มงคลสูตรคำฉันท์

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวิชาภาษาไทย โรงเรียนเตรียมอดุ มศึกษา

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสตู รคาํ ฉันท์ วิชาภาษาไทย 2 ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ี่ 4 97

มงคลสูตรคาํ ฉนั ท์

พจนานกุ รมฉบบั ราชบณั ฑติ ยสถาน พ.ศ.2542 อธบิ ายความหมายของคาํ วา่ “มงคล” ไว้วา่ คอื เหตุทนี่ าํ มาซง่ึ
ความเจรญิ หรือสิ่งซง่ึ นาํ สิรแิ ละความเจรญิ มาสู่และปอ้ งกันไม่ให้ส่งิ เลวร้ายเขา้ มากลาํ้ กราย ตามหลกั พระพุทธศาสนา
“มงคล” หมายถงึ ธรรมท่นี าํ มาซึ่งความสขุ ความเจรญิ มีทงั้ ส้นิ 38 ประการ (มงคล 38 ประการ)

ความเป็นมาของมงคลสูตร

มงคล 38 ประการ หรอื เรียกเต็มว่า “อุดมมงคล 38 ประการ” อยใู่ นมงคลสูตร
ซึ่งเป็นชือ่ พระสตู รทีส่ ําคญั ในพระสตุ ตนั ตปิฎก ขุททกนกิ าย หมวดขุททกปาฐะ
พระอานนทเถระกล่าวถงึ ที่มาของมงคลสูตรไว้วา่ ครัง้ หนึง่ มีเทวดามาทูลถาม
พระพทุ ธเจ้าเร่อื งมงคลและกราบทลู วา่ เกิดความโกลาหลในหมู่เทวดาและมนุษย์
ทมี่ ีลทั ธิเรือ่ งมงคลต่างกันจงึ เกดิ ความขดั แย้งโตเ้ ถียงกนั ยาวนานถงึ 12 ปี
พระพทุ ธองคจ์ งึ ตรสั ตอบเรือ่ งมงคล 38 ประการ เหลา่ เทวดาก็บรรลุธรรม
พระพุทธองคท์ รงแสดงธรรมแก่พระอานนทเถระเพอ่ื ใหน้ ําไปเผยแผ่ตอ่ ภกิ ษุ

ข้อ มงคล มงคล 38 ประการ
1 ไม่คบคนพาล ความหมาย
2 คบบัณฑิต
3 บชู าผทู้ ี่ควรบูชา ไมย่ อมมพี ฤติกรรมสัมพันธใ์ ด ๆ กับคนพาลไม่ว่าจะในระดับใดก็ตาม
4 อยใู่ นสถานทีอ่ ันสมควร พงึ คบบัณฑติ ผู้มปี ญั ญา เป็นพหูสตู เอาการเอางาน มศี ลี ธรรม
5 เป็นผทู้ าํ บุญไวก้ าลกอ่ น ยกยอ่ ง เชิดชู และแสดงกริ ยิ าท่นี อบน้อมทัง้ ตอ่ หนา้ และลับหลัง
6 ตั้งตนไว้ชอบ เลอื กอยใู่ นสถานท่ที สี่ ่ิงแวดล้อมดี ไมเ่ ป็นพิษต่อสุขภาพกายและใจ
7 สดับตรบั ฟงั มาก ทาํ ความดีให้พร้อมไว้ก่อน ทาํ ความดเี ตรยี มพร้อมไว้แตต่ น้
8 มีศลิ ปวทิ ยา ตั้งเปา้ หมายชีวติ และประคบั ประคองตนไปในทางทถ่ี กู ต้อง
เมื่อสดับตรบั ฟงั มากกจ็ ะเป็นผทู้ ี่มีความรอบรู้นั่นคือ “พหูสตู ”
ชาํ นาญในวิชาชีพของตน มีวาทศิลป์ คิดไปในทางทส่ี ร้างสรรค์

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรียนวิชาภาษาไทย โรงเรยี นเตรยี มอดุ มศึกษา

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสูตรคําฉนั ท์ วชิ าภาษาไทย 2 ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี 4 98

มงคล 38 ประการ

ขอ้ มงคล ความหมาย

9 มรี ะเบียบวินัย เคารพกฎระเบียบของสงั คม ตงั้ มัน่ อยใู่ นศีลธรรม

10 กลา่ ววาจาสุภาษติ รูจ้ ักใชว้ าจาพูดให้เป็นผลดีทง้ั ตอ่ ผ้พู ดู และผู้ฟงั

11 บาํ รงุ บดิ ามารดา กตญั ญูกตเวทีและรู้จกั ตอบแทนบญุ คณุ ตอ่ ผมู้ พี ระคุณ

12 สงเคราะหบ์ ุตร เลี้ยงดลู กู ด้วยความเอาใจใส่ คอยอบรมสง่ั สอนใหร้ ู้ผดิ ชอบช่ัวดี

13 สงเคราะหภ์ รรยา ยกย่องให้เกียรติภรรยา ไม่ดถู กู เหยยี ดหยาม รักเดียวใจเดียว

14 ทาํ การงานไมอ่ ากลู ทําการงานไม่คั่งคา้ ง รบั ผดิ ชอบต่องานท่ีได้รบั มอบหมาย

15 ให้ทาน รู้จกั ใหท้ านแก่ผอู้ ่ืนท้งั อามสิ ทาน ธรรมทาน และอภัยทาน

16 ประพฤติธรรม ประพฤติตนตามหลกั ธรรมคําสอน ยึดม่นั ในศลี ธรรมและความดี

17 สงเคราะห์ญาติ มนี าํ้ ใจเอื้อเฟื้อเผ่อื แผ่ตอ่ ญาติพนี่ อ้ ง ใหค้ วามเคารพผ้ทู ี่อาวโุ สกวา่

18 ประกอบการงานท่ไี มม่ โี ทษ ทํางานท่ีไมเ่ บียดเบยี นใคร แต่เป็นประโยชน์ทั้งตนเองและผู้อ่นื

19 งดเว้นจากบาป งดเวน้ การกระทําท่เี ปน็ ความชว่ั ทําให้จิตใจเศรา้ หมอง

20 สํารวมจากการดืม่ นํา้ เมา งดเวน้ จากการดื่มนาํ้ เมา สุราเมรัย ของมึนเมาใหโ้ ทษทุกชนิด

21 ไม่ประมาทในธรรมท้งั หลาย มคี วามระมดั ระวัง ไม่ละเลยในการประพฤติธรรมท้งั หลาย

22 มีความเคารพ รู้จักคุณคา่ และใหค้ วามสําคญั ของบุคคล สิง่ ของอยา่ งเหมาะสม

23 นอบนอ้ มถ่อมตน รจู้ กั ประเมินตนเองตามความเปน็ จรงิ ไมอ่ วดด้อื ถือดี

24 มีความสันโดษ พงึ พอใจในผลสําเร็จที่สร้างข้ึนดว้ ยเรีย่ วแรงของตนอยา่ งชอบธรรม

25 มีความกตญั ญู กตัญญูรู้คุณต่อผ้ทู ี่มีพระคณุ ระลกึ ถงึ พระคุณเหล่าน้นั อยู่เสมอ

26 ฟงั ธรรมตามกาล ขวนขวายหาเวลาไปฟงั ธรรม ฟังคําสอนจากผมู้ ีธรรมะ

27 มีความอดทน หาโอกาสแสวงความรใู้ นเรอ่ื งท่ีแสดงหลกั ความจรงิ

28 เปน็ ผวู้ า่ นอนสอนงา่ ย เชอ่ื ฟงั คําตกั เตอื นส่งั สอนเม่อื ผ้รู ู้แนะนําแล้วนาํ ไปปฏิบัตติ าม

29 เหน็ สมณะ ไปเย่ียมเยอื นเขา้ พบท่านผู้สงบกิเลส เขา้ ไปไตถ่ ามและสนทนาธรรม

30 สนทนาธรรมตามกาล สนทนาถกเถียงเกี่ยวกบั หลักความจรงิ และหลกั ความถูกต้องดีงาม

31 บําเพญ็ ตบะ รู้จกั บังคบั ควบคุมตนไม่ปรนเปรอตนตามใจอยาก

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวชิ าภาษาไทย โรงเรยี นเตรียมอุดมศกึ ษา

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 6 : มงคลสตู รคาํ ฉนั ท์ วชิ าภาษาไทย 2 ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี 4 99

ข้อ มงคล มงคล 38 ประการ
32 ประพฤติพรหมจรรย์ ความหมาย
33 เห็นอรยิ สัจ
34 ทาํ ให้แจง้ ซง่ึ นพิ พาน รู้จกั ควบคุมตนในทางเพศ พงึ ตดั โลกียวสิ ัย
35 มีจิตไมห่ วัน่ ไหว เขา้ ใจในหลกั ความเป็นจริงและความเป็นไปของชวี ิต
36 มจี ติ ไม่เศรา้ โศก รจู้ ักละกิเลสและตณั หาท้งั หลายเพื่อบรรลนุ ิพพาน
37 มจี ติ ปราศจากธุลี ไมห่ ว่นั ไหวเมือ่ ถูกกระทบดว้ ยโลกธรรมทง้ั 8 อยา่ ง
38 มีจิตเกษม ฝึกทาํ สมาธแิ ละหมน่ั เจริญมรณานสุ ติเป็นประจํา
มีจิตปราศจากธุลีความมวั หมอง มีจิตใจทีส่ ะอาดผอ่ งใส
มจี ติ ปลอดโปร่งเป็นสขุ พน้ จากกเิ ลสตัณหาทั้งปวง

➲ ข้อสังเกตเกี่ยวกบั มงคล 38 ประการ
1.มงคล 38 ประการเรียงจากข้อที่ปฏบิ ตั ิง่ายไปสขู่ ้อท่ีปฏบิ ตั ิยากข้นึ ตามลําดบั
2.มงคล 38 ประการเป็นพระคาถาภาษาบาลี 10 คาถา แต่ละพระคาถาประกอบด้วยมงคล 3-5 ขอ้ ตอนทา้ ย

มีคาถาสรุป 1 คาถา หากผู้ใดปฏบิ ตั ิตามจะไม่พ่ายแพ้ขา้ ศึกทัง้ ปวงและจะมแี ต่ความสขุ ความเจรญิ ทกุ เมอื่
3.มงคลที่อย่ใู นพระคาถาเดียวกนั จะมแี นวคดิ ที่สัมพันธก์ นั เช่น พระคาถาท่ี 1 (มงคลประการท่ี 1-3) ช้ใี หเ้ หน็

ว่าบุคคลใดควรคบคา้ สมาคม บุคคลใดควรหลกี เลี่ยง บคุ คลใดควรติดตอ่ เสวนา บคุ คลใดควรเคารพบูชา

หลกั การอ่านภาษาบาลเี บ้อื งตน้

1.พยัญชนะท่ีไม่มสี ระกาํ กบั ใหอ้ า่ นออกเสียง “อะ” สว่ นพยัญชนะทม่ี ีสระกํากับใหอ้ ่านออกเสียงตามสระน้ัน ๆ

เชน่ ภควา อา่ นวา่ พะ-คะ-วา วินโย อา่ นวา่ ว-ิ นะ-โย ปฏริ ปู อา่ นว่า ปะ-ต-ิ รู-ปะ

2.พยัญชนะที่มี “พนิ ท”ุ ( . ) กํากับอยู่ดา้ นลา่ งแสดงว่าพยัญชนะตวั นน้ั ทําหนา้ ทีเ่ ป็นตัวสะกด

เชน่ อวิชฺชา อา่ นวา่ อะ-วดิ -ชา ปพุ ฺเพ อ่านวา่ ปุบ-เพ สุสิกขฺ โิ ต อา่ นวา่ สุ-สิก-ขิ-โต

3.พยัญชนะหนา้ ตวั สะกดทไ่ี ม่มีสระกาํ กับอา่ นออกเสียงเหมอื นมี “ไมห้ นั อากาศ”

เชน่ สตถฺ า อา่ นว่า สดั -ถา รสสฺ อา่ นว่า รดั -สะ สจฺจญฺจ อ่านว่า สดั -จนั -จะ

4.พยญั ชนะที่มี “นิคหติ ” ( ํ ) กํากับดา้ นบนอ่านออกเสยี งเปน็ เสยี ง “องั ”

เช่น พาลานํ อา่ นวา่ พา-ลา-นัง พุทธฺ ํ อา่ นว่า พดุ -ทัง ภควนฺตํ อ่านว่า พะ-คะ-วัน-ตัง

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวิชาภาษาไทย โรงเรียนเตรยี มอุดมศกึ ษา

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสตู รคําฉนั ท์ วชิ าภาษาไทย 2 ชั้นมัธยมศึกษาปที ่ี 4 100

5.พยญั ชนะที่ประสม “สระอ”ุ ( ุ ) และมนี ิคหติ กํากับดา้ นบนอา่ นออกเสยี ง “องุ ”

เชน่ พาหํุ อ่านวา่ พา-หงุ กาตํุ อา่ นวา่ กา-ตุง

6.พยญั ชนะทปี่ ระสม “สระอ”ิ ( ิ ) และมนี ิคหิตกํากับด้านบนอา่ นออกเสยี ง “องิ ”

เชน่ ชานิํสุ อ่านวา่ ชา-นงิ -สุ อหิสํ ก อา่ นวา่ อะ-หิง-สะ-กะ

7.พยัญชนะ ทฺว ออกเสยี ง “ท ก่ึงเสยี งรวมกับ ว” (ออกเสยี งคลา้ ย ทวั )

เช่น ทฺวาร อ่านว่า ทัว-อา-ระ เทวฺ อา่ นวา่ ทัว-เอ

8.คําทล่ี งท้ายด้วย ตฺวา อา่ นออกเสียงคล้ายคาํ ว่า “ตัวอา” (ออกเสยี งแบบเร็ว)

เช่น กตวฺ า อา่ นวา่ กัด-ตวั -อา สตุ ฺวา อา่ นว่า สุด-ตวั -อา

9.พยัญชนะ ย ที่ซ้อนหน้าตัวเองอ่านออกเสยี ง “อยั ยะ” (ห้ามออกเสียงเปน็ เอยยะ)

เช่น ปาหุเนยโฺ ย อา่ นวา่ ปา-หุ-ไนย-โย ทกั ขเิ ณยฺโย อ่านว่า ทัก-ขิ-ไนย-โย

มงคลสตู รคําฉันท์

พระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกล้าเจ้าอยู่หัวทรงนาํ มงคลสตู รมาทรงพระราชนิพนธ์เปน็ บทประพนั ธร์ ้อยกรอง

ประเภทคําฉันทเ์ มอื่ พ.ศ.2466 โดยทรงใชค้ ําประพนั ธ์ 2 ชนิด ไดแ้ ก่ กาพยฉ์ บัง 16 และอนิ ทรวเิ ชียรฉันท์ 11 ทรงใช้

คาถาภาษาบาลีต้ังแลว้ ถอดความเปน็ บทร้อยกรองอยา่ งตรงตัว การจดั ลําดับของมงคลเป็นไปตามพระคาถาเดมิ

มงคลสูตรคําฉนั ท์

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมมฺ า สมพฺ ทุ ธฺ สสฺ ฯ

ตน้ มงคลสูตร

(๑) ยญจฺ ทวฺ าทส วสฺสานิ จนิ ตฺ ยิสํ ุ สเทวกา (๓) ยํ โลกนาโถ เทเสสิ

สิบสองฉนาํ เหล่า นรอีกสุเทวา องค์โลกนาถเทศน์ วรมังคลาใด

รวมกันและตรหิ า สิริมังคลาใด (๔) สพพฺ ปาปวินาสนํ

(๒) จิรสฺสํ จินฺตยนตฺ าปิ เนว ชานิสํ ุ มงฺคลํ ยังปาปะปวงให้ ทษุ ะเสอื่ มวินาศมล

จกกฺ วาฬสหสฺเสสุ ทสสุ เยน ตตฺตกํ (๕) ยํ สุตวฺ า สพฺพทกุ เฺ ขหิ มจุ จฺ นฺตาสงฺขิยา นรา

กาลํ โกลาหลํ ชาตํ ยาว พรฺ หมฺ นเิ วสนา ชนหลาย บ่ พงึ นับ ผสิ ดบั สุมงคล

เทวามนษุ ย์ทวั่ พหภุ พประเทศใน ใดแล้วและรอดพน้ พหทุ ุกขะยายี

หมื่นจกั รวาลได้ ดํารสิ น้ิ จริ งั กาล

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวชิ าภาษาไทย โรงเรยี นเตรียมอุดมศึกษา

หนว่ ยการเรียนรู้ที่ 6 : มงคลสตู รคําฉันท์ วชิ าภาษาไทย 2 ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ 4 101

แลว้ ยงั บ่ รู้มง- คละสมมโนมาลย์ (๖) เอวมาทิคุณูเปตํ มงคฺ ลนฺตมภฺ ณาม เส.ฯ

ดว้ ยกาละลว่ งนาน บ่ มิไดส้ มประสงค์ เราควรจะกล่าวมง- คละอันประเสริฐที่

ได้เกิดซึ่งโกลา หละยิง่ มโหดม กอบดว้ ยคุณามี วรอัตถะเฉิดเฉลาฯ

ก้องถงึ ณ ชน้ั พรหม ธ สถิตสะเทือนไป

มงคลสตู ร

(๑) เอวมเฺ ม สุตํ (๗) เยน ภควา เตนปุ สงฺกมิ

องค์พระอานนทท์ ่านเลา่ วา่ ขา้ พเจา้ องค์พระภควนั ต์นัน้ ไซร้ ประทบั แหง่ ใด

ได้ฟังมาแล้วดงั นี้ ก็เขา้ ไปถึงทน่ี ่ัน

(๒) เอกํ สมยํ ภควา (๘) อุปสงฺกมิตฺวา ภควนตฺ ํ อภิวาเทตฺวา

สมัยหน่งึ พระผู้มี พระภาคชินสหี ์ ครัน้ เขา้ ใกล้แล้วจ่งึ พลัน ถวายอภิวันท์

ผโู้ ลกนาถจอมธรรม์ แดอ่ งค์สมเด็จทศพล

(๓) สาวตฺถยิ ํ วหิ รติ เชตวเน อนาถปณิ ฑฺ ิกสฺส อาราเม. (๙) เอกมนฺตํ อฏฐฺ าสิ.

ประทับ ณ เชตวนั วิหาระอัน แล้วยนื ทีค่ วรดํากล เสงีย่ มเจยี มตน

อนาถบิณฑิกไซร้ แสดงเคารพนบศีร์

จดั สรา้ งอยา่ งดีที่ใน สาวัตถใี ห้ (๑๐) เอกมนฺตํ ฐิตาโข สา เทวตา

เปน็ ทส่ี ถติ สขุ า เมื่อเทวดายนิ ดี สมควร ณ ที่

(๔) อถ โข อญฺญตรฺ า เทวตา ขา้ งหนงึ่ ดังกลา่ วแล้วนั้น

ครัง้ นัน้ แลเทวดา องคห์ นง่ึ มหา- (๑๑) ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ ฯ

นุภาพมหทิ ธฤิ์ ทธี จ่งึ ได้ทลู ถามภควันต์ ดว้ ยถ้อยประพนั ธ์

(๕) อภกิ ฺกนตฺ าย รตตฺ ยิ า อภกิ ฺกนตฺ วณณฺ า เปน็ พระคาถาบรรจงฯ

ลว่ งประถมยามราตรี เธอเปลง่ รศั มี พหู เทวา มนุสสฺ า จ มงฺคลานิ อจนิ ตฺ ยุํ

อันเรอื งระยับจับเนตร อากงขฺ มานา โสตฺถานํ พรฺ ูหิ มงฺคลมตุ ฺตมํฯ

(๖) เกวลกปปฺ ํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เทพอีกมนษุ ย์หวัง คติโสตถจิ าํ นง

แสงกายเธอปลัง่ ยังเขต สวนแห่งเจ้าเชต โปรดเทศนามง- คละเอกอดุ มดีฯ

สว่างกระจ่างทว่ั ไป (ฝา่ ยองค์สมเดจ็ พระชินสีห์ ตรสั ตอบวาที

ดว้ ยพระคาถาไพจิตร)

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวิชาภาษาไทย โรงเรียนเตรยี มอุดมศึกษา

หนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี 6 : มงคลสตู รคาํ ฉันท์ วิชาภาษาไทย 2 ช้ันมธั ยมศึกษาปที ี่ 4 102

(๑) อเสวนา จ พาลานํ ปณฑฺ ิตานญจฺ เสวนา (๗) คารโว จ นวิ าโต จ สนตฺ ฏุ ฺฐี จ กตญญฺ ตุ า
ปชู า จ ปชู นียานํ เอตมมฺ งคฺ ลมุตตฺ มํ
หนง่ึ คอื บ่ คบพาล เพราะจะพาประพฤติผิด กาเลน ธมมฺ สสฺ วนํ เอตมมฺ งฺคลมุตฺตมํ
หนง่ึ คบกะบัณฑติ เพราะจะพาประสบผล
หนึ่งกราบและบชู า อภิบชู นยี ช์ น เคารพ ณ ผูค้ วร จะประณตและนอบศีร์
ขอ้ นี้แหละมงคล อดเิ รกอดุ มดี
ปพุ ฺเพ จ กตปญุ ฺญตา อีกหนงึ่ มิได้มี จะกระดา้ งและจองหอง
(๒) ปฏริ ปู เทสวาโส จ เอตมมฺ งคฺ ลมตุ ตฺ มํ
อตฺตสมมฺ าปณิธิ จ เหมาะและควรจะสุขี ยนิ ดี ณ ของตน บ่ มโิ ลภทะยานปอง
ความอยปู่ ระเทศซงึ่ ณ อดตี ะมาดล
อกี บุญญะการที่ ณ สภาวะแหง่ ตน อกี รคู้ ุณาของ นรผปู้ ระคองตน
อีกหม่นั ประพฤตคิ วร อดิเรกอุดมดี
ข้อนแี้ หละมงคล วินโย จ สุสิกฺขิโต ฟงั ธรรมะโดยกา- ละเจริญคุณานนท์
เอตมมฺ งฺคลมตุ ตฺ มํ
(๓) พาหุสจจฺ ญจฺ สิปฺปญจฺ และกําหนดสวุ าที ข้อนแ้ี หละมงคล อดเิ รกอดุ มดี
สภุ าสิตา จ ยา วาจา จะประกอบมนุญการ
ความไดส้ ดับมาก นรเรยี นและเชย่ี วชาญ (๘) ขนตฺ ี จ โสวจสสฺ ตา สมณานญจฺ ทสสฺ นํ
อกี ศลิ ปศาสตรม์ ี ฤดแิ ห่งประชาชน
อกี หนึง่ วนิ ัยอนั จะประสิทธ์ิมนุญผล กาเลน ธมมฺ สากจฉฺ า เอตมมฺ งคฺ ลมตุ ตฺ มํ
อีกคาํ เพราะบรรสาน อดเิ รกอดุ มดี
ท้งั สีป่ ระการล้วน ปุตตฺ ทารสฺส สงฺคโห มจี ติ ตะอดทน และสถติ ณ ขนั ตี
ขอ้ น้ีแหละมงคล เอตมมฺ งฺคลมตุ ตฺ มํ
อกี หนง่ึ บ่ พึงมี ฤดดิ อื้ ทะนงหาญ
(๔) มาตาปิตอุ ุปฏฐฺ านํ ตรุ ะด้วยหทัยปรยี ์
อนากลุ า จ กมมฺ นตฺ า กถ็ นอมประหนึ่งตน หน่ึงเหน็ คณาเลศิ สมณาวราจารย์
บาํ รุงบดิ ามา- บ่ มยิ ุ่งและสบั สน
หากลูกและเมยี มี อดเิ รกอุดมดี กล่าวธรรมะโดยกาล วรกจิ จะโกศล
การงานกระทําไป
ขอ้ นแี้ หละมงคล ทง้ั สปี่ ระการล้วน จะประสทิ ธม์ิ นุญผล

ขอ้ น้ีแหละมงคล อดเิ รกอุดมดี

(๙) ตโป จ พรฺ หมฺ จรยิ ญฺ จ อรยิ สจจฺ านทสฺสนํ

นพิ ฺพานสจฉฺ ิกริ ยิ า จ เอตมฺมงคฺ ลมตุ ฺตมํ

เพยี รเผากเิ ลสล้าง มละโทษะยายี

อกี หนึ่งประพฤตดิ ี ดจุ ะพรหมพิสุทธิส์ รรพ์

เหน็ แจ้ง ณ ส่อี งค์ พระอรียสัจอนั

อาจนาํ มนุษยผ์ ัน ตริ ะข้ามทะเลวน

อีกทําพระนพิ พา- นะประจกั ษะแกต่ น

ขอ้ นแ้ี หละมงคล อดิเรกอดุ มดี

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรียนวชิ าภาษาไทย โรงเรยี นเตรียมอุดมศกึ ษา

หนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี 6 : มงคลสูตรคาํ ฉันท์ วชิ าภาษาไทย 2 ช้นั มัธยมศึกษาปที ่ี 4 103

(๕) ทานญฺจ ธมฺมจริยา จ ญาตกานญฺจ สงฺคโห (๑๐) ผฏุ ฐฺ สฺส โลกธมฺเมหิ จิตฺตํ ยสฺส น กมฺปติ

อนวชชฺ านิ กมฺมานิ เอตมมฺ งฺคลมุตตฺ มํ อโสกํ วิรชํ เขมํ เอตมฺมงคฺ ลมตุ ตฺ มํ

ใหท้ าน ณ กาลควร และประพฤติสุธรรมศรี จิตใครผิไดต้ ้อง วรโลกะธรรมศรี

อกี สงเคราะหญ์ าติที่ ปฏิบัตบิ ําเรอตน แล้วย่อม บ่ พงึ มี จะประหวั่นฤกังวล

กอบกรรมะอันไร้ ทษุ ะกล้วั และมัวมล ไร้โศกธุลสี ญู และสบาย บ่ มัวมล

ขอ้ น้ีแหละมงคล อดิเรกอดุ มดี ข้อน้ีแหละมงคล อดเิ รกอุดมดี

(๖) อารตี วิรตี ปาปา มชชฺ ปานา จ สญญฺ โม (๑๑) เอตาทิสานิ กตวฺ าน สพพฺ ตฺถมปราชติ า

อปปฺ มาโท จ ธมเฺ มสุ เอตมมฺ งฺคลมตุ ฺตมํ สพฺพตถฺ โสตฺถิํ คจฉฺ นตฺ ิ ตนฺเตสํ มงฺคลมุตฺตมนฺติ

ความงดประพฤติบาป อกศุ ล บ่ ให้มี เทวามนุษย์ทํา วรมงคลาฉะนี้

สํารวมวรนิ ทรยี ์ และสรุ า บ่ เมามล เปน็ ผู้ประเสริฐท่ี บ่ มแิ พ้ ณ แหง่ หน

ความไม่ประมาทใน พหุธรรมะโกศล ย่อมถงึ สวสั ดี สิริทุกประการดล

ข้อน้ีแหละมงคล อดิเรกอดุ มดี ข้อนี้แหละมงคล อดิเรกอุดมดีฯ

Problem #1 | จงเขียนคาํ อา่ นภาษาบาลีต่อไปนใี้ ห้ถกู ตอ้ ง

1.ยญจฺ ทฺวาทส วสสฺ านิ จนิ ฺตยํิสุ สเทวกา
อา่ นวา่ _______________________________________________________________________________________________
2.ยํ สตุ ฺวา สพฺพทกุ เฺ ขหิ มจุ ฺจนตฺ าสงฺ ขยิ า นรา
อา่ นวา่ _______________________________________________________________________________________________
3.สาวตถฺ ิยํ วหิ รติ เชตวเน อนาถปณิ ฑฺ กิ สสฺ อาราเม.
อา่ นวา่ _______________________________________________________________________________________________
4.อปฺปมาโท จ ธมเฺ มสุ เอตมฺมงฺคลมตุ ฺตมํ
อ่านวา่ _______________________________________________________________________________________________
5.มาตาปติ ุอปุ ฏฐฺ านํ ปุตตฺ ทารสฺส สงฺคโห
อ่านว่า _______________________________________________________________________________________________

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวิชาภาษาไทย โรงเรยี นเตรยี มอุดมศึกษา

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสตู รคาํ ฉนั ท์ วิชาภาษาไทย 2 ชนั้ มัธยมศึกษาปที ี่ 4 104

Problem #2 | พิจารณาขอ้ ความท่ีกาํ หนดให้ว่าสอดคลอ้ งกับมงคล 38 ประการข้อใด

1.โบราณทา่ นให้คติเตือนไวว้ ่า หา่ งสนุ ขั ใหห้ ่างศอก ห่างวอกใหห้ า่ งวา หา่ งพาลาใหห้ ่างหม่ืนโยชน์แสนโยชน์
ตอบ _________________________________________________________________________________________________
2.ไม้ขดี เพยี งก้านเดยี วอาจเผาทัง้ เมืองให้มอดไหม้ไปไดฉ้ ันใด น้าํ เมาเพียงเล็กนอ้ ยอาจทําลายทุกอยา่ งได้ฉนั น้ัน
ตอบ _________________________________________________________________________________________________
3.ค่าของคนอยทู่ ่ีผลของงาน หากทา่ นทั้งหลายปลอ่ ยใหก้ ารงานค่ังคา้ งก็เท่ากบั กาํ ลงั ทําลายคา่ ของตนเอง
ตอบ _________________________________________________________________________________________________
4.บวั มีใบอันหยดนํ้าไมอ่ าจเกาะติดได้ฉนั ใด ผทู้ าํ นิพพานให้แจง้ แล้วย่อมมีจติ อันธลุ กี ิเลสไมอ่ าจเกาะตดิ ไดฉ้ นั นัน้
ตอบ _________________________________________________________________________________________________
5.คนเปน็ อัมพาตแม้ว่าจะมีของดีวางอยรู่ ายลอ้ มรอบตัวกไ็ ม่อาจหยบิ ฉวยนํามาใช้ใหเ้ ป็นประโยชนอ์ นั ใดได้เลย

คนหัวดอ้ื วา่ ยากก็เช่นเดยี วกนั แม้จะมคี รูอาจารยด์ ีเพียงใดกไ็ มส่ ามารถถา่ ยทอดวชิ า คณุ ความดมี าใส่ตวั ได้
ตอบ _________________________________________________________________________________________________
6.อย่าหวังว่าทุกอย่างในชีวติ เราจะราบรนื่ ตลอดไป แตค่ วรหวงั ให้ตวั เราเขม้ แขง็ พอท่จี ะรับมอื ได้ เราอยใู่ นโลก

ที่มีสิ่งเหล่านีเ้ ป็นปกติ มลี าภ เสื่อมลาภ มียศ เส่อื มยศ มสี รรเสรญิ มีนนิ ทา มีทกุ ข์ และมสี ุข
ตอบ _________________________________________________________________________________________________
7.ผลไม้พันธุ์ทไ่ี ม่ดีถงึ จะพรวนดินดีอย่างไรกต็ ามอยา่ งมากก็ทาํ ใหม้ ีผลดกข้ึนบา้ ง แตจ่ ะทําให้มีรสโอชากวา่ เดมิ

น้นั คงยาก ผลไมพ้ ันธุด์ ีแมร้ ดน้ําเพยี งเล็กน้อยก็ให้ผลมากเกนิ คาด รสชาตินนั้ ก็โอชา เชน่ กนั กับผู้ทไี่ มไ่ ดส้ ่ังสม
คุณความดมี ากอ่ น เม่อื ประกอบกจิ การใด ๆ ผลแหง่ ความดีจะปรากฏเตม็ ท่กี ็ต้องใช้ความพยายามอยา่ งมาก
ตอบ _________________________________________________________________________________________________
8.นา้ํ เพยี งเลก็ น้อยก็สามารถทาํ ใหแ้ กว้ นาํ้ เต็มบรบิ ูรณ์ได้ ในทางกลบั กันแม้มนี า้ํ มากมหาศาลก็ไมส่ ามารถทาํ ให้
มหาสมุทรเต็มบรบิ ูรณ์ได้ เชน่ เดียวกันทรพั ยส์ นิ เงนิ ทองเพยี งเล็กนอ้ ยกส็ ามารถทาํ ให้ผูท้ ีพ่ อใจในสงิ่ ทตี่ นมอี ยู่
มคี วามสขุ และความพอใจได้ หากผ้ใู ดยังไม่พอใจในส่งิ ที่ตนมกี ็จะยังกระวนกระวาย กระหายอยากได้อยู่นั่นเอง
ตอบ _________________________________________________________________________________________________

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรียนวชิ าภาษาไทย โรงเรยี นเตรยี มอุดมศกึ ษา

หนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี 6 : มงคลสตู รคาํ ฉนั ท์ วชิ าภาษาไทย 2 ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 4 105

Problem #3 | จงตอบคําถามตอ่ ไปนี้ให้ถูกต้อง

1.จงอธบิ ายเหตุแห่งการแสดงธรรมเกีย่ วกบั มงคล 38 ประการ
ตอบ _________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________
2.นักเรยี นเหน็ ด้วยกบั คํากลา่ วทวี่ ่า “มงคลสตู รเปน็ คาํ สอนท่ยี ดึ หลักเหตุผลและพสิ จู นไ์ ด้” หรอื ไม่ เพราะเหตุใด
ตอบ _________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________
3.จงอธิบายความหมายของมงคลต่อไปนี้ พรอ้ มบอกประโยชน์ของการประพฤติตามมงคลดังกล่าว

3.1 อีกหนง่ึ วินัยอนั นรเรยี นและเชี่ยวชาญ
ตอบ _______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________
3.2 บาํ รุงบิดามา- ตรุ ะด้วยหทัยปรีย์
ตอบ _______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________
3.3 ความงดประพฤตบิ าป อกุศล บ่ ให้มี
ตอบ _______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________
3.4 การงานกระทําไป บ่ มยิ งุ่ และสับสน
ตอบ _______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________
3.5 หนึง่ คอื บ่ คบพาล เพราะจะพาประพฤติผิด
ตอบ _______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวิชาภาษาไทย โรงเรยี นเตรยี มอดุ มศกึ ษา

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสูตรคาํ ฉนั ท์ วิชาภาษาไทย 2 ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4 106

4.นกั เรียนคดิ ว่ามงคล 38 ประการข้อใดบ้างทสี่ ามารถนํามาประยุกต์ในการเรียน อธิบายพอสังเขป
ตอบ _________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________
5.นกั เรียนสามารถนาํ ข้อคิดทไ่ี ด้รบั จากมงคลสตู รคาํ ฉันท์มาประยุกตใ์ ช้ในชีวติ ประจาํ วนั ไดอ้ ยา่ งไรบา้ ง

ตอบ _________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________
6.จงอธบิ ายความหมายของคาํ ศัพทต์ อ่ ไปนพี้ อสังเขป

ข้อ คําศัพท์ ความหมาย
1 โกศล
2 จิรงั กาล
3 ทะเลวน
4 ทษุ ะ
5 ประถมยาม
6 อภบิ ชู นยี ช์ น
7 โสตถิ
8 มงคล
9 บรรสาน
10 มล
11 เชตวนั วิหาร
12 ภควนั ต์

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรียนวิชาภาษาไทย โรงเรยี นเตรยี มอดุ มศกึ ษา

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสูตรคําฉนั ท์ วชิ าภาษาไทย 2 ชนั้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 4 107

Problem #4 | นกั เรียนทาํ กิจกรรม “My Idol My impressions” พร้อมตอบคําถามตอ่ ไปนใี้ ห้ครบถว้ น

บุคคลตัวอย่างท่ปี ระทับใจ _________________________________________________________
1.บคุ คลตวั อย่างปฏบิ ัติตามมงคล 38 ประการข้อใดบ้าง จงอธิบายพรอ้ มยกตัวอย่างประกอบ

1.1 ________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________

1.2 ________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________

1.3 ________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________

2.นักเรยี นสามารถนาํ คุณธรรมของบคุ คลตัวอยา่ งขอ้ ใดบา้ งมาประยุกตใ์ ช้ในชีวติ ประจําวนั อธบิ ายพอสงั เขป
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวชิ าภาษาไทย โรงเรยี นเตรยี มอดุ มศกึ ษา

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสตู รคําฉนั ท์ วิชาภาษาไทย 2 ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี 4 108

แบบฝกึ หดั ทา้ ยหน่วยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสตู รคาํ ฉนั ท์

1.ผู้พระราชนพิ นธม์ งคลสูตรคาํ ฉนั ท์คือใคร
ก. พระบาทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟา้ จฬุ าโลกมหาราช
ข. พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลิศหล้านภาลยั
ค. พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ง. พระบาทสมเดจ็ พระมงกุฎเกล้าเจา้ อยหู่ ัว

2.มงคลสูตรจดั อยู่ในพระไตรปิฎกสว่ นใดและอยูใ่ นหมวดใด
ก. พระวินยั ปฎิ ก หมวดทฆี นิกาย
ข. พระวนิ ัยปิฎก หมวดมัชฌิมนิกาย
ค. พระสตุ ตนั ตปิฎก หมวดองั คุตรนิกาย
ง. พระสตุ ตันตปฎิ ก หมวดขทุ ทกนิกาย

3.ขอ้ ความใดกลา่ วไมถ่ ูกตอ้ ง
(1) มงคล 38 ประการหรอื อุดมมงคล 38 ประการเป็นธรรมท่นี าํ มาซง่ึ ความเจรญิ
(2) มงคล 38 ประการเรียงจากขอ้ ท่ีปฏบิ ัตงิ ่ายไปสู่ขอ้ ทปี่ ฏิบตั ยิ ากข้ึนตามลาํ ดบั
(3) มงคล 38 ประการเป็นพระคาถาบาลี 9 คาถาและตอนท้ายมีคาถาสรปุ 1 คาถา
(4) มงคลท่ีอยู่ในพระคาถาเดยี วกันจะมีแนวคดิ ทเ่ี กี่ยวเน่ืองและสัมพนั ธ์กนั
ก. ขอ้ ความที่ (2) เท่านน้ั
ข. ข้อความท่ี (3) เทา่ นนั้
ค. ขอ้ ความที่ (1) และขอ้ ความท่ี (3)
ง. ขอ้ ความที่ (2) และข้อความท่ี (4)

4.ขอ้ ความใดเมือ่ นาํ มาแบง่ วรรคให้ถกู ตอ้ งจะเปน็ คําประพันธป์ ระเภท “อินทรวิเชยี รฉนั ท์ 11”
ก. โดยเตม็ กตญั ญกู ตเวทติ าอนั ใหญ่ย่ิงและยากครนั ขรการณ์จะทานทน
ข. สร้างสรรคป์ ั้นงานศิลปศ์ ิลปนิ ถ่ินสยามเลื่องลอื ระบือนามทว่ั เขตคามต่างรดู้ ี
ค. ทิชงคช์ าติฉลาดยลคะเนกลคะนงึ การกษตั ริย์ลิจฉววี ารระวงั เหือดระแวงหาย
ง. ผลการชอบทั้งมวลกแ็ ต่ล้วนประโยชน์สารไ์ ทยชาตศิ าสนร์ าชาเจริญสมประสงค์ดี

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรียนวิชาภาษาไทย โรงเรยี นเตรยี มอดุ มศึกษา

หนว่ ยการเรียนรู้ที่ 6 : มงคลสตู รคําฉันท์ วิชาภาษาไทย 2 ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ่ี 4 109

5.ขอ้ ความใดสอดคลอ้ งกบั คาํ ประพันธ์ตอ่ ไปนี้

“ความอยูป่ ระเทศซึ่ง เหมาะและควรจะสุขี”

ก. อยูใ่ นประเทศทีม่ คี วามเจรญิ ทางดา้ นวัตถุ

ข. อยใู่ นประเทศอนั เป็นที่ต้งั แหง่ พระพทุ ธศาสนา

ค. อยใู่ นสถานท่ีมคี วามสุขทงั้ ทางกายและทางใจ

ง. อยู่ในหมู่ของบคุ คลท่มี คี วามดี ความงาม และความนอบนอ้ ม

6.มงคลสตู รข้อใดเปน็ ประโยชน์เบอ้ื งต้นแกผ่ ู้ทีอ่ ยูใ่ นวัยศึกษาเล่าเรียน

ก. การงานกระทาํ ไป บ่ มยิ งุ่ และสบั สน

ข. ความอยปู่ ระเทศซึง่ เหมาะและควรจะสุขี

ค. ยนิ ดี ณ ของตน บ่ มโิ ลภทะยานปอง

ง. อกี สงเคราะห์ญาติที่ ปฏบิ ัตบิ าํ เรอตน

7.ขอ้ ใดเปน็ เหตุแหง่ การแสดงธรรมเทศนาเก่ียวกับมงคล 38 ประการ

ก. ชนหลาย บ่ พึงนบั ผิสดบั สุมงคล

ใดแลว้ และรอดพน้ พหทุ กุ ขะยายี

ข. สบิ สองฉนําเหล่า นรอีกสเุ ทวา

รวมกันและตรหิ า สริ ิมงั คลาใด

ค. องคโ์ ลกนาถเทศน์ วรมังคลาใด

ยังปาปะปวงให้ ทษุ ะเสอ่ื มวนิ าศมล

ง. เราควรจะกล่าวมง- คละอนั ประเสริฐที่

กอบด้วยคุณามี วรอัตถะเฉิดเฉลา

8.พระอานนทม์ บี ทบาทอยา่ งไรในมงคลสตู รคําฉันท์

ก. เป็นผกู้ ระตนุ้ ให้เหล่าเทวดาและมนุษยท์ ้ังหลายค้นหาความเชอื่ เรือ่ งมงคล

ข. เป็นผ้ตู อบปัญหาเร่ืองมงคลและยตุ คิ วามขดั แย้งของเหลา่ เทวดาและมนษุ ย์

ค. เปน็ ผู้แนะนําเทวดาใหเ้ ขา้ เฝา้ และทลู ถามปัญหาเรื่องมงคลแดพ่ ระพุทธเจ้า

ง. เปน็ ผถู้ ่ายทอดพระธรรมเทศนามงคลสูตรของพระพทุ ธเจา้ ให้คนรนุ่ หลังไดท้ ราบ

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรียนวิชาภาษาไทย โรงเรยี นเตรียมอุดมศึกษา

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 6 : มงคลสตู รคาํ ฉันท์ วิชาภาษาไทย 2 ชน้ั มธั ยมศึกษาปีที่ 4 110

9.มงคลขอ้ ใดสอดคล้องกบั หัวใจนักปราชญ์

ก. กล่าวธรรมะโดยกาล วรกิจจะโกศล

ข. มีจิตตะอดทน และสถติ ณ ขันตี

ค. ความได้สดับมาก และกาํ หนดสวุ าที

ง. จิตใครผิได้ต้อง วรโลกะธรรมศรี

10.มงคลสูตรข้อใดท่มี นุษย์ปถุ ชุ นปฏิบัติไดย้ ากยงิ่

ก. ไรโ้ ศกธุลีสญู และสบาย บ่ มวั มล

ข. ฟงั ธรรมะโดยกา- ละเจริญคุณานนท์

ค. อีกศิลปศาสตรม์ ี จะประกอบมนญุ การ

ง. ใหท้ าน ณ กาลควร และประพฤติสธุ รรมศรี

11.คาํ ประพันธ์ตอ่ ไปน้สี อดคลอ้ งกบั มงคลสตู รข้อใด

ปลาร้าพันหอ่ ด้วย ใบคา

ใบกเ็ หมน็ คาวปลา คละคลุ้ง

คือคนหมไู่ ปหา คบเพอ่ื น พาลนา

ได้แตร่ า้ ยรา้ ยฟงุ้ เฟ่ืองให้เสยี พงศ์

ก. เห็นแจ้ง ณ สีอ่ งค์ พระอรยี สัจอนั

ข. หน่งึ คือ บ่ คบพาล เพราะจะพาประพฤติผิด

ค. หน่ึงคบกะบัณฑิต เพราะจะพาประสบผล

ง. ความงดประพฤติบาป อกุศล บ่ ใหม้ ี

12.ขอ้ ความต่อไปนสี้ อดคลอ้ งกับมงคลสตู รข้อใด

“รวงขา้ วทตี่ ้ังตรงยอ่ มปราศจากเมล็ดข้าว ต่างกับรวงขา้ วที่น้อมลงตา่ํ ย่อมมีเมลด็ ขา้ วมากมาย”

ก. อกี รคู้ ุณาของ นรผู้ประคองตน

ข. อีกหนึ่งวินัยอัน นรเรยี นและเชย่ี วชาญ

ค. อีกหนึ่ง บ่ พงึ มี ฤดดิ อ้ื ทะนงหาญ

ง. หน่ึงคอื บ่ คบพาล เพราะจะพาประพฤติผิด

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรียนวชิ าภาษาไทย โรงเรียนเตรียมอดุ มศึกษา

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสูตรคาํ ฉนั ท์ วชิ าภาษาไทย 2 ช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ 4 111

13.ขอ้ ใดไมใ่ ช่การปฏบิ ตั ิตนตามหลักมงคลสตู ร

ก. ชาวบา้ นบางระจันรว่ มมือกันต่อสกู้ บั พมา่ จนได้รบั ชัยชนะหลายครั้ง

ข. พนกั งานร้านกาแฟพดู จาสุภาพและแสดงกริ ิยาอ่อนนอ้ มตอ่ ลูกค้า

ค. ชาวไทยรว่ มกนั บริจาคเงินและสิ่งของเพอ่ื ช่วยเหลอื ผปู้ ระสบอทุ กภัย

ง. ธนภพและธดิ ารตั นอ์ บรมสง่ั สอนและเลี้ยงดลู กู ทั้ง 2 คนด้วยความเอาใจใส่

14.ข้อใดเปน็ มงคลท่ีนาํ ไปสคู่ วามหลุดพ้นจากวฏั สงสาร

ก. ให้ทาน ณ กาลควร และประพฤตสิ ธุ รรมศรี

ข. กล่าวธรรมะโดยกาล วรกจิ จะโกศล

ค. อีกหน่งึ ประพฤตดิ ี ดจุ ะพรหมพสิ ุทธสิ์ รรพ์

ง. เหน็ แจง้ ณ สี่องค์ พระอรียสัจอัน

15.ขอ้ ใดคอื อานิสงส์ของการปฏิบตั ิตามมงคลสตู ร

ก. กอบกรรมะอ้นไร้ ทุษะกล้ัวและมวั มล

ข. ความไมป่ ระมาทใน พหธุ รรมะโกศล

ค. ท้ังสี่ประการลว้ น จะประสิทธมิ์ นญุ ผล

ง. ยอ่ มถงึ สวสั ดี สริ ทิ กุ ประการดล

16.ข้อความต่อไปน้ีสอดคลอ้ งกับมงคลสูตรข้อใด

“ธมโฺ ม หเว รกขฺ ติ ธมฺมจาริํ - ธรรมนั้นแลย่อมรกั ษาผู้ประพฤติธรรม”

ก. ยนิ ดี ณ ของตน บ่ มโิ ลภทะยานปอง

ข. หนงึ่ เหน็ คณาเลิศ สมณาวราจารย์

ค. ให้ทาน ณ กาลควร และประพฤติสุธรรมศรี

ง. เพียรเผากเิ ลสล้าง มละโทษะยายี

17.แนวคดิ ที่สาํ คัญที่สุดของมงคลสูตรตรงกบั ข้อใด

ก. ความเจรญิ รุ่งเรอื งในชีวติ เกิดจากการประพฤติปฏบิ ัติของตน

ข. ธรรมยอ่ มนําไปสู่หนทางแหง่ ความสงบสขุ อยา่ งแทจ้ ริง

ค. การทําจติ ใจใหบ้ ริสทุ ธิส์ ะอาดปราศจากกเิ ลสถือเป็นมงคล

ง. ผูป้ ฏบิ ัตธิ รรมยอ่ มนาํ สันตสิ ุขมาสตู่ นเองและสังคม

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรียนวชิ าภาษาไทย โรงเรียนเตรียมอดุ มศึกษา

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 6 : มงคลสูตรคําฉันท์ วิชาภาษาไทย 2 ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 4 112

18.ข้อใดไมม่ ีคําศัพท์ท่หี มายถึง “พระพุทธเจ้า”

ก. องคพ์ ระภควันต์น้นั ไซร้ ประทับแหง่ ใด

ก็เขา้ ไปถงึ ทนี่ ้ัน

ข. คร้ังน้ันแลเทวดา องคห์ น่งึ มหา-

นุภาพมหทิ ธ์ฤิ ทธี

ค. คร้นั เข้าใกล้แลว้ จง่ึ พลนั ถวายอภวิ ันท์

แดอ่ งค์สมเด็จทศพล

ง. สมัยหนึ่งพระผู้มี พระภาคชนิ สีห์

ผูโ้ ลกนาถจอมธรรม์

19.มงคลสูตรข้อใดสอนให้ประชาชนมคี วามสนั โดษ

ก. อกี ทาํ พระนพิ พา- นะประจักษะแกต่ น

ข. มจี ติ ตะอดทน และสถิต ณ ขนั ตี

ค. ยนิ ดี ณ ของตน บ่ มิโลภทะยานปอง

ง. จิตใครผไิ ด้ตอ้ ง วรโลกะธรรมศรี

20.ข้อความตอ่ ไปน้สี อดคลอ้ งกับมงคลสูตรข้อใด

“นมิ ิตฺตํ สาธุรปู านํ กตญญฺ กู ตเวทิตา - ความกตัญญูเป็นเครอื่ งหมายของคนด”ี

ก. ตโป จ พฺรหมฺ จริยญฺ จ อริยสจจฺ านทสสฺ นํ

ข. ขนฺตี จ โสวจสฺสตา สมณานญฺจ ทสฺสนํ

ค. คารโว จ นิวาโต จ สนฺตฏุ ฺฐี จ กตญญฺ ตุ า

ง. พาหุสจจฺ ญจฺ สิปปฺ ญจฺ วนิ โย จ สสุ ิกฺขโิ ต

21.คาํ กลา่ วในขอ้ ใดสอดคล้องกบั คาํ สอนในมงคลสูตร

ก. มงคลเกดิ จากการบูชา ชีวิตพฒั นาก้าวหน้าไกล

ข. มงคลเกดิ ดว้ ยวาจาใจ ทาํ ทกุ สิ่งเพ่อื ให้ชีพสขุ สนั ต์

ค. มงคลเกดิ กอ่ แก่ชพี น้นั ด้วยตนมนั่ มงุ่ กระทาํ คุณความดี

ง. มงคลเกดิ จากศภุ ดถิ ี ทรพั ย์สินมมี ่ันคงมสิ งสัย

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวิชาภาษาไทย โรงเรียนเตรยี มอดุ มศึกษา

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 : มงคลสตู รคาํ ฉนั ท์ วชิ าภาษาไทย 2 ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4 113

22.ข้อใดเปน็ สาระสําคัญของคําประพนั ธ์ตอ่ ไปนี้

“เหน็ แจง้ ณ ส่อี งค์ พระอรยี สจั อัน

อาจนํามนุษย์ผัน ติระข้ามทะเลวน”

ก. ความหลดุ พ้นจากสงสารวฏั ด้วยปัญญา

ข. การสร้างสมบญุ บารมีดว้ ยการศกึ ษาอรยิ สัจ 4

ค. อานสิ งสท์ ่ีสง่ ผลให้ไปเกดิ ในภพภูมิที่สูงยิ่งขึน้

ง. กศุ ลจากการเคารพบชู าพระอรยิ สาวก

23.มงคลขอ้ ใดสอดคลอ้ งกบั ศีลห้า

ก. การงานกระทําไป บ่ มิย่งุ และสับสน

ข. ใหท้ าน ณ กาลควร และประพฤตสิ ธุ รรมศรี

ค. หนึง่ คอื บ่ คบพาล เพราะจะพาประพฤตผิ ดิ

ง. สาํ รวมวรินทรีย์ และสรุ า บ่ เมามล

24.คาํ ทข่ี ีดเส้นใต้ในคาํ ประพนั ธ์ต่อไปนม้ี ีความหมายตรงกับขอ้ ใด

“ไดเ้ กิดซงึ่ โกลา- หละยงิ่ มโหดม

ก้องถึง ณ ชน้ั พรหม ธ สถิตสะเทอื นไป”

ก. พระพรหมผเู้ ป็นเทพสูงสุดองคห์ นง่ึ ตามคตขิ องศาสนาฮินดู

ข. พรหมโลกอนั ประกอบดว้ ยรปู พรหมและอรปู พรหม

ค. พรหม คือ ผบู้ รรลุฌานขนั้ ต่าง ๆ แลว้ ไปเกิดในสวรรค์ชั้นพรหม

ง. พรหมเปน็ ทพี่ ึ่งของคนทั่วไป ดุจดงั บดิ ามารดาเป็นพรหมของบุตร

25.คําทขี่ ีดเส้นใตใ้ นคาํ ประพันธ์ต่อไปนม้ี ีความหมายตรงกบั ขอ้ ใด

“เหน็ แจง้ ณ สอ่ี งค์ พระอรียสจั อัน

อาจนาํ มนุษย์ผนั ตริ ะขา้ มทะเลวน”

ก. หมนุ ตามโชคชะตาของชวี ติ

ข. พน้ จากการเวยี นวา่ ยตายเกิด

ค. กาํ หนดบาปบุญคณุ โทษด้วยตนเอง

ง. ถอยห่างจากบาปอันทาํ ให้จติ ใจเศร้าหมอง

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวิชาภาษาไทย โรงเรียนเตรยี มอดุ มศกึ ษา

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 6 : มงคลสตู รคาํ ฉันท์ วชิ าภาษาไทย 2 ชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 4 114

26.ข้อใดคือสง่ิ ท่ีจัดว่าเป็นเหตุแหง่ ความเจริญกา้ วหน้าท่ีเด่นชัดทส่ี ุดในมงคลสูตรคําฉันท์

ก. หลกั เจริญธรรมในชวี ิตประจาํ วันและการอนุเคราะหเ์ พ่อื นมนุษย์

ข. การประพฤตปิ ฏบิ ัติตนและการฝกึ ทาํ จิตใจตามหลักพทุ ธธรรม

ค. การศกึ ษาบทบาทและความสมั พนั ธข์ องหน้าทม่ี นุษย์ในสังคม

ง. ความเคารพสกั การะต่อสถาบันสาํ คัญและส่งิ ศักด์สิ ทิ ธ์ิในโลก

27.ข้อใดมใิ ช่ธรรมทป่ี รากฏในมงคล 38 ประการ

ก. เป็นผ้กู ตญั ญูรู้คุณ เคยทําบญุ ไวแ้ ต่กาลก่อน

ข. มวี าจาเป็นสุภาษติ มจี ิตเกษมปลอดโปร่ง

ค. ไม่เบยี ดเบยี นผูอ้ ่นื เปน็ ผตู้ ่นื เม่อื ฟงั ธรรม

ง. ยนิ ดดี ้วยของของตน ให้ทานคนเม่อื มีโอกาส

28.ข้อใดกล่าวถงึ คําท่ีขดี เสน้ ใต้ในบทประพนั ธต์ อ่ ไปนไี้ ด้ถกู ตอ้ ง

“องค์พระอานนทท์ ่านเล่า วา่ ขา้ พเจ้า

ได้ฟังมาแล้วดังน้ี”

ก. เปน็ ผทู้ ่ีไปคา้ ขายและไดฟ้ ังธรรมจากพระพทุ ธเจา้ ท่ีกรงุ ราชคฤหจ์ นบรรลโุ สดาบนั

ข. เปน็ พระอคั รสาวกเบอื้ งซ้ายของพระพุทธเจา้ และเป็นเอตทคั คะในด้านผู้มฤี ทธ์มิ าก

ค. เปน็ พระอคั รสาวกเบ้ืองขวาของพระพทุ ธเจ้าและไดร้ ับการยกยอ่ งว่าเปน็ เลิศดา้ นสตปิ ัญญา

ง. เป็นพระอรหนั ต์ผ้ไู ดร้ ับการยกย่องจากองคพ์ ระสัมมาสัมพุทธเจา้ วา่ เปน็ เอตทัคคะ 5 ประการ

29.ขอ้ ใดมีคําทเ่ี กดิ จากการลงอปุ สรรคและปจั จัยของภาษาบาลสี ันสกฤต

ก. หนงึ่ กราบและบูชา อภบิ ูชนีย์ชน

ข. อกี บุญญะการที่ ณ อดีตะมาดล

ค. อีกคําเพราะบรรสาน ฤดิแหง่ ประชาชน

ง. หน่ึงเห็นคณาเลิศ สมณาวราจารย์

STUDY THAI WITH CAPTAIN | เอกสารประกอบการเรยี นวิชาภาษาไทย โรงเรียนเตรยี มอดุ มศกึ ษา

หนว่ ยการเรียนรู้ที่ 6 : มงคลสูตรคําฉนั ท์ วชิ าภาษาไทย 2 ช้ันมธั ยมศกึ ษาปีที่ 4 115

30.ขอ้ ใดเป็นมงคลตามทป่ี รากฏในมงคลสตู ร

ก. เกิดเป็นหญิงใหเ้ หน็ วา่ เปน็ หญิง อยา่ ทอดท้ิงกริ ิยาอัชฌาสัย

ข. แลว้ สอนว่าอยา่ ไว้ใจมนษุ ย์ มันแสนสุดลึกลาํ้ เหลอื กาํ หนด

ค. เมือ่ พ่อแมแ่ ก่เฒา่ ชรากาล จงเล้ียงท่านอยา่ ใหอ้ ดระทดใจ

ง. ใหก้ ําหนดจดจาํ แตค่ ําชอบ ผดิ ระบอบแบบกระบวนอยา่ ควรถอื

เฉลยแบบฝกึ หัดท้ายหนว่ ยการเรียนรู้ที่ 6
1 ง 2 ง 3 ข 4 ก 5 ค 6 ก 7 ข 8 ง 9 ค 10 ก
11 ข 12 ค 13 ก 14 ง 15 ง 16 ค 17 ก 18 ข 19 ค 20 ค
21 ข 22 ก 23 ง 24 ข 25 ข 26 ข 27 ค 28 ง 29 ก 30 ค

คะแนนทไี่ ด้ บนั ทกึ เพมิ่ เตมิ

______________
/ 30 คะแนน