ทัศนธาตุ

การนาทศั นธาตุ
ไปใชใ้ นงานทศั นศิลป์

วิชา ทศั นศิลป์ ม.๑
โรงเรียนมธั ยมบา้ นบางกะปิ

ปีการศึกษา ๒๕๖๓

ทศั นศิลป์

ทศั นศิลป์ คือ งานท่ีรับรูไ้ ดด้ ว้ ยการเห็นและสมั ผสั ไดด้ ว้ ยการจบั ตอ้ ง แบง่ ออกเป็นดา้ นวิจิตรศิลป์
และดา้ นการออกแบบ และทศั นศิลป์ ประกอบดว้ ยทศั นธาตุ

ทศั นธาตุ คือ ธาตุแหง่ การมองเห็นหรื อสว่ นประกอบตา่ ง ๆ ท่ีสาคญั ในงานศิลปะหรื อทศั นศิลป์
ไดแ้ ก่ จุด เสน้ สี น้าหนักแสงเงา ท่ีวา่ ง รูปร่าง รูปทรง ลกั ษณะพ้ืนผิว

โ ด ย ใ น ง า น ทัศ น ศิ ล ป์ จ ะ มี
ความสมั พนั ธก์ บั ธรรมชาติและส่ิงแวดลอ้ ม
อย่างมาก เพราะส่ิ งต่าง ๆ ท่ีอยู่ใน
ธรรมชาติ หรื อ อยู่รอบ ๆ ตวั เรา ลว้ น
สร้างแรงบันดาลใจ ให้เราสามารถ
สร้างสรรคผ์ ลงานศิลปะท่ีออกมาจาก
จิตใจของเรา

ธรรมชาติและสิ่งแวดลอ้ ม ต่างกนั อย่างไร ?

ธรรมชาติ ไดแ้ ก่ มนุ ษย์ดว้ ย ส่ิงแวดลอ้ ม หมายถึง ส่ิงตา่ ง ๆ ท่ีอยู่
กนั เอง สตั ว์ พืช ภูเขา ทุง่ ดอกไม้ แมน่ ้า รอบตวั ของมนุษย์ ทงั้ ส่ิงท่ีเป็ นธรรมชาติซ่ึง
ทะเล ทอ้ งฟ้า ฯลฯ ซ่ึงเป็นแรงบนั ดาลใจ เกิดข้ึนเอง และส่ิงท่ีมนุษยส์ รา้ งหรือพฒั นาข้ึน
ใหเ้ รานามาสรา้ งงานทศั นศิลป์ ท่ีมีผลตอ่ อารมณค์ วามรูส้ ึกตา่ ง ๆ และเป็นแรง
บนั ดาลใจใหเ้ กิดการสรา้ งสรรคง์ านทศั นศิลป์

แตท่ งั้ ธรรมชาติและ ภาพวาดสีน้า
ส่ิงแวดลอ้ มท่ีมนุษยส์ รา้ งข้ึน
มีส่วนประกอบท่ ีเหมื อน กนั
แฝงอยู่ น่ันคือ ทัศนธาตุ
ไดแ้ ก่ จุด เสน้ น้าหนัก ท่ี
ว่าง รู ปร่าง รู ปทรง และ
ลัก ษ ณ ะ ผิ ว ท่ี ส า ม า ร ถ
นามาใชส้ ร้างสรรคผ์ ลงาน
ศิลปะ ทาใหเ้ กิดความงาม
ปรากฏแกส่ ายตา

เสน้

เสน้ (line) หมายถึง การนาจุดมาวางเรียงตอ่ เน่ืองกนั หรือการลากเสน้ ระหวา่ งจุดหรื อการขูดขีด
เป็นร้ิวรอยตา่ ง ๆ เสน้ เป็นพ้ืนฐานสาคญั ของการวาดภาพ เพราะสามารถใช้ ในการร่างภาพ เขียนรูปร่าง
รูปทรง ใชใ้ นการแรเงา และนามาจดั องคป์ ระกอบ หรือใชเ้ ป็นจุดเร่ิมตน้ ในการประดิษฐส์ รา้ งสรรคง์ านตา่ ง
ๆ ได้

เน่ืองจากเสน้ ใหค้ วามรูส้ ึกตอ่ อารมณจ์ ิตใจของมนุษย์ เราจึงสามารถนาเสน้ มาสร้างสรรคเ์ ป็นงาน
ศิลปะท่ีใหค้ ุณคา่ ทางความงามและอารมณค์ วามรูส้ ึกไดโ้ ดยงา่ ย

เสน้ ตง้ั หรื อ เสน้ ด่ิง ใหค้ วามรู้สึก
ทางความสูง สงา่ มน่ั คง แข็งแรง หนักแน่นเป็น
สญั ลกั ษณข์ องความซ่ือตรง

นามาใชส้ ร้างวตั ถุใหด้ ูแข็งแรงและ
สง่างาม เช่น ตึก อาคาร บา้ นเรื อน และ
ส่ิงกอ่ สรา้ งโดย มนุษย์ เป็นตน้

เสน้ นอน ใหค้ วามรูส้ ึกทางความกวา้ ง สงบ
ราบเรียบ น่ิง ผอ่ นคลาย

นามาทาใหง้ านศิลปะ มีความกวา้ งมากข้ึน
เชน่ เสน้ ขอบฟา้ ถนน เป็นตน้

เสน้ เฉียง หรื อ เสน้ ทะแยงมุม ให้
ความรูส้ ึก เคล่ือนไหว รวดเร็ว

นิ ยมนามาวาดแสดงการเคล่ ื อนไหว
ทิศทางของสายฝนและลม

เสน้ หยกั หรื อ เสน้ ซิกแซก แบบฟนั ปลา
ใหค้ วามรูส้ ึก เคล่ือนไหว อยา่ งเป็นจงั หวะ มีระเบียบ
อนั ตราย

นามาวาดส่ิงท่ีส่ือวา่ อนั ตราย

เสน้ โคง้ ใหค้ วามรูส้ ึก เคล่ือนไหวอ
ยางชา้ ๆ ล่ืนไหล ต่อเน่ื อง สุภาพ ออ่ นโยน
นุ่มนวล มีชีวิต

นามาใช้วาดส่ิ งมี ชี วิ ต วัตถุ ท่ี ให้
ความรูส้ ึกเคล่ือนไหว

เสน้ ประ ใหค้ วามรู้สึกท่ีไมต่ ่อเน่ื อง
ขาด หาย ไมช่ ดั เจน

นามาวาดส่ิงท่ีไมป่ ะติดปะตอ่ กนั เชน่
เสน้ ถนน เป็นตน้

น้าหนกั และแสงเงา

น้าหนกั (valve) หมายถึง คา่ ของแสงและเงาท่ีทาให้
ภาพพึงปรากฏ มีน้าหนกั ออ่ นแก่ และมีมิติหรือมีความต้ืนลึก ซ่ึงมี
ผลตอ่ อารมณ์ และความรูส้ ึกของมนุษย์ แตเ่ ดิมเรารูจ้ กั กนั แตเ่ ร่ือง
ของแสงเงาซ่ึงเป็นสว่ นประกอบพ้ืนฐานของงานทศั นศิลป์

แสงเงา (light & shade) หมายถึง ลกั ษณะของแสงท่ี
สอ่ งมากระทบวตั ถุ ทาใหเ้ กิดแสงสวา่ งบริเวณท่ีแสงส่องมากระทบ
และเกิดเงาบริเวณท่ีไมไ่ ดร้ ับแสงรวมทง้ั เกิดเงาตกทอดของวตั ถุน้ัน
ลงบนพ้ืนในทิศทางตรงกนั ขา้ มกบั แสง น้าหนกั และแสงเงามีคุณคา่
ในการสร้างภาพใหม้ ีมิติความต้ืนลึก มีระยะใกลไ้ กล มีความ
เหมือนจริง และเกิดคุณคา่ ทางความงาม

คา่ น้าหนักหรือแสงเงาในธรรมชาติ ทาใหเ้ รามองเห็นความต้ืน
ลึกและเกิดแรงบนั ดาลใจใหเ้ รานามาถา่ ยทอดเป็นงานศิลปะ

การใชน้ ้าหนักแสงและเงาเขา้ มาในงานศิลปะ จะชว่ ยใหภ้ าพวาด
ดูสมจริงมากข้ึน และทาใหว้ ตั ถุไมล่ อยอยูใ่ นอากาศ



การจดั วาง

การจดั วาง (Composition) เป็นหวั ใจสาคญั ของการ
สรา้ งงานศิลปะใหม้ ีความสวยงาม สามารถดึงดูดสายตา ทาให้มี
ความน่าสนใจในช้ินงาน และทาใหง้ านไมน่ ่าเบ่ือ

การจดั วาง

จุดเดน่ ของภาพนิยมวาดใหไ้ มเ่ กิน 20% ของภาพรวม
และไมจ่ ดั วางอยูก่ ลางภาพ เพ่ือทาใหภ้ าพวาดมีความน่าสนใจ และ
ใชส้ ีเขา้ มาชว่ ยสรา้ งจุดเดน่ ของภาพอกี ทาง

พ้ืนที่ว่าง

ที่ว่างหรือบริเวณว่าง (space) หมายถึง
ชอ่ งวา่ งของภาพหรื อพ้ืนท่ีวา่ ง ทง้ั ในบริ เวณลอ้ มรอบ
รูปทรง พ้ืนท่ีระหวา่ งรูปทรงหรือพ้ืนท่ีวา่ งภายในรูปทรง
ซ่ึงจะชว่ ยใหเ้ รามองเห็นภาพท่ีแลดูท่ีปลอดโปร่ง ผอ่ น
คลาย ไมอ่ ึดอดั และมีคุณคา่ ทางความงาม

ภาพท่ีไมม่ ีท่ีวา่ งเลยอาจทาใหแ้ ละดูทึบตนั
ขาดมิติ ทาใหอ้ ึดอดั ไม่สาบตา ไม่สบายใจและมี
คุณคา่ ทางความงามนอ้ ย

พ้ืนท่ีวา่ งในธรรมชาติท่ีทาใหร้ ูส้ ึกผอ่ นคลาย
สรา้ งแรงบนั ดาลใจในการสรา้ งสรรคผ์ ลงานศิลปะ ให้
มีคุณคา่ ทางความงามมากข้ึน

ภาพวาด เทคนิคสีน้า

การสร้างพ้ืนท่ีวา่ งในภาพวาด ชว่ ยทาให้
ภาพเกิดคุณคา่ ทางความงาม สรา้ งความผอ่ นคลายให้
ผูท้ ่ีไดช้ มผลงานศิลปะ

ภาพถา่ ย

รปู ร่าง - รปู ทรง

รปู ร่าง (shape) หมายถึง เสน้ รอบนอกของ รปู ทรง (form) หมายถึง รูปวตั ถุ ส่ิงของ
วตั ถุ ส่ิงของเคร่ืองใช้ คน สตั ว์ ตน้ ไม้ เป็นตน้ มีลกั ษณะ เคร่ื องใช้ คนสตั ว์ ตน้ ไม้ เป็ นตน้ มีลกั ษณะเป็ น ๓ มิติ
เป็น ๒ มิติ คือ มีความกวา้ ง – ยาว คือ มีความกวา้ ง –ยาว – หนา

รปู ร่าง (shape) รปู ทรง (form)

รู ปร่างและรู ปทรงเป็ นส่ิงสาคัญ
อย่างมากในการสร้างสรรค์งานศิลปะ ท้ัง
รูปร่างและรูปทรง สามารถชว่ ยเพ่ิมคุณคา่ ทาง
ความงาม ความสมจริง และมิติของผลงาน
ศิลปะใหม้ ากย่ิงข้ึน

สี

สี (colour) หมายถึง แสงท่ีตกกระทบ
วตั ถุแลว้ สะทอ้ นเขา้ สายตาใหเ้ ห็นเป็นสีต่าง ๆ ซ่ึง
จาเป็นตอ้ งมีแสงสวา่ งสอ่ งกระทบวตั ถุน้ัน ๆ เราจึง
เห็ นสีและความสวยงามได ้

สี นับวา่ มีความเก่ียวขอ้ งกบั อารมณแ์ ละ
ความรู้สึ กของมนุ ษย์เป็ นอย่างมาก และเป็ น
ประโยชน์ในการสรา้ งงานศิลปะ สรา้ งจุดเดน่ ของ
ภาพ และความสวยงามมีชีวิตชีวา

สีแดง

ความรอ้ นแรง ความรัก ความต่ืนเตน้
เรา้ ใจ อนั ตราย มีอานาจ

สีเหลือง

สวา่ ง เล่ือมใส ศรทั ธา ความรุ่งเรือง

สีเขียว

สดช่ืน มีชีวิต เจริญงอกงาม

สีน้าเงิน

สงบ สุขุม สนั ติภาพ ภูมิฐาน

สีสม้

สดใส ต่ืนตวั อบอนุ่

สีม่วง

ล้ีลบั ปริศนา โดดเด่ียว

สีน้าตาล

เกา่ แก่ หนกั แน่น เงียบขรึม

สีฟ้ า

กวา้ งขวาง นุ่มนวล ประณีต เรียบรอ้ ย

บริสุทธ์ิ สะอาด สุภาพ เรียบรอ้ ย

สีดา

ลึกลบั มืด

พ้ืนผิว

ลกั ษณะผิว (texture) หมายถึง พ้ืนผิวของวตั ถุท่ีเรา
มองเห็นและสมั ผสั ได้ และใหค้ วามรูส้ ึกตอ่ อารมณ์จิตใจแตกตา่ ง
กนั เชน่ ผิวหยาบใหค้ วามรูส้ ึกกระดา้ ง มีมิติ ผิวขรุขระใหค้ วามรูส้ ึก
ไมร่ าบร่ื น มีอุปสรรค น่าต่ืนเตน้ ผิวละเอียดใหค้ วามรูส้ ึกนุ่มนวล
กลมกลืน ออ่ นโยน ผิวมนั ใหค้ วามรูส้ ึกโดดเดน่ สะทอ้ นแสง ผิว
ดา้ นใหค้ วามรูส้ ึกราบเรียบ สงบน่ิง เป็นตน้

ลกั ษณะผิวในธรรมชาติ ในธรรมชาติท่ีเราประสบพบเห็นจะมีลกั ษณะพ้ืนผิวท่ีแตกตา่ งกนั เชน่
ผิวหยาบของหนังชา้ ง ผิวขรุขระของเปลือกไม้ ผิวละเอียดของเม็ดทราย ผิวมนั ของใบไม้ เป็ นตน้ พ้ืนผิว
ในธรรมชาติเหลา่ น้ี เราสามารถนามาเป็นแนวทางในการเขียนภาพ หรือนาวสั ดุเหลา่ น้ีมาสรา้ งสรรคง์ าน
ศิลปะไดอ้ ยา่ งงดงามและมีคุณคา่

ลกั ษณะผิวในธรรมชาติท่ีสามารถเห็นอยูท่ ว่ั ไป และเรา้ ความสนใจใหม้ นุษยน์ ามาสรา้ งงาน
ศิลปะ

ภาพถา่ ย ภาพวาด

งานประจาหน่วยการเรียนรู้

ให้ นักเรียนวาดภาพการละเล่นของเด็กไทย โดยใช้ ทัศนธาตุในการ
สร้างสรรค์ผลงาน พร้อมตกแต่งให้สวยงาม ลงในกระดาษ A4

- ส่งความคืบหน้า วนั ที่ 19 มกราคม 2564 โดยการถ่ายรูปส่งในคอมเมนต์ Facebook กล่มุ วชิ าทศั นศิลป์
- ส่งงานสมบูรณ์ วนั ท่ี 26 มกราคม 2564 โดยการถ่ายรูปส่งในคอมเมนต์ Facebook กล่มุ วชิ าทศั นศิลป์
- ส่งงานจริง วนั เปิ ดเรียนปกติ