ศึกษาค้นค้ คว้าว้การเพาะ เลี้ย ลี้ งปลาสวยงาม นายภานุพ นุ งศ์ ฆัง ฆั คะสุว สุ รรณ์ เลขที่ 11ม.6/8 จัด จั ทำ โดย เสนอ ครูว รู ธัญ ธั ญู ทองเหลือ ลื ง30299 การเลี้ย ลี้ งสัต สั ว์น้ำ ว์ น้ำจืด จื โรงเรีย รี นเตรีย รี มอุด อุ มศึก ศึ ษาภาคใต้
คำ นำ การเลี้ยงปลากัดเป็น ป็ ปลาสวยงามมักมันิยนิมเลี้ยงในขวด หรือรืโหลขนาดเล็ก ไม่นิ ม่ ยนิมเลี้ยงร่ว ร่ มกับปลาชนิดนิอื่น เพราะเป็น ป็ ปลาที่ชอบสร้า ร้ งอาณาเขตและมักมัจะไล่กัดปลา ที่มีขมีนาดไล่เลี่ยกัน ซึ่งซึ่ในช่ว ช่ งนี้ปนี้ ลาจะมีสีมีสสีดเข้ม ข้ สวยงาม แต่ถ้า นำ ไปเลี้ยงกับปลาขนาดใหญ่ปญ่ ลาจะตื่น ตกใจ เหมือมืนกับการแพ้คู่ พ้ คู่ ต่ คู่ ต่ อสู้ ในช่ว ช่ งนี้ปนี้ ลาก็จะสีซีสีดซีดู ไม่ส ม่ วยงาม จึงจึจำ เป็น ป็ ต้อง เลี้ยงปลากัดไว้เ ว้ พียพีงตัวเดียดีว ในภาชนะที่ไม่ใม่ หญ่ม ญ่ ากนักนั ปลาก็จะมีคมีวามรู้สึ รู้ กสึว่า ว่ สามารถสร้า ร้ งอาณาเขตของตัวเองไว้ไว้ ด้ก็ ด้ ก็ จะมีสีมีสัสีนสั สดใสสวยงาม จัดจัว่า ว่ เป็น ป็ ปลาที่ติดตลาด ทั้งทั้ตลาดภายใน ประเทศและตลาดต่างประเทศ สามารถจำ หน่า น่ ยได้ดี ด้ ดี ตลอดปี โดยเฉพาะเด็ก ด็ จะชอบหาซื้อซื้ปลากัดไปเลี้ยง เพื่อพื่ นำ ไปกัดแข่ง ข่ ขันขักัน แล้วก็หาซื้อซื้ปลาตัวใหม่อ ม่ ยู่เ ยู่ สมอ
สารบัญ บั การเลือกพ่อ พ่ พันพัธ์ุแธ์ุละแม่พั ม่ นพัธ์ุ 2-3 การเทียบพ่อ พ่ พันพัธุ์แธุ์ม่พั ม่ นพัธุ์ 4 การเตรียรีมบ่อ บ่ เพาะพันพัธุ์ 5 การปล่อยปลาลงบ่อ บ่ เพาะพันพัธุ์ 6-7 การตรวจสอบการวางใข่ข ข่ องปลา 8 การอนุบ นุ าลปลากัด 9-10 การเลี้ยงปลากัด 11-12 การเพาะและขยายพันพัธุ์ ปลากัด 1 การหมักมั ปลากัด 13- 14
การเพาะเลี้ยงและขยายพันพัธุ์ปธุ์ลากัดไทย ปลากัดที่นิยมเลี้ยงกันอย่า ย่ งแพร่ห ร่ ลายในปัจจุบันบัเป็นปลากัด ที่พัฒพันามาจาก ปลากัดป่า ป่ ภาคกลาง ที่มี ชื่อชื่วิทวิยาศาสตร์ว่ร์า ว่ Betta splendens แต่เดิมที่พบในธรรมชาติจะ มีสีมีน้ำ สีน้ำตาลขุ่น ขุ่ หรือรืสีเสีทาแกมเขียขีว ครีบรีต่าง ๆสั้นสั้ ปลาตัวผู้จผู้ ะมีคมีรีบรียาวกว่า ว่ ตัวเมียมีจากอดีตจนถึงปัจจุบันบั ได้มีกมีาร พัฒพันาสายพันพัธุ์ปธุ์ลากัดจนได้สีที่สี ที่ สวยงาม ครีบรีที่ยาวและแผ่ก ผ่ ว้า ว้ ง กว่า ว่ สายพันพัธุ์ดั้ ธุ์งดั้เดิม และด้วยเหตุนี้ตุนี้ เองจึงจึทำ ให้มี ห้ กมีารเรียรีกปลากัด เป็นชื่อชื่ต่างๆ หลายชื่อชื่เช่น ช่ ปลากัดป่า ป่ ปลากัดทุ่งทุ่ปลากัดหม้อ ม้ และ ปลากัดจีนจีเป็นต้น แต่จากการศึกษาวิจัวิยจัพบว่า ว่ ปลากัดที่มีคมีรีบรียาว และครีบรีสั้นสั้ต่างมีลัมี ลักษณะทางพันพัธุกรรมเหมือมืนกัน แสดงว่า ว่ เป็น ชนิดเดียวกัน 1
การเลือกพ่อ พ่ พัน พั ธ์ุแ ธ์ุ ละแม่พั ม่ น พั ธ์ุ ปลากัดที่จะใช้นำ ช้ นำมาผสมพันพัธุ์ต้ธุ์ ต้ องแข็ง ข็ แรงและ สมบูรณ์เณ์พศเต็มที่ ปลาที่เหมาะสมนำ มาผสมพันพัธุ์ต้ธุ์ ต้ อง มีอมีายุประมาณ 5-7 เดือดืน เนื่อนื่งจากแม่พั ม่ นพัธุ์จธุ์ะให้ไห้ ข่ถึ ข่ ถึง 500-1,000 ฟอง และลูก ลู ปลาที่ฟักฟัออกมาจะมีคมีวาม แข็ง ข็ แรงกว่า ว่ ลูก ลู ปลาที่ได้จ ด้ ากแม่พั ม่ นพัธุ์ที่ธุ์ ที่ มีอมีายุน้อ น้ ย ปลาตัวผู้ต้ผู้ ต้ องมีคมีวามแข็ง ข็ แรง มีลัมี ลักษณะสีสัสีนสั ตามต้องการ และต้องเป็น ป็ ปลาที่ชอบสร้า ร้ งหวอด ซึ่งซึ่มี ลักษณะเป็นฟองอากาศจับจักลุ่ม ลุ่ ลอยอยู่บ ยู่ ริเริวณผิวผิน้ำ หวอดเกิดจากปลาตัวผู้พ่ผู้ น พ่ ฟองอากาศที่ประกอบด้ว ด้ ย เมือมืกจากปากและลำ คอห่อ ห่ หุ้ม หุ้ อากาศเอาไว้ ปลาตัวเมียมีต้องมีคมีวามแข็ง ข็ แรง และมีลัมี ลักษณะ สีสัสีนสัตามต้องการเช่น ช่ กัน ปลาตัวเมียมีที่พร้อ ร้ มผสมพันพัธุ์ ต้องมีท้มี ท้ องที่เป่ง ป่ ใต้ท้องมีตุ่มี ตุ่ ม ตุ่ สีขสีาวที่เรียรีกว่า ว่ ไข่นำ ข่ นำ มอง เห็น ห็ ได้ชั ด้ ดชัเจน และจะมีลมีายพาดตามขวางของลำ ตัว 2-3 แถบ เรียรีกว่า ว่ ลายชะโด 2
พ่อ พ่ พัน พั ธุ์เ ธุ์ พศผู้ พ่อ พ่ พัน พั ธุ์เ ธุ์ พศเมีย มี 3
เมื่อมื่คัดเลือกพ่อ พ่ แม่พั ม่ นพัธุ์ปธุ์ลากัดที่จะนำ มาผสมพันพัธุ์ไธุ์ด้ แล้ว ให้นำ ห้ นำมาใส่ข ส่ วดขวดละตัว แล้วนำ ขวดมาตั้ง ตั้ คู่กั คู่กันโดย ไม่ต้ ม่ ต้ องมีอมีะไรกั้น กั้ ขั้นขั้ตอนนี้เ นี้ รียรีกว่า ว่ การเทียบคู่ การเทียบ คู่นี้ คู่ เ นี้ พื่อพื่ต้องการให้ปห้ ลามองเห็น ห็ กันตลอดเวลา และเร่ง ร่ ให้ ไข่พั ข่ ฒพันาได้เ ด้ ร็ว ร็ ขึ้นขึ้บริเริวณที่เทียบคู่ค คู่ วรเลือกสถานที่ที่ ไม่มี ม่ สิ่มีงสิ่รบกวน เพราะจะทำ ให้ปห้ ลาตกใจ ใช้เ ช้ วลาเทียบคู่ ประมาณ 3-10 วันวั ในระหว่า ว่ งเทียบปลา ควรเตรียรีมภาชนะ ที่จะใช้เ ช้ พาะฟักฟัซึ่งซึ่เราเรียรีกว่า ว่ อ่างรัดรัหรือรื อ่างเพาะ เช่น ช่ ขวดโหล ตู้ก ตู้ ระจก อ่างซีเซีมนต์ ขนาดพื้นพื้ที่ไม่ กว้า ว้ งมาก (ไม่ค ม่ วรเกิน 1 ตารางเมตร) ปากอ่างควรมีฝมีาปิดปิ เพื่อพื่ป้อ ป้ งกันปลากระโดด การเทียบพ่อ พ่ พัน พั ธุ์แ ธุ์ ม่พั ม่ น พั ธุ์ 4
การเตรีย รี มบ่อ บ่ เพาะพัน พั ธุ์ บ่อ บ่ หรือรืภาชนะที่จะใช้เ ช้ป็นบ่อ บ่ เพาะปลากัดควรมีขมีนาดเล็ก ส่ว ส่ นมากนิยม ใช้ ภาชนะต่างๆไม่มี ม่ บ่มีอ บ่ ถาวร เช่น ช่ อ่างดินเผา กะละมังมัถัง หรือรืตุ่มตุ่น้ำ ขนาดเล็ก เพราะสะดวกกว่า ว่ การเพาะในบ่อ บ่ ภาชนะดังกล่าวมักมัมีเมีส้น ส้ ผ่า ผ่ ศูนย์กย์ลางประมาณ 30 - 40 เซนติเมตร ใส่น้ำ ส่ น้ำสะอาดลงในภาชนะที่ เตรียรีมไว้ใว้ ห้มี ห้ รมีะดับสูงสูประมาณ 10 - 15 เซนติเมตร จากนั้นนั้ ใส่พั ส่ นพัธุ์ไธุ์ม้น้ำ ม้ น้ำ ที่มีใมีบหรือรืลำ ต้นอยู่ผิ ยู่ วผิน้ำ เช่น ช่ จอก ผักผัตบชวา ผักผับุ้ง บุ้ หรือรืผักผักระเฉด ลงไปบ้า บ้ งเล็กน้อยเพื่อพื่ ให้ปห้ ลาสร้า ร้ งหวอดได้ง่าย 5
การปล่อยปลาลงบ่อ บ่ เพาะ เมื่อมื่เทียบปลาไว้เ ว้ รียรีบร้อ ร้ ยแล้วจึงจึปล่อยปลาทั้งทั้คู่ลคู่งบ่อ บ่ เพาะที่เตรียรีม ไว้ ต้องพยายามอย่า ย่ ให้ปห้ ลาตื่นตกใจมากนัก จากนั้นนั้หาแผ่น ผ่ วัสวัดุ เช่น ช่ กระดาษแข็ง ข็ หรือรืแผ่น ผ่ กระเบื้อบื้ง ปิดบนภาชนะที่ใช้เ ช้ พาะ โดย ปิดไว้ปว้ ระมาณ 2 ใน 3 ของพื้นพื้ที่ปากภาชนะ เพราะปลากัดมักมัชอบ วางไข่ใข่ นบริเริวณที่มืดมืเนื่องจากต้องการความเงียบสงบ วัสวัดุที่ดุที่นำ มา ปิดจะสามารถช่ว ช่ ยบังบัแสงและกันลมไม่ใม่ ห้ห ห้ วอดของปลาแตก เทคนิค ที่สำ คัญคือ การปล่อยพ่อ พ่ แม่ปม่ ลาควรปล่อยในตอนเย็น ย็ เวลา ประมาณ 17.00 - 18.00 น. เพราะโดยปกติแล้วเมื่อมื่ปล่อยพ่อ พ่ แม่ ปลารวมกัน ปลาเพศผู้จผู้ ะเกี้ยวพาราสีปสีลาเพศเมียมี โดยว่า ว่ ยน้ำ ต้อน หน้าต้อนหลังอยู่ปยู่ ระมาณ 15 นาที จากนั้นนั้จะไล่กัดปลาเพศเมียมีจน ปลาเพศเมียมีจะต้องหนีไปแอบซุกอยู่ต ยู่ ามพันพัธุ์ไธุ์ม้น้ำ ม้ น้ำแล้วปลาเพศผู้ จะเริ่มริ่หาที่ก่อหวอด เมื่อมื่ก่อหวอดไปพักพัหนึ่งก็จะไปไล่กัดปลาเพศเมียมี อีก ดังนั้นนั้หากปล่อยปลาทั้งทั้คู่ตั้คู่ตั้งตั้แต่เช้า ช้ปลาเพศเมียมีก็จะถูกถูกัดค่อน ข้า ข้ งบอบช้ำ แต่ถ้าปล่อยใกล้ค่ำ เมื่อมื่ปลาเพศผู้หผู้ าจุดสร้า ร้ งรังรัได้ก็จะค่ำ พอดี ปลาเพศผู้จผู้ ะไม่ไม่ ปรบกวนปลาเพศเมียมีอีก แต่จะสร้า ร้ งรังรัไปจน เรียรีบร้อ ร้ ย รุ่ง รุ่ เช้า ช้ ก็พร้อ ร้ มจะผสมพันพัธุ์ไธุ์ด้ 6
7
การตรวจสอบการวางไข่ข ข่ องปลา ตามปกติแล้วถ้าปลามีกมีารวางไข่ ก็มักมัจะวางไข่เ ข่ สร็จ ร็ ก่อนเวลา ประมาณ 10.00 น. ดังดันั้นนั้เมื่อมื่ปล่อยปลาลงบ่อ บ่ เพาะแล้ว เช้า ช้ วันวัต่อมาเวลาประมาณ 10.00 น. จึงจึค่อยๆลองแง้มฝาปิดปิดู ถ้าพบว่า ว่ มีไมีข่เ ข่ ม็ด ม็ เล็กๆสีขสีาวอยู่ที่ ยู่ ที่ หวอด และมีพ่มีอ พ่ ปลาคอย เฝ้าอยู่ ส่ว ส่ นแม่ปม่ ลาหนีไนีปซุกอยู่ด้ ยู่ า ด้ นตรงข้า ข้ มกับหวอด แสดง ว่า ว่ ปลา วางไข่เ ข่ รียรีบร้อ ร้ ยแล้ว ค่อยๆช้อ ช้ นแม่ปม่ ลาออกไปเลี้ยง ต่อไป ปลาเพศผู้จผู้ ะคอยดูแ ดู ลรักรัษาไข่ โดยหมั่นมั่เปลี่ยนฟอง อากาศ ในหวอดและตกแต่งหวอดให้ค ห้ งรูป รู อยู่เ ยู่ สมอ นอกจาก นั้นนั้ยังยัคอยเก็บกินไข่เ ข่ สียสีด้ว ด้ ย 8
การอนุบ นุ าลปลากัด ลูกลูปลาที่ฟักฟัออกจากไข่ใข่ หม่ๆ ม่ จะเกาะอยู่ที่ ยู่ ที่ หวอด และมีถุมีงถุอาหารติดอยู่ที่ ยู่ ที่ ตัว ลูกลูปลาจะใช้อ ช้ าหารจาก ถุงถุอาหารหมดภายใน 3-4 วันวัดังดันั้นนั้ ในช่ว ช่ งนี้จึ นี้ งจึไม่จำ ม่ จำเป็น ป็ ต้องให้อ ห้ าหาร เมื่อมื่ลูกลูปลาเริ่มริ่กินอาหารควรให้ไห้ ข่แ ข่ ดงต้มสุกสุบดละเอียดกรอง ผ่า ผ่ นกระชอนตาถี่ๆ หยดกระจายในน้ำ ที่เลี้ยงลูกลูปลาวันวัละ 1 ครั้งรั้เป็น ป็ เวลา 3-5 วันวัแล้วจึงจึเปลี่ยนไปใช้ไช้ รแดงที่มีขมีนาดเล็กเลี้ยง เมื่อมื่ลูกลูปลา เริ่มริ่ โตจึงจึเปลี่ยนไปเลี้ยงด้ว ด้ ยไรแดงขนาดใหญ่จ ญ่ นกระทั่งทั่ลูกลูปลาสามารถ กินลูกลูน้ำ ได้ จึงจึควรเลี้ยงด้ว ด้ ยลูกลูน้ำ ต่อไป เมื่อมื่ปลากัดอายุได้ปด้ ระมาณ 1 เดือดืนครึ่งรึ่ถึง 2 เดือดืนจะสามารถแยก เพศได้ ควรแยกปลากัดตัวผู้แผู้ ละตัวเมียมีออกจากกัน โดยเฉพาะปลากัด ตัวผู้จผู้ ะต้องแยกจากกัน เนื่อนื่งจากพวกมันมัจะเริ่มริ่กัดกันเอง เพื่อพื่แสดง ลำ ดับดัขั้นขั้ ความสำ คัญในกลุ่มลุ่แต่ไม่ถึ ม่ ถึงขั้นขั้ที่กัดกันจนตาย พฤติกรรมนี้อ นี้ าจเป็น ป็ สาเหตุทำตุทำ ให้ปห้ ลาได้รั ด้ บรับาดเจ็บ จ็ และเกิดเป็น ป็ โรคได้ แต่จากการสังสัเกตพบ ว่า่ ว่ า่ ถ้านำ ตัวผู้คผู้ รอกเดียดีวกันที่แยกจากกันไปแล้วมาใส่ร ส่ วมกันอีก มันมัจะ กัดกันจนอาจถึงตายได้ เมื่อมื่ลูกลูปลามีอมีายุ 4 เดือดืน นับนัว่า ว่ ปลากัดโตเต็มที่แล้ว พร้อ ร้ มที่จะ จำ หน่า น่ ยและผสมพันพัธุ์ ในช่ว ช่ งนี้อ นี้ าหารที่ให้ค ห้ งเป็น ป็ ลูกลูน้ำ หรือรืเป็น ป็ อาหารที่ มีชีมีวิชีตวิอื่นๆ เช่น ช่ ปลวก ไส้เ ส้ ดือดืน ลูกลูกุ้งกุ้เป็น ป็ ต้น 9
ลูกปลา1อาทิตย์ ลงบ่อปูน 10
ปลากัดเป็นปลาที่มีนิ มีสัยสัก้าวร้า ร้ วและชอบต่อสู้กัสู้ กันเมื่อมื่มีอมีายุประมาณ 1 เดือนครึ่งรึ่ถึงสองเดือน ดังนั้นนั้จึงจึ จำ เป็นต้องแยกปลากัดไปเลี้ยงในภาชนะที่เตรียรีมไว้ภ ว้ าชนะละ 1 ตัว ภาชนะ ที่เหมาะที่สุดสุสำ หรับรัการเลี้ยงปลากัดได้แก่ ขวด (สุรสุา) ชนิดบรรจุน้ำ ได้ 150 ซีซีซี ซีเพราะสามารถเรียรีงกันได้โดยไม่สิ้ ม่ นสิ้เปลืองเนื้อที่ ส่ว ส่ นการแยกเพศ จะสังสัเกตได้จากปลาตัวผู้จผู้ ะมีลำมี ลำตัวสีเสีข้ม ข้ ครีบรียาวลายบนลำ ตัวมองเห็น ห็ ชัดชัเจนและขนาดมักมัจะโตกว่า ว่ ตัวเมียมีส่ว ส่ นปลาตัวเมียมีจะมีสีมีซีสีดซีจาง มีลมีาย พาดตามขวางลำ ตัว 2-3แถบ และมักมัจะมีขมีนาดเล็กกว่า ว่ ปลาตัวผู้ น้ำ ที่ใช้เ ช้ ลี้ยงปลากัดต้องสะอาดปราศจากคลอรีนรีมีคมีวามเป็นกรดด่าง(PH) ประมาณ 6.5-7.5 มีคมีวาม กระด้าง 75-100 มิลมิลิกรัมรัต่อลิตร และมีคมีวามเป็นด่าง(ALKALINITY) 150-200 มิลมิลิกรัมรัต่อลิตร ควร บรรจุน้ำ ลงในขวดที่ใช้เ ช้ ลี้ยงเพียพีงเศษ 3 ส่ว ส่ น 4 ของขวด เพื่อพื่ ให้เ ห้ หลือช่อ ช่ ง ว่า ว่ งของอากาศเหนือผิวผิน้ำ ให้ปห้ ลาได้หายใจหรือรืฮุบอากาศ สถานที่เลี้ยงปลากัดไม่ค ม่ วรที่จะเป็นที่ที่โดนแสงแดดโดยตรง เพราะ จะทำ ให้ปห้ ลาตายได้เนื่องจาก ความร้อ ร้ นที่มากเกินไป อุณหภูมิภูที่มิ ที่ เหมาะสมควรอยู่ใยู่ นช่ว ช่ ง 25-28 องศา เซลเซียซีส การเลี้ยงปลากัดและดูแ ดู ลปลากัด 11
12 บ่อเลี้ยงปลากัดทั้งบ่อซิเมนต์ และบ่อดิน
การหมักมั ปลาเพื่อพื่ ให้ปห้ลากัดเก่ง สู้เสู้ก่ง การหมักมัเพื่อพื่รักรัษาแผลจากการต่อสู้ การหมักมัเพื่อพื่รักรัษาแผลที่ไม่สม่บายหรือรืมีอมีาการตกใจ ใช้ใช้บตองแห้งห้หรือรืใบหูกหูวางแห้งห้จำ นวน 1 ใบ ใช้ใช้บตะไคร้ปร้ระมาณ 4-5 ใบ ดินดิเหนียนีวปั่นตากแห้งห้พอประมาณ นำ ส่วส่นผสมในข้อข้ 1-3 มาใส่ลส่งในน้ำ ที่เตรียรีมไว้ เพื่อพื่ ให้ไห้ด้น้ำด้ น้ำหมักมั ใบหูกหูวาง นำ น้ำ ที่ได้จด้ากการหมักมัมาเลี้ยงปลากัดประมาณ 10 -15 วันวั ให้กิห้ กินอาหารทุกทุ วันวัหรือรื 2 วันวั ให้กิห้ กิน 1 ครั้งรั้ ถ้าเป็น ป็ การหมักมัเพื่อพื่การแข่งข่ขันขัผู้เผู้ลี้ยงจะนำ ปลามาเลี้ยงต่อในน้ำ ปกติ ประมาณ 10 วันวัแต่ละวันวัจะนำ ปลาตัวเมียมีมาปล่อยลงไปเพื่อพื่ ให้ตัห้ ตัวผู้ไผู้ล่ ประมาณ 3-4 นาที จากนั้นนั้ ให้ลูห้กลูน้ำ กินเป็น ป็ อาหาร การหมักมั ปลาคืออะไร เรามักมั ได้ยิด้นยิอยู่บ่ยู่อบ่ยๆว่าว่ผู้เผู้ลี้ยงปลากัดมักมัมีกมีารหมักมั ปลาในบางช่วช่งที่ มี การเลี้ยงปลากัด ซึ่งซึ่การหมักมั ปลานั้นนั้หมายถึง วิธีวิกธีารรักรัษาปลาและบำ รุงรุปลา ด้วด้ยวิธีวิกธีารทางธรรมชาติโดยใช้สช้มุนไพร หลังจากการหมักมั ปลากัดจะมีสีมีแสีละ เกล็ดเรียรีบเป็น ป็ มันมัเงา จุดประสงค์ของการหมักมั ปลา คือ 1. 2. 3. วิธีวิกธีารหมักมั ปลา 1. 2. 3. 4. 5. 6. ***หมายเหตุ.ตุ...ในธรรมชาติใบหูกหูวางและใบตองแห้งห้จะมีสมีารพวกแทนนินนิเป็น ป็ องค์ประกอบ ซึ่งซึ่สารนี้จั นี้ ดจัว่าว่เป็น ป็ สารที่มีพิมีษพิแต่การนำ ใบหูกหูวางและใบตองมาใช้ ในการหมักมั ปลานั้นนั้นับนัว่าว่เป็น ป็ ภูมิภูปัมิ ปัญญาของไทย และปัจจุบันบัยังยัไม่มีม่กมีารศึกษา วิจัวิยจัที่เป็น ป็ เอกสารอ้างอิงถึงผลของสารแทนนินนิที่มีต่มี ต่อปลากัดดังดักล่าว การหมัก มั ปลากัด 13
14 ใบหูกวาง น้ำ หมักเลี้ยงปลากัด