริมพัฒนาการเด็ก 0-6 ปี