สรุป

Physiological weight loss
ทารกแรกเกดิ ทกุ คนท้งั ท่ีไมป่ ่วยและเจบ็ ป่วยขณะอยู่ในโรงพยาบาลต้องได้รับการช่ังนา้ หนกั อย่างน้อย

วันละครั้งในเวลาเดียวกันทุกวัน ซ่ึงทารกแรกเกดิ จะมีการลดลงของนา้ หนักตัวท่เี ป็นภาวะปรกติ (physiologic
weight loss) ไดไ้ ม่เกนิ ร้อยละ 10 ของนา้ หนักแรกเกดิ หลงั จากน้ันน้าหนักของทารกแรกเกิดจะเพิ่มวนั ละ 30
กรมั /วนั
Nutrition
-ทารกควรได้รบั พลังงานวนั ละ 100 กโิ ลแคลอรีต่อนา้ หนกั ตวั 1 กโิ ลกรัม ในชว่ ง 6 เดอื นแรกจะไดพ้ ลงั งาน
จากน้านมแม่ ซงึ่ มีพลังงาน 68 กิโลแคลอรตี ่อน้านม 100 มิลลิลิตร
-โปรตีน ต้องการมากกว่าวยั อื่น 0-5 เดอื นแรกไดร้ บั จากนมแม่
-คารโ์ บไฮเดรต ไขมนั 0-5 เดือนต้องการคารโ์ บไฮเดรต ร้อยละ 40 ของพลงั งานท่ีไดร้ ับตอ่ วนั อายุ 6-11 เดอื น
รอ้ ยละ 45-65 ไขมันทารกอายุ 0-5 เดอื น ต้องการร้อยละ 50 อายุ 6-11 เดอื น ต้องการร้อยละ 40
-นา้ ทารกตอ้ งการน้าประมาณ 105 ซซี /ี นา้ หนักตัว 1 กิโลกรมั /วัน
-วติ ามนิ และเกลือแร่
นม
นมแม่ Breast milk

- Colostrum น้านมเหลืองทีอ่ อกมาช่วง 5 เดือนแรก
- Transitional milk เป็นน้านมท่อี อกมาในชว่ งตอ่ ของ Colostrum
- Mature milk นา้ นมแท้ออกประมาณสัปดาหท์ ี่ 24 หลงั คลอด
- Weaning milk นา้ นมท่ีออกชว่ งท้ายของการเลี้ยงลกู
ชว่ งแรกของการใหน้ ม Foremilk จะมสี ารอาหารและแร่ธาตุมากกวา่ ส่วนน้านมส่วนหลัง Hind milk จะมี
ไขมันสงู กว่า

นมผสม Infant formula ใหเ้ มือ่ แมไ่ มส่ ามารถให้นมไดห้ รอื มนี มไมเ่ พียงพอ นมผสมให้พลงั งาน 20
แคลอร่/ี ออนซ์ จา้ แนกเปน็ 3 ชนดิ

1. นมดกั แปลงสา้ หรบั ทารก infant formula นมววั ดัดแปลงส่วนประกอบใกลเ้ คยี งนมแม่ ทารกแรก
เกิด-6เดือน

2. นมสูตรต่อเนื่อง Follow up formula ส้าหรบั เดก็ อายุ 6 เดือน - 3 ปี
3. นมครบส่วน whole milk เติมวติ ามนิ บางตวั ธาตุเหล็กเพ่ือคุณค่าทางโภชนาการ

นมสำหรบั ทำรกคลอดกอ่ นกำหนด ดัดแปลงเพื่อใหเ้ หมาะแก่การย่อย การดูดซึม ให้ความเข้มขน้ 24 กิโล
แคลอรีต่อออนซ์ มีออสโมลารติ ี ไม่สูง ประมาณ 300 mOsm/L ซึง่ ใกลเ้ คียงกับออสโมลารติ ีของนมผง
ดดั แปลง ซ่ึงมีความเข้มขน้ เพียง 20 กิโลแคลอรตี ่อออนซ์

นมทำงกำรแพทยส์ ำหรับทำรกและเด็กที่ไม่ปกติ ได้แก่

1. Low lactose formula ส้าหรบั ทารกท่ีมปี ญั หาการขาดน้ายอ่ ยแลคเตส
2. Soy-based formula ส้าหรบั แพน้ มววั
3. MCT medium chain triglyceride สา้ หรับขาดแลคเตสมีปญั หาการย่อยและการดูดซึมจากภาวะ

bile acid deficiency หอื fat malabsorpsion
4. Protein hydrolysatr formula สหรับแพ้โปรตีนนมววั และนมถ่ัวเหลืองและโปรตนี อน่ื ๆ
5. Elemental diet สา้ หรบั ปญั หายอ่ ยและดูดซึมอาหารอย่างรุนแรง
6. Formula for inborn error of amino acid metabolism สา้ หรบั ผู้ป่วยโรค PUK



กำรคำนวณพลงั งำน

ควำมตอ้ งกำรพลงั งำนของเดก็
นา้ หนัก 10 Kg แรก ตอ้ งการพลงั งานกิโลกรัมละ 100 Kcal
น้าหนัก 10-20 Kg ถัดมา ต้องการพลังงานกโิ ลกรัมละ 50 Kcal
น้าหนักส่วนทีเ่ กิน 20 Kg ถดั มา ต้องการพลงั งานกิโลกรมั ละ 20 Kcal

ทำรกแรกเกิดนำหนักนอ้ ย Low birth weight
Low birth weight (LBW) หมายถงึ ทารกแรกเกดิ นา้ หนักน้อยกวา่ 2,500 กรมั โดยแบ่งชนิดทารกน้าหนกั
น้อย ดงั นี้
1.ทารกแรกเกดิ ทคี่ อลดกอ่ นก้าหนด Premature infants คือทารกแรกเกิดท่ีมีน้าหนักตัวน้อยและมีอายุครรภ์
ต้งั แต่ 28 สปั ดาห์ แต่ไม่เกิน 37 สัปดาห์ จัดกลุม่ ดังน้ี
- Low birth weight (LBW) คือ ทารกที่มนี ้าหนักตัวน้อยกวา่ 2,500 กรัม
- Very low birth weight (VLBW) คอื ทารกทีม่ นี า้ หนักตวั น้อยกวา่ 1,500 กรัม
- Extremely low birth weight (ELBW) คือ ทารกที่มนี ้าหนกั ตัวน้อยกว่า 1,000 กรมั
2. ทารกแรกเกิดท่ีมีน้าหนักตัวไม่ได้สัดส่วนหรือไม่เหมาะสมกับอายุครรภ์มารดา โดยอาจเป็นกลุ่มท่ีครบ
ก้าหนด จัดกลมุ่ ได้ดังน้ี
- Small for gestational age (SGA) คือ ทารกแรกเกิดที่มีน้าหนักตัวน้อยกว่าอายุครรภ์ คือมีน้าหนักตัวแรก
เกิดนอ้ ยกว่าเปอรเ์ ซน็ ตไ์ ตลท์ ี่ 10 ของอายคุ รรภ์
- Appropriate for gestational age (AGA) คือ ทารกแรกเกิดท่ีมีน้าหนักตัวเหมาะสมกับอายุครรภ์คือมี
น้าหนกั ตวั แรกเกิดอยู่ระหว่างเปอร์เซน็ ไตล์ท่ี 10 และเปอรเ์ ซน็ ไตล์ที่ 90 ของอายุครรภน์ ั้น
สำเหตุของนำหนกั ตัวที่นอ้ ย
1.สาเหตุจากมารดา
- มารดามอี ายนุ ้อย หรือมารดามีอายุมาก
- มารดาตดิ เช้ือระหวา่ งตงั้ ครรภ์ เชน่ ติดเชือ้ เก่ียวกบั เพสสัมพนั ธ์ ทางเดินปัสสาวะอกั เสบ ไส้ติง่ อักเสบ
- โรคท่มี ารดาเป็นอยเู่ ดมิ เช่น โรคหัวใจ โรคไต โรคเลอื ด
- ภาวะแทรกซอ้ นระหว่างตั้งครรภ์ เชน่ ครรภเ์ ป็นพิษ
- พฤตกิ รรมของมารดา เชน่ สูบบหุ รี่ ด่ืมสุรา ใชส้ ารเคมี เสพสารเสพติด เครียด ภาวะทพุ โภชนาการ
-ความผดิ ปกติของมดลกู

2. สาเหตุจากรก เช่น รกลอกตวั กอ่ นกา้ หนด รกเกาะตา้่ เปน็ เน้อื งอก รกมีขนาดเลก็ รกเสื่อม รกมีน้าหนักหรือ
พน้ื ผิวน้อย
3.สาเหตุจากทารก
- มกี ารตดิ เช้อื ในครรภ์ เชน่ หัดเยอรมนั ซฟิ ลิ สิ
- ทารกครรภ์แฝด

- มีความผิดปกตขิ องโครโมโซม หรอื พกิ ารแตก่ ้าเนดิ
4.สาเหตอุ น่ื ๆ เชน่ อาศัยอยู่ในพน้ื ท่สี ูงกวา่ ระดับน้าทะเลมาก หรอื ฐานะทางเศรษฐกจิ ไม่ดี
ลักษณะของทำรกท่ีมนี ำหนกั ตวั น้อย

1. ทารกจะมนี ้าหนักตวั น้อยเม่ือเทียบกบั ทารกแรกเกดิ ท่มี ีอายุครรภเ์ ทา่ กนั
2. ลักษณะท่วั ไป ดผู อม แห้ง ล้าตัวยาว ทอ้ งแฟบ ผิวหนงั แหง้ ลอก ไขมันใตผ้ ิวหนงั น้อย สายสะดือเหย่ี ว
3. ศีรษะทารกอาจโตหรือเลก็ กว่าปกติ ผมบาง กระหม่อมหน้ากว้าง
4. กล้ามเนือ้ น้อย แต่กา้ ลงั ความยืดหยนุ่ ดี

ปัญหำที่พบบ่อยเมือ่ ทำรกแรกเกิดมีนำหนกั ตวั นอ้ ย

1. ภาวะแอสฟยิ ์กเซยี ในทารกแรกเกดิ (perinatal asphyxia) ร่างกายทารกมคี วามไมส่ มดุลในการ
แลกเปลีย่ นแกส๊ อาจทา้ ใหเ้ ลือดขาดออกซิเจน และท้าให้เกดิ ภาวะเลือดเปน็ กรด ท้าให้เกิด
ภาวะแทรกซ้อนทางสมองได้

2. การตดิ เชอ้ื แตก่ า้ เนิด (congenital infection) รา่ งกายมภี ูมคิ ุ้มกันท่ีพฒั นาได้ไมเ่ ต็มท่ี จึงติดเชือ้ งา่ ย
ท้าใหซ้ ึม ออ่ นเพลีย มไี ข้ ตวั เย็น ทอ้ งอดื ดดู นมไมด่ ี อาเจียน นา้ หนักตัวลดลง

3. ภาวะอุณหภมู ิร่างกายต่า้ (hypothermia) ผิวหนงั บาง ไขมันนอ้ ย ท้าใหศ้ นู ยเ์ สยี ความร้อนจาก
ร่างกายไดง้ ่าย

4. ภาวะน้าตาลในเลือดต่้า (hypoglycemia) เนอื่ งจากทารกมีการสะสมของ glycogen ในร่างกายนอ้ ย
รบั สารอาหารไม่เพยี งพอ แตร่ ่างกายต้องการพลงั งานมากท้าให้เกิดการเผาพลาญพลงั งานมากกว่า
ปกตสิ ่งผลต่อระดับน้าตาลในเลอื ดต่้า

5. การสูดส้าลักขี้เทา (meconium aspiration syndrome)
6. ภาวะเลอื ดขน้ (polycythemia)
7. ความพิการแต่กา้ เนดิ หรือความผิดปกตขิ องโครโมโซม

ทำรกแรกเกดิ ทีม่ ีนำหนกั มำกกวำ่ อำยุครรภ์ (Large for gestational age [LGA])

ทารกแรกเกดิ ทมี่ ีนา้ หนกั มากกวา่ อายุครรภ์ (Large for gestational age [LGA]) หมายถึง ทารกแรกเกิด
ทมี่ นี า้ หนกั มากกว่าเปอร์เซนไทลท์ ี่ 90 เมอ่ื เทียบกับทารกปกตทิ ่ีมีอายคุ รรภ์เท่ากนั คือทารกทีม่ นี ้าหนักตวั แรก
เกิด มากกวา่ หรือเทา่ กับ 4,000 กรมั ขน้ึ ไป

ปจั จัยเส่ยี ง
1.ปัจจยั ของมารดา
- ภาวะเบาหวานในมารดา (maternal diabetes) แบง่ ออกเป็น 2 ชนดิ ไดแ้ ก่ ภาวะเบาหวานขณะต้ังครรภ์
(gestational diabetes mellitus, GDM) และภาวะเบาหวานก่อนการตง้ั ครรภ์ (preexisting diabetes)
- ภาวะอว้ น (obesity) มารดาท่ีมภี าวะอ้วน เพิม่ ความเส่ียงตอ่ การเกิดทารกตวั โต 2 เทา่ เม่ือเทียบกบั มารดาท่ี
มนี ้าหนกั ปกติ
- น้าหนกั เพมิ่ ข้นึ เกนิ เกณฑ์ (excessive weight gain)
- ไขมันในเลือดสูง (dyslipidemia)
- ประวตั ิคลอดทารกตวั โต (prior macrosomia newborn)
- การต้ังครรภเ์ กนิ ก้าหนด (postterm pregnancy)
2. ปัจจัยทางพนั ธกุ รรม (genetic factor)

ควำมเสยี่ งทเี่ ก่ยี วข้องกับภำวะทำรกตัวโต (Risk associated with macrosomia)
1. Maternal morbidity อตั ราการเสียชีวิตของมารดาร
2. Fetal morbidity and mortality การเกิดการบาดเจบ็ ทุพพลภาพ และเสยี ชีวติ ของทารกทีม่ ภี าวะ
ทารกตัวโต

ภำวะทำรก ในครรภเ์ จรญิ เตบิ โตช้ำ (Intrauterine Growth Retardation: IUGR)

เป็นภาวะที่ทารกในครรภ์เจริญเตบิ โตช้ากว่าทค่ี วรจะเปน็ โดยทารกจะมีขนาดตวั ท่ีเล็ก และมีน้าหนักตวั

นอ้ ยกว่าเปอรเ์ ซน็ ไทล์ท่ี 10 เม่อื เปรยี บเทยี บกบั ทารกท่ีอยู่ในช่วงอายุครรภ์เดียวกัน โดยอาการของ IUGR อาจ

แบง่ ออกเปน็ 2 ลักษณะ คือ

- Symmmetric IUGR หรอื ภาวะทารกในครรภเ์ จริญเติบโตชา้ แบบได้สัดสว่ นอวัยวะทุกส่วนของทารก
ในกล่มุ น้ีจะมอี ัตราการเจริญเติบโตชา้ โดยอวัยวะภายในของทารกจะมขี นาดเล็กในสดั ส่วนที่ใกลเ้ คียง
กนั ซง่ึ มกั เกิดตั้งแตร่ ะยะแรกของการตั้งครรภ์

- Asymmetric IUGR หรือภาวะทารกในครรภ์เจรญิ เติบโตชา้ แบบไม่ไดส้ ดั สว่ น ทารกในกลมุ่ นจี้ ะมี
อวยั วะขนาดเล็กทกุ ส่วน ยกเว้นศรี ษะและสมองทม่ี ีขนาดปกตหิ รอื อาจไดร้ ับผลกระทบน้อยกว่า
อวัยวะสว่ นอืน่ ๆ ซ่ึงมักเกดิ จากความผดิ ปกติในช่วงระยะท้ายของการตั้งครรภ์

สำเหตุ

- ความผิดปกติของรก เชน่ ภาวะรกเกาะต้่า หรือภาวะรกลอกตัวกอ่ นก้าหนด เป็นตน้ ซึ่งอาจท้าให้
ทารกได้รับออกซิเจนหรือสารอาหารไม่เพยี งพอ

- ความผิดปกติของทารก เช่น ความผดิ ปกติของโครโมโซมในทารก หรือความพิการแต่กา้ เนิด เปน็ ตน้
- สุขภาพของมารดาขณะตั้งครรภ์ โรคบางชนดิ ที่เกิดกับมารดาอาจสง่ ผลต่อทารกในครรภ์ได้ เช่น

โรคเบาหวาน ความดันโลหติ สงู โรคหวั ใจ โรคไต โรคเก่ยี วกับปอด โรคโลหิตจาง โรคเม็ดเลือดแดงรูป
เคียว ภาวะทุพโภชนาการ และโรคท่ีเกิดจากการตดิ เชอื้ บางชนิดอยา่ งโรคหัดเยอรมนั และซฟิ ลิ ิส
(Syphilis) เป็นต้น นอกจากน้ี น้าหนักตัวของมารดาที่น้อยกว่า 45 กิโลกรัม ก็อาจเปน็ สาเหตทุ ี่ท้าให้
ทารกเสี่ยงต่อภาวะ IUGR ได้
- พฤติกรรมของมารดาขณะตัง้ ครรภ์ เชน่ การรับประทานอาหารที่มสี ารอาหารไม่ครบถ้วน การสบู บหุ รี่
การด่ืมแอลกอฮอล์ รวมถงึ การใชส้ ารเสพติดต่าง ๆ เป็นต้น