J.M. Gabrielse H bГh a Жазық айнадығы кескін де не ке скі н Кескін: жалған кескін (үзік сызық) және оң кескін Кескін үлкейтілмеген: дене биіктігі (h) = кескін биіктігі (H). a b h H Нәрсе мен айна аралығы Айна мен кескін аралығҮлкею еселігі:
J.M. Gabrielse Дене мен кескіннің оң солы Жазық айнадағы дене мен кескіннің оң солы алмасады.
J.M. Gabrielse Бас оптикалық ось Cфералық айнадағы кескін (ойыс, a > f ) • F Бірінші сызық оптикалық өске параллель, шағылған сәуле фокусты басып өтеді. Екінші сызық фокустан өтіп шағылған соң оптикалықөскепараллельтараладыНәрсе кес кін abh H Г Кескін: теріс, кішірейген, шын (нақт
J.M. Gabrielse Бас оптикалық ось Cфералық айнадағы кескін (ойыс, a < f ) • F Бірінші сәуле оптикалық өске параллель түсіп, фокус арқылы шағылады. Екінші сәуле фокус арқылы түсіп, өске параллель шағыладынәрсе кескі н Кескін: оң, үлкейген, жалған кескін (үзік сызық). a b h H Г
J.M. Gabrielse Cфералық айнадағы кескін (дөңес, a > f ) Бас оптикалық ось • F Бірінші сәуле оптикалық өске параллель түсіп, фокус арқылы шағылады Екінші сәуле фокус бағыты бойынша түсіп, өске параллель шағылады. Кескін:кішірейгеноңжалғанкескін
J.M. Gabrielse Дөңес және ойыс линзалар • Линза : екі немесе бір жағы сфералық бетпен шектелген мөлдір дене. • Линза пішініен қарай: дөңес линза және ойыс линза деп екіге бөлінеді. • Қасиетіне қарай: жинағыш линза және шашыратқыш линза ббіі
J.M. Gabrielse Линзаның пішіні Жинағыш линзалар: қос дөңес, ойысдөңес және жазық-дөңес. Шашыратқыш линзалар: қос ойыс, ойысдөңес және жазық-дөңес.
J.M. Gabrielse Жинағыш линза Оптикалық өс Оптикалық өске параллель түскен сәулелер фок ус нүктесінде жиналады. Линзаның оптикалық центрі арқылы өтетін өтетін сәуленіңбағытыөзгермейді• F Оптикалық центр Фок ус аралығы: f
J.M. Gabrielse Шашыратқыш линза Оптикалық өске параллель түскен сәулелер линзадан өткен соң, фок устан шыққан сәуле бағытында шашырайды. Бас оптикалық ось • F Фок ус аралығы: f
J.M. Gabrielse Ша ш ы р а т қы ш л и н з а н ы ң к е с к ін і Б ір ін ш і с әу л е д е н е н ің б а с ы н а н о п т и к а л ы қ өс к е п а р а л л е л ь л и н з а ға т үс е д і. Б а с о п т и к а л ы қ о с ь • F нәрсе Д е н е н ің б а с ы н а н ш ы ға т ы н е к і с әу л е а р қы л ы к е с к ін д і с а л у ға б о л а д ы . a < f
J.M. Gabrielse Шашыратқыш линзаның кескіні Бас оптикалық ось • F Бірінші сәуле дененің басынан оптикалық өске параллель линзаға түседі, Линзадан өткен сәуле фок ус нүктесі бойынша шашырап шығады.
J.M. Gabrielse Шашыратқыш линзаның кескіні Бас оптикалық ось • F Екінші сәуле дененің басынан шығып, оптикалық центр арқылы линзадан өтеді. Оптикалық центр арқылы өткен сәуленің бағыты өзгермейді.
J.M. Gabrielse Ша ш ы р а т қы ш л и н з а н ы ң к е с к ін і Б а с о п т и к а л ы қ о с ь • F Л и н з а н ы ң о ң ж а ғы н д а ғы е к і ш ы н с әу л е қи л ы с п а й д ы . Л и н з а н ы ң с о л ж а ғы н д а ғы ж а л ға н (үз ік ) с әу л е м е н ш ы н с әу л е қи л ы с а д ы . Д әл с о л қи л ы с қа н н үк т е д е кескінніңбасыболадыДененіңаяғыменкескінніңa < f
J.M. Gabrielse Бас оптикалыШашыратқыш линзаның кескіні • F Кескін: оң, кішірейген, жалған кескін (үлкею еселігі бірден кіші). нәрсе Шашыратқ ыш линза кескін a > f a b h H Үлкею Г еселігі:
J.M. Gabrielse Жи н а ғы ш л и н з а н ы ң к е с к ін і • F Б ір ін ш і с әу л е д е н е н ің б а с ы н а н о п т и к а л ы қ өс к е п а р а л л е л ь ш ы ғы п , л и н з а д а н өт к е н с о ң ф о к у с н үк т е с ін д е ж и н а л а д ы . Б а с о п т и к а л ы қ о с ь a < f
J.M. Gabrielse Жи н а ғы ш л и н з а н ы ң к е с к ін і • F Б ір ін ш і с әу л е д е н е н ің б а с ы н а н о п т и к а л ы қ өс к е п а р а л л е л ь ш ы ғы п , л и н з а д а н өт к е н с о ң ф о к у с н үк т е с ін д е ж и н а л а д ы . Е к ін ш і с әу л е о п т и к а л ы қ центрарқылыөтедіөткенсәуленіңбағытыБ а с о п т и к а л ы қ о с ь a < f
J.M. Gabrielse Жи н а ғы ш л и н з а к е с к ін і Б а с О п т и к а л ы қ о с ь • F Л и н з а н ы ң о ң ж а ғы н д а ғы ш ы н с әу л е л е р б ір -б ір ім е н қи л ы с п а й д ы . Л и н з а н ы ң с о л ж а ғы н д а ғы ж а л ға н (үз ік ) с әу л е л е р қи л ы с а д ы . Қи л ы с қа н ж е р д е к е с к ін пайдаболады(жалғанкескін)a < f
J.M. Gabrielse Жи н а ғы ш л и н з а к е с к ін і Б а с оп т и к а л ы қ о с ь • F К е с к ін : оң, үл к е й т іл г е н , жалған к е с к ін (Л у п а ) a < f a b h H Г
J.M. Gabrielse Б а с о п т и к а л ы қ о сЖи н а ғы ш л и н з а к е с к ін і • F • К е с к ін : төңкерілген (теріс), үлкейтілген, ш ы н к е с к ін . нәрсе Ж и н а ғы ш л и н з а к е с к ін a > f
J.M. Gabrielse Жұқа линзаның теңдеуі ƒ = фок ус аралығы α = нәрсе мен линза аралығы b = линза мен кескін аралығы 1 1 1 f a b Жұқа линза деп линзаның қалыңдығы d , оның қисықтық радиусынан R көп кіші линзаны айтады. d << R d - линза қалы
J.M. Gabrielse Қисықтықрадиустары R1 , R2 линзаныңтеңдеуі : фок ус аралығы n : сыну көрсеткіші R1 , R2 : линза бетінің қисықтық радиусы. d - линза қалың
J.M. Gabrielse Фотометрлік шамалар және олардың өлшем бірліктері Жарықтың интенсивтігімен және жарық көзімен немесе жарық ағындарымен және олармен байланысты шамалармен айналысатын оптика бөлімін фотометрия деп атайды. Нүктелік жарық көзі − бақылау нүктесіне дейінгі қашықтықпен салыстырғандағы мөлшері ескермеуге болатын жарық көзі. Жарық көзі − өздігінен жарық шығаратын дене.
J.M. Gabrielse Жарық күші ─ dω денелік бұрышқа келетін Ф жарық ағыны. dФ I d Денелік бұрыш өлшемі болып, сфера бетінде конус тәрізді кесілген dS0 аудан бөлігінің r радиус квадратына қатынасын айтады. Жарық күшінің өлшемі бірлігі – кандела (кд) 0 2 dS d r Денелік бұрыштың өлшем бірлігі – стередиан (ср). Жарық ағыны ─ бірлік уақытта тасымалданатын жарық энергиясына тең шама. W Ф t Жарық ағынының өлшем бірлігі – люмен.
J.M. Gabrielse Жарықталыну – дененің сыртқы бетінің бірлік ауданына түсетін жарық ағынына тең шама. dФ E dS Жарықталыну өлшем бірлігі – люкс (лк). Нүктелік жарық көзі жасайтын жарықталынуды жарық күші I, қашықтық r және бұрышы α арқылы өрнектеуге болады. 2 I cos E r Жарқырау – жарық көзінің сыртқы бетінің бірлік ауданынан шашырап шығатын жарық ағынына тең шама. dФ R dS Жарқырау өлшем бірлігі – люкс (лк).
J.M. Gabrielse Жарық толқындарының интерференциясы Екі немесе ондан көп когерентті жарық толқындарының өзара тоғысу кезінде пайда болатын жарықтың күшею (max) және әлсіреу (min) құбылысын интерференция деп атайды. Когерентті жарық толқындары дегеніміз жиіліктері бірдей фазалар айырымы тұрақты жарық толқындары. E E E1 2 Қортқы кернеулігі : Интенсивтігі : ~ , I = E 2 2 2 2 2 1 2 1 2 1 2 E E E E E E E( ) 2 Қортқы интенсивтік 1 2 1 2 I I I I I 2 cos
J.M. Gabrielse Интерференция құбылысының пайда болуы