กล่องความรู้กินได้การทำลูกประคบสมุนไพรสด

ชุดความรู้ทามาหากนิ
“การทาลูกประคบสมุนไพรสด”

สว่ นท่ี 3 :
ลงมือทา

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมวิ บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วภิ าวดรี ังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชุดความรู้ทามาหากนิ
“การทาลกู ประคบสมนุ ไพรสด”

3.1 กระบวนการผลติ
- กระบวนการ/ข้ันตอนในการทา
ขั้นตอนการเตรยี มสมนุ ไพร

• นาสมุนไพรท้ังหมดมาทาความสะอาด ล้างเศษดนิ ท่ีติดมากับสมนุ ไพร
ออกใหห้ มด พักไวใ้ ห้สะเดด็ น้า

• หัน่ หวั ไพล ขมนิ้ ชัน ตะไคร้ ผิวมะกรดู ตาพอหยาบๆ
• นาใบมะขาม ใบส้มปอ่ ย ผสมกับสมนุ ไพรในข้อที่ 1 เสรจ็ แลว้ ให้ใส่

เกลือ การบูร คลกุ เคลา้ ให้เปน็ เนอื้ เดียว แตอ่ ยา่ ให้แฉะเปน็ น้า
• แบ่งตัวยาทคี่ ลุกเคลา้ เรียบรอ้ ยแล้วใส่ผา้ ดิบห่อเป็นลกู ประคบประมาณ

ลูกส้มโอ รัดดว้ ยเชอื กให้แนน่

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมวิ บลิ ดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วภิ าวดีรังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชดุ ความรู้ทามาหากนิ
“การทาลูกประคบสมุนไพรสด”

3.1 กระบวนการผลติ
- กระบวนการ/ขั้นตอนในการทา
ข้ันตอนการหอ่

• นาส่วนทั้งหมดมาวางตรงกลางของผ้า เร่ิมต้นจับมุมผ้า 2 มุม ข้ึนมา
ทบกัน โดยจับทีละมมุ จนครบทง้ั 4 มมุ จากนั้นจะเกดิ มุมผา้ ขน้ึ มาอีก 4
มมุ ใหร้ วบมมุ ผ้าท่ีละมมุ อีกครัง้ หนึ่งจนครบท้ัง 4 มุม

• แต่งชายผ้าให้เรียบร้อย ซ้อนกันเป็นชายเดียว จากน้ันค่อยๆจัดแต่ง
ลกู ประคบใหเ้ ป็นรูปทรงกลมที่สวยงาม

• เม่ือได้ลูกประคบเป็นรปู ทรงกลมที่สวยงามแล้ว ให้นาเชือกมาพับครึ่ง
รอ้ ยเป็นห่วงให้ชายท้ังสองเท่ากัน จากน้ันพันทบกัน 2 รอบแล้วผูกให้
แน่นด้วยเง่ือนตาย 1 รอบ ก็จะทาให้เหลือปลายผ้าท่ีเท่ากันท้ังสอง
ขา้ ง จากนน้ั จึงคอ่ ย ๆ จดั ระเบยี บชายผา้ ในสว่ นท่จี ะทาดา้ มจบั

• การทาด้ามจับ โดยการจับชายผ้าที่เหลือมาซ้อนกันให้เรียบร้อย
เสรจ็ แล้วพับเข้าหากันเพื่อเก็บซอ่ นชายผา้ ท้ังสองด้าน

สานักงานบริหารและพฒั นาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมวิ บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วภิ าวดรี ังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชดุ ความรู้ทามาหากิน
“การทาลูกประคบสมนุ ไพรสด”

3.1 กระบวนการผลติ
- กระบวนการ/ขั้นตอนในการทา
ขน้ั ตอนการหอ่

• หลังจากที่เราจัดแต่งและซ่อนชายผ้าเป็นท่ีเรียบร้อยแล้ว ให้พับลงมา
ประมาณ 2 นิ้วครง่ึ เพอ่ื ทาด้ามจับใช้ปลายเชือกเส้นเดิมมาพนั ทบกันอีก
2 รอบโดยการผกู แบบเงื่อนตายใหแ้ นน่ อีกครง้ั หนึ่ง

• จากนั้นให้ซ่อนปลายเชือกไว้ในซอกผ้าตรงรอยพับที่เป็นด้าม จับ
และเพื่อให้ลูกประคบมีความแข็งแรงสวยงาม คงทนต่อการใช้งาน
ใหน้ าเชอื กปา่ นผูกให้แนน่ อีกครั้งโดยผูกแบบเงื่อนตาย ให้ปลายด้านหนึ่ง
ยาวประมาณ 2 นิ้วครึ่ง เสร็จแล้วให้ยกข้ึนมาแนบกับด้ามจับใช้ปลาย
เชือกส่วนที่ ยาวกว่าค่อย พันขึ้นมา โดยใช้ปลายนิ้วไล่กดเชือก
ใ ห้ แ น่ น ก า ร ท า เ ช่ น น้ี จ ะ ท า ใ ห้ เ ชื อ ก เ รี ย ง กั น ดู ส ว ย ง า ม แ ล ะ เ ป็ น
ระเบียบ เมื่อพันจนสุดชายเชือกแล้วให้ผูกเง่ือนตายไว้กับปลายเชือก
เส้นที่แนบไว้กับด้ามจับในตอนแรก จากนั้นซ่อนปลายไว้ในซอกผ้า
ที่เปน็ ดา้ มจบั เพียงเท่าน้ีก็จะไดล้ กู ประคบท่สี วยงามพร้อมใชง้ าน

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บลิ ดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดรี ังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชุดความรทู้ ามาหากิน
“การทาลูกประคบสมุนไพร”

- วัตถุดิบ

ไพล ขมน้ิ ชนั

มะกรูด ตะไคร้

ใบมะขาม ใบสม้ ป่อย

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมวิ บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดีรังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชดุ ความรู้ทามาหากนิ
“การทาลูกประคบสมุนไพร”

- วตั ถุดบิ

เกลือ การบูร

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บลิ ดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วภิ าวดรี ังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชุดความรู้ทามาหากิน
“การทาลกู ประคบสมุนไพร”

- เครื่องมือ/อุปกรณ์

มีด เขยี ง

กาละมงั ครก

เชือก ผ้าดบิ

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดีรังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชุดความรทู้ ามาหากิน
“การทาลกู ประคบสมนุ ไพร”

- การจดั การกาลังคน

แรงงานท่ีใช้ ทาดว้ ยตัวเองได้ หรอื ถ้าจาเป็นตอ้ งใชแ้ รงงานช่วย
กป็ ระมาณ 2 คน

- เคล็ดลับในกระบวนการผลติ

• ใช้สมุนไพรทมี่ ีคุณภาพ
• การตาสมนุ ไพรอยา่ ใหล้ ะเอยี ดมากเกนิ ไป
• การนาสมุนไพรมาคลุกเคลา้ กันอยา่ ใหแ้ ฉะเปน็ นา้

สานักงานบริหารและพฒั นาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บลิ ดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วภิ าวดรี ังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชุดความรู้ทามาหากนิ
“การทาลกู ประคบสมุนไพร”

3.2 การบรหิ ารจัดการ
- การเงนิ /การลงทุน

• ใช้เงินลงทุนประมาณ 1,440 บาท สาหรับเป็นค่าวัตถุดิบ อุปกรณ์
และคา่ แรงงาน

• สามารถใชเ้ งนิ ส่วนตัวลงทุนได้
• ใช้เงนิ ในการจัดซือ้ วัตถุดบิ ทีเ่ ปน็ สมุนไพร
• ลงทุนตอ่ รอบ 1 ครง้ั ใชเ้ งินลงทุน 1,440 บาท ทาได้ 80 ลกู
• ขายลูกละ 50 บาท เป็นเงิน 4,000 บาท กาไร 2,560 บาท ( 1 เดือนทา

3 รอบ เป็นเงนิ 7,680 บาท)

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วภิ าวดรี ังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชดุ ความรู้ทามาหากนิ
“การทาลกู ประคบสมุนไพร”

3.2 การบริหารจัดการ
- การตลาด

• ขายเป็นลกู
• ขายให้กลุ่มเป้าหมายได้แก่ กลุ่มนักกีฬา ผู้ประกอบการร้านนวด

แผนไทย กลมุ่ ผ้สู งู อายุ และกลุ่มบุคคลท่วั ไป
• สถานทจี่ าหน่าย หน้าร้านของตวั เอง รา้ นค้า OTOP รา้ นนวดแผนไทย

ร้านขายยาแผนโบราณ
• ราคาขายลกู ละ 50 บาท ขนาด 120 กรมั

นกั กฬี า ร้านบรกิ ารนวด ศนู ย์จาหน่ าย
แผนไทย สิ นค้ าOTOP

สานักงานบริหารและพฒั นาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดีรังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชดุ ความรู้ทามาหากิน
“การทาลูกประคบสมุนไพร”

สว่ นท่ี 4 :
ทาอย่างไรให้ประสบความสาเร็จ

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดรี ังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชุดความร้ทู ามาหากิน
“การทาลกู ประคบสมนุ ไพร”

4.1 ปัญหาและแนวทางแก้ไข

• ปัญหาจากการตากสมุนไพร ถ้าแดดไม่แรงจะทาให้สมุนไพร
ขน้ึ รา แก้ปญั หาโดยการเกลย่ี สมนุ ไพรใหบ้ างๆ หรอื ใช้ตอู้ บ

• บางฤดูกาลอาจขาดแคลนวัตถุดิบในการทา แก้ปัญหาโดย
การทาสมุนไพรแหง้ สต๊อกไว้ในช่วงท่วี ตั ถุดิบมีมาก

4.2 ปัจจัยสคู่ วามสาเร็จ

• การใชว้ ัตถุดบิ ที่มคี ณุ ภาพ
• การควบคมุ คณุ ภาพการผลิตใหไ้ ดม้ าตรฐาน
• ความซอื้ สัตยแ์ ละรบั ผดิ ชอบตอ่ ลูกคา้
• การมีใจรักในงานท่ที า
• การมีเครือข่ายท่กี ว้างขวาง

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บลิ ดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดรี ังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชุดความรู้ทามาหากนิ
“การทาลูกประคบสมุนไพร”

4.3 แนวคดิ ใหม่ในการพัฒนาอาชพี

• การพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ให้มีนาไปใช้ประโยชน์ได้
หลากหลาย เช่นการทาลูกประคบเฉพาะส่วน การทาลูก
ประคบสาหรับไก่ชน การทาลูกประคบสาหรับนักกายภาพ
เปน็ ต้น

• การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ทม่ี คี วามสวยงาม
• พัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีคุณภาพ ได้รับการรับรองมาตรฐาน

และเครือ่ งหมาย อย.

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมวิ บลิ ดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วภิ าวดีรังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

แหล่งอา้ งอิง

• เจา้ ของความรู้

องค์ความรู้ ด้านสมุนไพร การนวด
แผนไทย

ช่ือ นางจนั ทรฉ์ าย เขตสทิ ธิ์
ท่ีอยู่ 75 ม.6 ต.สันปูเลย อ.ดอยสะเกด็ ชม.
โทรศัพท์ 086-1877987

องคค์ วามรู้ การนวดแผนไทย

ช่อื นางผ่องพรรณ กาบใส
ท่ีอยู่ 154/4 ม.6 ต.แมฮ่ อ้ ยเงิน
อ.ดอยสะเก็ด ชม.
โทรศัพท์ 081-8812196

สานักงานบริหารและพฒั นาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมวิ บลิ ดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วภิ าวดรี ังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชดุ ความรู้ทามาหากนิ
“การทาลูกประคบสมนุ ไพร”

12

1

5

3

สานักงานบริหารและพฒั นาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บลิ ดงิ้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดีรังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชดุ ความรูท้ ามาหากนิ
“การทาลูกประคบสมนุ ไพร”

คูม่ ือประชาชนในการดูแลสุขภาพด้วยการแพทย์แผนไทย

กองพัฒนาการแผนแผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

เทคนิควธิ ีนาพชื สมนุ ไพรมาปรุงยา : ภาณทุ ศั น.์ สานกั พมิ พ์หอสมดุ กลาง.
กรุงเทพ

สมุนไพร รักษาโรค : ลัดดา.สานักพิมพ์บ้านหนังสือ 19 จากัด.กรุงเทพฯ,2548

เพราะพืชผักรอบตัวคุณล้วนมีประโยชน์หันมามองสมุนไพรที่อยู่รอบตัวคุณแล้วคุณจะรู้ว่าเราไม่
จาเป็นต้องใชย้ าราคาแพง

สมนุ ไพรไทย : นจิ ศริ ิ เรอื งรงั สี;ธวัชชยั มังคละคปุ ต์

รวบรวมรายชื่อสมุนไพรไทย 333 ชนิดเน้ือหาประกอบด้วยช่ือวิทยาศาสตร์ ช่ือวงศ์ ลักษณะทาง
พฤกษศาสตร์ และสรรพคุณทางยา พร้อมภาพประกอบกวา่ 1,650 ภาพ

มหัศจรรยแ์ พทยแ์ ผนไทย สดุ ยอดแพทยท์ างเลือก : พรี ะ อธปิ ธรรมวารี

ศาสตรอ์ ยา่ งหนงึ่ ของไทยเราท่ีเข้าขา่ ยแพทย์ทางเลือกดังกล่าวนี้ก็คือ การป้องกันดูแลตัวเองเพ่ือให้พ้นภัย
จากโรคทางกายและใจ โดยเน้นไปทธ่ี าตปุ ระกอบตามธรรมชาตทิ อ่ี ยู่ในรา่ งกายของคนเรา

สารานุกรมสมนุ ไพรไทย : เจนจบ ย่ิงสุมล

สุดยอดสมนุ ไพร กว่า 200 ชนิด มสี รรพคุณ บาบดั รักษาอาการของโรคนานัปการ แบ่งแยกตามหมวดหมู่
อ่านง่าย ได้สาระความรู้ เช่น น้อยหน่า นมแมว บัวบก บอระเพ็ด กระชาย หญ้าใต้ใบ มะเขือพวง ฯลฯ
เป็นยาสมุนไพร ทมี่ สี รรพาคณุ บาบดั รกั ษาอาการของโรคได้หลากหลายชนดิ

สานักงานบริหารและพฒั นาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมวิ บลิ ดงิ้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดีรังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชดุ ความรทู้ ามาหากนิ
“การทาลกู ประคบสมุนไพร”

สาธติ การทาลกู ประคบสมนุ ไพร
https://www.youtube.com/watch?v=V0xiF83hyx0
ลกู ประคบสมนุ ไพร
https://www.youtube.com/watch?v=ZQJkLm9K6YU
ลูกประคบสมุนไพร
https://www.youtube.com/watch?v=1MMKvecct24
วธิ กี ารทาลกู ประคบสมุนไพร(แหง้ )
https://www.youtube.com/watch?v=H1__863KoOU
สาธติ การทาลูกประคบสมนุ ไพร
https://www.youtube.com/watch?v=83j8M4O4sSE
สานกั งานคณะกรรมการอาหารและยา
http://www.fda.moph.go.th/

สานักงานบริหารและพฒั นาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บลิ ดงิ้ ชัน้ 18-19 ถ.วิภาวดรี ังสติ แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

ชุดความรทู้ ามาหากนิ
“การทาลกู ประคบสมุนไพร”

เฮอื นหมอเมอื ง : ศนู ยเ์ รยี นร้หู มอพน้ื บา้ นล้านนายาไทย
เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการแพทย์แผนไทย การนวดแผนไทย การทายา
สมนุ ไพร และการทาลกู ประคบสมนุ ไพร

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมวิ บิลดงิ้ ชัน้ 18-19 ถ.วภิ าวดีรังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

แหล่งจาหน่ายวตั ถดุ บิ ชดุ ความรทู้ ามาหากิน
และอปุ กรณ์ “การทาลูกประคบสมุนไพร”

สินค้า วัตถุดบิ สมนุ ไพร
ช่ือรา้ น หาซื้อได้ในท้องถิน่
ข้อมลู ตดิ ตอ่ -

สนิ คา้ เกลอื แกง
ชื่อรา้ น รา้ นคา้ ท่วั ไปในทอ้ งถนิ่
ขอ้ มูลติดตอ่ -

สินค้า การบรู
ชอื่ ร้าน ร้านคา้ ในตลาดวโรรส
ข้อมลู ติดตอ่ -

สานักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วภิ าวดรี ังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

แหล่งจาหน่ายวตั ถดุ ิบ ชดุ ความรู้ทามาหากิน
และอุปกรณ์ “การทาลูกประคบสมุนไพร”

สินค้า มดี เขยี ง กาละมงั ครก
ชือ่ ร้าน รา้ นคา้ ทั่วไปในทอ้ งถิ่น
ขอ้ มูลตดิ ตอ่ -

สินคา้ ผ้าดบิ เชอื ก
ชื่อรา้ น รา้ นค้าในตลาดวโรรส
ขอ้ มูลติดตอ่ -

สานักงานบริหารและพฒั นาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมิว บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดีรังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400

แผนการถ่ายทอดองค์ความรู้
และรปู แบบกิจกรรม

คร้งั ท่ี 1

ช่ือกิจกรรม การเรียนการสอนวิชาเลือกการทาลูกประคบ
สมนุ ไพร

รปู แบบกิจกรรม การจดั การศึกษาขน้ั พนื้ ฐาน
ระยะเวลาดาเนินการ ภาคเรียนท่ี 1 ปีการศึกษา 2559
(พฤษภาคม – กันยายน 2559)
สถานที่จัดกจิ กรรม กศน.ตาบลในพน้ื ที่อาเภอดอยสะเกด็
กล่มุ เป้าหมาย นกั ศกึ ษาการศึกษาขั้นพ้ืนฐาน

ครง้ั ที่ 2

ชื่อกิจกรรม การฝึกอบรมหลักสูตรระยะส้ันการทาลูกประคบ
สมุนไพร

รูปแบบกจิ กรรม การฝกึ หลักสูตรระยะสัน้
ระยะเวลาดาเนนิ การ ตุลาคม 2558 – กันยายน 2559
สถานที่จดั กิจกรรม กศน.ตาบลในพนื้ ทีอ่ าเภอดอยสะเก็ด
กลุม่ เปา้ หมาย กลุ่มแมบ่ ้าน กลุ่มผู้ประกอบการนวดแผนไทย
นักศึกษา และประชาชนผูส้ นใจ

สานักงานบริหารและพฒั นาองค์ความรู้
69/18-19 อาคารชุดมวิ บิลดิง้ ชนั้ 18-19 ถ.วิภาวดีรังสิต แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400