ม.2 โคลงภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต ชุดที่ 2

หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่ ๑ โคลงภาพพระราชพงศาวดาร

เร่ือง สรปุ เนือ้ หาโคลงพันทา้ ยนรสิงห์ถวายชีวติ ม.๒

โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชวี ติ แผน่ ดนิ สมเด็จพระเจา้ เสือ

รูปเลก็ มีโคลงสส่ี ุภาพ ๔ บท

พระนิพนธพ์ ระเจา้ บรมวงศ์เธอกรมพระนราธปิ ประพนั ธ์พงศ์ ครณู หทยั พิมใจใส
เขียนภาพโดย นายทอง (พระวรรณวาดวิจิตร) ครู โรงเรยี นวัดบ้านกล้วย

สพป.สพุ รรณบุรี เขต ๑

ลกั ษณะคาประพนั ธ์

โคลงภาพพนั ทา้ ยนรสิงห์ถวายชีวิต แต่งด้วยคาประพนั ธ์ประเภทโคลงส่สี ภุ าพ
จานวน ๔ บท (รปู เลก็ )

คาศพั ท์

คาศพั ท์

เนอ้ื เรื่องย่อ
ภาพที่ ๕๖ โคลงพนั ทา้ ยนรสิงห์ถวายชวี ิต

ได้กลา่ วถึงเหตกุ ารณ์ใน พ.ศ.๒๒๔๖ - ๒๒๕๒ สมเดจ็ พระสรรเพชญ์ ท่ี ๘ (สมเด็จพระเจ้าเสือ)
ประพาสปากนาสาครบุรี (แม่นาท่าจีน) ด้วยเรือพระที่นั่งเอกไชย มีพันท้ายนรสิงห์เป็นนายท้าย
เม่ือเรือพระที่น่ังไปถึงตาบลโคกขาม คลองบริเวณดังกล่าวมีความคดเคียวมาก หัวเรือพระท่ีน่ังชน
ก่ิงไม้ใหญ่หักตกลงไปในนา พันท้ายนรสิงห์รู้โทษดีว่า ความผิดครังนีถึงประหารชีวิตตามโบราณ
ราชประเพณี พันท้ายนรสิงห์ตกใจกระโดดขึนฝ่ังร้องกราบทูลให้พระเจ้าเสือทาศาลขึนท่ีนี่ สูงประมาณ
เพยี งตา แล้วตดั เอาศรี ษะของตนพรอ้ มกับนาหวั เรอื พระทนี่ ่งั ซึง่ หกั ตกลงนามาบวงสรวงไว้ด้วยกนั ทีน่ ่ี

สมเด็จพระเจ้าเสือทรงพิจารณาเห็นว่าอุบัติเหตุครังนีเป็นการสุดวิสัยมิใช่ความประมาท
จึงพระราชทานอภัยโทษให้ และให้ปั้นรูปพันท้ายนรสิงห์แล้วตัดศีรษะรูปปั้นนันแทน แต่พันท้ายนรสิงห์
กราบบังคมยืนยันขอให้ตัดศีรษะตนเพ่ือรักษาขนบธรรมเนียมในพระราชกาหนดกฎหมาย เป็น
การป้องกันมิให้ผู้ใดครหาติเตียนพระเจ้าอยู่หัวได้ว่าทรงละเลยพระราชกาหนดของแผ่นดิน และ
เพอ่ื มใิ ห้เป็นเยยี่ งอย่างสืบไป

ภาพและเนอื หาประกอบ
โคลงภาพพนั ท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต
นามาจาก หนงั สือพันทา้ ยนรสิงห์
เป็นหนงั สือชดุ ภาพและการ์ตนู

ท่มี า
http://www.oknation.net/blog/khonsiam3/2011/01/21/
entry-1

โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพนั ทา้ ยนรสิงห์ถวายชวี ิต

สรรเพชญท์ ่แี ปดเจา้ อยธุ ยา

เสด็จประพาสทรงปลา ปากนา

ล่องเรอื เอกไชยมา ถึงโคก ขามพอ่

คลองคดโขนเรอื คา ขดั ไมห้ ักสลาย

ถอดความ
พระเจ้าสรรเพชญ์ที่ ๘ แหง่ กรุงศรอี ยุธยา หรอื (สมเด็จพระเจ้าเสือ) พระเจ้าเสอื เสด็จประพาส

ทรงตกปลาทปี่ ากนา (แม่นาท่าจีน) โดยล่องเรอื พระทีน่ ัง่ เอกไชยมาถงึ ตาบลโคกขาม (จ.สมทุ รสาคร)
ลาคลองที่คดเคยี วทาใหห้ ัวเรอื พระที่นงั่ ขดั เข้ากับกง่ิ ไม้หกั ลง

นา่ รู้  สมเด็จพระเจ้าเสอื เป็นราชวงศบ์ ้านพลูหลวง ประพาส หมายถงึ เที่ยวเล่น
พระองคท์ ี่ ๒ ทรงเปน็ พระมหากษัตริย์ ทรงปลา หมายถงึ ตกปลา
องค์ที่ ๒๙ แห่งอยธุ ยา โขนเรอื หมายถงึ ไมท้ ่ีตอ่ เสริมหวั เรอื หรอื

 เรือเอกไชย เป็นเรือทีร่ บสมัยอยุธยา ยามสงบ ท้ายเรือให้งอนเชิดขึนไป
ใชเ้ รือนีเสด็จประพาสไปตามทีต่ ่าง ๆ และใช้
ในขบวนพระราชพธิ ที างนา











พันท้ายตกประหมา่ สิน สตคิ ิด
โดดจากเรอื ทูลอุทิศ โทษรอ้ ง
พันทา้ ยนรสิงห์ผิด บทฆ่า เสียเทอญ
หัวกบั โขนเรอื ตอ้ ง คู่เสน้ ทาศาล

ถอดความ
เม่ือโขนเรือหกั พันทา้ ยนรสงิ ห์ตกใจจนขาดสติ กระโดดลงจากเรือทลู ขอพระราชทานโทษ

ประหารชวี ิตตามความผดิ ในกฎมนเทยี รบาล ใหต้ ัดศีรษะตังคูก่ บั โขนเรือไว้ที่ศาลเพียงตา

น่ารู้  (เสน้ = เซ่น) ตามฉนั ทลกั ษณ์เป็นบังคับวรรณยกุ ต์รปู โท จึงตอ้ งเปลย่ี นใหเ้ ป็นคาพอ้ งเสยี ง
จึงใช้คาว่า “เส้น” แบบนีแทน เรยี กวา่ คาโทโทษ



ภูบาลบาเหน็จให้ โทษถนอม ใจนอ
พนั ไม่ยอมอย่ยู อม มอดมว้ ย
พระโปรดเปล่ียนโทษปลอม ฟนั รูป แทนพอ่
พนั กราบทลู ทัดดว้ ย ท่านทงิ ประเพณี

ถอดความ
พระเจ้าแผน่ ดินทรงพระราชทานอภัยโทษให้ แต่พันทา้ ยนรสิงหไ์ ม่ยอมรบั จะยอมตาย

แมน้ พระองคจ์ ะโปรดใหป้ ้นั รปู พนั ท้ายนรสิงห์ แลว้ ฟนั รูปปน้ั แทน แต่พนั ทา้ ยนรสิงห์ทัดทานวา่
จะผดิ พระราชประเพณี

น่ารู้  ภูบาล ในท่ีนหี มายถงึ พระเจ้าแผน่ ดิน หรอื สมเดจ็ พระเจ้าเสอื









ภมู ปี ลอบกลับตัง ขอบรร ลัยพ่อ
จาส่ังเพชฌฆาตฟนั ฟาดเกลา้
โขนเรอื กบั หัวพนั เซ่นที่ ศาลเเล
ศาลสืบกฤตคิ ณุ คติไว้ในสยาม

ถอดความ
สมเดจ็ พระเจ้าเสอื เมอ่ื ได้ฟังเหตุผลของพนั ทา้ ยนรสิงห์เชน่ นัน จึงจาพระทัยรับส่ังให้เพชฌฆาต

ประหารชีวิตพันท้ายนรสิงห์ แล้วนาโขนเรือกับศีรษะของพนั ทา้ ยนรสงิ ห์ ไปตงั บวงสรวงไว้ท่ี
ศาลเพียงตาเพอื่ เปน็ การประกาศคุณความดีของพันท้ายนรสิงหใ์ หค้ นไดเ้ หน็ เป็นแบบอยา่ งต่อไป

นา่ รู้  ภูมี ในทีน่ หี มายถึงพระเจ้าแผ่นดิน หรือสมเด็จพระเจ้าเสอื

กฤติคุณ (กิตตคิ ุณ) หมายถึง ช่ือเสียง เกยี รติยศคุณงามความดี

เพชฌฆาต หมายถึง เจ้าหน้าทปี่ ระหารชีวิตนักโทษ





ศาลเดมิ ตรงทส่ี ร้างศาลเพียงตา
อยทู่ ีค่ ลองโคกขาม จงั หวดั สมทุ รสาคร

ลึกจากศาลปัจจุบนั ๔ กิโลเมตร
ไมส่ ะดวกแกผ่ ทู้ จ่ี ะไปเคารพสักการะ
ชาวบา้ นจึงร่วมใจกันสรา้ งศาลใหม่

ตรงปากคลองโคกขาม ใหช้ ื่อว่า
“ศาลเจา้ พอ่ พนั ท้ายนรสิงห์”
เพื่อยกย่องว่าพันท้ายนรสิงห์นัน
เปน็ ยอดแหง่ ความซ่อื สตั ย์ รักษาระเบียบ
แบบแผนราชการ ประเพณี ยง่ิ กวา่ ชีวิตของตน

นา่ รู้

ศาลเพียงตา คือศาลเทพารกั ษท์ ี่ทาขนึ ชว่ั คราว
สูงระดับเสมอนยั น์ตา ไมม่ หี ลังคา.

ข้อคดิ ท่ไี ด้จากเรอื่ ง
โคลงภาพพระราชพงศาวดาร
ภาพพนั ทา้ ยนรสิงห์ถวายชวี ติ

๑. คนจะมีชื่อเสียง มีเกียรติ เพราะความซ่อื สตั ย์ และคุณงามความดีทไ่ี ด้กระทา
๒. การทาหน้าที่พลเมอื งดี เปน็ หนา้ ทีข่ องคนไทยทุกคนต้องปฏิบัตติ ามกฎหมายเพ่ือรักษา

ไวซ้ ง่ึ ความสงบสุขของบ้านเมือง
๓. ผู้น้อยต้องใจชอื่ ผู้ใหญ่ต้องรจู้ กั ใหอ้ ภยั
๔. คนดี แมช้ ีวติ จะสญู สนิ แต่ชอ่ื เสยี งคณุ งามความดยี ังเกรยี งไกร
๕. การเรียนรู้ประวตั ศิ าสตร์ คนไทยทกุ คนควรเรียนร้ปู ระวัตศิ าสตรเ์ พ่อื เปน็ ขอ้ คิดเตอื นใจ

ใหภ้ าคภมู ิใจในความกล้าหาญ กตญั ญู และความเสยี สละของบรรพบุรุษ

คาไวพจน์น่ารู้

สาร ช้าง คชา

อา้ งอิง

คมู่ อื ครูหนงั สือเรียน วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชนั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี ๒ สถาบันพัฒนาคุณภาพวชิ าการ (พว.)
คูม่ ือครู ภาษาไทยวรรณคดแี ละวรรณกรรม ชันมัธยมศึกษาปที ี่ ๒ บริษทั อักษรเจริญทศั น์ อจท. จากดั

http://www.aksorn.com
ส่ือ DLTV บน Youtube
แผนการจัดการเรียนรกู้ ลาง (DLIT)
ภาพประกอบจากหนงั สอื เรียนวรรณคดแี ละวรรณกรรม ชนั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๒ (อจท.)
ภาพประกอบจากหนังสอื เรียนวรรณคดวี จิ ักษ์ ชนั มัธยมศึกษาปีที่ ๒ (กระทรวงศึกษาธิการ)
ทีม่ าภาพพระสรุ ิโยทยั ขาดคอช้าง https://www.silpa-mag.com/culture/article_7191
ทม่ี าแผนผงั โคลงสส่ี ุภาพhttps://teacherpisit.wordpress.com/2011/11/28/

การใช้ข้อมลู ข้อความ หรือภาพประกอบ ท่ีปรากฏในสือ่ การสอนนี
“ไมม่ เี จตนาละเมดิ ลขิ สทิ ธ”ิ์ นามาใชเ้ พื่อการศึกษาเทา่ นัน