"Vatanparvar" gazetasining 23-soni

«ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОНДА ЭРКИН ВА ФАРОВОН ЯШАЙЛИК!»

www.mv–vatanparvar.uz VATAN – MUQADDAS, UNI HIMOYA QILISH SHARAFLI BURCHDIR!

@ [email protected]

VATANPARVAR Сайтимизга ўтиш
учун QR–кодини
сканер қилинг.

2021 йил 11 июнь, № 23 (2930)

ʪÊÄÀ ¯À˯ÎÍ, 4 Лейтенант Исломжон ҚЎЧҚОРОВ суратга олган
ÅÐÄÀ ÏÎÑÁÎÍ –
7 ДАВЛАТ ИМТИҲОНЛАРИ
ÄÅÑÀÍÒ×ÈËÀÐ ҚАНДАЙ БЎЛЯПТИ?

O‘ZBEKISTON

5-бетда 9 ЎЗБЕКИСТОННИНГ
ҒАЛАБАГА ҚЎШГАН
HAFTA ICHIDA ҲИССАСИ

«Ҳудудларнинг саноат салоҳиятини оширишга «АРМИ – 2021»: 11 «БИР ГАЗЕТАНИ
доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги Прези- ТУНГИ ТАЙЁРГАРЛИК МАШҒУЛОТЛАРИ ҲУКУМАТ ЁПСА,
дент фармони қабул қилинди. ИККИНЧИ ИСМДА...»
Халқаро армия ўйинлари сўнгги
Фармонга кўра, 24 та туман (шаҳар)лар қурилиш йилларда иштирокчи мамлакатлар 12 «ҚЎҚОНИЙ» –
материаллари ишлаб чиқаришга ихтисослаштирилиб, миллий армиясининг куч-қудрати, ЮЗ ЙИЛДА БИР
уларда «кичик саноат зоналари» ташкил этилади. салоҳияти ва имкониятларини амалда ЯСАЛУВЧИ ҚИЛИЧ
кўрсатиб берадиган майдонга айланди.
Гулистон шаҳрининг жамоат транспортида авто-
матлаштирилган тўлов тизимини жорий этиш бўйича
аниқ вазифалар белгилаб олинди.

Даставвал Гулистон шаҳар ички йўналишларида
хизмат кўрсатувчи 60 дан ортиқ автобусда авто-
матлаштирилган тўлов тизимини жорий этиш кўзда
тутилмоқда.

ЎзА материаллари асосида
тайёрланди.

Мудофаа вазирлиги тизимига оид сўнгги янгиликлар t.me/mv_vatanparvar_uz facebook.com/UzArmiya instagram.com/uzbekistanarmy www.youtube.com/c/UzArmiya
билан қуйидаги манзиллар орқали танишинг: t.me/mudofaa_press

2 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

ХАЛҚАРО ҲАМКОРЛИК

Қуролли Кучлар академиясида чет тилларни, ПОКИСТОНЛИК
хусусан, инглиз тилини ўргатиш тизимини ЭЛЧИ АКАДЕМИЯГА
ривожлантириш, мазкур фан ўқитувчиларининг ТАШРИФ БУЮРДИ
ўқув-услубий ва касбий малакасини
оширишларини такомиллаштириш мақсадида кенг
кўламдаги ишлар амалга оширилмоқда.

×ÅÒ ÒÈËÍÈ ªÐÃÀÍÈØ –
ÄÀÂÐ ÒÀËÀÁÈ

Британиянинг Норвич Тилларни ўқитиш инс- III даражали сержант Олим БЕРДИЕВ
титути малака ошириш курсида ўқиб, малака
Фикримиз далили сифатида Британия оширдилар. Бу эса ўз навбатида академияда Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучла-
Кенгаши мутахассиси Жеймс Томас Эд- инглиз тилини ўқитиш жараёнининг янги ри академиясига Покистон Ислом Республи-
вард бошчилигида академия профессор-ўқи- босқичга кўтарилишига, машғулотларга янги касининг Ўзбекистондаги фавқулодда ва
тувчилари учун ташкил қилинган икки йиллик интерфаол усул ва услубларнинг жорий қили- мухтор элчиси Сйед Али Асад Гиллани ва
ўқув курсини келтиришимиз мумкин. нишига сабаб бўлди. Натижада эса курсант- элчихона ҳарбий атташеси Айзас Айзад Амин
Мазкур ўқув курсида малака оширган ака- ларнинг тил ўрганишга бўлган қизиқишлари ташриф буюрди.
демия ходимларига сертификат топшириш ортмоқда, инглиз тилида сўзлашиш ва тил
маросими бўлиб ўтди. Унда Буюк Британия- билиш кўникмалари шаклланмоқда. Меҳмонлар Қуролли Кучлар академияси
нинг Ўзбекистондаги элчихонаси ҳарбий фаолияти, бу даргоҳда таълим олиш учун
атташеси Алан Ҳайтон ҳам иштирок этди. – Жеймс Томас Эдвард билан ҳамкорлиги- яратилган шарт-шароитлар билан яқиндан
Тадбирда таъкидланганидек, ўтган вақт миз самарали бўлди. У жуда талабчан устоз. танишдилар. Шунингдек, улар академия
давомида курс иштирокчилари инглиз тили Ҳар бир машғулотга масъулият билан ёнда- тарихини ўзида жамлаган музей, кутубхона
борасидаги билимларини янада ошириб, шади, – дейди Қуролли Кучлар академияси ҳамда Покистон мавзувий синфида ҳам бў-
MOODLE платформаси орқали энг замонавий Тиллар кафедраси катта ўқитувчиси Нигора лишди.
педагогик технологияларни, инновацион ме- Тўраева. – Устозимиз ҳар бир дарсда ахбо-
тодларни ўргандилар. Шу билан бирга Буюк рот технологияларидан фойдаланган ҳолда Г. МУРОДОВА
қандай қилиб инглиз тили машғулотларининг
ранг-баранглигини ошириш ва дарсларга
ижодий ёндашиш мумкинлиги бўйича сабоқ
берди. Бу борадаги тажрибалари билан ўр-
тоқлашди. Бир сўз билан айтганда, биз ун-
дан кўп нарсаларни ўргандик, тажрибамиз,
малакамиз ошди. Ўрганганларимизни эса ўз
навбатида фаолиятимизга татбиқ қиляпмиз.

Майор Гулнора ҲОЖИМУРОДОВА

ЭВЕРЕСТНИ ЗАБТ ЭТГАН БИРИНЧИ
ЎЗБЕКИСТОНЛИК АЛЬПИНИСТ

Президентимиз Шавкат Мирзиёев дунёдаги Хилтон меҳмонхонасига ҳарфларни айнан у ўр- биринчи ютуғи эмас. 2019 йилда у Непалдаги
натган. Мера чўққисини забт этди (Мера чўққиси Непал-
энг баланд Эверест чўққисини забт этиб, унда даги энг баланд треккинг чўққиси ҳисобланади).
С. Денисенко 8 848,86 метр баландликда
давлатимиз байроғини ҳилпиратган қаҳрамон жойлашган дунёдаги энг баланд Эверест (Жомо- Aммо Эверест ҳар доим унинг энг катта орзу-
лунгма) чўққисига чиқишга узоқ вақт ва пухта си бўлиб келган, бугунга келиб эса у ҳақиқатга
альпинистимиз Сергей Денисенкони «Ўзбекистон тайёргарлик кўрди. Шунингдек, бу Сергейнинг айланди. 2021 йил 11 апрелда Никита Балаба-
нов гуруҳи таркибида «Кулуар» жамоаси билан
ифтихори» фахрий унвони ва «Trailblazer» унинг Эверестга экспедицияси бошланди ва у
чўққига кўтарилишни бошлади. Ноқулай об-ҳаво
автомобили билан мукофотлади. шароитида иқлимлаштириш бўйича ишлар олиб
борилди. Об-ҳавонинг кескин ўзгарувчанлиги
Шу муносабат билан ташкил этилган тан- кўтарилиш имконини бермаслиги мумкин эди.
танали тадбирда Ўзбекистон Республи- Аммо сабр-матонат ва жаҳоннинг энг юқори
каси Президентининг маслаҳатчиси Абдужаббор чўққисида туришга бўлган улкан хоҳиш устун-
Абдувахитов, Ўзбекистон Республикаси Прези- лик қилди.
денти Администрацияси раҳбарининг ўринбоса-
ри – Президент Матбуот котиби Шерзод Асадов, Тақдирлаш маросимида қаҳрамонимизнинг
давлат ва жамоат ташкилотлари вакиллари, келгусидаги зафарли юришларига омад ва эзгу
журналистлар иштирок этди. тилаклар билдирилди.
Сергей Денисенко энг мураккаб йўналишлар-
дан бири бўлган жанубий қияликдан Эверест ЎзА
чўққисини забт этган биринчи ўзбекистонлик
альпинист.
У болаликдан кўп вақтини тоғ оромгоҳларида
ўтказган, саёҳат қилган. 2007 йилда у ўзининг
реклама агентлигини очди, саноат альпинисти
сифатида фаолият кўрсатди. Тошкентдаги энг
баланд бино – Тошкент шаҳридаги 21 қаватли

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 3

ИСЛОҲОТЛАР САМАРАСИ Ì À ÐÊ À Ç È É ÄÀÂË ÀÒ
Á ÈÍÎ,
Я Н Г ИÂÀÆÀÐÀÇÕÌÈÈÐÎÂËÈÀÈÃÃ ÀÀÊ ÀÂÒÎÌÎÁÈËÜ

Тарихни келажакка элтувчи муҳим манбалар борки, уларнинг йилдан йилга, асрдан асрга талафотсиз
ўтиб келишида архив ходимларининг ўрни ва ҳиссаси беқиёс. Қадим тарихимизнинг нодир манба
ва қўлёзмаларини авлодларга етказиб бериш бўйича мамлакатимизда ҳам самарали ишлар амалга
оширилиб, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 20 сентябрдаги «Ўзбекистон
Республикасида архив иши ва иш юритишни такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги
фармони бу йўлдаги хайрли қадамлардан биридир.

Ушбу Фармон ижросини таъминлаш мақсади- Ўтмишга назар солсак, Ўзбекистон Республи- ҳаво алмашиниш тизимлари билан жиҳозланган.
да Мудофаа вазирлиги томонидан Ўзбекис- каси Мудофаа вазирлиги Марказий давлат архиви Бу эса ўз навбатида тарихий ҳужжатларни узоқ ва
тон Республикаси Мудофаа вазирлиги Марказий 1941 йил Туркистон ҳарбий округи таркибида яхши ҳолда сақланишини кафолатлайди.
давлат архиви учун алоҳида бино ажратилиб, ташкил этилган бўлиб, шундан буён то бугунгача
ушбу мажмуа замон талабларига мос равишда турли ҳудудларда фаолият юритди. Таъкидлаш жоизки, бугунги кунда Мудофаа
қайтадан қад ростлади. Янги бинонинг тантанали вазирлиги Марказий давлат архивида Андижон
очилиш маросими ўтказилиб, унда мудофаа ва- Муқим бинога эга бўлмагани учун архив йиллар ҳарбий комиссариатига тегишли, 1918 йилга
зири генерал-лейтенант Баҳодир Қурбонов ҳамда давомида бир талай муаммолар қамровида қолиб тааллуқли бўлган 339 та йиғмажилд, 154 та
турли ташкилот мутасаддилари, Қуролли Кучлар келди. Қувонарлиси, бугун Мудофаа вазирлиги йиғмажилддан иборат бўлган Туркистон ҳарбий
фахрийлари, ҳарбий хизматчилар иштирок этди. Марказий давлат архиви ўз тарихидаги энг замо- округининг 1920 – 1940 йилларга оид ҳуж-
Сўз олганлар соҳа ходимларининг масъулиятли навий ва илғор технологиялар асосидаги бинога жатлари, 1953 йилдан бошлаб Туркистон ҳарбий
фаолиятига юксак баҳо бериб, улар ҳеч муболаға- эга бўлиб, замон талабларига тўла жавоб бера округига доир ҳамда 1991 йилдан бошлаб Мудофаа
сиз тарихнинг бир бўлагини сақлаб келаётганини оладиган шарт-шароитлар билан тўлиқ таъмин- вазирлиги қўшинларига доир архив ҳужжатлари
таъкидлаб ўтишди. ланган ҳолда ўз фаолиятини бошлади. сақланади.
– Янги бинода иш бошлар эканмиз, узоқ йил-
лик хавотирларимиздан халос бўлдик, – дейди Янги кўринишдаги Марказий давлат архивида Шунингдек, жами 138 мингдан ортиқ йиғма-
Илмий маълумотлар аппарати техник ходими замонавий форматдаги архив сақловхонаси, хо- жилд, 3 мингдан ортиқ ҳарбий қисм ва муассаса
II даражали сержант Шоира Мансурова. – Сабаби димлар учун алоҳида иш хоналари, архив ҳужжат- фондлари ушбу мажмуа бағридан жой олган.
биз совуқ қиш кунларида, баҳорнинг ёмғирларида ларини қабул қилиш ва вақтинча сақлаш, мақбул
ҳужжатларнинг сифатли сақланишидан ташвишга иқлим яратиш учун хоналар, ўқув ва фуқароларни Байрамона тадбир давомида мудофаа вазири-
тушардик. қабул қилиш хоналари мавжуд бўлиб, мажмуа ўзи- нинг соҳа ходимларини рағбатлантириш тўғриси-
га хос стеллажлар, ўт ўчириш воситалари, видео- даги буйруғи ўқиб эшиттирилди ҳамда бир гуруҳ
кузатув ҳамда муқобил ҳароратни ушлаб турувчи ўз ишининг фидойилари ҳарбий оркестр садолари
остида тантанали тақдирланди.

Мудофаа вазирлиги Марказий давлат архиви
жамоасига мудофаа вазири томонидан «Damas»
русумли автомобиль калити ҳам топширилди.

Лейтенант Бобур ЭЛМУРОДОВ

4 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

МАРДИ МАЙДОНЛАР

Янгича инфратузилма ва қиёфа
касб этган Тошкент ҳарбий
округига қарашли «Марказ»
десантчилар тайёрлаш базасида
пухта тайёргарликдан ўтган ҳарбий
хизматчилар «Тошкент денгизи»га
парашют билан сакрашди.

ÑÀÌÎ, ÑÓÂ,
ÑβÈË...
Ми – 8 вертолётида ҳавога кўтарилган
Десантчилар парашют билан сакрашга- юрт ўғлонлари бирин-кетин «Тошкент
ча бўлган барча жараённи ҳаво-десант денгизи» осмони узра кўриниш бера
тайёргарлиги офицерлари ва йўриқчилар то- бошлайди. Биринчи гуруҳга ҳамроҳлик
монидан ўтказилган назарий ва амалий машғу- қилиб, уларни очиқ ҳавога кузатиб қўй-
лотларда пухта ўрганиб, жанговар вазифани сак, кейинги гуруҳларни гоҳ сувда, гоҳ
бажаришга киришди. соҳилда кутиб олаверамиз. Ҳарбий хиз-
матчилардаги шижоат, аъло ва жанговар
кайфият ўқув машғулотининг юқори са-
вияда ўтишини таъминлайди.

– Ҳарбий хизматчилар аввало ерда
ҳаво-десант тайёргарлиги машғулотла-
рини пухта ўзлаштириши керак. Шундан
сўнг мукаммал кўникмага эга бўлган
десантчилар амалий машғулотларга
жалб этилади. Йигитларнинг би-
лими, салоҳияти ва тажрибасини
ошириш мақсадида парашют билан
сувга сакраш, шунингдек, тунги
сакраш машғулотлари ҳам ташкил
қилиняпти, – дейди полковник Ғулом
Тўйчиев.

Сувга парашют билан сакраш десант-
чидан янада ҳушёр ва диққатли бўлиш-
ни талаб этади. Боиси ҳарбий хизматчи
томонидан шамол йўналиши ва тезлиги
инобатга олинмаса, маълум ҳудудни-
гина қамраб олган нуқтага етиб келиш
мураккаблашади. Натижада жанговар
топшириқ бажарилмайди.

Парашют билан сувга сакраган десант-
чилар сув юзасига яқин
келганида асосий ва
захира парашю-
тидан эпчиллик

Муаллиф суратга олган билан ажралиб олиши керак. Агар
бунинг уддасидан чиқолмаса, сувда
туриб парашютдан ажралиш бироз

қийинчилик туғдирибгина қолмай,
ортиқча вақт сарфини ҳам талаб эта-
ди. Десантчининг жанговар вазифаси
сувга сакраш билангина чекланиб қол-
майди. Парашют ҳарбий хизматчининг
топшириқни бажариш йўлидаги муҳим
воситасидир.
Буни тўғри англаган ҳарбий хизматчи-
лар муваффақиятли сакрашдан сўнг тезлик
билан соҳил томон сузиб боришади. Қирғоққа-
ча бўлган масофа 200-300 метр. Бу ҳам Ватан
ҳимоячиларининг жанговар шайлиги, ҳар қандай
шароитга тайёр бўлиши ва энг муҳими, берилган вазифани ўз вақтида
хатоларсиз бажариш кўникмасининг мустаҳкамланишига хизмат қилади.

И. НУРАЛИЕВ

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 5

ХАЛҚАРО АРМИЯ ЎЙИНЛАРИ ОЛДИДАН

«ÀÐÌÈ – 2021»: Халқаро армия ўйинлари сўнгги йилларда иштирокчи мамлакатлар миллий армиясининг куч-қудрати, салоҳияти
ва имкониятларини амалда кўрсатиб берадиган майдонга айланди. Ўзбекистон Мудофаа вазирлиги ҳарбий
хизматчиларидан иборат жамоамиз ушбу нуфузли мусобақанинг энг илғор иштирокчиларидан бири.

ÒÓÍÃÈ
ÒÀɨÐÃÀÐËÈÊ
ÌÀØ¡ÓËÎÒËÀÐÈ

Албатта, бундай халқаро эътироф ўз-ўзидан – Кундузги синов
эмас. Бунинг замирида аввало, давлати- машғулотларини бажа-
миз, қолаверса, Мудофаа вазирлиги раҳбарияти ришда ёруғлик ҳисобига
томонидан яратиб берилаётган кенг кўламли бир қанча устунликларга
шарт-шароитлар, ҳарбий хизматчиларимизнинг эга бўламиз, – дейди ми-
ўз маҳоратлари устида тинимсиз ишлашлари, туну номёт командири катта
кун тўхтамаётган машғулотлар ётибди. Ҳозирда лейтенант Жасурбек Эгам-
Мудофаа вазирлиги қўшинларида Халқаро армия бердиев. – Тунги синовлар
ўйинларига тайёргарлик айни авж палласида. «Ар- эса биздан янада сергак,
тиллерия олови устаси» йўналишида юртимиз ша- янада мушоҳадали ва яна-
рафини ҳимоя қиладиган жамоа тунги тайёргарлик да эпчил бўлишни талаб
машғулотларини ҳам юқори савияда ўтказишмоқда. этади. Зирҳли техникада
Якка тартибдаги пойга, тунги спринт ва эстафета белгиланган масофани
синовларини ўз ичига олган мусобақада йигитлар хатосиз босиб ўтиш, ми-
бир-биридан мураккаб шартларни бажаришади. номёт, ўқотар ҳамда гуруҳ
Биз бугун кузатган машғулот жараёни айнан тунги қуроллари ёрдамида ни-
спринт машғулотлари эди. шонларни яксон этишда-
ги мураккаблик бироз ортади. Бироқ шунга қарамай, тайёргарлик жараёнидан, натижаларимиздан
кўнглимиз тўляпти. Чунки жамоамиз билан шартларни ўз вақтида, бехато бажаряпмиз. Насиб қилса,
Қозоғистон мезбонлик қиладиган мусобақада юқори натижаларга эришамиз.
Ҳа, йигитларнинг шашти баланд, мақсади эзгу. Улар ўзларига билдирилган ишончни оқлаш учун бор
имкониятларини ишга солиб, сидқидилдан ҳаракат қилмоқда. Юрт ўғлонлари тунги спринт шартини
тугатганида тун ярмидан оғиб, янги кун лаҳзаларида нафас олинаётган эди. Ўзбекнинг бу каби мард,
жасур ва фидойи фарзандларини кўриб, қалбинг фахрга тўлади. Мана шундай бедорлар бор экан, она
Ватан ори учун (!) дейилганида майдон эгасиз қолиб кетмайди.
Таъкидлаш жоиз, «АрМИ – 2021» Халқаро армия ўйинларининг «Артиллерия олови устаси» мусобақа-
сига янги танлаб олинган ҳарбий хизматчилардан иборат учта миномёт ҳисоби тайёргарлик кўрмоқда.

Ватан шаънини ҳимоя қилиш учун бел боғлаган йигитларимизнинг юзлари ёруғ бўлсин.

Лейтенант Исломжон ҚЎЧҚОРОВ,

«Vatanparvar»

Муаллиф суратга олган

6 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

МАЛАКА

²АЙДОВЧИЛИК КЎНИКМАСИ ОШИРИЛДИ

Нукус шаҳрининг Отчопар
майдонида гарнизонда
жойлашган ҳарбий қисмларнинг
муддатли ҳарбий хизматчилари
иштирокида махсус мажмуавий
тактик машғулот бўлиб ўтди.

Унда ҳайдовчилик вазифасида Аскарларнинг ҳайдовчилик маҳоратини юксалтириш, Ҳайдовчиларнинг психологик кучланиш ва жисмоний
муддатли ҳарбий хизматни уларда ҳар хил вазиятларда техникани тезкорлик билан зўриқишларни енгиши машғулот якунида колонна билан
ўтаётган аскарлар штатдаги авто- шай ҳолатга келтириш, ҳарбий интизом, ўзига бўлган 30 км масофага амалга оширилган марш давомида синов-
мобилларда мураккаб машқларни ишонч ва қатъиятни тарбиялаш, техникани соз ва шай дан ўтди.
бажариш, юқори тезликда транспорт ҳолатда сақлашга қаратилган машғулотлар давомида
воситаларини колоннада бошқариш, малакали мутахассислар яқиндан ёрдам беришди. Машғулот давомида хавфли ҳудудлардан шартли ра-
зарарланган ҳудудлар ва ўтувчанли- Машғулот давомида иштирокчиларнинг техника хавф- вишда ўтган техникаларни радиацион, биологик, бакте-
ги қийин бўлган жойлардан техника- сизлиги талабларига риоя этилишига алоҳида эътибор риологик муҳофазасини таъминлаш мақсадида кимёвий
ни ҳайдаб ўтишди. қаратилди. ишлов бериш тартиби ҳам намойиш этилди.
Ҳайдовчилик маҳоратига эга
бўлган аскарлар машғулот давомида Шимоли-ғарбий ҳарбий округ матбуот хизмати
автомобилларга техник хизмат кўр-
сатиш, шартли кичик носозликларни
аниқлаш ва уларни қўл остидаги иш
қуроллари ёрдамида бартараф этиш
каби шартларни ҳам бажаришди.

КОНФЕРЕНЦИЯ

«ТРЕНАЖЁРЛАР РЕАЛЛИККА ЯªИН БЎЛИШИ КЕРАК»

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Муаллиф суратга олган
Кучлари академиясида Техник
таъминот ва Табиий фанлар дейди академиянинг Табиий фанлар тренажёр- нинг ўрни алоҳида жойлашган.
кафедрасининг профессор- кафедраси профессори Шерози Ми- ни бугун Шуни ҳисобга олган ҳолда биз ўзи-
ўқитувчилари томонидан Мудофаа сиров. – Ҳозирги кунда ушбу лойиҳа синовдан мизнинг тренажёримизни реалликка
вазирлиги тасарруфидаги олий тўлиқ якунланиш арафасида. Биз ўтказдик. яқин қилиб яратдик. Бу эса ресурс-
ҳарбий таълим муассасалари ҳамда ўз мақсадимизга эришдик. Бунинг Ажратил- ларни тежайди ҳамда экипажга
бошқа олий ўқув юртлари билан аниқ ечимларини олдик. Биз яратган ган грант машқларда ўрганганларини ҳаётда
ҳамкорликда «Ўқув тренажёрларини орқали ки- бемалол тарғиб этишида ҳеч қандай
яратиш ва таълим жараёнида чик устахо- психологик таъсир ўтказмайди.
қўллашнинг долзарб масалалари» нани ишга
мавзусида республика илмий- туширдик Республика илмий-амалий он-
амалий онлайн конференцияси ҳамда ака- лайн конференциясида малакали
ўтказилди. демия- офицер кадрлар таркибини тайёр-
нинг мод- лаш тизимини такомиллаштириш
– Ўзбекистон Республикаси Инно- дий-техник ва илмий лойиҳаларда иштирок
вацион ривожланиш вазирлиги томо- базасини этиш, илм-фан янгиликларини таъ-
нидан эълон қилинган грантлар учун ҳам маълум лим жараёнларида қўллаш, илмий
БМП-2 пиёдалар жанговар машина- миқдорда инновацион технологиялар, янги
ларини мажмуавий динамик трена- бойитдик. БМП-2 пиёдалар жанговар ўқув-услубий ва техник имконият-
жёрини яратиш бўйича лойиҳани тақ- машиналарини мажмуавий динамик ларга доир муаммолар ва долзарб
дим этдик. Лойиҳамиз танловда ғолиб тренажёри ҳозирги кунда соҳада яго- масалалар юзасидан фикр алма-
бўлгандан кейин, ўқув тренажёрла- на. Сабаби биз ўрганган мажмуавий шилди.
рини яратиш бўйича иш бошладик, – тренажёрларнинг деярли барчасида
Шерзод ШАРИПОВ,
механик-ҳайдовчи билан экипаж- «Vatanparvar»

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 7

БИЛИМЛАР САРҲИСОБИ

СЎНГГИ СИНОВЛАР
ПАЛЛАСИ

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари академиясининг БЎЛ£УСИ ²АРБИЙ
битирувчи курсантлари давлат имтиҳонларини топширмоқда. Бу ШИФОКОРЛАР
сафарги имтиҳон хорижий тиллар ва гуманитар фанлардан бўлиб
ўтди. Курсантлар тўрт йил давомида олган билим ва кўникмаларини
амалиётда қўллашларидан олдин, таълим берган устозлари синовидан
ўтказилмоқда.

Муаллиф суратга олган Тошкент тиббиёт академияси Ҳарбий тиббиёт факультети
битирувчилари якуний имтиҳонларни топширишмоқда.

Хорижий тил, гуманитар ва ижтимоий-иқтисодий фанлардан бўлаётган Битирувчи курсантлар икки йил мобайнида қўшинлар тиббий таъ-
имтиҳонлар махсус аудиторияларда ўтказилаётган бўлса, муҳандис- минотини ташкил этиш, ҳарбий-дала хирургияси, терапияси, ҳар-
лик таъминоти, отиш ва махсус тактик тайёргарлик, радиацион, кимёвий бий гигиена ва эпидемиология, умумҳарбий тайёргарлик ва бошқа бир
ва биологик ҳимоя қўшинлари тактикаси сингари фанлар бўйича синовлар қанча йўналишларда чуқур билим олдилар. Асосан амалий машғулот-
полигонда ташкил этилди. лардан иборат тайёргарликларда олинган билим шу кунларда тиббиёт,
– Бугунги синов имтиҳонларимиз хорижий тиллардан бўлиб ўтди, – дейди Ўзбекистон тарихи ва ҳарбий мутахассислик фанларидан ўтказилаётган
курсант Зуҳриддин Авазов. – Хорижий тилларни ўзлаштиришимиз келажак имтиҳонларда баҳоланмоқда. Мутахассислик бўйича ситуацион масала-
фаолиятимизда ўз самарасини беради. Тезкорлик билан ривожланиб бора- лар, амалий кўникмалар ҳамда беморлар парвариши, диспансеризацияси
ётган техника ва технологияларни ўзлаштиришда, албатта, тил билишнинг ва профилактикаси шаклларини намойиш этган объектив тузилмавий
аҳамияти катта. Шунинг учун ҳам биз тўрт йил давомида ўз соҳамизга ҳа- клиник имтиҳонда бўлғуси ҳарбий шифокорлар етарли билим ва кўник-
моҳанг тарзда хорижий тилларни ҳам ўзлаштирдик ва давлат имтиҳонида мага эга эканликларини намойиш қилдилар.
устозларимизнинг эътирофига сазовор бўлдик.
Қуролли Кучлар академиясида битирувчи курсантлар учун давлат Лейтенант Жаҳонгир МАДАМИНОВ
имтиҳонлари давом этмоқда. Мазкур имтиҳонлар юрт ўғлонларининг би-
лимларини сарҳисоб этувчи муҳим жараёндир. Зеро, бу ерда олинган ҳар
қандай кўникма курсантларнинг офицер сифатида қўшинлардаги фаолияти
самарадорлигини белгилаб беради.

Ш. ШАРИПОВ

£АЛВИР СУВДАН КЎТАРИЛЯПТИ

Июнь ойи битирувчи босқич кология сингари фанлардан назарий ва амалий топши- Муаллиф суратга олган
курсантлари учун ғалвир риқларни муваффақиятли бажаришди. Давлат аттестация
сувдан кўтариладиган палла. комиссияси аъзолари курсантларнинг назарий билим ва
Давлат имтиҳонларида фақат амалий кўникмаларини шаффоф ва холисона синовдан
билимлиларгина юқори ўтказдилар.
натижаларни қайд этади.
Ҳаво ҳароратининг юқори бўлишига қарамай, улар ўз
олдига қўйилган вазифаларни тезкорлик, аниқлик ва ши-
жоат билан уддалашди. Ҳарбий хизматчи учун жисмоний
ва жанговар тайёргарлик энг муҳим жиҳатлардан бири
ҳисобланади. Қуролли Кучлар академияси дала-ўқув

Қуролли Кучлар академия- майдонидаги танк отиш шаҳарчаси
си Умумқўшин факультети отиш тайёргарлиги фани бўйича олиб
4-босқич курсантлари академиянинг борилган имтиҳонларда ҳам айнан тўрт
дала-ўқув майдонида якуний давлат йил давомида эгалланган билимлар
имтиҳонини топширдилар. Хусусан, амалий жиҳатдан сарҳисоб қилинди.
бўлажак офицерлар жангда муҳан-
дислик таъминоти ва муҳандислик Дилшод РЎЗИҚУЛОВ,
қўшинлари, қисм ва бўлинмалари- «Vatanparvar»
нинг тактик ҳаракатлари, радиацион,
кимёвий ва биологик разведканинг
техник воситалари, ҳарбий токси-

8 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

МАЪНАВИЯТ «ЁШЛАР ОЙЛИГИ»

КИТОБ ²ИДИ, ИФОРИДИР ЎЗГАЧА, ВАТАН ТАªДИРИ –

У ОЗИªДИР ЕТМИШ ИККИ ТОМИРГАЧА МЕНИНГ ТАªДИРИМ

Ўзбекистон ёшларини маънан бой, жисмонан бақувват, қадриятларимиз, Пахтаобод тумани адлия бўлими ва Ўзбекистон ёшлар ишлари агентлиги
анъана ва урф-одатларимизга содиқ этиб тарбиялашда китобнинг ўрни туман бўлими билан ҳамкорликда ҳарбий хизматчилар иштирокида «Янги
беқиёс. Қуролли Кучлар академиясида «Ёшлар ойлиги» муносабати Ўзбекистонни ёшлар билан бирга қурамиз» шиори остида «Ватан тақдири
билан ҳарбий хизматчилар ҳамда курсантлар учун «Ўзбекистон» – менинг тақдиримда» мавзусида ватанпарварлик тадбири ўтказилди.

нашриёти матбаа ижодий уйи билан ҳамкорликда янги чоп этилган Ундан кўзланган асосий мақ-
китоблар ярмаркаси ўтказилди. сад, ёшларда Ватанга са-
доқат туйғусини шакллантириш,
– Тарихий воқеа- уларни ўз фуқаролик бурчи ва
конституциявий мажбуриятлари-
ларга бой бўлган ки- Муаллиф суратга олган ни бажариш, жамият ва давлат
манфаатларини ҳимоя қилишга
тобларни ўқишга қи- ўргатишдир.
Тадбир давомида асосий эъ-
зиқаман. Чунки давлат тибор ёшларни ватанпарварлик
руҳида тарбиялаш, миллий қад-
ва миллат бор экан, риятларимиз, анъаналаримизга со-

албатта, унинг ўз тари- диқлик, шунингдек, «омма-
вий маданият» кўриниши-
хи бўлади. Шу жумла- даги салбий иллатларнинг
олдини олишга қаратилди.
дан, ўзимизнинг шонли
Ҳарбий хизматчиларнинг
тарихимизга бўлган қўл жанги чиқишлари ва
ҳарбий оркестр садолари
қизиқишим икки карра тадбирга ўзгача руҳ бағиш-
лади.
устун, – дейди кур-
Ғофиржон СОЛОМОВ,
сант Нодир Жавлонов. Пахтаобод тумани

– Ўзим яшаб турган адлия бўлими бошлиғи

Ватанимнинг тарихи

мен учун жуда муҳим.

Айниқса, Амир Темур бобомизнинг яшаган даври ва у инсон амалга ошир-

ган буюк ишларни билишимиз барчамизнинг бурчимиздир. Шу сабабли

ҳам китоб ярмаркасидан Темур бобомизга алоқадор китобларни харид

қилдим. Бу китобни ўқиб бўлганимдан кейин, албатта, дўстларимга ҳам

ўқишни тавсия этаман. Тарихий китоблардан жуда кўп нарсаларни ўр-

ганиш мумкин. Мен ҳар сафар ўша китобни ўқиганимда ўзим учун янги
бўлган маълумотларни кашф этаман.
Шалола ШЕРАЛИЕВА
2 8ЙИЛЛИК ШОНЛИСАНА
ТАРИХ

Шимоли-ғарбий ҳарбий округнинг Нукус гарнизонида жойлашган ҳарбий қисмлардан
бири ташкил топган кунини нишонлади.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучла- киритилишига тилак билдирди. Намунали мида эса ҳарбий хизматчилар ва уларнинг фар-
рида олиб борилаётган ислоҳотлар нати- интизоми билан сафдошларига ўрнак бўл- зандларига портрет жанрида расм чизишнинг
жасида 2018 йилда ҳарбий қисм капитал таъ- ган ва хизматига сидқидилдан ёндашган сир-синоатлари ўргатилди. Ҳарбийларнинг
мирдан чиқиб, замонавий қиёфага эга бўлди. бир гуруҳ ҳарбий хизматчилар ҳарбий фарзандлари учун ташкил этилган қизиқарли
Энг олис гарнизонда жойлашганига қарамай, округ ва ҳарбий қисм қўмондонликлари- ютуқли ўйинлар ҳам жажжи болажонларга бир
ҳар қандай вазиятда юқори жанговар шайлик, нинг фахрий ёрлиқ ва эсдалик совғалари олам қувонч бағишлади.
маънавий-маърифий тайёргарлик машғулотла- билан тақдирланди. Бир гуруҳ ҳарбий хиз-
ридаги ютуқлари билан миллий армиямизда матчиларга навбатдаги ҳарбий унвонлар Шимоли-ғарбий ҳарбий округ
ўз нуфузига эга бўлган ушбу ҳарбий қисм топширилди. матбуот хизмати
28 йил давомида етук офицер ва сержантларни
тарбиялайдиган масканга айланган. Байрам муносабати билан ташкил
Ҳарбий қисм ташкил топган кун муноса- этилган концерт дастурида Нукус гарни-
бати билан ўтказилган тантанали маросимда зони Маънавият ва маърифат маркази ҳарбий
иштирок этган округ қўшинлари қўмондони оркестри жамоаси ҳамда Бердақ номидаги
полковник Фарҳоджон Шерматов барча ҳарбий Қорақалпоқ давлат университети Санъат
хизматчилар ва Қуролли Кучлар ишчи-хизмат- факультетининг талабалари ажойиб куй ва
чиларини ҳамда фахрий устозларни мазкур қўшиқлар билан иштирокчиларга хуш кай-
тарихий сана билан самимий қутлар экан, фият улашди. Ўзбекистон Бадиий академияси
келгуси хизматларида улкан зафарлар қўлга Қорақалпоғистон бўлими рассомлари томони-
дан намойиш этилган маҳорат дарслари даво-

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 9

ИНСОНИЙЛИК

£ЎАЗЛБАЕБКАИГСАТОªНЎНШИГНАГН
²ИССАСИ

Ўзбекистоннинг Иккинчи жаҳон урушидаги иштирокини собиқ Иттифоқ халқ хўжалигининг турли тармоқлари
республикага эвакуация қилинишида ва уларни ҳарбий изга солинишида ҳам кўрамиз, яъни уруш йилларида Ўзбекистон
армияни узлуксиз равишда қурол-аслаҳа, озиқ-овқат ва кийим-кечак билан таъминлайдиган марказга айланган.

Уруш даврининг энг мураккаб вазифаларидан Уруш сабабли Ўзбекистонда меҳнатга яроқли аҳо- ортиқ, 1944 йил ўрталарига келиб эса 150 000 бош қо-
бири иқтисодиётни ҳарбий изга солиш эди. ракўл қўй ва эчки юборди, шуниси таажжубланарлики,
Корхоналарнинг кўпчилиги дастлабки ойлардаёқ лининг сони қисқариб кетди. Масалан, Сурхондарё тажрибали ўзбекистонлик чорвадорлар ёрдам сифатида
фронтга маҳсулот бера бошлади. Масалан, 1941 йил- юборилаётган қўй ва эчкилар билан Россиянинг белги-
нинг 10 сентябрида Сумдан Чирчиққа кўчириб келти- вилояти бўйича меҳнатга яроқли аҳолининг сони 1942 ланган ҳудудларигача бўлган масофани пиёда босиб
рилган машинасозлик заводи ўқ-дори, қурол-яроғ ва ўтган эдилар. Бу жуда катта жасорат эди, шунингдек,
жанговар техника учун зарур қисмлар, бир неча ойдан йилда 1941 йилдагига нисбатан 56 500 кишига камайди, 1944 йил декабрида сурхондарёликлар 347 000 сўм
сўнг эса миномётлар ишлаб чиқара бошлади. 1941 йил пул, 636 бош қорамол, 230 бош от, минглаб қўй-эчки,
20 ноябрда Москва яқинидан Тошкентга В.Чкалов но- улардан 40 000 нафарини ўсмирлар ташкил этар эди. 5 595 тонна ғалла, 100 минглаб кийим-кечак, бир неча
мидаги авиация заводи анжомлари юкланган эшелон 100 000 сўмлик техника воситаларини Ростов-Дон ви-
етиб келди. Орадан 40 кун ўтганидан сўнг, 1942 йил Республика бўйича 1941–1942 йилларда Ўзбекистонда лоятига ёрдам сифатида жўнатдилар. 1943 йил сентяб-
7 январда авиасозлар Ўзбекистонда биринчи ишлаб рида бошқа соҳа мутахассислари каби Ўзбекистондан
чиқарилган ПС-84 транспорт ва 1942 йил сентябрда меҳнатга яроқли колхозчиларнинг сони 20 фоизга, 800 нафар шифокор Беларусь, Украина ва Россиянинг
эса янги Ли-2 номи билан яратилган самолётларни душмандан озод этилган ҳудудларидаги аҳолига тиббий
фронтга жўнатдилар, завод ишчилари баъзи кунлари 1945 йилга келиб, 40 фоизгача қисқарди. Лекин шунга ёрдам кўрсатиш учун юборилди. Биргина Тошкентда
2-3 тадан ҳарбий самолёт ишлаб чиқардилар. Завод 20 га яқин госпиталь жойлашган бўлиб, улар 7 650
билан биргаликда юборилган инженер-техниклардан қарамасдан, ўзбек халқи уруш йилларида халқ хўжали- ўринни ташкил этар эди. Уруш йилларида Самарқандга
И.Т. Усакова, М.М. Кунакова, В.Н. Сивиц, С.М. Егоров 20 га яқин ҳарбий шифохона, Фарғона вилоятига эса
ва маҳаллий миллат вакилларидан А. Ибрагимов, гининг барча тармоқларида шижоат билан меҳнат қилди. уруш даврида кўчириб келтирилган 5 000 ўринга эга
М. Шокиров, Х.Шормуҳамедов, З. Самиков ва бошқалар бўлган 16 та госпиталь фаолият кўрсатди. 1941 йилнинг
елкама-елка туриб меҳнат қилдилар. Жумладан, қашқадарёликлар давлатга жами 158 650 ноябрида Москва вилоятидаги 2903-сонли госпиталь
1942 йил бошларида бу заводга қўшимча яна Наманган вилоятининг Поп туманига жойлаштирилди.
2 мингга яқин маҳаллий аҳоли жалб қилинди. Шуни тонна пахта, 17 661 тонна ғалла, 15563,4 тонна гўшт Уруш йилларида ушбу вилоятга шундай госпиталлардан
айтиш керакки, уруш йилларида собиқ Иттифоқ миқё- 19 таси кўчириб келтирилиб, барча ҳарбий госпиталлар
сида ҳарбий машиналар фашистлар армиясидагига ва бошқа қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари билан бирга, республика ҳукумати томонидан жамоа хўжаликларига,
нисбатан кўп ишлаб чиқарилди. Албатта, бунда Ўзбе- туманларга бириктирилиб қўйилган эди.
кистоннинг ҳам ҳиссаси салмоқлидир. Фронтга кўплаб жуда кўп миқдорда пул, кийим-кечак етказиб бердилар.
жанговар техникалар, самолётлар етказиб бериш Шундан сўнг халқимиз бошига янада оғир кунлар, Ўзбек халқи бу билан чекланмади, фронт учун оғир
ҳақида Ўзбекистон Халқ Комиссарлари Кенгашининг меҳнат қилиш ва ўқ-дори, қурол-аслаҳа, кийим-бош ва
1942 йил 14-16 февралда қабул қилинган ПС-84 синовлар тушди, аммо матонатли юртдошларимиз ма- озиқ-овқат билан таъминлаш қаторида уруш туфайли
типидаги самолётлар ишлаб чиқаришни кўпайтириш шаққатли меҳнатлари эвазига 1944 йили 820 000 тонна бошпанасиз қолиб, Ўзбекистонга келтирилган оила-
ҳақидаги қарори муҳим аҳамият касб этди. Ушбу қа- пахта, фоиз ҳисобида эса 101,4 фоиз, 1945 йилда эса лар ва ота-онасиз қолган болаларни ўз бағрига олди.
рор урушнинг энг оғир дамларида фронт учун янада 824 200 тонна етиштирди. Бу Ўзбекистон халқининг оғир 1942 йил 19 мартигача эвакуация қилинган бола-
кўпроқ самолётлар етказиб беришга қаратилган эди. ва шу билан бирга машаққатли меҳнатининг натижаси ларни жойлаштириш тўғрисидаги маълумот қуйидаги
1941 йилнинг ноябрь ойи бошларида Ўзбекистонга эди. Ўзбекистон халқи Иккинчи жаҳон урушининг ғалаба кўринишга келганди: 1941 ноябрдан Ўзбекистонга
Ростовдан эвакуация қилинган Росселмаш заводи бир билан якунланиши учун бор имкониятларини ишга сол- тахминан 22 000 бола эвакуация қилинган, шулардан
ҳафтадан кейин миномётлар учун миналар ишлаб чиқара ди, фронт учун зарур бўлган ўқ-дори, ҳарбий техника ва 9 420 нафари болалар уйлари таркибида келган, бо-
бошлади. Ушбу заводнинг қурол-аслаҳалар, «Катюша» бошқа анжомлар етказиб беришда тинимсиз меҳнат қил- лалар орасида мактаб ёшигача бўлганлар 2,5 фоизни,
ва миномёт снарядларини ишлаб чиқариш режаларининг ди. Натижада Ўзбекистон 1941–1945 йиллардаги уруш 14 ёшлилар 31 фоизни, 15-16 ёшлилар 48,5 фоизни,
бажарилиши қатъий назоратда бўлиб, 1941 йил 18-28 давомида фронтга 2 100 та самолёт, 17 342 та авиа- 17-18 ёшли ўсмирлар 18 фоизни ташкил этарди. Кў-
декабрда Ўзбекистон Республикаси ҳукумати ва КП МҚ мотор, 2 138 минг дона авиабомба, 17 100 та миномёт, чирилган болаларнинг ярмидан кўпи (51 фоиз) ҳам
томонидан қабул қилинган қарорда ўз аксини топган эди. 4 500 бирликдан иборат миналарни йўқ қилувчи қурол, онасидан, ҳам отасидан ажраган етим бўлиб, қолган-
1942 йил февралига келиб миномёт миналарининг 60 000 га яқин ҳарбий-кимёвий аппаратура, 22 миллион ларнинг ота-оналари урушда бўлган. 1945 йилда Ўз-
биринчи партияси фронтга жўнатилди, бу қурол-яроғлар дона мина ва 560 000 дона снаряд, 1 миллион дона гра- бекистон вилоятларида ва Қорақалпоғистонда 268 та
билан бир қаторда Ўзбекистон ҳукумати фронт учун ната, дала радиостанциялари учун 3 миллион радиол- болалар уйи мавжуд бўлиб, улардаги тарбияланув-
танклар ишлаб чиқаришни ҳам кўпайтиришни йўлга ампа, қарийб 300 000 та парашют, 5 та бронепоезд, 18 чилар сони 31 300 нафарни ташкил этади. Ҳолбуки,
қўйиш масаласига эътибор қаратди ва 1943 йил 8 майга ҳарбий-санитария ва ҳаммом-кир ювиш поезди, 2 200 уруш арафасида республикада фақат 106 та болалар
келиб, Чельябинск вилоятининг қурилиш корхоналарида та кўчма ошхона ва бошқа кўпгина ҳарбий анжомлар уйи мавжуд бўлиб, уларда 12 000 бола тарбияланарди.
ишлаш учун 11 700 нафар ўзбекистонлик жўнатилди, етказиб берди. Булар ўзбек халқининг оғир ва тиним-
улардан собиқ Иттифоқнинг тақсимоти бўйича вилоят- сиз меҳнати, кўз қорачиғидек асраб-авайлаб сақланган Давлат томонидан болалар муассасаларига ажра-
нинг танк саноати қурилиши учун 1 050 нафар, кўмир маблағлари эвазига юзага келган эди. тилган маблағлар етишмаётганлигини ҳисобга олиб,
саноати учун 1 500 нафар, қолганлари эса рангли метал- республиканинг кўпгина меҳнат жамоалари уларга
лар корхонасига, ўрмон кесиш ишларига ҳамда бошқа Иккинчи жаҳон уруши йилларида 1941 йил октяб- қўлларидан келганича ёрдам беришни ўз зиммаларига
завод ва корхоналарга ишга юборилган. ридан 1945 йил 1 июлига қадар 164 382 нафар олишди. Корхона ва ташкилотларда болалар уйларининг
1943 йил сентябрга келиб, Свердловск вилоятининг ярадор аскар ва зобитлар даволаниш учун Ўзбекис- филиаллари ташкил этилиб, улар тўла-тўкис меҳнат
қурилиш корхоналарида 26 840 нафар Ўрта Осиё рес- тонга келтирилди, ғалабадан кейин 1945 йил июнь жамоалари маблағи ҳисобидан таъминланди.
публикаларидан сафарбар этилган ишчи меҳнат қилди. ойининг охирига қадар 5 520 киши даволанишни
Шуни алоҳида таъкидлаш керакки, Россиянинг саноат ва давом эттирган. Халқимиз ўша оғир йилларда турли Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш лозимки, Иккинчи
фронт орти ҳудудлари билан бир қаторда Сибирга кон, йўналишлардаги барча топшириқларни бажаришга жаҳон уруши бутун инсоният бошига улкан кулфатлар
қурилиш, саноат ва ўрмон кесиш ишларига 1945 йил ҳаракат қилди, бу ўзбек халқининг сабр-тоқатли келтирди. Тинчлик ва адолат учун курашган давлатлар
ёзига қадар Ўзбекистондан 155 000 нафар киши ишчи ва бардошли эканлигидан далолат эди. Ўзбекистон орасида Ўзбекистоннинг ҳам беқиёс ўрни бор, десак,
батальонлари сафига сафарбар этилган. Шунингдек, Қо- халқи республикада ижтимоий-иқтисодий аҳволнинг муболаға қилмаган бўламиз. Урушнинг оғир йилларида
рақалпоғистондан 25 000 дан ортиқ ишга яроқли аҳоли танглигига қарамасдан, фашистлардан озод этилган ўзбек халқининг асосий маънавий-ахлоқий хусусиятла-
Свердловск, Пермь, Горький, Оренбург каби шаҳарлар- ҳудудларни тиклаш ва аҳолисига моддий-маънавий ри, унинг инсонпарварлиги ёрқин намоён бўлиб туради.
нинг меҳнат батальонларида оғир ишларни бажарди. ёрдам кўрсатиш ишларида фаол қатнашдилар. Уруш- Лекин тарихнинг ўйини ҳам, омонсиз жангу жадаллар
дан зарар кўрган районларда халқ хўжалигини тиклаш ҳам, табиий офатлар ва очлик ҳам халқимизнинг инсо-
3 босқичда амалга оширилиши режалаштирилди. нийлик табиатига доғ туширолмади.

1-босқич – 1941 йил охиридан 1943 йилнинг август Зинур БОЗОРОВ,
ойига қадар, 2-босқич – 1943 йилнинг кузидан уруш
охиригача, 3-босқич – 1946 йилдан 1950 йилгача бўл- «Шон-шараф» музейи кичик илмий ходими
ган даврни ўз ичига олади. Ўзбекистондан Ставрополь
ўлкасига 1 220 та трактор, 50 та комбайн, 1 220 та
плуг, 600 та сеялка, Краснодар ўлкасига эса 200 та
автомашина, Украинага 350 та трактор ва 350 та плуг
ва бошқа механизмлар юбориш белгиланди. Қишлоқ
хўжалиги техникалари билан бир қаторда иқтисодий
ва ижтимоий соҳаларда ҳам ҳар томонлама ёрдам кўр-
сатилди. Жумладан, Қорақалпоғистондан фақат 1943
йилнинг ўзида урушдан озод бўлган туманларга 1 100
бош қорамол, 14 500 та қўй-эчки жўнатилди, Навоий
вилояти эса Украина, Беларусь, Россиянинг ғарбий ту-
манлари учун 1943 йилнинг охирларидан 100 000 дан

10 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОН – ЯНГИЧА ДУНЁҚАРАШ

МАҲАЛЛАБАЙ ЎРГАНИШЛАР ЎЗ НАТИЖАСИНИ БЕРМОҚДА

Давлатимиз раҳбари томонидан халқ йўналишда амалга оширилаётган ишлар муҳокама Шу билан бирга йиғилишда
билан мулоқот қилишнинг янгича, яъни қилинди. Унда Миробод туманининг 4 та сектор Уй-жой коммунал хизмат кўр-
маҳаллабай ишлаш тизими яратилди. раҳбарлари маҳаллаларни ободонлаштириш сатиш вазирлиги, Экология ва
юзасидан олиб борилган ишлари аҳволи, уларни атроф-муҳитни муҳофаза қилиш
Бундан кўзланган асосий мақсад, ҳудуд- белгиланган муддатларда якунига етказиш ҳамда қўмитаси, «Ўзбекистон темир
ларда амалга оширилаётган ишлар, ижти- бу мақсадларга йўналтирилган бюджет маблағла- йўллари» ДАК, «Қишлоқ қурилиш
моий-иқтисодий ривожланишдаги камчилик ва рининг сарфланиши юзасидан ахборот берди. инвест» инжиниринг компанияси
тўсиқларни бартараф қилиш, аҳолини қийнаб вакилларининг бириктирилган
келаётган муаммоларни ҳал этиш, уларнинг муро- маҳаллалар қиёфасини янгилаш
жаат ва таклифларини ўрганиш, кам таъминланган ҳамда аҳоли яшаши учун янада
оилаларнинг ишсиз аъзолари ҳамда ёшларни иш қулай шароитлар яратиш, ижти-
билан таъминлаш, маҳаллаларда хизмат турлари- моий ҳимояга муҳтож шахсларнинг бандлигини
ни жорий қилиш ва уларнинг яшаш тарзи билан таъминлаш борасида амалга ошираётган ишлари
яқиндан танишишдан иборатдир. муҳокама қилинди.
Давлат раҳбарининг маҳаллабай ишлаш ти- Шундан сўнг туманнинг Зиё нур, Оқ уй ва Нав-
зимини амалиётга жорий қилиш тўғрисидаги
ташаббуси билан ҳудудлардаги муаммо ва ечи- рўз маҳаллаларида амалга оширилаётган кенг
мини кутаётган масалаларни бартараф этиш
мақсадида Президент маслаҳатчиси ўринбосари қамровли ободонлаштириш ишлари ўрганилди.
Алишер Усманов ва Бош прокурор ўринбосари
– Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий прокурори Қайд этиш жоизки, «Ўзбекистон темир йўлла-
генерал-майор Шухрат Узаков томонидан пойтахт
туманларида сектор раҳбарлари, маҳаллаларга ри» ДАК томонидан Оқ уй маҳалласида мавжуд
бириктирилган масъул вазирлик ва идоралар
ҳамда бошқа мутасадди ташкилотлар вакиллари ўн битта икки қаватли уйнинг қиёфаси буткул
иштирокида амалга оширилаётган ишлар сарҳи-
соб қилиниб, ободонлаштириш ишларини охирига ўзгартирилиб, том қисмлари янгиланиб, замона-
етказиш, уларнинг сифатини ошириш борасида
тегишли кўрсатма ва топшириқлар берилмоқда. вий қоплама билан ёпилди, уйлар фасадлари ва
Жумладан, Миробод тумани Юксалиш маҳалла-
сидаги 263-умумтаълим мактаби биносида мазкур кириш қисмлари тўлиқ таъмирланди, маҳаллада

болалар ва спорт майдонлари қад ростлади, барча

коммуникация тизимлари янгиланиб, ички йўллар

асфальтлашга тайёрланмоқда.

Туманнинг Наврўз маҳалласида «Қишлоқ қу-

рилиш инвест» инжиниринг компанияси томони-

дан олиб борилаётган ободонлаштириш ишлари

натижасида маҳалла том маънода обод масканга

айланмоқда.
Адлия полковниги

Баҳодир ХУДОЙБЕРДИЕВ,
Ўзбекистон Республикаси

Ҳарбий прокурорининг
биринчи ўринбосари

САЙЁР УЧРАШУВ ДАВРА СУҲБАТИ

Жанубий оператив қўмондонлиги ҳамда Термиз ҳарбий прокуратураси билан ²Ó¯Ó¯ÈÉ ÒÓØÓÍ×ÀËÀÐ
ҳамкорликда ҳарбий хизматчилар ва уларнинг оила аъзоларининг мавжуд ÅÒÊÀÇÈËÄÈ
муаммоларини ўрганиш ҳамда бартараф этиш мақсадида Термиз шаҳридаги
ҳарбий қисмда очиқ мулоқот тарзидаги сайёр учрашув бўлиб ўтди.

ÌÓÀÌÌÎËÀÐ ÈÆÎÁÈÉ Фарғона ҳарбий суди ташаббуси билан вилоят бўйича Миллий гвардия
²ÀË ÝÒÈËÌίÄÀ бошқармасида «Диний экстремизм ва терроризмга қарши курашиш, ушбу
соҳанинг ҳуқуқий асослари» ҳамда «Қуролли Кучлар тизимида ошган
Унда Жанубий оператив қў- жиноятчиликнинг ҳуқуқий таҳлили» мавзуларида давра суҳбати ташкил этилди.
мондонлиги, ҳуқуқ-тартибот
идоралари ходимлари ҳамда 20 га Та д б и р д а Ў з б е к и с т о н
яқин давлат ва ташкилот вакиллари Республикаси Ҳарбий
иштирок этди. судининг раиси С. Эшанкулов,
Ҳарбий хизматчилар ва уларнинг Шарқий ҳарбий округ қўшин-
оила аъзолари томонидан имтиёз- лари қўмондонининг тарбия-
ли кредит асосидаги уй-жойларни вий ва мафкуравий ишлар
олиш, ишга жойлашиш, болаларни бўйича ўринбосари полков-
мактабгача таълим ташкилотларига ник Ш. Абдуллаев, Фарғона
жойлаштириш, хизмат жойини бош- ҳарбий прокурори адлия
қа жойга кўчириш, тадбиркорлик п о л к о в н и г и Ш. Саидов ҳамда
фаолиятини юритиш, соғлиқни сақлаш ҳамда кредит масалалари бўйича му- Миллий гвардия бошқармаси
рожаатлар қилинди. бошлиғи полковник Ш. Акбаров
– Мен қандолатчилик йўналиши бўйича бир йилдан буён тадбиркорлик иштирок этиб, кун тартибида
қиляпман, – дейди ҳарбий хизматчининг турмуш ўртоғи Нигора Холниёзова. – қайд этилган масалалар юзасидан маълумотлар бериб ўтди.
6 ой олдин фаолиятимни янада ривожлантириш учун банкка 20 миллион сўм Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий судининг раиси С. Эшанкулов
микроқарз сўраб мурожаат қилгандим. Ҳужжатлар ўз вақтида расмийлаштири- «Диний экстремизм ва терроризмга қарши курашиш, ушбу соҳанинг ҳуқуқий
лишига қарамасдан, уринишларим бесамар кетаётган эди. Сайёр қабул вақтида асослари» мавзусида маъруза қилар экан, «диний экстремизм» ва «терро-
Термиз ҳарбий прокурорига мурожаат қилдим. Мазкур масала тез фурсатда ризм» тушунчалари, ушбу жиноятларга қарши курашиш ҳамда улар содир
ижобий ҳал бўлишини айтди. Бундан жуда хурсанд бўлдим. этилишининг олдини олишнинг ҳуқуқий асослари, мазкур жиноятларни содир
– Тадбирни ташкил этишдан асосий мақсад ҳарбий хизматчилар ва улар- этганлик учун Жиноят кодексининг тегишли моддаларида назарда тутилган
нинг оилаларидаги муаммоларни атрофлича ўрганишдан иборат, – дейди жиноий жавобгарлик турлари ҳақида батафсил маълумотлар бериб ўтди.
Термиз ҳарбий прокурори адлия подполковниги Шукур Тошматов. – Ҳар бир Фарғона ҳарбий судининг раиси ҳам маъруза қилиб, Қуролли Кучлар
мурожаатнинг давлат ва жамоат ташкилотлари билан ҳамкорликда ижобий ҳал тизимида, хусусан, Шарқий ҳарбий округда жойлашган ҳарбий қисм ва му-
бўлишига ҳаракат қиламиз. ассасаларда содир этилган коррупцияга оид жиноятчиликнинг таҳлили ва
Сайёр қабул вақтида ҳарбий хизматчиларнинг фарзандлари учун Президен- уларни бартараф этишнинг аниқ чора-тадбирлари тўғрисида тўхталиб ўтди.
тимиз томонидан илгари сурилган беш ташаббус бўйича тренинглар ташкил Давра суҳбатида Фарғона гарнизонида жойлашган ҳарбий қисм коман-
этилди. Китоб мутолааси, спортнинг қўл жанги, бокс, шахмат-шашка турлари дирларининг тарбиявий ва мафкуравий ишлар бўйича ўринбосарлари ҳамда
бўйича мусобақалар ҳамда кўнгилочар ўйинлар болаларга олам-олам қувонч Миллий гвардия бошқармасининг шахсий таркиби иштирок этиб, кун тарти-
бағишлади. бидаги мавзулар бўйича қизиқтирган саволларига жавоб олдилар.

Сарвиноз ҚУРБОНОВА, Ш. ДЎСАЛИЕВ,
ЎзЖОКУ ҳарбий журналистика йўналиши талабаси Фарғона ҳарбий судининг раиси

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 11

КЎЗГУ

«ÁÈÐ ÃÀÇÅÒÀÍÈ ²ÓÊÓÌÀÒ ¨ÏÑÀ,
ÈÊÊÈÍ×È ÈÑÌÄÀ...»

Ўзбек матбуоти пайдо бўлиши тарихидан

«…бугун Оврупо ва Амриқо халқлари ҳавода учар, денгиз
остида сузар, дунёнинг энг нариги бўлаклари билан воситасиз
хабарлашар бир ҳолға, бир маданиятга етишдилар. Сўнгралари

Оврупо халқи маориф ва маданият йўлида ишлади, бу
ҳолғо етишди; биз тушдик, ухладик, бу ҳолға етушдук.
Бугунгача Оврупо халқи осмонға учар экан, бизда соч
ва соқол низолари, овруполилар денгиз остида сузар
экан, бизда узун ва қисқа кийим жанжаллари, Оврупо

шаҳарлари бутун электрик билан иситилур ва ёритилур экан, бизда мактабларда
жуғрофия ва табиёт ўқитиш, ўқитмаслик ихтилофлари... давом этади».

Миллат ойдини, маърифатпарвари, биринчи сони 1906 йил 27 июн- «Хуршид», «Шуҳрат», «Осиё» ва бошқа газета-
жадидларнинг ёрқин сий- да чоп этилган эди. Бу сана лар ёпилса-да, Мунаввар қори матбуот соҳасида-
моларидан бири Мунаввар қори Ўзбекистон мустақилликка ги фаолиятини асло сусайтирмайди. «Замоннинг
Абдурашидхонов «Туркистон» эришганидан кейин рас- ёшлари, тараққийпарварлари собит қадам бўлди-
газетасининг 1923 йил ман «Матбуот ва омма- лар», «ҳукуматнинг қувиш ва сиқишлари уларни
4 март сонида эълон қилган вий ахборот воситала- умидсизлантирмади», балки «ҳеч мумкин бўлмағон
«Нашри маориф» уюшма- ри ходимлари куни» бир замонда» нашр этаётган газеталарининг адади
сининг аҳамияти» номли этиб белгиланди. 4 минг нусхага қадар етди ва сотилди.
мақоласидан олинган бу «1904 йилдан
жумлалар Туркистонда ижтимоий ҳаракат- У Туркистон мухториятининг биринчи ҳарбий
истибдодга қарши ку- га аралаша бош- нозири, илк ўзбек адвокати Убайдулла Хўжаев би-
раш ва маориф масала- лаган» Мунаввар лан бирга «Садойи Туркистон» газетасини ташкил
лари ХХ аср бошларида қори Абдурашид- этади. «Садойи Туркистон»нинг Мунаввар қори Аб-
қай аҳволда эканлигини хонов бири 1905 дурашидхонов билан бирга ишлаган ижодий жамоа-
билдириш билан бирга, йил икки ой, ик- си қуйидагилар эди: Убайдулла Хўжаев – ношир ва
ўзбек матбуотининг пайдо кинчиси 1906 йил бош муҳаррир, Абдулла Авлоний – муҳаррир, Тўла-
бўлиши, маслаги ва қандай 20 та сони чоп этил- ган Хўжамёров (Тавалло) – муҳаррир, Абдулҳамид
яшаб қолганлигини ҳам ўзи- ган «Ўрта Осиёнинг Сулаймон Чўлпон – аввал курьер, кейин Андижон
да намоён қилади: умргузаронлиги» ва «Та- бўйича мухбир, Абдурауф Музаффарзода – сай-
«Чор ҳукуматининг полит- раққий» газеталари ёпилгач, ёр мухбир, Мирмуҳсин Шермуҳамедов – мухбир,
сиялари, охранная отделениялари Шокиржон Раҳимий – мухбир, Нўширавон Ёвушев
бундай маданий ишларда ерлик халққа 1906 йилда ўз газети «Хур- – сайёр мухбир. Тарихий манбалар газета ижодий
очиқ йўл бермади. Бир томондан очилса, иккинчи шид»ни ташкил этади. У рус, араб, жамоасининг ҳар бири улуғ бир мақсадга жонини
томондан ёпа берди. Шундай бўлса ҳам, ул замон- форс ҳамда усмонли тилларини яхши билгани тиккан аллома ва маърифатпарвар бўлганлигини
нинг ёшлари, тараққийпарварлари ўз мақсад ва учун Боғчасарой, Қозон, Оренбург, Туркия, Эрон, исбот этади.
маслакларида собит қадам бўлдилар, бир газетани Афғонистон ва Ҳиндистондан келувчи «Таржумон»,
ҳукумат ёпса, иккинчи исмда, буни ёпса, учинчи «Вақт», «Шўро», «Юлдуз», «Сироти мустақим», Мунаввар қори маориф ва маданият душман-
исмда газета чиқариб турдилар. Жамият ва мак- «Хаблул матн» ва бошқа муваққат матбуот нусха- ларини «қоринпарастлар», «мутаассиблар» деб
табларнинг ҳам бирини ёпса, иккинчисини очиб, ларини олиб ўқир, уларда кўтарилган масалаларни атайди. Чуқур қайғу ва афсуслар билан «Эски
бирини қисса, иккинчисини кенгайтириб туришдан маслакдошлари билан таҳлил этарди. Тошкент маориф шуъбасининг сўнгги олғон ҳисо-
тўхтамадилар». Мунаввар қори матбуотни катта куч, деб билар- би бўйинча, бутун янги мактаб шогирдлари 4000
1878 йил Тошкентнинг Дархон маҳалласида ди, шунинг учун ҳам бу борадаги саъй-ҳаракатлари тўлмағон ҳолда эски мактаб ва қозихоналарда
мударрис Абдурашидхон хонадонида туғилган фаолият йўналишларининг асосини ташкил этади, 7000 қадар миллат боласининг эзилиб ётқонлиғи
Мунаввар қори Абдурашидхонов илк саводни десак, хато қилмаган бўламиз. «Хуршид» газетаси кўринадир», деб ёзади.
онаси Хосиятхон отиндан олган эди. Даставвал ана шу интилишлар натижаси ўлароқ дунёга кела-
«Юнусхон» мадрасасида, кейинчалик Бухородаги ди. Бу газета ижтимоий руҳи ва йўналиши билан Бу улуғ инсон 1919 йилда «Иттиҳод ва тараққий»-
нуфузли олий таълим даргоҳларида ўқиган Му- чор ҳукумати маъмуриятини анчагина талвасага нинг Туркистон бўйича ўтган қурултойида ташкил
наввар қори 1901 йил Тошкентда биринчилардан солади. Шу боис тезда ёпиб қўйилади. Охранканинг этилган «Миллий иттиҳод» ташкилотининг Марка-
бўлиб жадид мактабини очди. Дунёвий ва диний Мунаввар қори ёзган ҳар бир китоб, ваъз, мақолани зий Қўмитасига раис этиб сайланади. Ташкилотнинг
фанлар бўйича кўплаб дарсликлар, қўлланмалар таҳлил этиб боришдан ўзга чораси қолмайди. бош мафкурачиси ва раҳбари сифатида аввало
яратди ва бу китоблар салкам 20 йил давомида 9-10 «Хуршид» газетасининг фаол муаллифларидан турли соҳаларда миллий кадрларни тайёрлаш ма-
мартагача қайта-қайта нашр этилди. бири Қўқон хони Худоёрхоннинг ўғли Фансурулло- саласини ўртага қўяди. Миллий давлатни қуриш
Туркистонда маорифни юксалтириш ва шу йўл бек эди. Газетанинг 2-сонидаги «Сабаби тулуъий ва бошқариш ҳамда муҳофаза қилиш учун мактаб-
орқалигина миллатни зулмдан қутқариб, ойдин, хуршид» номли мақолада Фансуруллобек Худоёр- ларда ҳарбий таълим берадиган гуруҳлар тузишни
ёруғ йўлларга чиқаришни ният қилган Мунаввар хонов газетанинг мақсад-муддаоси ҳақида шундай режалаштиради. 1918 йилда бундай гуруҳлардан
қори шундай ёзади: ёзади: бир нечтаси тузилади. Матбуотда берилган расмий
«Туркистоннинг ҳаёти, Туркистоннинг нажоти «Дунёдаги мусулмонларни бир-бирлари билан маълумотга кўра, Саид Аҳрорий раҳбарлигида
ёлғиз маорифга ва маданиятнинг тараққийси эса таништириб туради. Янги мактаб ва мадраса ислоҳи «Изчи», Ҳайдар Шавқий раҳбарлигида «Темур»,
бутун халқнинг «Нашри маориф» уюшмалари атро- йўлида уринади ва уларга раҳбарлик қилади. Бу С. Рожий раҳбарлигида «Турк кучи», Тангриқул
фига тўпланмоғига боғлиқдир. Шундагина биз ма- «Хуршид», китобларни ислоҳ қилайлик, иттифоқ Мақсудий раҳбарлигида «Турон кучи» ва уларнинг
даний миллатлар қаторига кира оламиз, шундагина тузайлик, бутун турк миллатларининг тилини бир- «Лочин», «Боту» каби қўллари, яъни филиаллари
маданият дунёсида ўз ҳуқуқимизни ола оламиз». лаштирайлик, шариат йўлидан чиқмайлик». ташкил қилинади.
Бутун куч-қувватини, мол-дунёсини маърифатга Николай Остроумов 1908 йилнинг февраль ойида
бахшида этган аллома ўзбек матбуотининг майдон- Туркистон генерал-губернаторига махфий хат йўл- Ўзбекистонда матбуотнинг пайдо бўлишида
га чиқишида ҳам фаол бўлди. Бу ҳақда «сўнгги жа- лаб, «Шуҳрат» газетасига чаласавод мулла Абдулла жонбозлик кўрсатган фидойиларнинг маслаги ҳур-
дид» рутбасини олган филология фанлари доктори Авлоний муҳаррирлик қилади; унда собиқ «Хуршид» рият ва Туркистонни тараққий этган мамлакатлар
Бегали Қосимов «у ўзбек матбуотининг дастлабки газетасининг ношири чаласавод олим Мунаввархон қаторида кўриш эди. Маҳмудхўжа Беҳбудий, Абду-
намунаси – 1906 йилда чиққан «Тараққий» газе- Абдурашидхонов ходим бўлиб ишлайди. Уларга рус, рауф Фитрат, Абдулла Қодирий, Абдулла Авлоний,
тасининг ташкилотчиларидан ва муаллифларидан ҳатто француз тилини биладиган номаълум татар Чўлпон, Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий... улар матбуотни
бири эди», деб ёзади. «Тараққий» газетасининг ёрдам беради», деб чақимчилик қилади. халқни уйғотувчи ва ижтимоий-сиёсий жиҳатдан
ўстириб, миллат сифатида шакллантирувчи омил,
деб билган эдилар.

Фурқат ЭРГАШЕВ

12 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

АСРЛАРНИ ҚАРИТГАН СИР

«£¤£ÎÍÈÉ» – ÞÇ ÉÈËÄÀ
ÁÈÐ ßÑÀËÓÂ×È £ÈËÈ×

«Ҳааа, ноёб жавҳар, – дейди уста ўзига
ўзи, – уни Дамашқу Исфахон қиличларига
алишмасман. Мингтадан битта қиличгина
шундай чиқиши мумкин. Нега бундай, фақат
Аллоҳга аён...»

Узоқ асрлардан буён не-не баҳодирлар- усталаргина, шу жумладан, Қиличсоз Пирим туриш лозим. Чўян биринчи бўлиб эрийди
нинг асосий жанг қуроли бўлиб келган билишар ҳамда фақат хон, бек ва лашкарбо- ва суюлиб оқа бошлайди. Аммо темирнинг
қилич ҳанузгача ўз оҳорини тўкмай кела- шиларнинг буюртмаси билангина тайёрлашар охиригача эришига йўл қўймаслик, у
ётир. Бу тиғли қурол ҳақида биринчи экан. бўшроқ хамир ҳолатига келганда эриш
бор Ўрхун-Энасой битикларида қайд жараёнини тўхтатиш керак. Шундай
этилган бўлиб, у дастлаб ханжарси- Биз раҳматли Темирхон ака билан суҳбат- қилинса, темир чўян билан бири-
мон, учи ўткир, икки тиғли қилиб лашиб юрган чоғимизда ёш ўспирин эдик. киб, худди икки хил ёғдек омихта
ясалган. У киши «Қўқоний» қиличини тайёрлаш жа- бўлиб кета олмайди, балки дон-
Қилич дастасидан ушлаганда раёни ҳақида баъзи маълумотларни айтиб дун каби аралашади холос.
қўл тиғ томонга ўтиб кетмаслиги берган эдилар. Ана шу тариқа Дамашқ
учун даста билан тиғ ажратиб пўлатига ўхшаган пўлат ҳосил
қўйилган. Қиличнинг қадимги Қилични дунёга келтириш қуйма тайёр- бўлади: қаттиқлик ва кескир-
турлари суякдан ясалган, сир- лашдан бошланади. Ўчоқ, яъни қўрага олдин ликни чўяндан, елимшаклик,
тига чақмоқтошлар қопланган тутантириқ ва писта кўмир солиниб, унинг қайишқоқлик ва тарангликни
ва у фақат санчиш учун яроқ- устига гилватадан тайёрланган бўталар (қо- темирдан олади. Қотган пай-
ли бўлган. Кейинчалик жез ва липлар) териб чиқилади. Қолиплар устидан тида ҳам пўлат таркибидаги
темирдан тайёрланган қилич уч ҳисса темир, бир ҳисса чўян солинади, чўян ва темир турли тусда
ҳам санчиш, ҳам чопиш учун унинг устидан яна писта кўмир солиниб, қи- товланиб, ажойиб гўзаллик
хизмат қилган. личсоз уста дуо ўқиб, олов ёқади. Мўрининг ҳосил қилади. Оловни қачон
VI-VII асрларда Шарқ мамла- сурма қопқоқ билан очиб-беркитиладиган тўхтатиш керак? Бу дамни ўз
катларида бир томонлама тиғли тешигидан ташқари барча тешик-тирқишлар вақтида илғаш осон эмас. Уни
эгри қилич ясалган. Унинг узун- беркитилади. Дамгар шогирдлар қўра-ўчоқ- сўз билан ифодалаб, қўл билан
лиги 80-90 см, эни 3-3,5 см бўлиб, нинг икки биқинига ўрнатилган дамларни бир пайпаслаб билиб бўлмайди. Буни
қинда сақланган. Маъданга ишлов маромда босиб, ўчоққа дам (ҳаво) берадилар. фақат ички туйғу билан илғаш
беришнинг ривожланиши натижа- Писта кўмир гувиллаб ёниб, чўян ва темирни мумкин. Бу туйғу эса узоқ йиллик
сида қилич сифати ҳам ошиб борган. эрита бошлайди. Бироқ оловга ҳушёр бўлиб тинимсиз меҳнат, тажриба орқали
Шарқ давлатларида Дамашқ пўлатидан шаклланади. Тайёр бўлган қуюқ атала
ишланган қилич, Исфахон қиличи шуҳрат ҳолатидаги пўлат ниши кесилган тухум
қозонган. шаклидаги, бўйи икки мушт, эни бир мушт
Ўрта Осиёда эса Самарқанд, Ўструшон,
Ахсикент қиличлари, хонлик даврига келиб ҳажмдаги қолипларга (бўталарга) оқиб кириб
эса Қўқон қиличлари машҳур бўлган. Ҳукм- қуйма ҳосил қилади.
дорлар, лашкарбошилар, беклар ва баҳодир-
лар учун ясалган қиличлар олтин, кумуш ва Қуймалар бир кун мобайнида совиб, қо-
қимматбаҳо тошлар билан зийнатланган. тади. Эртаси кун уста халфа ва шогирдлари
Муттасил урушлар бўлиб турган хонлик- билан қилич ясашга киришади. Кечаги қуй-
ларда қиличнинг бозори касод бўлмаган. малар совиш асносида кичрайганлиги учун
Хонлар архив ҳужжатларида Мулло Алихўжа қолипдан осонгина чиқади. Битта қуйманинг
Шамширгар, Уста Тошмуҳаммад Тошфўлод оғирлиги салкам икки қадоқ келади: битта
ўғли, Муҳаммадназар Қиличсоз, Уста Бобохон ўртача қиличнинг оғирлиги шунча бўлади.
Тўрахон Шамширгар ўғли, «Қиличсоз Пирим» Оддий қилич тайёрлайдиган қиличсоз уста-
нисбали Мулло Ҳусайнхон бинни Орифхон лар ҳалиги тухумсимон чўзинчоқ қуймани
Қиличсоз каби усталарнинг номлари қайд олдин ўчоқдаги чўғга бир-бир қиздириб олиб,
этиб ўтилган. ёни билан сандонга қўйиб, болғалаб қилич
Қиличсоз Пиримнинг чеваралари марҳум шаклига келтирадилар.
Темирхон ака қиличсозлик касб сифатида йўқ
бўлиб кетганлиги туфайли боболар касбини Аммо «Қўқоний» қилич бутунлай бошқача
давом эттира олмай катта ошпаз бўлиб етиш- йўл билан тайёрланади: қуймани сандонга
ганлар. У киши билан жуда кўп вақт суҳбат- тикка ҳолда қўйиб, болғалаб, ўртача чарх-
да бўлганмизки, қиличсозлик ҳақида айтиб товоқ катталигидаги, қалинлиги бир ярим
берганлари хотирамизда муҳрланиб қолган. энлик лаппак ҳолига келтирилади. Сўнгра
Ҳўқандда қиличсозлик қадимдан тараққий ушбу лаппакни уюрма (спирал) шаклида
этган бўлиб, ҳатто усталаримиз «Қўқоний» кесиб, тасма ҳолатига келтирилади. Тасмани
деган қилич турини ихтиро қилган эканлар. бир маромда болғалаш йўли билан қилич ҳо-
Бу қилични тайёрлашни бир неча нафар лига келтирила бошлайди. Мана, тасманинг
бир томонини тўмтоқ ҳолатда қолдириб, бир
томонидан тиғ очилди, бир томонини бироз

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 13

ТАРИХ

қайириб, ундан қиличнинг учи, қарама-қар- ¤Ç ÄÀÂÐÈÍÈÍÃ
ÁÅÒÀÊÐÎÐ £ÓÐÎËËÀÐÈ
ши томонидан эса соп чиқарилди. Яхши
ТАХШ – ЎРТА жаниқ тай-
қиличнинг узунлиги уч ярим қарич, яъни 84 АСРЛАРНИНГ ёрлаш учун
ҚИРҒИН ҚУРОЛИ кесиб берган-
сантиметрдан кам бўлмаслиги, кенглиги уч лар. Манжаниқ-
Тахш – Ғарбий Европа қу- нинг турлари ва
ярим-тўрт энлик бўлиши керак. Қилич зарби ролларидан бўлмиш арбалетга номлари бир
ўхшаб кетадиган ярим автомат қу- талай: Арро-
сирғанувчан, кескир бўлиши учун учи бироз рол. Отаси камон, онаси милтиқ. Илк
ўрта асрлар қуролсозлигининг энг му- да – кичик
орқага эгилади. каммал намунаси, мукаммаллашти- манжаниқ;
рилган камон. Мураккаб камонни Арусак
Эртаси куни қиличлар тобланади ва уларга ҳар қанча чўзиб тортганда ҳам унинг – кичик
ўқи нари борса 800-900 метрга етган. манжаниқ;
сайқал берилади. Лекин ҳали қилич тайёр Шунингдек, ўқнинг ҳаводаги парвози асносида
зарби ҳам камайган. Бу ҳол ўша давр овчилари Балкан – қалъага тош отадиган
эмас. Аччиқ (кислота) ҳамда бошқа кимёвий ва ҳарбийларини қониқтирмаган. Қуролсозлар манжаниқ; Ялкан – қалъадан душман томон
доимо изланишда бўлиб, янада мукаммалроқ, отувчи манжаниқ; Кушканхар – катта тош
моддалар ёрдамида қиличнинг ўзидан нақш зарби кучлироқ камон яратишга ҳаракат қил- отиб деворни яксон қиладиган манжаниқ. Ўрта
дилар. Ниҳоят, усталарнинг бир неча авлоди Осиёда XV-XVI асрлардан эътиборан ўт сочиш
чиқариш керак. Бу жараён қиличсозлар тили- алмашиб кетгач, босқичма-босқич янги қурол қуроллари: тўп-тўфангларнинг қатор турлари
яратилди. Улар камонни ёғоч асосга (дастгоҳ, қуролланишдан муҳим ўрин эгаллаши сабабли
да «аччиғлаш» деб аталади. Бошқа бир куни ёхуд қўндоққа) ўрнатиб, тиркашни (камон ипи- манжаниқдан аста-секин воз кечилган.
ни) пишанг (ричаг) билан таранг тортиб, тепки
эса шогирд ва халфаларнинг бир қисми қўра- илгагига илиб қўядиган қилдилар. Ўқни эса ПАЛАХМОН – ИСТЕҲКОМЛАРНИНГ
камон ўқига нисбатан калтароқ қилиб ясадилар. АШАДДИЙ КУШАНДАСИ
га олов қалайди, бошқа бир қисми «бўтана
Бу асбобдан фойдаланиш қуйидагича бўлган: Палахмон – қадимий тошотар қурол, ман-
атала», шогирдлар тилида эса «ҳолвайтар» ўқ қўндоқ устига ўйилган ариқчага солиб, патли жаниқдан анча кичик, у билан сопқоннинг ўр-
томонини тиркашга кийдириб, пишанг билан тор- тасидаги бир нарса. Қадимда ва ўрта асрларда
деб айтиладиган қоришма тайёрлашга кири- тиб, тиркаш тепки илгагига илиб қўйилади. Теп- тош ва бундук (темир ядро)ларни душман томон
ки босилгач, илгак тиркашни қўйиб юборади ва ирғитадиган махсус қурол. Палахмоннинг катта-
шади. Ўчоққа катта мис қозон ўрнатилиб, сув ўқ кучли зарба билан отилиб, нишон томон учиб си аксарият мудофаа истеҳкомларини, хусусан,
кетади. Тахшдан отилган ўқ совут ёки қалқонни қалъа деворларини бузиш, кичикроғи душман-
солиб қайнатилади. Вақиллаб қайнаб турган ҳам тешиб ўта олиш қудратига эга бўлган. Шу нинг жонли кучини қириб ташлаш, йирик ҳай-
туфайли тахш қирғин қуроли мақомини олди. вонларни овлаш мақсадида қўлланилган. Араб
сувга олдин майда қилиб қириб ушатилган тилида «Фаллохун» деб аталган. Палахмоннинг
АЁЛЛАР ЎЗ СОЧЛАРИНИ МАНЖАНИҚ «Миқлоъ», «Фалосанг» ва «Гўт» деган турлари
ёғли гилвата солинади ва яхшилаб кавлаб ТАЙЁРЛАШ УЧУН КЕСИБ БЕРГАНЛАР... ҳам бор. Яна бир тури «Харроқа» деб айтила-
ди. У душман устига ёндирувчи модда отишга
аралаштирилади. Сўнгра молнинг янги те- Манжаниқ – тошотар ҳарбий қурилма. мослаштирилган. Чунончи, бўғзи тор, таги учли
заги, туз ва куйдирилган хамир соладилар. Эшилган пай, ичак, соч толаси ёки жуннинг қилиб ишланган «Қорура» деб айтиладиган со-
Бўтана тайёр бўлгунча халфалардан бири эгилувчанлик кучи остида ҳаракатга пол идишга нефть солиб, нефтни пилик восита-
оқ Мўлтон тўтиёсидан атала тайёрлаб, катта келтирилган. Асосан қалъа ва қўрғон- сида ёқиб, харроқага солиб отганлар. Ўт сочиш
ёшли шогирдлар билан қиличларга суртиб ларни қамал қилишда қўлланилган.
чиқади. Қиличда пайдо бўладиган, «жавҳар» Манжаниқ ёрдамида қамалдагиларга қуроллари, жумладан, тўпнинг қуролланиш
деб айтиладиган нақшни оловдан ҳимоя қи- қарата тош ядролар ирғитилган. Тош тизимига кириб келиши палахмондан
лиш учун қилич сиртини бояги қозонда пи- топилмаган тақдирда ёғоч ғўлалари, фойдаланишга чек қўйган.
ширилган бўтана атала билан қоплаб чиқиш кунда ва тўнгаклардан фойдала-
керак бўлади. Шогирдлар қўлларини куй- нилган. Манжаниқдан отилган Б. ЭЛМУРОДОВ тайёрлади.
дира-куйдира чўмич билан «ҳолвайтар»ни «ўқ» – тош, кунда ва тўнгаклар
қозондан олиб, қиличлар сиртига бир текисда бир неча юз метрга бориб тушган.
қуйиб чиқадилар. Жигарранг, бадбўй атала Манжаниқ қалъа, қўрғон девор-
билан қопланган қиличлар қўрага солиниб, ларини бузиш, рахна очиш
олов кучайтирилади. Дамгир шогирдлар бир ёки биноларни яксон қилиш,
текисда дам уриб турадилар. Бироз вақт ўт- шунингдек, қамалдагиларни
гач, уста бир қўли билан юзини тўсиб, қўрага ёки қалъага ҳужум қилаёт-
яқин бориб, қиличларни кўздан кечиради. ганларга қирон келтириш
Ана, жигарранг қобиқ олов таъсирида қи- учун ҳам мўлжалланган.
зариб, қотиб, ёрилиб, қатқалоққа айланиб,
ёриқлардан буғ сизиб чиқа бошлайди. Уста Қадимги урушлар хотира-
сув келтиришни буюради. Шогирдлар катта ларида баён этилишича, бир
сопол тоғорада сув олиб келадилар. Уста шаҳарни душман узоқ қамал қил-
охирги марта қиличларга кўз югуртириб, яна ган. Душман жанглар асносида ёниб турган
бир тоғора сув олиб келиш ҳамда дам уришни ўқлар отиб, қалъа манжаниқларини ҳам ёндириб
тўхтатишни буюради. Халфалардан бири қў- юборган. Усталар янги манжаниқлар ясаганлар,
лига узун қисқич – омбир олиб, қиличларни аммо унинг тиркаши учун пай, ичак ёки бошқа
қўрадан чиқариб, пастак ёғоч харрак устига нарса топа олмаганлар. Шунда ҳукмдорнинг
териб қўяди. Уста қўлига чўмич олиб, эҳти- хотини – малика ўз сочини кесиб берган. Ундан
ёткорлик билан қиличлар устидан сув қуяди. ибрат олиб бошқа аёллар ҳам ўз сочларини ман-
Сув харрак остига оқиб тушади. Қиличлар
вишиллаб пишқира бошлайди, усти буғ бу-
лути билан қопланади. Қилич юзасидаги
қатқалоқлар ёрилиб, палахса-палахса бўлиб
кўчиб тушади. Қиличнинг пишқириши ва
ўшқиришига қарамай, уста уларни ағдариб,
устидан сув қуйишда давом этади. Қиличлар
аста-секин ҳолдан тойиб, тинчланиб, совий
бошлайди.

Ниҳоят, қиличлар ҳали бутунлай совиб
улгурмасдан, уста ёғлама бўлиб, қорайиб
кетган сахтиён чармдан бирини халфага
бериб, бирини ўзи олади-да, ҳали иссиғи
кетиб улгурмаган қиличлардан бирини қў-
лига олиб, ёрилиб, кўчиб қолган пўстларини
қоқиб тушириб, қилич юзасини меҳр билан
артиб-сийпалаб жилолай бошлайди.

Кўп ўтмай халфа бирданига энтикиб, кўз-
лари чақнаб, қўллари титраб кетди. Ҳамма
шогирдлар унинг атрофига тўпланади. Уста
қилични қўлига олди-да, маъдандаги беқиёс
гўзалликка маҳлиё бўлиб қолди: қиличнинг
товланиб, мавжланиб турган зангортоб сатҳи
дастага яқинлашган сари қирмизи тус олиб
боради. Бу ранглар ўйинию товланишлар
жавҳар деб айтилади. Лекин бу оддий жавҳар
эмас эди. Зангортоб сатҳ узра гўё чумоли
йўллари янглиғ эшилиб, тўлғаниб нуқра – оқ
холчалар қаёқларгадир югуриб кетиб бора-
дилар.

«Ҳааа, ноёб жавҳар, – дейди уста ўзига
ўзи, – уни Дамашқу Исфахон қиличларига
алишмасман. Мингтадан битта қиличгина
шундай чиқиши мумкин. Нега бундай, фақат

Аллоҳга аён...»

Яҳёхон ДАДАБОЕВ,

Қўқон давлат музейи

қўриқхонаси илмий ходими

14 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

Руи Гонсалес де Клавихо

«САМАРªАНДГА, ТЕМУР

САРОЙИГА САЁ²АТ

КУНДАЛИГИ. 1403 – 1406 ЙИЛЛАР»

(Боши газетанинг ўтган сонларида) бири Шоҳмалик Мирзо
элчиларни бу ердан олиб
²индистонга šарши кузатиб келди. Хо- кетди, сарпо-тўнлар кий-
юриш ³икояси нимнинг юзига оппоқ гизди, бошларига кийиш
упа сурилган, шунинг учун салла берди. Шу
Ҳиндистоннинг асосий шаҳарларидан учунми юзи узоқдан билан бирга уларга бир
бири Деҳлида Ҳиндистон подшоҳи ва худди оқ қоғоз каби ярим минг кумуш танга
Темурбек ўртасида жуда катта жанг бўлиб кўринар эди. Бу упа солинган бир қоп тангани
ўтган экан. Бу урушга Ҳиндистон подшоҳи қуёшдан сақланиш ҳам тақдим қилди. Кумуш
кўп сонли қўшини ва элликта жангчи филини учун экан. Бибихо- уларнинг пули бўлиб, ҳар
сафарбар қилган. Бизда бу филларни «мор- нимнинг юзи юпқа, бир танга икки кумуш
филлар» дейишади. нозик оқ мато билан реалга тенг келарди. Шундан
Биринчи жангда Ҳиндистон подшоҳи шу тўсилган, қимматбаҳо сўнг элчилар яна соҳибқироннинг
филлар туфайли Темурбек устидан ғалаба дуру гавҳарлар билан безатилган олдига қайтиб, одатга кўра таъзим
қозонган. Шундан кейин Темурбек ўз аскар- узун бош кийими қизил матодан, қилишди. Соҳибқирон уларга бошқа
ларига бир қанча туяларнинг устига сомон-ха- ундан елкасигача юпқа мато ту- кун келишларини, шунда улар билан
шакларни ортиб боғлашни буюради. Эртаси шиб турибди. Сочлари тим қора, суҳбат қуриб, ўғли – Кастилия қиро-
куни жанг бошланишидан аввал соҳибқирон елкасига тушган. Бу хотинлар лининг олдига шундай яхши кунларда
туяларни қўйиб юборишни ва улар филлар- сочларининг қора рангда бўлиши- кузатиб қўйишини айтди.
га яқинлашганда устидаги сомонни ёқишни ни ёқтиришар ва баъзида қора рангга
айтади. Филлар ёнаётган туяларни кўргач, бўяшар экан. Бибихонимнинг ёнида яна бир Савдо расталарининг
ҳаммаси ҳар тарафга қочади. одам қўлидаги соябон билан уни қуёшдан тў- šурилиши
Шу тарзда Темурбек Ҳиндистон устидан ға- сиб келарди. Соябон ипак оқ матодан, худди
лаба қозониб, салтанатига чегарадош ерларни чодирга ўхшаш думалоқ шаклда. Самарқанд шаҳри ҳақида кўп қайғурган
эгаллаб олди. Ҳиндистоннинг кўпгина ерлари соҳибқирон янги қурилишни бошлаб юборди.
ўнқир-чўнқир тоғлардан иборат, шаҳар ва Бибихоним майдончага келиб, тўрига ўтди Бу шаҳарга ҳар йили Хитой, Ҳиндистон, Тата-
қишлоқ ерлари ҳосилдор эди. Ҳиндистон под- ва соҳибқироннинг ёнига ўтирди. Уни кузатиб ристон (Дашти қипчоқ) ва бошқа мамлакат-
шоҳи мағлуб бўлгандан сўнг қолган аскарла- келган аёллар ташқарида қолди. Бибихоним лардан турли моллар келтирилади. Самарқанд
ри билан тоққа қочиб, қўшин йиға бошлади. ўз жойига ўтиргач, соҳибқироннинг бошқа – ўта бой шаҳар. Шаҳарда савдо-сотиқ қилиш
Темурбек кутиб ўтирмасдан аскарлари билан бир завжаси у ҳам қизил либосда, узун бош учун қулайлик бўлмагани сабабли сеньор (Те-
унинг устига юриш қилди. Ҳиндистон подшоҳи кийимда, дабдаба билан қизлар қуршовида мурбек) шаҳардан катта кўча ўтказиш ва унинг
жанг қилмади. Ўша вақтда қўлга киритилган чиқиб келди ва катта завжадан бироз пастроқ- икки тарафига дўконлар қуришни буюрди.
бу ерларни набираси Пирмуҳаммад то Ормузо дан жой эгаллади. Кейинги чодирдан чиқиб Кўчанинг боши шаҳарнинг бу четида бўлиб,
шаҳригача эгаллаб турибди. Шундай бўлса-да, келган яна бир завжа даврага яқинлашиб, охири унинг нариги тарафига етиши керак
Ҳиндистоннинг зўр ва катта қисми ўз подшоси қуйироқда ўтирди. Шу тарзда тўққиз аёл би- эди. Иш бошига ўзининг икки амирини қўйди
қўлида қолди. Бу жангга ўн бир йил бўлган рин-кетин ўз жойларини эгаллади. Уларнинг ва дедики, агар улар бу ишда саъй-ҳаракат
экан, лекин шу пайтгача Темурбек ва унинг ҳаммаси бир хил кийинган ва бир хил ясанган кўрсатмасалар ва кеча-кундуз ишламасалар,
набираси ҳам Ҳиндистоннинг ичкарисига эди. Улардан саккиз нафари Темурбекнинг бошларидан айриладилар. Кўчани жуда кенг
юриш қилмаган. хотини, биттаси набирасининг завжаси эди. қурдилар. Икки тарафига дўконлар ва улар-
нинг олдига оқ мармар билан қопланган олий
Миллий ўйинлар. Му³аммад ўриндиқлар бино қилдилар. Кўчанинг тепасини
Темурбекнинг Султоннинг маъракаси том билан беркитиб, унга туйнуклар ўрнатди-
завжалари лар. Йигирма кун деганда шунчалик катта иш
Ўттизинчи октябрь пайшанба куни соҳибқи- қилиндики, ҳайрон қоласан, киши.
Элчиларни чодирдан олиб чиқиб, аввал рон ўрдадан чиқиб, набираси Муҳаммад сул-
ўтирган айвонга ўтқазишди ва кун ярмигача тон Мирзо дафн қилинган масжид-мақбарага Соҳибқироннинг буйруғи билан Бибихоним-
соҳибқироннинг чодирдан чиқишини кутиш- келиб тўхтади. Соҳибқироннинг севикли бу нинг онаси номига қурилган масжид шаҳарнинг
ди. Соҳибқирон кун яримлаганда базм май- набираси Темурбек турклар устидан ғалаба гўзал биноларидан бири эди. Ҳукмдор шаҳарга
донига келиб ўтирди. Атрофига яқинларини, қозонганда турк султонини асирга олган ва қайтганида қурилиш тугаганди. Масжиднинг
меҳмонлари ва элчиларни чорлади. Худди кейинроқ ўша жойда касаллик туфайли вафот олд девори пастроқлигидан кўнгли тўлмай, уни
аввалгидек, ҳамма соҳибқирон атрофида ўз этган эди. Соҳибқирон набирасининг руҳини буздирди. Унинг ҳукми билан девор атрофида
ўрнини билиб ўтирди. Шу куни филларни шод этиш мақсадида маърака уюштириб, унга иккита чуқур хандақ қазилиб, бинонинг пой-
қизил ва яшил рангга бўяб, улар билан жуда элчиларни ҳам таклиф қилди. Масжид-мақ- девори бошқатдан мустаҳкамлана бошланди.
кўп томошалар кўрсатишди. Бу томошалар ва баранинг гумбази баланд, ичи ва сирти, де- Бир тарафда соҳибқироннинг ўзи қурилишни
дўмбиранинг садоларидан шундай шовқин-су- ворларига тилла суви юргизилиб, нақшлар назорат қилди. Иккинчи тарафни назорат қи-
рон кўтарилдики, ҳайрон қолдик. солинган. лишни яқин одамларига айтди. Соҳибқирон
бу вақтда юра олмасди, кўтариб олиб юри-
Соҳибқирон ўтирган майдончада кўплаб Муҳаммад Султон Мирзо Туркияда вафот шарди. Уни ҳар куни бу ерга олиб келишар, у
созандалар йиғилганди. Уларнинг ёнида этгандан сўнг соҳибқирон унинг жасади- усталарга қурилишни тезлаштиришни ва улар
иккита катта думалоқ идишдаги от сутини ни Самарқандга жўнатиб, набираси учун учун қайнатилган гўшт олиб келтириб, хандақ
хизматкорлар қўлларидаги таёқлар билан ара- масжид-мақбара қуришни амр этган. Са- ичида ишлаётганларга ташлашни, баъзида
лаштириб, ичига оқ қанд бўлакларини ташлаб марқандга қайтганида мақбаранинг паст қу- танга пулларни ташлашни буюрарди. Айрим
туришарди. Буни улар шу заҳоти ичиш учун рилганини кўриб, кўнгли тўлмай, уни бузиб, ҳолларда усталар ва уларнинг ёрдамчиларига
қилишарди. ўн кун ичида янгисини қуришни буюрди. гўштни ўз қўллари билан ташларди. Шу йўсин
Қурилиш ишларини жиддий назорат остига қурилиш кечаю кундуз давом этарди.
Ҳамма ўз жойини эгаллагач, чодирларнинг олди. Кечаю кундуз давом этган қурилишни
биридан соҳибқироннинг катта завжаси Биби- кузатиш учун соҳибқиронни отда юра олма- Бу қурилиш ва кўчаларнинг тикланиши қор
хоним чиқиб келди. У қизил матодан, тилла ганлиги сабабли кўтариб олиб келишарди. ёғаётганлиги туфайли тўхтатилди.
иплар билан жуда кенг тикилган узун кўйлак- Шундай қилиб, бундай улуғвор мақбара қисқа
да эди. Кўйлагининг узунлиги шу даражада вақтда, ўн кунда қуриб битказилди. (Давоми бор)
эдики, унинг ортидан ўн бешга яқин канизак
Маъракага кўп одам йиғилди. Одат бўйича Испан тилидан Улуғбек ЖЎРАЕВ
гўштли таомлардан тарқатилди. Йиғин туга- таржимаси
ганидан кейин соҳибқироннинг яқинларидан

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 15

ТУРМУШ ЧОРРАҲАСИ ÓÌÈÄ

ѤÍÃÃÈ
(воºеий ³икоя)

Катта шаҳардаги чоғроққина ҳовли. – Ҳа-а, оиламиз аёлларининг пешонасида чарчади. Тушкунлик гирдобига чўка бошлади.
Уйлар замонавий таъмирланган бўл- синовлар кўп экан, жуда кўп, – кўзига ёш тўл- Жигарбандларининг аҳволи ундан-да маҳзун.
са-да, катта усталарнинг қўли теккан ота- ди Нусратхон аянинг. – Онам дадамдан «қо-
мерос хонадон эканлиги кўриниб турарди. рахат» келгач, узоқ яшамади. Опам «дадам Хонадонларига дафъатандан кириб
Тўрт аёлу бир қизалоқни бағрига олган бу ўқимишли бўлишимизни васият қилган», келган қуда аёл эса…
гўша неча йиллардан буён эркак нафасини деб илм йўлини танлади, оила қурмади.
туймаган. Хонадон бошлиғи Шокарим ака Менинг оилам эса нотинч бўлди. Даданг – Ҳурриятхон бизга жуда яхши келин
Иккинчи жаҳон урушининг илк кунларида бор-будимизни қиморга ютқазди-ю, кўча- бўлди, қизларим қаторида қиз бўлди, –
фронтга отланибдики шундай. Севимли аёли гапни узоқдан бошлади қайнонаси Мав-
ва икки норасидасини Аллоҳга омонат қил- да қолганимизга қарамай, ўзга аёл ортидан
ган эркакнинг катта сурати уй ичига қадам кетди. Ота уйим ўз бағрига олди. Опам таянч луда опа. – Қуда бўлганимизга ҳам
қўйганингиз заҳоти сизни қарши олади. бўлмаганда билмадим, аҳволимиз не кечарди. беш йилдан ошди. Орамиздан
Суратдаги ягона эркак ҳамон қизлари Сизларни зўрға вояга етказиб узатганимда, бирор маротаба дилхира-
ва набираларига кўринмас таянчдек, гўё. синглинг… синглинг Назифа ўн йил деганда лик ўтмади. Икки ёш ҳам
Ҳарқалай, аёллар шундай деб билишади. Ҳурриятни туғди-ю, қайта фарзанд кўришдан бир-бирларини ранжит-
Тўрт аёлнинг, тўғрироғи, катта бир авлод- маҳрум бўлди. Эри ўша заҳоти бошқа оила май аҳил-иноқ яшашди.
нинг умиди бўлган Ҳуррият бугун беш ёшга қурди. Сенинг аҳволинг бу, эримга садоқатли Аммо ўртада фарзанд
тўлди. бўламан, деб ёлғиз ўтяпсан. Авлоднинг бир- бўлмаганидан кейин…
– Бувижон, нега менинг исмим Ҳуррият? – гина давомчиси, шу неварагинам. Унинг бо- Ўзларинг тушунасизлар,
Нусратхон аяга бориб суйкалди қўғирчоқдек лаларини кўрсам, армоним қолмасди. Илоҳим, бундай ришта мўрт бўла-
кийиниб олган қизалоқ. авлодимиз илдизи қуримасин. Ота уйимга ди. Ёшлар ҳозир буни
– Катта бувинг отингни шундай бўлишини эгалик қиладиган эваралар берсин Аллоҳим. англамаслиги мумкин.
истаган, – уни меҳр билан бағрига босди Лекин англаб етганда кеч
аёл. – Чунки у бувинг олима, илмли. Сенинг – Ниятингизга етинг, ойижон, – онасининг бўлади, деб қўрқаман.
исмингни шундай қўйганимиздан кейин юр- кўзёшларини артиб, юзини юзига босди Ка- Шунинг учун олдиларингга
тимизга ҳуррият келди, мустақил бўлдик. рима. – Шундай хурсандчилик кунда кўзёши бош эгиб келдим. Ўғлим-
– Биламан, катта бувим мени хосиятли қилиб ўтирганингизни қаранг. Яхши ниятга нинг фарзандсиз ўтишини
қизим, деб эркалатади, – мақтанганнамо эришиш учун яхши кайфият ҳам керак. Қани, истамайман.
лабларини чўччайтирди қизалоқ ва сўрашда туринг, онажон, холажо-он, Назифа-а, қани, – Ниятингизни ўғлин-
давом этди: – Бувижон, нега энди Давлат- ҳамма дастурхонга. Туғилган кун байрамини гизга айтдингизми, қизим?
хон бувимни катта буви дейман, ахир улар бошлаймиз… – овози қалтираган кўйи
сиздан ёш-ку? Мавлуда опадан сўради Нус-
– Ўзимнинг саволларга бой набирагинам, Ҳуррият вояга етгунга қадар тўрт аёлнинг ратхон ая.
қақажоним, – кулиб набирасининг қўнғироқ илҳақ нигоҳи, адоқсиз меҳри, ардоғи ва албат- – Йўқ. Дониёр бу ерга
сочларини силади Нусратхон ая. – Катта бу- та, дуолари билан улғайди. Нусратхон аянинг
винг менинг опам, фақат ёш кўринади. кўнглига қараса, неварасини ўн саккиз ёшда келганимни ҳам билмайди. Ҳурриятхон ақл-
– Нима учун ёш кўринади? турмушга узатгиси бор эди. Аммо қизгина ли, сизлар гапирсаларинг, тушунади. Ёшлар
– Чунки у университетда талабаларга дарс муаллима бўлиш истагида олийгоҳга кирди. бошқа-бошқа оила қурса, балки иккиси ҳам
берган, оғир жисмоний иш қилмаган. Мен эса Институтнинг охирги курсида ва ниҳоят, бу- болали бўлиб кетишар…
заводда ишлаганман. Онанг билан холангни висининг орзуси амалга ошди. У ўзи севган
боқиш учун кўп меҳнат қилганман. йигитга турмушга чиқди. Ҳурриятнинг севимли ёри, келин бўлган
– Нега катта бувимнинг болалари йўқ? Сиз хонадонини тарк этганига бугун бир ой бўл-
онам билан Карима холамга онасиз. Катта Тўрт аёлнинг меҳр кафтида, юрак тафтида ди. Уни тушкунликдан жонфидо меҳрибон-
бувим кимга она? катта бўлган Ҳуррият бугун ўзга хонадон ва- лари, севимли касби асраб турарди. Аммо
– Уми… олима бўламан, деб болали бўлма- кили. Ҳовли дарвозаси тиқ деса, барчанинг атрофидаги тўрт аёл тўрт томонда азобда,
ган, – хўрсинди аёл. – Аммо ҳаммамиз учун нигоҳи ўша томонга қадалади. Зиёли хона- руҳий изтиробда эканини ҳис қилиб туриш
она ҳисобланади. Сен учун эса катта буви. донда унга яхши муносабатда бўлишларидан барчасидан оғир. Остонасига бир неча бор
– Унда, Карима холам-чи, олима бўлмаса барчанинг кўнгли тўқ. Бироқ соғинч, янги бош уриб келган умр йўлдоши Дониёр ёлғиз
ҳам болалари йўқ-ку. Бўлганда бирга ўй- хушхабар илинжи тўрт аёлнинг юрагига тош- қайтди. Қайнонасининг мақсадидан хабар
нардим. дек осилган умид ва изтироб. Айниқса, сак- топган Ҳуррият эри билан ажрашишга қатъий
– Қизим, туғилган кунингга қандай совға- сонга яқинлашаётган Давлатхон ва Нусратхон қарор қилганди.
лар олганимизни кўрдингми? – гапни бошқа бувиларнинг дуодан қўллари тушмасди.
томонга бурди Нусратхон ая. – Болам, кейин афсус қилмайсанми? –
Ҳуррият саволлардан бўшаб, совғалари Лекин… лекин ойлар йилларга уланди ҳам- кундан-кун жимгина сўлиб бораётган қизига
билан мақтангани ошиқди. Бувиси синиқ ки Ҳурриятда оналик белгилари юзага чиқма- термилди Назифа опа. – Дониёржон ҳам қат-
жилмайган кўйи, «Сен бизнинг ёлғиз уми- ди. Шифокорлар томонидан унда бефарзанд- найвериб, қийналиб кетди. Бирга яшасала-
димиз, чироғимизсан, болагинам», деди аста лик аломати аниқланди. Ҳар икки оила уни ринг балки…
пичирлаб. даволатиш учун бор имкониятини ишга солди.
Жиянининг саволларини эшитиб турган Таниш шифокорлар, табиблар, «момо»лар… – Йўқ, ойижон, барибир фарзандли бўлмай-
Карима ичкари уйдан чиқиб, онасининг ёни- Инсон умиди сўнишига йўл қўймайди. Чора миз. Озгина умид бўлганда, қайнонам ажрат-
га ўтирди. Хомуш тортган юзига термилганча деб билган, нажот бўлиб кўринган ҳар қандай маган бўларди. Сиз мендан хавотир олманг.
қўлларини силади. йўлга бош суқади. Ҳуррият даволанишлардан Фақат иккала бувимнинг аҳволини кўриб…
– Онажон, ёш боланинг оддий саволла-
рига ҳам тўкилиб бўласиз-а? Чеҳрангизни Назифа опа кўзига ёш тўлиб турган қизини
очсангиз-чи. Бугун набирангизнинг тавал- бағрига босди. Она-бола унсиз йиғларди…
луд куни. Вақтнинг ўтишини қаранг, кўз
очиб юмгунча беш ёшга тўлди. Яна озгина Орадан уч ой ўтди. Хонадон аҳли учун оғир
кутсангиз… кечган уч ой. Чеҳраси сўлғин, иштаҳасиз Ҳур-
– Озгина кутсам, нима ўзгаради, қизим? риятнинг кутилмаганда қорнида кучли оғриқ
Сен барибир оила қурмайсан, билганингдан турди. Зудлик ила шифохонага етказишди,
қолмайсан. Агар истаганингда, ҳозир сенинг турли текширувлар амалга оширилди.
ҳам ўз оиланг, болаларинг бўларди.
– Онажон, неча йилдирки шу гапни такрор- – Ваҳима қилманглар, ҳаммаси жойида, –
лаб чарчамайсиз. Ёшим қирқдан ошди, оила Ҳурриятнинг олдидан бир қадам жилмай тур-
қурмаслигимни биласиз. Ўғлим яшаб қолганда ган онаси ва холасига вазиятни бамайлихотир
ҳозир йигирма ёшга тўларди. Эрим Афғондан тушунтира бошлади УЗИ шифокори. – Ҳомила
тирик қайтганида яна болаларимиз бўларди. катта бўлгани сари баъзида шундай ҳолатлар
Аммо бундай ёруғ кунлар пешонамга битма- бўлиб туради. Ўғилчаси ўн етти ҳафталик, бу
ган экан. Энди шуларнинг хотираси билан тўрт ойлик дегани…
яшайман.
Катта шаҳардаги чоғроққина ҳовли шу куни
илоҳий нурга бурканди гўё.

Зулфия ЮНУСОВА,
«Vatanparvar»

16 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

АДАБИЁТ ÀÁÄÓË¥ÀÌÈÄ ×¤ËÏÎÍ –
ÂÀÒÀÍ ÊÓÉ×ÈÑÈ
Ўсиб келаётган ёш авлодни ватанпарварлик
руҳида тарбиялаш масаласи бугунги кунда ланган Чўлпон «Йўлда бир кундуз», «Йўл- 1921 йил Бухорода Чўлпон «Халқ» номли
жаҳон миқёсида ўзининг долзарблиги да бир кеча», «Шарқ поезди келди», машҳур шеърини ёзиб, озодликни
билан эътиборга молик. Айнан шу мақсадда «Шарқ уйғонган», «Чимкент», қуйидаги тарзда куйлайди:
юртимизда ёшларни ҳарбий-ватанпарварлик «Қутурган мустамлакачи- Халқ денгиздир, халқ
руҳида тарбиялаш концепцияси қабул лар», «Йўл эсдалиги» каби тўлқиндир, халқ кучдир,
қилиниб, ҳаётга татбиқ этилмоқда. ҳикоя ва мақолаларини Халқ исёндир, халқ
ёзган. Уларда чоризм оловдир, халқ ўчдир...
Айниқса, ёшларимиз онгу тафаккурига Ва- мустамлакачилари ва Халқ истаги: озод
тан ҳимояси шарафли ва муқаддас бурч маҳаллий ҳокимлар- бўлсин бу ўлка,
эканини, миллий армиямиз билан фахрланиш, нинг жабру жафоси, Кетсин унинг бо-
давлат хавфсизлигини ҳимоя қилиш учун масъ- фуқаролар уруши шидаги кўланка.
улият туйғусини чуқур сингдириш, дунёда ва даври офатлари, фо- Учинчи қадам
ён-атрофимизда содир бўлаётган глобаллашув жиалари ва меҳнат- – маърифат, яъни
жараёнларига нисбатан уларда онгли муносабат каш халқнинг оғир халқни саводли қи-
ва фаол ҳаётий позицияни шакллантириш, бурчга ҳаёти тасвирланган. лиш ва илм-фанни
садоқат, масъулият, фидойилик туйғуларини оши- ривожлантириш.
риш, миллий меросимизнинг тарихий илдизларини Фирдавсий, Умар Абдулҳамид Чўл-
ўрганиш ҳамда таҳлил этиш, Ватан озодлиги йў- Хайём, Низомий, Саъ- пон 40 ёшида халқи-
лида қаҳрамонлик кўрсатган буюк аждодларимиз дий, Деҳлавий, Лут- мизнинг асл фидойи,
ва жасур замондошларимизнинг ибратли ҳаётини фий, Алишер Навоий, эрксевар, ватанпарвар ва
кенг тарғиб қилиш асосида ҳарбий хизматчиларда Машраб, Абдулла Тўқай маърифатпарвар фарзандла-
«Ўзбекистон халқи ҳеч қачон, ҳеч кимга қарам каби буюк истеъдодлар- ри қаторида қатағонлик сиёсати
бўлмайди!» деган ҳаётий эътиқодни қарор топти- нинг ижодини ўрганган
риш каби вазифаларнинг ижроси ватанпарварлик Чўлпон уларнинг асарла- қурбони бўлди. 1956 йилда унинг
фазилатини шакллантириш ва ривожлантириш ридан илҳомланган. Исмоил номи оқланса-да, асарлари нашр қилин-
учун замин яратади. Гаспиринский, Маҳмудхўжа Беҳбу- мади. Истиқлол сабабли 1991 йилда Чўлпоннинг
Ватан ҳимояси – муқаддас бурч ва унинг озод- дий, Абдулла Авлоний, Фитрат каби асарлари «Яна олдим созимни» номи билан тўп-
лиги йўлидаги уринишлар, барча саъй-ҳаракатлар маърифатпарвар алломаларнинг асарларини лам тарзида чоп этилди.
қаҳрамонликдир. Ўзбекистон – ҳақиқий ватанпар- мутолаа қилиб, ўзининг ижтимоий-сиёсий қа- Абдулҳамид Чўлпон ўз ҳаёти ва ижоди билан
варлар ва қаҳрамонлар юрти ҳисобланади. Ана шу рашларини бойитган. халқимизнинг ватанпарвар ва фидойи фарзанди
муқаддас юртимизнинг фидойи фарзандларидан сифатида тарихда из қолдирди. Бугунги кунда
бири Абдулҳамид Сулаймон ўғли Юнусов – Чўл- Чўлпон бутун умр ўз халқини адолатсизлик, унинг орзулари тўлиқ амалга ошди. Халқимиз
пондир. У 1897 йилда Андижонда зиёлилар ои- ночорлик ва қарамликдан халос бўлишини истаб мустақилликни қўлга киритиб, катта бунёдкор-
ласида таваллуд топган. Дастлаб эски мактабда, яшаган. Асарларида улардан халос бўлишнинг лик ва жадал ривожланиш йўлидан бормоқда.
кейинчалик Андижон ва Тошкент шаҳарларидаги ягона йўли – маърифат ва озодлик эканини доимо Чўлпоннинг бебаҳо асарлари эса ёшларни Ва-
мадрасаларда таҳсил олган. Шунингдек, Андижон- қайд этган. танга муҳаббат ва садоқат руҳида тарбиялаш
даги рус-тузем мактабида ўқиб, рус тилини пухта учун хизмат қилмоқда.
ўрганган. Натижада у жаҳон адабиёти дурдонала- Биринчи қадам – шоир назарида ҳаракат
ридан баҳраманд бўла олган. қилиш, интилиш. Буни 1920 йилда ёзилган «Улуғ Подполковник Комилжон НАСИРОВ,
Абдулҳамид Чўлпон шоир, ёзувчи, драматург, йўлда» шеърида яққол сезиш мумкин: Қуролли Кучлар академияси
очеркнавис ва таржимон сифатида ўзбек адабиёти
равнақига салмоқли ҳисса қўшган. 1914–1917 Маҳкам қилиб боғланилган камарлар, цикл бошлиғи, педагогика фанлари
йилларда чоп этилган «Баҳор овуллари», «Ўш», Тезроқ! Қанот! Қушлар янглиғ учайлик. номзоди, доцент
«Ватанимиз Туркистонда темир йўллар», «Дўхтир Кенг чўллардан, денгизлардан кечайлик,
Муҳаммадиёр» асарларида адиб маданият ва маъ- Шарқнинг эски чигалини ечайлик.
рифатни тарғиб қилган. Октябрь инқилобидан ке-
йинги 1920–1924 йилларда жамият ҳаётида содир Иккинчи қадам – халқни уйғотиш, яъни уни
бўлаётган хуш ва нохуш ўзгаришлардан таъсир- озодлик, эркинлик сари сафарбар этишдан иборат.

МАЪРИФАТ

Таниқли маърифатпарвар Абдулла «ТАРБИЯ БИЗ УЧУН Ё ²АЁТ, Ё МАМОТ МАСАЛАСИДИР»
Авлонийнинг «Тарбия биз учун ё ҳаёт –
ё мамот, ё нажот – ё ҳалокат, ё саодат даркор. Олимларнинг аниқлашича, ташлаб кўринг-а! Сиз буни қай да- сабабли ҳар қайси ота-она, устоз ва
– ё фалокат масаласидир» деган чуқур бир суткада фарзанд тарбияси учун ража уддалаяпсиз, фарзандингизга, мураббий ҳар бир бола тимсолида,
маъноли сўзлари нақадар ҳақиқат эканини фақатгина ўн икки дақиқагина вақт унинг тарбиясига қанча вақт ажрат- аввало, етук шахсни кўриши зарур.
яхши англаймиз. ажратадиган ота-оналар бор экан. япсиз? Ана шу оддий талабдан келиб чиққан
Бу дақиқалар ҳам асосан дастурхон ҳолда, униб-ўсиб келаётган ёшларни
Тарбия масаласига эътиборсиз атрофида ўтирганда, бола кўчага Зеро, бугун илм-фан ва таълим мустақил ва кенг фикрлаш қобили-
қаралган вазиятда юзага кела- чиқаётганда, мактабга кетаётганда- изчил ривожланиб бораётган бир ятига эга бўлган, онгли яшайдиган
диган кўнгилсизликлар ҳам, у келти- ги бериладиган кичик танбеҳларга даврда, ҳеч шубҳасиз, тарбия таъ- комил инсонлар этиб вояга етказиш
риб чиқарадиган зарарли оқибатлар сарф бўларкан, холос. лимнинг асосида туриши шартдир. – таълим-тарбия соҳасининг асосий
ҳам барчамизга аён. Аммо бугун ки- Шундай экан, илм-фан таълим-тар- мақсади ва вазифаси бўлиши лозим,
шиларимизга ана шу ҳақиқатни айт- Буюк ватандошимиз Имом Ғаз- бия асосида олиб борилиши мақ- деб қабул қилишимиз керак.
сангиз, сизга: «Нима қилай, ишла- золий бундай дейди: «Болалар ота- садга мувофиқдир. Қолаверса, ҳар
масанг бўлмаса!», «Кўряпсиз-ку, оналарига берилган бир омонатдир. бир педагог, муаллим ва устознинг Маълумки, ота-боболаримиз қа-
осонмас, ҳаёт ташвишлари, болалар- Боланинг қалби ҳар қандай нақшу таълим беришдан мақсади – Ватан димдан бебаҳо бойлик бўлмиш илму
нинг еб-ичиши-ю, кийим-кечаги ...», тасвирдан холи бир қимматбаҳо ва эл-юрт хизматида турадиган, ке- маърифат, таълим ва тарбияни инсон
«Ҳа, энди ўзи омон бўлса, тарбияси гавҳардир. У қандай нақш солинса, лажаги порлоқ кадрларни тарбиялаш камолоти ва миллат равнақининг энг
бир гап бўлар...» каби жавобларни қабул қилади, қаёққа букилса, эги- бўлар экан, бундай таълим-тарбия ўз асосий шарти ва гарови деб билган.
айтишади. лади. Агар яхшиликка ўргатилса, шу самарасини бермай қолмайди. Яъни Албатта, таълим-тарбия – онг маҳсу-
Йўқ, тарбия «бир гап бўладиган» билан ўсади ва охиратда саодатга бугунги куннинг ўқитувчи ва муал- ли, лекин айни вақтда онг даражаси
нарса эмас. Унинг учун жон куйди- эришади. Унинг савобига ота-онаси лими ўзи таълим бераётган шахсга ва унинг ривожини ҳам белгилай-
риш шарт. Мол-дунё, кийим-кечакка ҳам, ҳар бир муаллиму устозлари ҳам фидойилик билан таълим бериши, диган, яъни халқ маънавиятини
ҳирс қўйиш дардидан фориғ бўлиб, шерик бўладилар. Агар ёмонликка қолаверса, жонкуяр тарбиячи бўли- шакллантирадиган ва бойитадиган
тарбия билан шуғулланиш керак. одатлантирилса, ҳайвонлардек ўз ши шарт. энг муҳим омилдир.
Гўё кўпчиликнинг фарзанд тар- ҳолига ташлаб қўйилса, охир-оқибат
бияси билан банд бўлишга ортиқча ҳалок бўлади. Гуноҳи эса унинг тар- Шуни унутмаслигимиз керакки, Хулоса ўрнида шуни айтиш ке-
вақти йўқ эмиш. Ваҳоланки, тарбия бияси учун жавобгар бўлганларнинг юрт келажаги, Ватанимиз тараққи- ракки, фарзандларимизни илм-фан
масаласи билан ортиқча вақтда гарданига тушади». ёти ва халқимизнинг эртанги куни ва таълим-тарбия асосида вояга
эмас, ҳар дақиқада шуғулланиш қандай бўлиши фарзандларимиз ва етказишни мақсад қилган эканмиз,
Азиз ота-оналар, бу борада олиб ёшларимизнинг бугун қандай таълим уларнинг маънавий тарбиясига
бораётган ишларингизга бир назар ва тарбия олишига боғлиқдир. Шу алоҳида эътибор беришимиз керак.

Подполковник Алишер ХИДИРОВ

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 17

МУЛОҲАЗА

ÌÎÌÎÌÃÀ (ƤÍÀÒÈËÌÀÃÀÍ) ÌÀÊÒÓÁ

Бир телеканал дастурида меҳмон сифатида иштирок этган икки япон аёлининг соф Бошимизга ташвиш туш-
ўзбек тилида «Сизлардаги оила анъанаси бизга жуда маъқул келди. Чунки кекса авлод са, дарҳол сезардингиз.
ва ёш авлоднинг бир хонадонда яшаши, бир-бирига суянч бўлиши бу жуда яхши одат. Қаердан, қандай қилиб
Афсуски, бундай ҳолат бизда камёб. Ёшлар оила қуришлари билан алоҳида яшашга билгансиз, менга қоронғи.
интилишади», деган фикрлари мени ўйга толдирди. Ўша кун ўзим билан ўзим узоқ Сезгирлигингизга кўп бора
тортишдим. Негадир дунёдан ўтиб кетган момомни ўйладим. Момомларнинг пастак қойил қолганман. Ҳақиқатан
уйлари-ю, уй атрофида бетартиб экилган саноқсиз мевали дарахтларини эсладим. сиз фариштасиз.
Болалик хотираларимнинг ҳаммаси ўша пастак уй ва бетартиб экилган дарахтлар
билан тўлган, файзли момом меҳри билан чамбарчас боғлиқ. У кишининг берган Сиздан ўзга ҳамма уйда,
насиҳат ва ўгитлари ҳаётим дастуруламалига айланиб улгурган. Лекин минг афсуски, бироқ кўнгил тўлмайди. Ҳов-
фарзандларим бу меҳрдан мосуво. Менга ўригу данаклар тутган бу меҳрибон қўллар лингизнинг файзи эдингиз...
боламга ҳам нимадирлар илинишини ич-ичимдан истайман. Лекин афсус... Берган қуруту ўрикларингиз
табаррук. Борлигингиз бахт,
Ҳовлимизга фаришта мисоли гиз. Ўзингиз истагандек қўша-қўша соғлиғингиз бойлик, ҳара- анчагача бузилиб юрди. Бир нар-
кириб келишингиз, истарали – 35 набира ва 17 эваранинг севимли катингиз файз-барака эди. сани тушуниб етдимки, ўзингга
юзингиздаги илиқлик, қўшнилар бувижониси бўлдингиз. Оз ва соз гапирардингиз. ичкаридан эмас, балки ташқаридан
билан ўз фарзандингиздай самимий Ҳар бир гапингизни мақол назар солсанг, камчиликлар тезда
сўрашишларингиз шу қадар чиройли 80 ёшни қаршилаган бўлсангиз-да, ва иборалар билан ўрнида кўзга ташланар экан. Дунё аҳли
эдики, қанийди, ҳамма бувилар ҳам меҳнатсиз туролмадингиз. Ҳовлингиз сўзлардингизки, ҳатто ай- бизнинг қарияларимиз қанотида
сиздай бўлишса, деган фикр беихтиёр боғида ерга тушиб, эзилиб ётган ме- рим соҳа мутахассислари муродга етишимизни билиб, тан
хаёлдан ўтади. валарни териб юрардингиз. «Ёзнинг ҳам ишлатаётган мақол- бериб турган бир пайтда, мустақил
Ёшлигингиз уруш даврларига ёвғони қишга ош-овқат, қийинчилик ларингиздан ҳайратга ту- яшашга шошилмай, набираларни
тўғри келди. Етимлик, очарчилик, кўрибдими булар. Тўкинлик замонида шишарди. Шундан бўлса бобою бувижонлари тарбиясида
қийинчилик чоғларига болалигингиз- яшаяпти-да, исроф қилишини қара, керак, қишлоқдагилар сизга улғайишларига имкон беришимиз
ни алмашдингиз. Ҳали унинг эшигида, кунинг кўп бўлгурларнинг», дея наби- «Мақолчи момо», дея ном керак экан. Зеро ўзимизга сал
ҳали бунинг эшигида касалманд ва раларни ҳам енгил койиб қўярдингиз. қўйиб олишганди. юқорироқдан назар солсак, майда
оч-наҳор етимлик саргардонлигини Қишу ёзда ҳам тинмай ҳаракатда экан- ташвишлар заррадек кўринишини
бошдан кечирдингиз. Лекин жимсиз, сиз, битта гапни кўп такрорлардингиз: Бир сафар касал бўлиб англаб етарканмиз. Момом айтга-
нолимадингиз. Нега? Ёки «сабр таги «Меҳнатдан одам ўлмайди». Аксинча, шифохонага тушиб қолганингизда, нидек, ғаниматларимизни асрайлик,
олтин»лигини ўшандаёқ билганми- меҳнатдан одам қадр топар экан. Бу- «уни ҳам боқиб, катта қилган эдим, уларнинг дуоларини олайлик...
дингиз? нинг рўёбини сизда кўрдим. Биз учун бир мартаям хабар олмади», дея
Бобом билан 58 йил бирга яшадин- ўтган йилларингизнинг миқдорини мендан хафа бўлибсиз. Боқиб катта Шерзод ШАРИПОВ
гиз. Бу давр мобайнида олти ўғилу ёзиш осон, лекин унинг дақиқалари қилганингиз рост. Тарбия берганин-
беш нафар қизни уйли-жойли қилдин- сарҳисоби ўзингизгагина аён эди. гиз ҳақиқат. Қани энди, ҳамма на-
бираларга ҳам бобою бувижонлари
тарбиясида вояга етиш насиб қилса.
Афсус, узоқда эканман, дуоингиз
истаб, кўнгил тусаган маҳал бора
олмаганлигим армон.

Сабр, ирода тимсолида фақат-
гина сизни кўраман. Айрим аёллар
сизнинг бу фазилатларингизни ўз-
ларига шиор қилиб олишганида эди,
оиладаги ҳар хил кўнгилсизликлар
камайган бўларди.

Юқоридаги икки япон аёлининг
бизга қилган ҳаваси мени ҳам роса
ўйлантирди, ҳам уялтирди. Кўнглим

ЛУҚМА

ÒÎÏÃÀÍÈ Ò¤ÉËÀÐÃÀ ÁÓÞÐÑÈÍ,
ÒÎÏÌÀÃÀÍÈ-×È?
Ўзимча шу нарсаларнинг ҳисоб-китобини қилиб чақалоқ учун «ҚАДАМИНГ ҚУТЛУҒ БЎЛСИН, АЗИЗ
Иссиқ ёз кунларининг бирида яқин турган эдим, ошхона томондан келин янгамнинг ФАРЗАНДИМ!» деган сўзларни жойлаётгандим.
қўшнимиз оналик бахтига эришди. Бироз овози эшитилди. Янгам билан ертўладан идишлар-
вақт ўтганидан сўнг чақалоққа бешик ни олиб чиқишга тушдик. У ерда тўйга аталган Дастурхон ноз-неъматларга тўлиб-тошган,
тўйи қиладиган бўлишди. Уйларига тўй масаллиқларнинг кўплигидан оёқ босишга аранг ҳовлига тумонат одам йиғилган. Бир вақт қуда
тайёргарлиги учун ёрдамга чиқдим. жой топа оласан, киши. Ҳовлидаги яхна ва спирт- томондагилар карнай-сурнай, доира ва мен
Дарвозадан киришим билан жуда ҳам ли ичимликлар нега ташқарида қолганини энди номини билмайдиган бошқа бир қанча чолғу
катта тайёргарликнинг гувоҳи бўлдим. тушундим. Ишонинг, бу ерда инсоннинг жонидан асбоблари садоси остида бешик, беланчак, бо-
Мен оддийгина ва соддагина деб тасаввур бўлак ҳамма нарса топилади. Янгамга ҳазил қилиб: лалар каравоти билан кириб келди. Уларнинг
қилган тўйга мутлақо ўхшамасди. Чунки «Шунча нарсалар орасига битта торт қўшмабсиз- ортидан эса бўйи нақд шифтга етадиган мульт-
тўй учун ижарага олинган стол-стулларнинг лар-да, столда чиройли кўринарди (агар жой то- фильм қаҳрамонлари қиёфасидаги улкан юмшоқ
сони жуда ҳам кўп, ҳам назаримда пилса)» десам, «эртага олиб келишади. Ҳар битта «ўйинчоқлар» кириб келишди.
ортиқчадек эди. столга биттадан буюртма бердик», деса бўладими.
Бешик тўйи уларнинг кўнглидагидек ўтди,
Вақт алламаҳал бўлдиямки, ҳеч ишимиз тугай назаримда. Тўй тарқайдиган вақтда бир ёши
демайди. Қўшни хотинлар кун бўйи сомса, бошқа- улуғ оқсоқол узундан-узун дуо қилди. У дуода,
лари эса яна турли пишириқлар пишириш билан албатта, қуйидаги гап ҳам бор эди: топгани тўй-
овора бўлди. Салатлар учун масаллиқ тайёрлашди. ларга буюрсин...
Кимлардир ҳовлининг у ер-бу ерини тўғрилаш
билан банд. Бир неча кундан сўнг дабдабали тўй қиламан
деб, яхшигина қарзга ботган қўшнимиз омонат-
Эртаси куни азонлаб яна ҳаракат бошланиб ни қайтариш учун чет элга ишлагани кетганини
кетди. Қўшниникига боришим биланоқ, декорация эшитдим. Эшитдим-у, беихтиёр тўй якунидаги
безаклари «дизайнер»ига айландим-қолдим. Бир оқсоқолнинг дуоси хаёлимдан кетмай қолди:
хонада шарларни тайёрлаётганлар, яна бирида топгани тўйларга буюрсин...
табиий гуллардан саҳна аркига тасма боғлаётган
ёшлар. Мен бўлса ҳовлидаги деворларга шунча Зарнигор ЭШБЎТАЕВА,
дабдаба шарофатчиси, айни вақтда эса тинчлик ЎзЖОКУ ҳарбий журналистика
ва она сутидан бўлак зарур эҳтиёжи йўқ митти
йўналиши талабаси

18 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

СПОРТ БОКСЧИЛАРИМИЗНИНГ ШОҲСУПА

ЁРªИН £АЛАБАСИ (хабарлар)

БААнинг Дубай шаҳрида ўтказилган бокс СПОРТ ГИМНАСТИКАСИ
бўйича Осиё чемпионати Ўзбекистон эркаклар
ва аёллар терма жамоасининг навбатдаги Жаҳон кубогининг навбатдаги
ёрқин ғалабаси билан якунланди. Ушбу босқич баҳслари Болгариянинг
муваффақиятга армиямиз чарм қўлқоп Варна шаҳрида бўлиб ўтди. Унда
усталари, хусусан Мудофаа вазирлиги Мудофаа вазирлиги Олий спорт
Олий спорт натижаларини ривожлантириш натижаларини ривожлантириш
маркази (MVSM) вакиллари ҳам муносиб ҳисса марказининг 46 ёшли афсонавий
қўшишди. спортчиси Оксана Чусовитина
ҳам қатнашди ва ўзининг севимли
Сўнгги йилларда ўзбек бокс мактаби тар- азалий рақиби Камшибек Конкабаевдан устун келди. таяниб сакраш машқида бронза медалга сазовор
бияланувчилари спорт оламининг барча Шунингдек, боксчиларимиз Нодиржон Мирзаҳмедов бўлди. Шунингдек, терма жамоамиз аъзоси Аб-
нуфузли мусобақалари – Олимпия ва Осиё ўйин- (-49 кг), Шаҳобиддин Зоиров (-52 кг), Бобоусмон дулла Азимов ҳам спорт отида бажарилган машқ
лари, жаҳон ва қитъа чемпионатларида юқори Батуров (-69 кг), Саиджамшид Жафаров (-75 кг) ва якунида учинчи ўринни эгаллади. «Токио – 2020»
натижаларга эришмоқдаки, бу эндиликда жаҳон Дилшодбек Рўзметов (-81 кг) ҳам барча рақибла- Олимпия ўйинларига тайёргарлик вазифасини
спорт матбуоти, мутахассислар ва мухлислар- рини мағлуб этиб, қитъа биринчилигининг олтин ўтаган мазкур мусобақада терма жамоамиз аъзоси
нинг юртимиз боксига алоҳида эътибор қара- медалини қўлга киритди. Дилдора Орипова ўз йўналиши бўйича машқлар-
тишига, халқаро майдондаги келгуси мавқеига да ғолиб чиқиб, олтин медаль билан тақдирланди.
ҳам юқори баҳо беришига сабаб бўлмоқда. Юртимиз бокс мухлислари Мудофаа вазирлиги
Мураббийлар эса муҳим турнирлар олдидан ўз Олий спорт натижаларини ривожлантириш маркази ЕНГИЛ АТЛЕТИКА
боксчиларини айнан бизнинг чарм қўлқоп уста- (MVSM) вакили, амалдаги Осиё ва жаҳон чемпиони
ларимизнинг услубларига қарши ҳозирлашга Миразизбек Мирзахалиловдан (-56 кг) ҳам ушбу Пойтахтимизда ўтказилган
киришмоқда. Бундан Дубай шаҳрида ўтказилган қитъа биринчилигида ғолибликни кутишганди. Ле- Ўзбекистон чемпионатининг
эркаклар ва хотин-қизлар ўртасидаги қитъа кин боксчимиздан бу сафар бироз омад юз ўгирди, баландликка сакраш баҳсла-
чемпионати ҳам холи бўлмади, боксчиларимиз фақат сўнгги финал жангида рақибига имкониятни рида Мудофаа вазирлиги Олий
ғолиблик йўлида янада дадил қадам қўйишди. бой бериб қўйган MVSM вакили қитъа биринчили- спорт натижаларини ривож-
Осиё бокс конфедерацияси (AIBA) томони- гининг кумуш медали билан тақдирланди. Эслатиб лантириш маркази (MVSM) ёш
дан ташкил этилган эркаклар ва хотин-қизлар ўтамиз, Миразизбек 2018 йил Индонезияда ўтган спортчиси Сафина Саъдуллаева тажриба бобида
ўртасидаги қитъа чемпионатида 17 мамлакат- Осиё ўйинларида, бир йилдан сўнг Бангкокда ўт- ўзидан анчагина устун бўлган, яъни Олимпиа-
нинг 150 нафардан зиёд спортчиси қатнашиб, ган Осиё чемпионатида олтин медални қўлга ки- да, жаҳон ва Осиё чемпионатлари ҳамда турли
ғолиблик учун ўзаро жанг қилишди. Таъкидлаш ритган, 2019 йил Екатеринбург шаҳри мезбонлик халқаро мусобақалар ғолиб ва совриндорлари
жоиз, AIBA Осиё чемпионати тарихида илк мар- қилган дунё биринчилигида ҳам тенгсизлигини ҳисобланган MVSM вакили Надия Дўсанова ва
та совриндорлар учун мукофот пули ажратди, исботлаганди. Унинг коллекциясидан Олимпиада Светлана Радзивилдан устун келди. Сафина 1 м
яъни баҳсларда ғолиб чиққанлар 10 минг АҚШ олтин медалининг жой олиши қолган холос ва биз 96 см баландликни забт этиб, Ёзги Олимпия ўйин-
доллари билан тақдирланса, иккинчи ўрин буни «Токио – 2020» Олимпия ўйинларида кутиб лари нормативини бажарди ва «Токио – 2020»га
эгалари 5 минг, бронза медаль соҳиблари қоламиз. йўлланма олди. MVSM вакили Надия Дўсанова ва
2 минг 500 АҚШ долларига эга бўларди. Бу, ўз Светлана Радзивил биринчиликда бир хил, яъни
навбатида, жангларнинг янада кескин тус оли- Дубай шаҳридаги қитъа биринчилигида юрти- 1 м 87 см натижа кўрсатиб, иккинчи ва учинчи
шига туртки берди. мизнинг уч нафар боксчиси: Абдумалик Халаков ўринларни эгаллади.
Ўзбекистон эркаклар терма жамоаси бош (-60 кг), Элнур Абдураимов (-64 кг) ва Санжар Тур-
мураббийи Марат Қурбонов ушбу қитъа бирин- сунов (-91 кг) бронза медаллар билан тақдирланди. БАДИИЙ ГИМНАСТИКА
чилигига юртимизнинг 10 нафар етакчи бокс-
чиси, яъни Нодиржон Мирзаҳмедов (-49 кг), Осиё чемпионатининг хотин-қизлар ўртасидаги Италиянинг Песаро шаҳри-
Шаҳобиддин Зоиров (-52 кг), Миразизбек Мир- баҳслари ҳам қизиқарли кечди. Боксчимиз Ситора да бадиий гимнастика бўйича
захалилов (-56 кг, MVSM), Абдумалик Халаков Турдибекова (-57 кг) финал баҳсида қозоғистонлик Жаҳон кубогининг тўртинчи
(-60 кг), Элнур Абдураимов (-64 кг), Бобоусмон Владислава Кухтага қарши жанг қилиб, 5:0 ҳисобида босқичи якунланди ва яккалик
Батуров (-69 кг), Саиджамшид Жафаров (-75 кг), ғалаба қозонди ва олтин медални қўлга киритди. Ўз йўналишида «Токио – 2020»
Дилшодбек Рўзметов (-81 кг), Санжар Турсунов вазн тоифаларида финалга қадар муваффақиятли Олимпия ўйинларига йўлланма
(-91 кг) ва Баҳодир Жалоловни (+91 кг) жалб жанг қилган ҳамюртларимиз Гуласал Султоналиева олган 3 нафар гимнастикачи
этганди. Осиё чемпионати якунида уларнинг (-48 кг), Ситора Шагдарова (-54 кг), Навбаҳор Ҳа- номи эълон қилинди. Улар орасида ҳамюртимиз
барчаси совриндор бўлди, яъни юртимиз чарм мидова (-69 кг), Мавлуда Мавлонова (-75 кг) ҳамда Сабина Тошкенбоева ҳам бор. Сабина лицензия
қўлқоп усталари 6 та олтин, битта кумуш ва 3 та Соҳиба Рўзметова (-81 кг) кумуш медални қўлга учун курашган спортчилар орасида иккинчи
бронза, жами 10 та медални қўлга киритиб, киритган бўлса, Моҳинабону Абдуллаева (-64 кг) ва кўрсаткичга эришди, яъни барча босқичлар
умумжамоа ҳисобида биринчи ўринни эгаллади. Моҳира Абдуллаева (+81 кг) бронза медаль билан якуни бўйича 130 балл жамғаришга муваффақ
Айниқса, доим мутахассислару мухлислар диққат тақдирланди. Шу тариқа мураббий Лочин Қўчқоров бўлди. Бу бадиий гимнастикачиларимиз томони-
марказида турадиган энг оғир (+91 кг) вазнли бошчилигидаги боксчи қизларимиз қитъа биринчили- дан қўлга киритилган «Токио – 2020» Олимпия
боксчилар ўртасидаги жангларда мамлакати- гида битта олтин, 5 та кумуш ва 2 та бронза, жами 8 ўйинларига биринчи йўлланмадир. Олдинда
миз спорт шарафини ҳимоя қилган Баҳодир медални қўлга киритди. 2015 йилдан буён қитъа би- қизларимизни яна бир лицензион мусобақа,
Жалоловнинг барча рақибларини мағлуб этиб, ринчиликларида совриндорлар сафидан жой олиб яъни гуруҳ машқи бўйича пойтахтимизда ўт-
учинчи марта Осиё чемпионига айланиши қу- келаётган Ўзбекистон аёллар терма жамоасининг казиладиган Осиё чемпионати кутиб турибди.
вончли воқеа бўлди. У финалда қозоғистонлик бу галги муваффақиятини аввалги натижаларига
таққосласак, бу борада ҳам ўсиш мавжуд. Зеро, САМБО
хотин-қизлар терма жамоамиз 2015 йил Хитойда
ўтган Осиё чемпионатида 2 та кумуш, 2017 йил Пойтахтимизда ўсмирлар,
Вьетнамда ўтган қитъа биринчилигида битта олтин, ёшлар ва катталар ўртасида Осиё
2 та бронза, 2019 йили Таиландда ўтган мусобақада чемпионати бўлиб ўтди. Ўзбе-
эса 3 та бронза медалга сазовор бўлган эди. кистон терма жамоаси самбочи-
лари деярли барча йўналишда
Шундай қилиб, «Токио – 2020» Олимпия ўйин- умумжамоа ҳисобида биринчи
лари олдидан сўнгги синов вазифасини ўтаган Осиё ўринни эгаллади. Фақатгина
чемпионатида Ўзбекистон терма жамоаси 7 та ол- аёллар ўртасидаги беллашувларда биринчилик
тин, 6 та кумуш, 5 та бронза, жами 18 та медални қозоғистонлик самбочиларга насиб этди.
қўлга киритди. Энди навбат 2020 йилдан 2021
йилга кўчирилган ва «Токио – 2020» номи билан ФУТБОЛ
юритиладиган ХХХII ёзги Олимпиада ўйинларига.
Ўйлаймизки, «Токио – 2020»даги қатнашув ҳам Ўзбекистон миллий терма жа-
боксчиларимиз учун муваффақиятли бўлади. моаси Саудия Арабистонида таш-
кил этилган «Жаҳон чемпионати
– 2022» ва «Осиё кубоги – 2023»
қўшма саралаши иккинчи босқи-
чининг марказлашган турнири
доирасида Сингапур терма жа-
моасига қарши майдонга тушди ва 5:0 ҳисобида
ғалаба қозонди. Жалолиддин Машарипов (6', 35'),
Элдор Шомуродов (45+2'), Одил Аҳмедов (50')
ва Ирфан Фанди (автогол 89') гол муаллифлари
бўлди. Терма жамоамиз навбатдаги ўйинларини
Яман (11 июнь) ва Саудия Арабистони (15 июнь)
терма жамоаларига қарши ўтказади.

Саҳифа муаллифи Расул ЖУМАЕВ, «Vatanparvar»

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 19

ÔÀÐÇÀÍÄ ÒÀÐÁÈßÑÈАЁЛЛАР БЕКАТИ

Болажонингизни руµий хасталиклардан сақлашни ва буюк шахсият эгаси бўлишини
истасангиз, қуйидаги тавсияларга риоя қилинг. Натижаси, албатта, сизни қувонтиради.

• Ҳафтада камида бир марта фарзандингиз билан
уйдан ташқаридаги машғулотни бирга бажаринг
(пиёда юриш, сайрга чиқиш, спорт билан
шуғулланиш, уй юмушларини бажариш...)

• Ҳафтада бир ёки икки марта оилавий • Атрофдагилардан холи ва тинч жойда
маслаҳат ва суҳбат учун кечки таомни оила фарзандингизнинг хоҳлаган гапини чегара
даврасида тановул қилинг. ва қайдларсиз гапиришига рухсат бериб,
унга қулоқ тутинг.

• Фарзандингиз билан ҳар куни 20 дақиқа дўстона суҳбат қуринг. • Ҳар куни 5-10 марта фарзандингизга
(Мактаб ва ўқиши ҳақида эмас, панд-насиҳатларсиз). меҳр-муҳаббатингизни изҳор қилиб
туринг.

• Тасарруф билан фарзандингизга бўлган муҳаббатни изҳор қилинг: • Ҳар доим фарзанднинг
бошининг орқа тарафини силаш меҳрибонлик ва шафқатни ифодалайди; яхши ахлоқи, чиройли амали,
бошига қўлни қўйиш фахрланишни ифода қилади; ўзини тутиши ва кўринишига
қўлни пешонага қўйиш тинчлантиради; мақтов айтинг.
қўлни тутиш ота ва бола ўртасидаги алоқани кучайтиради;
асабийлашганда кўксини силаб, бағирга босиш болани тинчлантиради.

ôçàëëèê ó÷óí 15 äà³è³à Қўлларингизни орқага бирлаштиринг.
6-7 марта нафас олиб чиқаргач, кейинги машққа
ўтиш мумкин.

Эрта тонгдан 15 дақиқа вақтингизни рақс Ўтирган ҳолда қўлларни бош орқасида бирлаштиринг.
тушиш ёки машқ қилишга сарфласангиз, Сўнг бошни эгиб, 5-7 марта нафас олиб чиқаринг.
кун давомида кайфиятингиз аъло даражада Умуртқа текис туришига аҳамият беринг.
бўлади. Соғлиғингиз кексалик чоғингизда
Бармоқларни бирлаштириб, ияк остига олиб келинг. Нафас
ҳам сизга асқатиши учун вақтингизни олганда иякни юқорига кўтариб, нафас чиқарганда пастга
аяманг. Кун давомида юқори эмоционал туширасиз. Машқни 6-8 марта такрорлаш зарур.
ҳолатда бўлишингиз айнан эрталабдан
кайфиятингизни кўтариб олишингизга узвий
боғлиқдир. Бу гал сизларга бўйин ва елка учун йога
машқларини ҳавола этмоқчимиз.

Áàíàíëè ÷èçêåéê Ўтирган ҳолатда бармоқларни ияк остида бирлаштириб,
Керакли масаллиқлар: нафас олганда имкон қадар юқорига тортинг. Нафас чиқарганда
450 г творог, 350 г пе- дастлабки ҳолатга қайтинг. Машқни 6-8 марта бажариш лозим.
ченье, 200 мл қаймоқ,
150 г сариёғ, 2 дона Икки тахтани горизонтал ҳолатда қўйиб, тирсакларни
банан, 1,5 ош қошиқ уларнинг устига қўйинг. Бошни эгиб, шу ҳолатда
желатин ва 2 ош қо- 5-7 марта нафас олиб чиқарасиз.
шиқ лимон шарбати.
Тайёрланиши: пече- Ўтириб, оёқларни чалиштиринг. Сўнг чап қўл билан бошни
ньеларни блендрда майда- чап томонга эгинг. 30 сониядан кейин ўнг қўл билан ўнг
лаб, хона ҳароратида юмша- томонга эгасиз. Машқни 6-8 марта бажариш талаб этилади.
тилган сариёғ билан аралаштиринг. Қолипга солиб,
текисланг. Желатинни 6 ош қошиқ қайноқ сувда иви-
тинг. Иккита бананни эзиб, лимон шарбати билан ара-
лаштиринг. Унга творог, қаймоқ ва қанд упаси қўшинг.
Яхшилаб аралаштириб, желатинни солинг. Аралашмани
текисланган печенье устидан солиб, текислаб, 3-4 соат-
га музлаткичга қўйинг. Чизкейкни банан бўлаклари
билан безатинг.

Саҳифани Сайёра МАМИРЖОНОВА тайёрлади.

20 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

ҲАРБИЙ ТЕХНИКА

ÌÀÑÎÔÀÄÀÍ ¥ÀÂÎ ÍÈØÎÍËÀÐÈÃÀ
ÁÎØ£ÀÐÈËÓÂ×È ÊÀÒÅÐ ÇÀÐÁÀ ÁÅÐÀ ÎËÀÄÈ

Жанубий Кореянинг Польшанинг автома-
LIG Nex1 компа- тика ва ўлчовлар
нияси Пусан шаҳрида саноат илмий-тадқиқот-
бўлиб ўтган MADEX-2019 чилик институти мута-
халқаро ҳарбий денгиз хассислари томонидан
техникаси кўргазмасида «Ибис» деб номланган
«Си Сворд-2» (Sea Sword янги масофадан бошқа-
II, миллий номланиши рилувчи машина ишлаб
Hae Gum II) типидаги чиқилди. Унга «Ибис» ти-
масофадан бошқарилувчи пидаги кўчма зенит-раке-
катернинг тўлиқ ўлчамли та комплексининг иккита
намунасини ҳарбий мута- ишга тушириш қурилмаси ўрнатилган. Комплекснинг жанговар оғирлиги
хассислар эътиборига ҳа- 320 килограмм, узунлиги 1,35 метр, баландлиги 1,25 метр, эни 0,9 метрни
вола этди. Унинг узунлиги ташкил этади. Бошқарилувчи зенит ракеталар ва нишонга тўғрилаш тизимлари
12 метр, эни 3,5 метр, жойлаштирилган айланма платформанинг оғирлиги 50 килограмм. Ғилдираклар
сув сиғими 11 тоннани ташкил этади. Катер корпуси арматураланган толали формуласи 6 х 6 бўлган «Ибис» электр двигатели билан жиҳозланган. Кучла-
композицион материаллардан тайёрланган. Унга жойлаштирилган қуроллар ниш қурилмасининг мустақил (автоном) ишлаш вақти 4 соат, текис юзалик
таркибига 12,7 мм.ли пулемётга эга бўлган модуль ва «Пониард» типидаги бўйлаб максимал ҳаракатланиш тезлиги соатига 10 километрни ташкил этади.
бошқарилмайдиган реактив снарядларни отиш учун мўлжалланган калибри Ўт очишни бошқариш учун мўлжалланган оптик-электрон тизим таркибидан
70 мм.ли саккиз стволли ишга тушириш қурилмаси киритилган. Шунингдек, тепловизион ва телевизион каналлар, шунингдек, «ўзиники – ўзга» типидаги
бошқа турдаги фойдали юкланма, шу жумладан разведка ва кузатув восита- аниқлаштириш аппарати жой олган. Янги жанговар комплекс турган жойидан
ларини ўрнатиш имконияти ҳам кўзда тутилган. «Си Сворд-2»нинг кучланиш ҳам, ҳаракатланиш вақтида ҳам ҳаво нишонларига зарба бериш имкониятига
қурилмаси «Камева» фирмаси томонидан ишлаб чиқарилган 2 та сув ирғитувчи эга. Мазкур машинани бошқариш оператор томонидан радиоканал орқали
ҳаракатлантиргични қувват билан таъминловчи иккита дизель двигателидан амалга оширилади.
иборат бўлиб, бу катерга максимал ҳаракатланиш тезлигини 35 узелга ва
сузиш масофасини 20 узел тезликда 180 милягача етказиш имконини беради. ÈÑÏÛÒÀÍÈß ÏÐÎØËÈ

ÌÀÊÅÒ ÍÎÂÎÃÎ ÓÑÏÅØÍÎ

ÂÅÐÒÎËÅÒÀ Израильская компа-
ния «Увижн Эйр» (Uvision
Ам е р и к а н - Air) разработала и ис-
ская компания пытала патрулирующий
«Белл» представила боеприпас «Хиро-400ЕС»
на выставке вооруже- (Hero-400EC), предна-
ния и военной техники значенный для обнару-
«AUSA-2019» (г.Ва- жения, идентификации
шингтон) макет мно- и поражения как непод-
гоцелевого вертолёта вижных, так и движущих-
под названием «Белл ся целей. Новая система
360 Инвиктус». Машина разрабатывается на конкурсной основе в рамках оснащена электродвигателем и универсальной боевой частью массой 10 кг
программы FARA (Future Attack Reconnaissance Aircraft), финансируемой (тандемная кумулятивная осколочно-фугасная) для борьбы с бронированны-
министерством армии США. По информации специалистов компании, этот ми целями типа основной боевой танк. Силовая установка обладает низкими
вертолёт может развивать максимальную скорость полета до 330 км/ч, а акустическими тепловыми демаскирующими признаками, что позволяет
расчетная продолжительность патрулирования района на удалении 250 км совершать полет в крейсерском режиме на высокой скорости и в режиме
от базы составит 90 минут. низкоскоростного барражирования. Форма корпуса с раскладывающими-
Машина оснащена крылом, обеспечивающим дополнительную подъемную ся крестообразными крылом и оперением увеличивает подъемную силу и
силу в полете, и убирающимся шасси. В составе силовой установки будут ис- продолжительность полета, а также улучшает маневренность и точность
пользованы турбовальный двигатель «Дженерал электрик» Т901 мощностью нанесения удара по целям в ограниченном городском пространстве. Длина
3 000 лошадиных сил, разрабатываемый в рамках программы ITEP (Improved боеприпаса 2,1 м, размах крыла 2,4 м, максимальная взлетная масса 40 кг,
Turbine Engine Program), и четырехлопастный несущий винт. На внешних максимальная продолжительность полета 2 часа, рабочая высота 5 500 м.
узлах подвески вертолет сможет нести до восьми ракет класса «воздух – по- Двусторонний канал связи обеспечивает управление системой в полуав-
верхность», а ещё четыре ракеты поместятся во внутренних отсеках. Кроме томатическом режиме на дальности до 150 км. «Хиро-400ЕС» управляется
того, он получит 20-мм автоматическую пушку, расположенную в передней одним оператором и запускается либо с рельсовой направляющей, либо из
части под фюзеляжем. модульного контейнера, который может устанавливаться на любую (назем-
ную или морскую) платформу по желанию заказчика.

П. САЙДИВАЛИЕВ тайёрлади.

ТАКЛИФ ҚАБУЛ ҚИЛИНМАЙДИ ҲАРБИЙ МАШҚЛАР БОШЛАНДИ ПОЕЗДЛАР ТЎҚНАШУВИ ОҚИБАТИДА

Туркия бошқа мам- Болтиқ денгизида Покистон жанубида

лакатларнинг Россия- НАТОнинг Baltops деб иккита йўловчи поезд

ЖАҲОНДА дан олинган С-400 номланган кенг кўламли тўқнашиб кетиши оқи-
типидаги ҳаво ҳужу- ҳарбий денгиз машқлари батида ҳалок бўлган-
мига қарши мудофаа бошланди. 18 июнгача лар сони 65 нафарга
мажмуасидан воз кечиш давом этадиган тадбирда етди, 150 нафарга яқин
ҳақидаги таклифини НАТОга аъзо 16 та давлат йўловчи жароҳатланди,
қабул қилмайди, деб баёнот берди Туркия ташқи ҳамда Швеция ва Финляндия ҳарбийлари ишти- деб хабар қилади ARY News. Бу поездларда
ишлар вазири Мевлут Чавушўғли. «С-400 юз фоиз рок этмоқда. Мазкур машғулотларда жами 40 та жами 1 100 нафар йўловчи бўлган. Қутқарув-
ўз назоратимиз остида бўлади. Биз жуда кўп мута- кема, 60 та самолёт ва вертолёт ҳамда 4 минг чилар воқеа жойида қутқарув ишларини давом
хассисларни ўқишга жўнатдик. Россиялик ҳарбий- нафар ҳарбий иштирок этади. Икки босқичда ўт- эттирмоқда, поездлар тагидан чиқариб олинган
лар масаласига келсак, улар Туркияда бўлмайди», казиладиган машғулотларга АҚШ Ҳарбий денгиз йўловчилар энг яқин шифохоналарга етказил-
деди Чавушўғли. Маълумки, Вашингтон Анқарани кучлари 6-тезкор флоти қўмондони вице-адмирал моқда. Воқеа жойида тиббиёт лагери ташкил
хариддан воз кечишга чақириб, ўрнига Patriot ти- этилган бўлиб, у ерда фельдшерлар ва ҳарбий

зимини сотиб олишни таклиф этганди. Жин Блэк раҳбарлик қилади. шифокорлар тиббий ёрдам кўрсатмоқда.

Интернет материаллари асосида тайёрланди.

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 21

БУ ҚИЗИҚ ÈÍÑÎÍ ÔÈÇÈÎËÎÃÈßÑÈÃÀ

Инсон организми ўта мураккаб ва аъло даражада

шаклланган тизим ҳисобланади. Тадқиқотчилар ÎÈÄ ¥ÀÉÐÀÒÎÌÓÇ ÔÀÊÒËÀÐ
бир неча юз йиллардан буён бу тизимни пухта
ўрганишга ҳаракат қилиб келмоқда, аммо

ҳозиргача тўлалигича бунга эриша олмадилар.

Зеро, бу борада сўнгги йилларда олиб борилган Кўзнинг энг устки тиниқ пардаси (мугуз
тадқиқотларда аниқланган бир-биридан қизиқарли пардаси) қон таъминотига эга эмас, у бе-
фактлар кишини лол қолдириши шубҳасиз.
Қуйидаги маълумотлар бунинг яққол исботи восита ҳаводан кислород олади.
бўлиши мумкин. Мовий кўзли инсонларнинг
оғриқларга таъсирчанлиги бошқа-
ларга нисбатан анча юқори ҳи-
собланади.

Инсоннинг бош суяги жами

ИЧКИ ОРГАНЛАР ВА 29 та суякдан ташкил топган.
ТИЗИМЛАР Лаблар бармоқ учларига

Инсон юраги ўрта муддатли нисбатан бир неча юз ба-
ҳаёт давомида 5,7 миллион робар таъсирчан.
литр қонни бутун организм
бўйлаб айлантиради. Танамиздаги иссиқлик-
нинг 80 фоизи бош орқали
Қон томирларининг уму- чиқиб кетади.
мий узунлиги 100 минг кило-
метрни ташкил этади. Бурун ва қулоқлар ҳеч
қачон ўсишдан тўхтамай-
Аёллар юраги эркакларни- ди.
кига нисбатан тезроқ уради.
СУЯКЛАР, ТЕРИ ВА
Ўнг томондаги ўпка чап то- МУШАКЛАР
мондагига қараганда каттароқ.
Инсон организмидаги
Ўпкалар юзаси майдони тах- баъзи суяклар пўлатдан
минан теннис корти майдонига 5 баробар мустаҳкам.
тенг.
Тиш эмали организм томо-
Юрак юзага келтирадиган бо- нидан ишлаб чиқариладиган
сим қонни кўп қаватли уйнинг 4-қа- энг пухта тўқима ҳисобланади.
ватигача кўтариб бериши мумкин. Организмдаги барча каль-
цийнинг 99 фоизи тишларда жой-
МИКРОФЛОРА, ФЕРМЕНТЛАР, лашган.
ЭЛЕМЕНТЛАР Чақалоқ дунёга келган вақтида
унинг танасида 300 тагача суяк бўлади,
Инсон организмида яшовчи бактериялар- катта ёшга етганида эса улар 206 тагача
нинг умумий оғирлиги 2 килограммни ташкил камаяди.
этади. Бу бактерияларнинг фақат 1 фоизигина Инсон табассум қилганида 17 та, хўмрайганида
касалликлар келтириб чиқариши мумкин. Оғизда де- эса 43 та мушакдан фойдаланади.
ярли 40 мингта бактерия учрайди. Тил танамиздаги энг кучли мушак ҳисобланади.

Инсон танасида 700 та фермент мавжуд. СОЧ ВА ТИРНОҚЛАР
Агар организмдаги барча темир тўпланса, ундан соат учун кичкина Инсон умри давомида бошда ўсадиган барча сочларнинг умумий
винт ясаш мумкин бўлади. узунлиги ўртача 725 км.ни ташкил этади.
Танамиздаги мавжуд олтингугурт билан ит баданидаги барча бур- Оёқ бармоқларидаги тирноқлар қўл бармоқларидагига нисбатан
галарни қириб ташлаш мумкин. 4 баробар секин ўсади.
Инсон организмида 900 та қалам тайёрлаш учун етарли углерод
ва 7 дона совун тайёрлашга етадиган миқдорда ёғ бор.

БОШ, МИЯ ВА ХОТИРА ВА БОШҚА ФАКТЛАР
Олимлар ҳисоб-китобига кўра, бир сутка мобайнида инсон мия- Аксириш вақтида организмнинг барча функциялари, шу жумладан
сида 60 мингта фикр юзага келади. юрак ҳам тўхтайди.
Бир сония давомида мияда 100 мингта кимёвий реакция содир Очиқ кўз билан аксириб бўлмайди.
бўлади. Катта ёшли инсон бир кунда 23 минг марта нафас олади ва чиқа-
Миядан тарқаладиган асаб импульси соатига 274 км тезликда ради.
ҳаракатланади. Йўталиш вақтида оғиздан чиқадиган ҳаво деярли 100 км/с тез-
Инсон хотираси деярли 1 Пбайт миқдоридаги ахборотни сақлай- ликда ҳаракатланади.
ди. Бу салкам 1 миллион Гб ёки 1 квадриллион байтга тенг. Бундай Юрак хуружи эҳтимоли ҳафтанинг бошқа кунларига нисбатан
катта миқдордаги маълумотларни ишлаш учун мия бор-йўғи 20 Вт душанба куни кўпроқ бўлади.
энергия сарфлайди. Бу эса унинг дунёдаги энг самарадор ҳисоблаш Самолётда учиш вақтида сочнинг ўсиш тезлиги икки баробар
мосламаси эканлигини билдиради. ошади.
Уйқуга кетиш учун зарур бўлган ўртача вақт 7 дақиқани ташкил Эрталаб инсоннинг бўйи кечқурунга нисбатан 8 мм баландроқ
этади, инсон ухлаш вақтида кўрган тушларининг 90 фоизини унутади. бўлади.

П. САЙДИВАЛИЕВ тайёрлади.

ЎЗАРО МУЛОҚОТ ЙЎЛИ БИЛАН ЖИДДИЙ ХАВФ СОЛМОҚДА ОЧИҚ ОСМОН ОСТИДА

«Толибон» ҳаракати Тожикистон Қишлоқ Шарқий Қозоғис-

матбуот котиби Забиҳул- хўжалиги вазирлиги тон вилояти Зайсан

ло Мужоҳид Твиттер 83 944 гектар экин май- туманининг Шиликти

орқали мурожаат билан донига чигиртка тарқал- қишлоғида очиқ осмон

МИНТАҚАДА чиқиб, Тожикистон ва ганини эълон қилди, деб остидаги музей қури-
Қирғизистонни «ўз муам- хабар беради «Азия- лади, деб хабар бе-
моларини мулоқот йўли» Плюс». Қайд этилиши- ради Kazinform. Айни
билан ҳал этишга чақирди. «Ислом амирлиги икки ча, ҳозирда 67 минг гектарга яқин ерга кимёвий пайтда Шиликти қишлоғига олиб борадиган йўл
исломий ва биродар мамлакатни ўз муаммоларини ишлов берилган. Ҳашаротлар айниқса Хатлон қурилиши давом этмоқда. Тасбастау қишлоғидан
мулоқот йўли орқали ҳал этишга чақиради. Бизда вилоятидаги экинларга (55,1 минг гектар) жид- Зайсангача бўлган тоғ йўлининг узунлиги
урушнинг зарари борасида улкан амалий тажриба дий хавф солмоқда. Мамлакат қишлоқ хўжалиги 60 километрни ташкил этади. Йўл қурилишига
бор, урушнинг бошланиши осонга ўхшайди, аммо вазири Сулаймон Зиёзода бир ой аввал чигиртка вилоят бюджетидан 1 миллиард 800 миллион тен-
унинг бориши, оқибатлари ва йўқотишлар анча тарқалиши тўғрисида огоҳлантирган ва маҳаллий ге ажратилган. Унинг бир қисми (20 км) шу йил
катта бўлади», дея таъкидланади унинг мурожаа- ҳокимиятларни уларга қарши курашиш чоралари- охирига қадар қурилади, 40 км йўл эса келгуси
тида. ни кўришга чақирган эди. йили фойдаланишга топширилади.

Интернет материаллари асосида тайёрланди.

22 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

ОГОҲЛИК

ЁЗГИ ДАМ ОЛИШ МАСКАНЛАРИДА

ЁНFИН ХАВФСИЗЛИГИ

Ёзги дам олиш оромгоҳлари ва бошқа этиши керак. Оромгоҳ ва соғломлаштириш эшиклари ҳаракатдаги қурилиш меъёрлари ва қоида-
соғломлаштириш муассасалари раҳбарлари муассасаси маъмурияти томонидан маскан лари талабларига мос келиши ва ёнғин хавфсизлиги
мавсум бошланиши олдидан ёнғин назорат ҳудуди ва хоналарида ёнғин хавфсизлиги таъминланган ҳолатда сақланиши керак.
инспекцияси билан биргаликда ҳудудни қоидалари ҳақида йўриқнома ҳамда ёнғин
текшириб чиқиши ҳамда аниқланган ёнғин содир бўлганда болалар ва жиҳозларни Бинолар, қурилмалар, ёнғин ўчириш гидрантлари,
хавфсизлиги талабларининг бузилган қутқариш режаси ишлаб чиқилади ва кўри- сув ҳавзалари, кранлар, мотопомпалар, электронасос-
ҳолларини бартараф этиш чоралари нарли жойга илиб қўйилади. лар, бирламчи ёнғин ўчириш воситалари, канал ва
кўрилишига эътибор қаратиши лозим. бошқа сув манбаларига, пирсларга олиб борувчи йўл
Болаларни қутқариш режасида чизмалар- ва йўлаклар доимо соз сақланиши ва тўсилмасдан
Барча хизмат кўрсатувчи шахслар билан дан ташқари қуйидагиларга эътибор қарати- сақланиши лозим.
оромгоҳ раҳбарияти томонидан ёнғин хавф- лади:
сизлиги қоидаларига риоя этиш ва ҳудуд, хоналар- Оромгоҳ ва соғломлаштириш ҳудудларининг ич-
да ёнғинга қарши тартибни сақлаш, ёнғин содир хизмат кўрсатувчи шахслар билан шахсан карисида шахсий автомобиллар учун тўхташ жойини
бўлганда болаларни қутқариш тартиби ва ёнғинни ким болаларни қутқариши ва қутқарувдан сўнг ким қуриш тақиқланади. Муассасага тааллуқли хўжалик
ўчириш чоралари ҳақида йўриқнома ўтказиши, уларнинг сонини текшириши; ишларида фойдаланиладиган автотранспорт восита-
махсус дафтарга имзо қўйдириб олишга мажбурдир. лари хизмат-маиший зонадаги гаражларда сақланиши
Хизмат кўрсатувчи шахслар ёнғин хавфсизлиги қутқарилган жиҳозларни сақлаш ва уларни керак.
қоидаларини тўлиқ билиши ва қаттиқ риоя этиши қўриқловчи шахс тайинланиши;
керак. Оромгоҳ ва соғломлаштириш муассасалари Юқорида кўрсатиб ўтилган ёнғин хавфсизлиги ва
хизмат кўрсатувчи шахслар ҳисобидан – штатдан алоқа тури воситасида ким ёнғин ўчириш бошқа тегишли талаблар ўз вақтида сифатли бажарил-
ташқари ёнғин ўчириш гуруҳи, болалар ҳисобидан қисмини чақириши; са, биз болаларнинг ёзги дам олишига бағишланган
– ёш ёнғин ўчирувчилар гуруҳлари тузилиши керак.
Соғломлаштириш муассасалари ва оромгоҳлар келаётган ёнғин ўчириш қисмларини ким мавсумни хавфсиз ва чиройли ўтказган бўламиз!
маъмурияти, хизмат кўрсатувчи шахслар ва ёш ёнғин кутиб олиши;
ўчирувчилар гуруҳи масканнинг ёнғинга қарши ҳо- Подполковник Зокир КЕНЖАЕВ,
лати ва ёнғинга қарши тартибини доимий назорат вақтинчалик қутқарув режасига қўшилган
қилиши учун кечаю кундуз навбатчиликни ташкил ходимларни алмаштирувчи захира ходимлар рўйха- Тошкент гарнизони ёнғин
ти;
назорати инспекцияси бошлиғи
ёнғинни ўчиришни ташкил қилувчи шахслар
кўрсатилган бўлиши шарт.

Оромгоҳ ва соғломлаштириш муассасалари ҳуду-
дининг ёнғин ўчириш машиналарини ўтказа олади-
ган 2 тадан кам бўлмаган дарвозаси бўлиши керак.
Муассасалар ҳудудидаги йўллар ва йўлаклар ёнғинга
қарши мақсадда бир-бирига уланган бўлиши керак.

Оромгоҳ ва соғломлаштириш муассасалари ҳуду-
дида ёнғин ўчириш мотопомпаси, жиҳозлар ва бошқа
ёнғин ўчириш техникаларини сақлаш учун 20-30 м2
майдонли алоҳида хона (бино) қурилган бўлиши
лозим. Баландлиги 10 метр гача бўлган биноларга
тирговуч нарвонлар ўрнатилган бўлиши керак.

Ҳудуд ва хоналарни жойлаштириш, биноларнинг
орасидаги ёнғин хавфсизлиги масофалари, улар-
нинг ўтга чидамлилик даражаси хоналардан чиқиш

ВАТАНПАРВАР БИЛСИНКИ... ²АРБИЙ ХИЗМАТЧИ ЁН ДАФТАРИГА

Жанговар анъаналар – ҳарбий хизмат- мида манёврлар бажариш ва жангдан чиқишдан баҳоси; шу баҳога мувофиқ амалга оширилади-
чиларнинг хулқ-атвори ва ҳаракатла- иборат. Бомбардимончиларнинг, разведкачи ва ган хатти-ҳаракат.
рида жанговар вазифаларни намунали бажариш бошқа самолётларнинг қирувчилар билан бир-
ва ҳарбий хизмат ўташ билан боғлиқ масалалар галикда ўтказиладиган ҳаво жангининг асосини Қамал ҳолати – ҳарбий ҳолатнинг бир тури,
борасида тарихан юзага келган, авлоддан ав- – олов билан уйғунлаштирилган мудофаа манёври алоҳида ҳуқуқий режим. Қамал ҳолатида ҳарбий
лодга ўтиб келаётган армиядаги қоида, одат ва ташкил этади. ҳолатнинг барча чоралари сақланиб қолади.
меъёрлар. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Бироқ мудофаа учун куч ва воситаларнинг мак-
Кучлари жангчиларининг энг муҳим жанговар Позиция – 1) Қўшин- симал сафарбар этилиши, қамалда қолганлар
анъаналари: лар томонидан жанговар белгиланган тартибга амал қилишлари ва давлат
– Ватанга муҳаббат; ҳаракатлар юритиш учун хавфсизлигини таъминлаш мақсадида баъзи чо-
– ҳарбий бурч ва Ватанга қасамёдга содиқлик; эгалланган ёки эгаллани- ралар кучайтирилади.
– аскарий ўртоқлик; ши кўзда тутилаётган жой,
– ўз кучи ва Ватанимиз сув сатҳининг, ҳавзасининг Қамал ҳолати эълон қилинган тарихий мисол-
душманлари устидан ғалаба муайян қисми, марра. лар: 1918 йил Петроград, Киев, Сарацин, 1919 йил
қозонишга бўлган ишонч; Москва, Тула, Қрим ва 1942 йил Сталинград.
– она юртни ҳимоя этиш- Қуруқликдаги қўшинлар-
га доимий шайлик; да: Рамз – муайян тушунчани акс эттирадиган,
– ҳарбий маҳоратни та- ҳарбий хизматчилар ва ҳарбий мулкнинг тегишли
комиллаштириш ва ҳарбий – мудофаа марраси; қуролли кучлар тури, қўшин (куч), махсус қўшин
интизомни мустаҳкамлаб – пайт пойлаш марраси; ва хизмат турларига мансублигини билдирадиган
боришга муттасил инти- – дастлабки марра; шартли рамзий тасвир.
лишдир. – ўт очиш марраси;
Қуролли Кучлар ҳаёти- – ракета учириш марраси; Айрим ҳолларда рамз қуролли кучларнинг
да ўрин эгаллаган умумий – техник марралар мав- қайси давлатга мансублигини ҳам билдира-
жанговар анъаналар би- жуд. ди. Масалан, ўзбек жангчилари бош кийимига
лан бир қаторда Қуролли Мудофаа марраси мотоўқ- тақиладиган саккиз қиррали юлдуз ичига тас-
Кучлар ва қўшинлар турига чи ва танк бўлинмаларининг вирланган ярим ой билан юлдуз, қанотларини
мансуб, шунингдек, қисм жанговар тартибини жойлаш ёзиб турган ҳумо қуши, икки дарё ўртасидаги
ва қўшилма тарихи билан учун мўлжалланган. Бундан мамлакат узра барқ уриб турган қуёш Ўзбекистон
боғлиқ анъаналар ҳам мав- ташқари, захира ва сохта Республикаси Қуролли Кучлари белгисидир.
жуддир. марралар бўлиши мумкин;
Ҳаво жанги – қирувчи 2) бирор нарсанинг жой- Рамз ҳарбий хизматчиларнинг фарқловчи ни-
авиация ҳаракатларининг лашиши, дастлабки ўрни. шонлари таркибига киритилган элементларнинг
асосий шакли. Ҳаво жан- Масалан, шахмат тахтасида- бири сифатида ҳарбий кийимда белгиланган
ги, душманни яксон этиш ги доналар ҳолати; жойларга тақилади (тикилади).
ва атакаларини бартараф 3) бирор-бир масала юза-
этиш мақсадида якка са- сидан билдирилган фикр, Шунингдек, рамз байроқ, ҳарбий техника,
молёт, вертолёт ёки само- нуқтаи назар; далил, воқеа, ҳодисанинг муайян ҳарбий ҳужжат кабиларда тасвирланиши мум-
лётлар гуруҳи томонидан кин.
юритилади. Қирувчи самолётларнинг ҳаво жанги
душманга яқинлашиш, атака қилиш, атака даво- «Ҳарбий атамаларнинг янги изоҳли
луғати» китобидан олинди.

№ 23 2021-yil 11-iyun VATANPARVAR 23

BOLA JON
OMONATGA XIYONAT QILMASLIK HAQIDA
Damashq shahrida bir savdogar bor edi. bosilgan hamyon to alhol salomat saqlanib
U har kimning omonat molini saqlar va Shu voqeadan bir qancha vaqt o‘tgach, kelmoqda. Mana endi sizlarning ehtiyojlaringiz
bu xizmati uchun ma’lum darajada haq olardi. lashkarboshi farzandlarining ahvoli mushkullashdi. menga ma’lum bo‘ldi. Endi molni sizlarga
Savdogarning asosiy daromadi ana shu omonat Ro‘zg‘or, tirikchilik vajidan qiynalishdi. Shundan topshirsam bo‘ladi. Menga vasiyat qilgan ulushni
saqlashdan kelardi. so‘ng lashkarboshining farzandlari yigitning o‘z qo‘llaringiz bilan berursizlar».
Kunlardan bir kun savdogar omonatga xiyonat oldiga kelib, Abdumalik Marvon nomiga ariza
qilib qo‘ydi. Bu xabar shaharning hamma aholisiga yozib berishni iltimos qildilar. Lashkarboshi Yigit o‘n ming dinorni ularning oldiga olib
ma’lum bo‘ldi. Shundan so‘ng barcha savdogarlar, farzandlari arizada otalarining yaxshi xizmatlari chiqib qo‘ydi. Ular ming dinorni yigitga berib,
boyonlar va hunarmandlarning ixlosi qaytdi. evaziga Abdumalik Marvondan yordam so‘radilar. qolganini olib ketdilar. Shu bilan ularning og‘ir
Savdogar yakkalanib qoldi. Sekin-asta ishi orqaga Arizani o‘qib ko‘rgan Abdumalik Marvon ularga
ketib, kambag‘allashdi va ko‘p kishilardan qarz quyidagi javobni berdi: «Har kim o‘ldirilgan ahvoli yaxshilandi. Qiyinchilik va yo‘qchilikdan
so‘rab, qarzdor bo‘lib qoldi. Savdogarning bir bo‘lsa, u kishining nomi baytulmol daftaridan qutuldilar.
o‘g‘li bor edi, ko‘p oqil va dono edi. O‘g‘li otasining o‘chiriladi...»
boshiga tushgan baxtsizlikni eshitdi. Ammo Bir necha muddatlardan so‘ng xalifa marhum
yordam qilishga ojiz edi. Binobarin, chidam va Ular saroydan noumid bo‘lib qaytdilar. Yigit lashkarboshini esladi va uning farzandlarining
matonat bilan sabr qildi. ulardan ahvol so‘radi. Ular Abdumalik Marvondan ahvoli haqida surishtirdi. Saroy a’yonlari
Savdogarning o‘g‘li Abdumalik Marvon eshitgan va ko‘rgan muomalalarini hikoya qilib,
lashkarboshisining qo‘shnisi edi. Ittifoqo, Abdumalik ma’yus bo‘lib, jim qoldilar. marhum lashkarboshi farzandlarining
Marvon lashkarboshini bir guruh askarga boshliq ahvoli ancha yaxshilanib ketgani va aysh-
qilib Rum mamlakatiga qarshi urushga yubordi. Shunda yigit ularga qarab: «Otalaringiz menga ishratda umr kechirayotganlari haqida
Lashkarboshi savdogarning o‘g‘lini o‘z uyiga chaqirdi omonat mol topshirib, ushbu moldan o‘ndan so‘zladilar. Xalifa hayron bo‘ldi: «Axir ular
va uyni xoli qilib: «Bilgilki, mening bir yosh qizim biri seniki, deb vasiyat qilgandir. Yana degan o‘zlarining miskin ahvollari haqida ariza
bordir. Shunga atab birmuncha mablag‘ to‘plaganman. ediki, farzandlarimning ahvoli yomonlashgan yozib, yordam so‘ragan edilar-ku», deb
Hozir Rumga safarga ketmoqdaman. Binobarin, taqdirda ushbu oltinlarni ularga topshirursan. ularni topib saroyga keltirishni buyurdi.
ushbu mablag‘ni senga omonat topshirmoqchiman. Men to shu damgacha omonatga xiyonat qilmay, Yasovullar lashkarboshi farzandlarini saroyga
Agar safardan salomat qaytsam, seni ko‘p xursand mollaringizni saqlab keldim. Otangizning muhri keltirdilar. Xalifa ulardan ahvol so‘radi. Ular
qilurman. Mabodo, biror shikast yeb, qaytmasam, u dedilar: «Haqiqatan ham bizning ahvolimiz
holda ushbu omonatning o‘ndan biri senga haloldir. yomonlashib, qashshoqlik girdobiga cho‘kayotgan
Qolganini esa farzandim ehtiyoj sezganidagina unga edik. Ammo otamiz savdogarning o‘g‘liga o‘n
berursan», dedi. ming dinor oltinni omonat bergan ekan. Bundan
Lashkarboshi o‘n ming dinor oltin chiqarib, yigitga hech kimning xabari yo‘q edi. Savdogar o‘g‘liga
topshirdi va hech qanday hujjat talab qilmadi. bizning ehtiyojmandligimiz ma’lum bo‘lgach,
Shundan so‘ng lashkarboshi Rumga jo‘nab ketdi va o‘sha omonatni bizga topshirdi». Bu so‘zlarni
ko‘p o‘tmasdan urushda halok bo‘ldi. Yigit esa hamon eshitgan xalifa:
omonat oltinlarni bezarar saqlab kelardi. Nihoyat, – Omonatga xiyonat qilmay diyonat bilan
savdogar o‘z o‘g‘lining qo‘lidagi omonatdan xabar saqlamoq shunchalik bo‘lgay. Birov kattagina
topdi. mablag‘ni birovga omonat bersa va o‘zi o‘lib
– Ey o‘g‘lim, – dedi savdogar, – kambag‘allik va ketsa, molni talab qilib oluvchi egasi bo‘lmasa-
tangdastlikdan azobdaman. Qo‘limizda shuncha da, u kishi o‘zi qidirib kelib omonatni egasiga
naqdina oltin turibdi. Agar ijozat bersang, ushbu topshirsa. Bunday zot hamma sohada yetuk va
oltindan bir miqdorini olib, qarzlarimga bersam va mo‘tabar shaxsdir, – dedi.
tiriklik ehtiyoji yo‘lida sarf qilsam. Baribir bu oltinlarni Xalifa savdogar o‘g‘lini saroyga chaqirtirib,
sendan talab qiluvchi biror muayyan kishi yo‘q-ku... unga faxrli liboslar in’om qildi va xazinadorlik
– Siz omonatga xiyonat qilib shu ahvolga mansabini topshirdi.
tushdingiz. Mening esa jonim ketsa ham omonatga Omonatga xiyonat qilmaganligi tufayli
xiyonat qilmagayman. savdogar o‘g‘lining boyligi shu darajaga yetdiki,
Bag‘dod shahrida undan ko‘ra badavlatroq odam
yo‘q edi.

Muhammad AVFIY

T E NG D O S H L A R I N G I Z R A NG L A R
IJODIDAN
JILOSI

Dilnura G‘AFFUROVA,
Toshkent shahri

M. Ulug‘bek tumani,
241-umumta’lim maktabi

4-«b»sinf o‘quvchisi

Sahifani M. MAHKAMOVA tayyorladi.

24 VATANPARVAR 2021-yil 11-iyun № 23

ДИҚҚАТ, ТАНЛОВ! БИР ЧИМДИМ

Ўзбекистон Республикаси МЕН ФИЛЛАРНИ
ЁҚТИРМАЙМАН.
«ÂÀÒÀÍ ÒÀÐÀ££È¡ÒÈÃÀдавлат мустақиллигининг ҚАНЧАЛИК КУЧЛИ ВА
30 йиллиги муносабати ÌÅÍÈÍà ¥ÈÑÑÀÌ» ҚАНЧАЛИК ИТОАТКОР.
билан ҳарбий хизматчилар
ўртасида «Ватанпарвар» ЧАРЛИ ЧАПЛИН
Бирлашган таҳририяти
«Янги Ўзбекистонда эркин ва БИЛАСИЗМИ?
фаровон яшайлик!» шиори
остида «Ватан тараққиётига ОСМОН ТУЛПОРЛАРИ –
менинг ҳиссам» номли Қадимги Даван, яъни Фарғонанинг
танлов эълон қилади. учқур отлари Хитой манбаларида
шундай номланган. Қайси
У икки йўналишда ўткази- Танлов учун тақдим этилган даги алоҳида мукофотлар билан давлатнинг «осмон тулпорлари»дан
лади. ижодий ишлар (word шаклида- тақдирланади: иборат отлиқ қўшини бўлса, шулар
1. «Ўзбекистон ёшлар ни- ги мақолалар; 10 тагача бўлган қудратли ҳисобланган.
гоҳида» номли расмлар (фотосу- расмлар) электрон шаклда қабул 1-ўрин – базавий ҳисоблаш
ратлар) танлови. қилинади ва энг саралари (расм миқдорининг 8 (саккиз) баробари, Буюк Хитой девори барпо
2. «Она Ватанимнинг буюк ва мақолалар) газета саҳифала- китоб ва диплом; этилишининг сабаби ҳам
фарзандлари», «Ўзбекистон- рида «Ватан тараққиётига менинг шунга бориб тақалади. Чин
лик эканимдан фахрланаман», ҳиссам» рукни остида эълон қилиб 2-ўрин – базавий ҳисоблаш мамлакатининг ҳокими Чин
«Ватанга хизмат қилиш – буюк борилади. миқдорининг 6 (олти) баробари, Шихуангди (мил.ав. 246 – 208)
мақсадим» мавзуларида мақола- китоб ва диплом; учқур отлар билан қуролланган ва от
лар танлови. Қуйидаги ҳужжатлар илова қи- устида чопиб кетаётиб ўқ-ёй отишга
Танловни ўтказишдан асосий линиши лозим: 3-ўрин – базавий ҳисоблаш моҳир бўлган туркий халқларнинг
мақсад, ҳарбий хизматчилар ўр- миқдорининг 4 (тўрт) баробари, ҳужумларини тўсишнинг бирдан-
тасида буюк аждодларимизнинг муаллифнинг шахсини тас- китоб ва диплом. бир йўли шимолий чегара бўйлаб
бой илмий ва маънавий меросини диқловчи ҳужжат нусхаси; от ўтолмайдиган даражада баланд
ўрганиш ҳамда кенг тарғиб қи- Танлов ғолиблари ва соврин- девор қуриш деб билган эди. Ва
лиш, халқимизнинг дунёқараши, муаллифнинг манзили ва теле- дорларига мукофотлар 2021 йил- унинг қарори билан Буюк Хитой
сиёсий онги ва тафаккури, ҳаётга фон рақами; нинг 24 августида – Мустақиллик девори барпо этилди.
ва меҳнатга бўлган муносабати- куни арафасида Қуролли Кучлар
нинг, жамиятимизда тинчлик ва муаллифнинг хизмат жойи. давлат музейида тантанали ра- КЕЛГУСИ СОНЛАРДА:
барқарорлик, миллатлараро тотув- Тақдим этилган ижодий ишлар вишда топширилади.
ликни таъминлаш, шу жумладан, таҳририят ижодий ходимларидан Дунёнинг энг
мамлакатимиз мудофаа қобилия- иборат ҳайъат томонидан кўриб Омад сизга ёр бўлсин! сирли халқлари
тини мустаҳкамлаш борасидаги чиқилади ҳамда ғолиб ва соврин-
саъй-ҳаракатларнинг расмлар ва «Ватанпарвар»
мақолаларда акс эттирилишга дорлар аниқланади. Бирлашган таҳририяти
бўлган интилишларини рағбатлан-
тиришдан иборат. Ғолиблар ҳар икки йўналиш
Унда иштирок этиш иста-
гида бўлсангиз, ўз ижодий (расм ва мақолалар) бўйича қуйи-
ишларингизни 2021 йилнинг
16 апрелидан 10 августига қадар
«Ватанпарвар» Бирлашган таҳри-
рияти – Тошкент вилояти Қибрай
тумани, Университет кўчаси, 1-уй
ёки [email protected] элек-
трон почта манзилига, шунингдек,
телеграм ижтимоий тармоғи орқали
90-968-62-08 рақамига юборишин-
гиз мумкин.

VATANPARVAR

Бош муҳаррир: Телефонлар: Газета Ўзбекистон Матбуот ва Газета жума куни чиқади.
ахборот агентлигида 2008 йил Газета 1992 йилнинг
Муассис: майор котибият: (71) 260-36-50 6 июнда 0535 рақами билан 24 июнидан чиқа бошлаган.
Аҳрор Очилов бухгалтерия: (71) 260-35-20 рўйхатга олинган.
юридик бўлим: (71) 269-88-91 Нашр кўрсаткичи: 114.
ЎЗБЕКИСТОН Навбатчи: факс: (71) 260-32-29 Газетанинг етказиб берилиши Баҳоси: келишилган нархда.
РЕСПУБЛИКАСИ учун обунани расмийлаштирган
лейтенант ISSN 2010-5541 ташкилот жавобгар. «Шарқ» нашриёт-матбаа акция-
МУДОФАА Исломжон Қўчқоров Муаллифлар фикри таҳририят дорлик компаниясида чоп этилди.
ВАЗИРЛИГИ Таҳририятга келган қўлёз- нуқтаи назаридан фарқланиши Босмахона манзили: Тошкент ш.,
Саҳифаловчилар: малар тақриз қилинмайди ва мумкин. Буюк Турон кўчаси, 41-уй.
www.mudofaa.uz муаллифларга қайтарилмайди.
Нодирабегим Валиева Мудофаа вазирлиги Ахборот Буюртма: г-206. 123456
Дилноза Мелиқўзиева ва оммавий коммуникациялар Ҳажми: 6 босма табоқ.
департаменти – «Ватанпарвар» Бичими: А3. Манзилимиз:
Мусаҳҳиҳлар: Бирлашган таҳририятининг Адади: 32 673 нусха. 100164, Тошкент,
компьютер марказида Босишга топшириш вақти: Университет кўчаси, 1-уй.
Зебо Сариева саҳифаланди. 14:00.
Сайёра Мирзаева Топширилди: 14:30.

t.me/mv_vatanparvar_uz www.mv–vatanparvar.uz facebook.com/UzArmiya instagram.com/uzbekistanarmy www.youtube.com/c/UzArmiya
t.me/mudofaa_press