โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ม.2 ครูณหทัย พิมใจใส

หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี ๑ โคลงภาพพระราชพงศาวดาร

ม.๒

ทมี่ าของโคลงภาพพระราชพงศาวดาร เปน็ พระดาริในพระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ครูณหทยั พิมใจใส
(รชั กาลที่ ๕) ให้เขยี นขึ้นเพ่อื ประกอบภาพจติ รกรรม โดยมจี ุดมุ่งหมายเพ่อื ใหค้ นไทยเกิดความ ครู โรงเรียนวดั บ้านกลว้ ย
สพป.สุพรรณบรุ ี เขต ๑
ภาคภูมิใจและสรรเสรญิ พระเกียรติของกษตั รยิ ์ และเชิดชูเกยี รตหิ มู่เสวกามาตย์

แผนผังสาระการเรียนรู้ ชว่ั โมงท่ี ๑-๒

ประวัตผิ ูแ้ ต่ง

ความเป็นมา ลักษณะคาประพันธ์

โคลงภาพ
พระราชพงศาวดาร

บทวเิ คราะห์ เนอ้ื เรอื่ ง

ศพั ทานุกรม

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

๑. อธบิ ายทมี่ าของโคลงภาพพระราชพงศาวดารไดถ้ ูกต้อง
๒. อธิบายลักษณะของโคลงภาพพระราชพงศาวดารได้
๓. มคี วามรกั และภมู ิใจในแผน่ ดินไทย

ท่มี าของเรื่อง

รัชกาลที่ ๕ ใหช้ า่ งเขยี นรูปภาพและใหม้ ีโคลงบอกเร่อื งพระราชพงศาวดารทเี่ ขียนรปู ภาพ
ติดประจาทุกกรอบ รูปใหญ่ ๖ บท รปู เล็ก ๔ บท ทง้ั หมด ๙๒ ภาพ โคลงท่ีแต่งมีจานวน ทง้ั หมด
๓๗๖ บท สร้างเสร็จเม่อื ปี พ.ศ.๒๔๓๐ และไปประดบั ทพ่ี ระท่ีนัง่ วโรภาษพิมาน พระราชวงั บางปะอนิ
จังหวดั พระนครศรีอยุธยา

รูปที่ ๑๐ โคลงพระสุริโยทัยขาดคอช้าง รูปท่ี ๕๖ โคลงพันท้ายนรสิงห์ถวายชวี ติ

วัตถุประสงค์ในการแต่ง

พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจ้าอยู่หวั ให้จดั ทาขน้ึ ดว้ ยพระราชประสงค์
๑. เพือ่ สรรเสริญพระเกียรตคิ ุณของพระมหากษตั รยิ ์ไทย ในสมยั กรงุ ศรีอยธุ ยาและ

กรุงรัตนโกสินทร์ รวมไปถึงเพือ่ เชิดชูเกยี รตหิ มู่เสวกามาตย์ท่ีทาคุณแกแ่ ผนดิน
เปน็ ท่ีน่ายกย่อง
๒. เพอ่ื รักษาฝีมืออันงดงามของชา่ งไทย
๓. เพอื่ ทานบุ ารงุ รกั ษาเชิดชโู คลงฉนั ทก์ าพย์กลอนของไทยใหค้ งอยู่ตลอดไป

นา่ รู้ เสวกามาตย์ มาจากคาว่า เสวก (เส – วก) + อามาตย์
อา่ นว่า เส – วะ – กา – มาด หมายถงึ ข้าราชการในราชสานกั

ประวตั ผิ แู้ ตง่

โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ แผน่ ดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ ภาพพระสุรโิ ยทัยขาดคอชา้ ง
พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจ้าอยู่หัว

น่ารู้ ภาพเขยี นฝีพระหัตของพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจา้ ฟ้ากรมพระยานรศิ รานวุ ัดติวงศ์
มีความรอบรู้ จนได้รับนามแฝงวา่ “ประเสรฐิ อปั ษร”

ประวัติผ้แู ตง่

โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ แผ่นดินสมเดจ็ พระเจ้าเสอื ภาพพนั ทา้ ยนรสงิ หถ์ วายชวี ิต
พระนพิ นธ์พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระนราธปิ ประพนั ธ์พงศ์

นา่ รู้ เขยี นภาพโดย นายทอง (พระวรรณวาดวิจิตร)

ลกั ษณะคาประพนั ธ์

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร แตง่ ดว้ ยคาประพันธป์ ระเภทโคลงส่ีสภุ าพ

ท่ีมาภาพhttps://teacherpisit.wordpress.com/2011/11/28/

เน้ือเรือ่ งย่อ
รปู ที่ ๑๐ โคลงพระสุริโยทัยขาดคอชา้ ง

พระเจ้าบุเรงนองกษัตริย์พม่ายกทัพเข้ามาใกล้ ทม่ี าภาพhttps://www.silpa-
พระนครศรีอยุธยา สมเด็จพระมหาจักรพรรดิมีพระราชดาริ mag.com/culture/article_7191
จะดูกาลังของข้าศึก จึงยกกองทัพไปตั้งกลางสนามรบ
สมเด็จพระสุริโยทัยพระอัครมเหสีจึงทรงเครื่องเป็นชาย
ตามเสด็จไปรบ เม่ือพระมหาจักรพรรดิเสียที พระเจ้าแปร
ไสช้างไล่ตามมา สมเด็จพระสุริโยทัย จึงขับช้างออกรับช้าง
ข้าศึกไว้ จังหวะน้ันพระเจ้าแปรจ้วงฟัน สมเด็จพระสุริโยทัย
ถูกพระแสงของ้าวฟันส้ินพระชนม์ พระราชโอรสท้ังสอง
พระองค์ไดก้ นั พระศพกลบั เข้าพระนคร

๑ บุเรงนองนามราชเจา้ จอมรา มัญเฮย
ยกพยุหแสนยา ยงิ่ แกล้ว
มอญมา่ นประมวลมา สามสบิ หม่ืนแฮ
ถงึ อยุธเยศแล้ว หยุดใกล้นครา

รามญั หมายถงึ มอญ ในทน่ี ี้หมายถงึ พม่า ถอดความ
พยุหแสนยา หมายถึง ทหารจานวนมาก บเุ รงนองกษตั ริย์พมา่ ยกทพั ทหารกล้าประมาณสามแสน
มา่ น หมายถงึ พมา่ คนมาถงึ เมอื งอยุธยาแล้ว หยุดอย่ใู กลเ้ มือง
ประมวล หมายถงึ ประมาณ
๓๐ หมื่น หมายถึง สามแสนคน

นา่ รู้ บุเรงนองเปน็ กษัตริยพ์ ม่าองค์ที่ ๓ แหง่ ราชวงศ์ตองอู

มีช่อื เสยี งด้านการรบจนได้รบั ฉายาว่า พระเจ้าชนะ ๑๐ ทศิ

๒ พระมหาจกั รพรรดิเผ้า ภูวดล สยามเฮย
วางคา่ ยรายรี้พล เพยี บหลา้
ดาริจกั ใครย่ ล แรงศกึ
ยกนกิ รทพั กลา้ ออกต้ังกลางสมร

เผ้าภวู ดล หมายถึง พระเจา้ แผ่นดิน ถอดความ
นิกร หมายถึง หมู่ พวก สมเด็จพระมหาจกั รพรรดิ พระเจา้ แผน่ ดนิ แห่งสยาม
สมร หมายถึง การรบ การสงคราม จึงนากาลงั พลออกต้งั คา่ ยเตรียมรับศกึ และดกู าลัง
ฝา่ ยขา้ ศกึ แล้วนากาลังพลออกมากลางสนามรบ

๓ บังอรอัคเรศผู้ พสิ มัย ทา่ นนา
นามพระสุริโยทยั ออกอ้าง
ทรงเครอื่ งยทุ ธพไิ ชย เช่นอุป ราชแฮ
เถลงิ คชาธารควา้ ง ควบเข้าขบวนไคล

บงั อร หมายถึง นาง ถอดความ
อคั เรศ หมายถงึ ผงู้ ามเลิศ นางผงู้ ามเลศิ และมีความจงรักภกั ดตี อ่ สมเดจ็
พสิ มัย หมายถึง รักใคร่ พระมหาจักรพรรดิ พระนามวา่ พระสุริโยทยั
เครอื่ งยุทธพชิ ัย หมายถึง เคร่ืองแต่งกายทแี่ ต่งออกรบ พระมเหสขี องสมเด็จพระมหาจกั รพรรดิ
เถลิง หมายถึง ข้นึ ไดแ้ ต่งองคท์ รงเครือ่ งเหมือนกบั ผชู้ าย
คชาธาร หมายถงึ ช้างทรง ชา้ พระท่นี ั่ง เป็นชดุ ออกศกึ เชน่ มหาอปุ ราช แลว้ ทรงชา้ ง
คว้าง หมายถึง เคล่อื นลอยไปอย่างรวดเรว็ เขา้ รว่ มรบ
ไคล หมายถึง เข้ากระบวนและเคล่อื นที่เข้าไป

๔ พลไกรกองนา่ เรา้ โรมรัน กนั เฮย
ช้างพระเจา้ แปรประจญั คชไท้
สารทรงซวดเซผนั หลังแลน่ เตลดิ แฮ
เตลงขบั คชไล่ใกล้ หวดิ ท้ายคชาธาร

โรมรนั หมายถงึ รบพงุ่ กัน ถอดความ
ประจญั หมายถงึ ปะทะตอ่ สู้ กองทพั หน้าของท้ังสองฝา่ ยต่อส้กู นั
คช หมายถงึ ชา้ ง ช้างทรงของพระเจา้ แปรไดเ้ ข้าปะทะต่อสูก้ บั
สาร หมายถึง ชา้ งใหญ่ ชา้ งทรงของพระมหาจกั รพรรดิ แตช่ า้ งพระมหา
เตลง (ตะ-เลง) หมายถึง ช่อื ท่ใี ช้เรียกชนชาตมิ อญ จกั รพรรดิเสียทีวิ่งไหนไป พระเจา้ แปรจึงขบั ชา้ ง
ไลต่ ามช้างของพระมหาจกั รพรรดมิ าอยา่ ง
เนอ่ื งจากพมา่ มักเกณฑพ์ วกมอญซงึ่ อยใู่ น กระชั้นชดิ
ปกครองออกรบ ในท่ีน้ีหมายถึง
พระเจ้าแปรแม่ทพั พม่า

๕ นงคราญองค์เอกแกว้ กระษัตรีย์
มานมนสั กัตเวที ย่ิงล้า
เกรงพระราชสามี มลายพระ ชนมเ์ ฮย
ขบั คเชนทรเชน่ ค้า สะอกึ สู้ดัสกร

มาน หมายถึง มี ถอดความ
มนัส หมายถงึ ใจ สมเด็จพระสรุ โิ ยทัยเกรงว่าพระสวามจี ะ
กตั เวที หมายถึง ความกตญั ญู รคู้ ณุ คน สิ้นพระชนม์ ดว้ ยความกตัญญตู ่อพระราชสวามี
มลาย หมายถึง ตาย แตก ทาลาย จงึ ไดข้ บั พระคชาธารพลายทรงสุรยิ กษัตรยิ ์เข้า
คเชนทร์ หมายถงึ ช้าง ขวางพระเจ้าแปรและต่อสู้กับพระเจ้าแปรแทน
ดัสกร หมายถึง ข้าศึก

๖ ขุนมอญร่อนงา้ วฟาด ฉาดฉะ
ขาดแล่งตราบอุระ หรบุ ดิ้น
โอรสรีบกนั พระ ศพสู่ นครแฮ
สูญชพี ไปส่ ูญสน้ิ พจน์ผู้สรรเสริญ

ถอดความ

พระเจ้าแปร (ขุนมอญ) จ้วงฟนั ด้วยพระแสงของา้ ว ฟาดเข้าไปทีไ่ หลข่ องพระสุริโยทยั เสียงฟาด
ลงไปดงั ฉาดฉะ ขาดตั้งแต่พระองั ศา (ไหล)่ ถงึ พระอุระ (อก) พระโอรส คือ พระราเมศวร กบั
พระมหทิ ราธิราช ไดน้ าศพกลบั สูพ่ ระนคร จนทาใหม้ ผี กู้ ลา่ วขานสรรเสรญิ ถงึ แต่ความดี
เห็นได้ว่าพระสรุ ิโยทยั มคี วามกตัญญูต่อพระสวามแี ละประเทศชาติ

ข้อคิดท่ีได้

ขอ้ คิดทไี่ ดจ้ ากโคลงพระสุรโิ ยทัยขาดคอชา้ ง
๑. ความกลา้ หาญเด็ดเดี่ยว แมเ้ กดิ เป็นหญงิ กส็ ามารถช่วยประเทศชาตไิ ด้

เหมือนผูช้ าย
๒. ความเสยี สละ คอื ประเทศชาตจิ ะอยู่รอดไดเ้ พราะมผี ู้เสียสละและ

กล้าหาญ กลา้ ทจี่ ะทาความดแี ละเสยี สละเพือ่ ส่วนตามกาลงั
ความสามารถ
๓. ความกตญั ญกู ตเวที คอื รคู้ ุณและตอบแทนคุณซ่ึงเป็นคณุ ธรรมสาคัญ
ของคนในประเทศ

ทบทวนชวนคดิ

คาช้ีแจง ใหน้ ักเรียนสรุปเนอื้ เร่อื งโคลงภาพพระราชพงศาวดารพระสุริโยทัยขาดคอชา้ ง
ตามกรอบความคิดลงในสมดุ
ใคร ?...............................................................................................................................................
ทาอะไร ?........................................................................................................................................
ทไ่ี หน ?...........................................................................................................................................
เม่ือไร ?...........................................................................................................................................
อยา่ งไร ?.........................................................................................................................................

หรือ สแกน QR Code ทาแบบฝกึ ออนไลน์
ใบงาน 1.1 กรอบความคิดโคลงพระสรุ โิ ยทัยขาดคอชา้ ง

คาไวพจนน์ า่ รู้

มีน ปลา มจั ฉา

อ้างองิ

ค่มู อื ครูหนงั สอื เรยี น วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๒ สถาบนั พฒั นาคณุ ภาพวิชาการ (พว.)
คมู่ ือครู ภาษาไทยวรรณคดีและวรรณกรรม ชั้นมัธยมศกึ ษาปีท่ี ๒ บรษิ ทั อักษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จากดั

http://www.aksorn.com
ส่อื DLTV บน Youtube
แผนการจดั การเรียนรกู้ ลาง (DLIT)
ภาพประกอบจากหนังสือเรยี นวรรณคดีและวรรณกรรม ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ ๒ (อจท.)
ภาพประกอบจากหนังสอื เรียนวรรณคดีวจิ ักษ์ ชั้นมธั ยมศึกษาปที ่ี ๒ (กระทรวงศกึ ษาธิการ)
ท่มี าภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง https://www.silpa-mag.com/culture/article_7191
ทมี่ าแผนผังโคลงสสี่ ุภาพhttps://teacherpisit.wordpress.com/2011/11/28/

การใชข้ อ้ มูล ข้อความ หรือภาพประกอบ ท่ีปรากฏในส่ือการสอนนี้
“ไม่มเี จตนาละเมดิ ลขิ สทิ ธิ์” นามาใชเ้ พอื่ การศกึ ษาเทา่ นั้น