T3 BAB5 MUZ

❑ Bab ini menjelaskan tentang kewujudan sistem pentadbiran yang
sistematik di Sarawak dan Sabah sebelum kedatangan kuasa Barat

❑ Namun kedatangan dan penguasaan kuasa Barat telah mengubah sistem
sedia ada

❑ Sub tajuk bab ini ialah:
5.1 Latar Belakang Pemerintah Tempatan di Sarawak dan Sabah
5.2 Peluasan Kuasa Dinasti Brooke di Sarawak
5.3 Peluasan Kuasa SBUB di Sabah
5.4 Bentuk Pentadbiran Barat di Sarawak dan Sabah

5.1 LATAR BELAKANG PEMERINTAHAN TEMPATAN DI SARAWAK DAN SABAH

PENGENALAN

❖ Sistem pemerintahan yang diamalkan di
Sarawak dan Sabah sebelum kedatangan kuasa
barat telah membawa kestabilan, keharmonian
dan kemakmuran di negeri-negeri berkenaan.

❖ Sistem ini menjadi panduan dalam
perkembangan ekonomi, sosial
dan politik di Sarawak dan Sabah

5.1 LATAR BELAKANG PEMERINTAHAN TEMPATAN DI SARAWAK DAN SABAH

SISTEM PEMERINTAHAN TEMPATAN

SISTEM SISTEM 1 SISTEM KESUKUAN
PEMERINTAHAN KESUKUAN SARAWAK

TEMPATAN SISTEM 2 SISTEM KESUKUAN
PENTADBIRAN SABAH

TEMPATAN 1 SISTEM KEDATUAN
DI SARAWAK

2 SISTEM KETUA
BEBAS DI SABAH

5.1 LATAR BELAKANG PEMERINTAHAN TEMPATAN DI SARAWAK DAN SABAH

SISTEM PEMERINTAHAN TEMPATAN

❑ Diamalkan oleh masyarakat Iban, Bidayuh, Kenyah, Kelabit dan Kayan
❑ Penekanan terhadap kepatuhan kepada adat
❑ Pemilihan pemimpin bukan sekadar faktor keturunan namun lebih

kepada faktor peribadi

Masyarakat Ketua Peranan

Iban Tuai Rumah ▪ Orang tengah menyelesaikan
Bidayuh Tua Kapung pertelingkahan penduduk
Kenyah Peran Lepo
Melanau ▪ Memastikan keharmonian
Kayan Menteri berkekalan
Kelunan Maren

5.1 LATAR BELAKANG PEMERINTAHAN TEMPATAN DI SARAWAK DAN SABAH

SISTEM PEMERINTAHAN TEMPATAN

❑ Pegangan adat menjadi alat kawalan sosiopolitik yang berkesan
❑ Orang Tua (Ketua Kampung) sebagai pemimpin utama menyelesaikan masalah
❑ Majlis Kampung membantu Orang Tua dalam pengurusan adat
❑ Tukang-tukang Adat pula memastikan setiap adat dilaksanakan dengan sempurna

bagi mengelakkan bencana
❑ Bagi masyarakat Bajau di Pantai Timur Sabah, pemimpin mereka dikenali sebagai

matto’a yang menjadi pelindung adat dan kepentingan anak buah
❑ Sistem ini turut diamalkan oleh masyarakat Kadazandusun, Murut dan Bajau

5.1 LATAR BELAKANG PEMERINTAHAN TEMPATAN DI SARAWAK DAN SABAH

SISTEM PEMERINTAHAN TEMPATAN

❑ Sarawak dipengaruhi oleh sistem pentadbiran Kesultanan Brunei yang terbahagi
kepada 3 bentuk iaitu Sungai Kerajaan, Sungai Tulin dan Sungai Kuripan

❑ Pentadbiran dijalankan oleh pembesar tempatan yang menjadi wakil sultan /
pembesar yang memiliki wilayah

❑ Sungai Sarawak ditadbir oleh Datu Patinggi, Datu Bandar dan Datu Temenggung
sebagai wakil Sultan Brunei

❑ Kawasan pedalaman ditadbir oleh Orang Kaya
❑ Kuasa Kesultanan Brunei di Sarawak berasaskan sistem penguasaan tanah

7

5.1 LATAR BELAKANG PEMERINTAHAN TEMPATAN DI SARAWAK DAN SABAH

SISTEM PEMERINTAHAN TEMPATAN

❑ Merupakan sistem pemerintahan tradisi masyarakat Melayu yang diamalkan oleh kerajaan-
kerajaan awal di Sarawak seperti Kerajaan Sawaku yang terletak di sekitar Sungai Sarawak
yang ditadbir oleh Datu Merpati Jepang

❑ Keturunan Datu Merpati Jepang memerintah menggunakan gelaran Datu Patinggi, Datu
Bendahara (Datu Bandar) dan Datu Temenggung

❑ Sewaktu pengaruh Kesultanan Brunei, pembesar berkenaan menjadi wakil bagi pihak Sultan
Brunei untuk mentadbir Sarawak tanpa campur tangan Kesultanan Brunei

❑ Mereka bertanggungjawab menjalankan pentadbiran dan membangunkan Sarawak.

5.1 LATAR BELAKANG PEMERINTAHAN TEMPATAN DI SARAWAK DAN SABAH

SISTEM PEMERINTAHAN TEMPATAN

❑ Kawasan Pantai Barat dikuasai oleh Kesultanan Brunei, manakala kawasan Pantai
timur pula dikuasai oleh Kesultanan Sulu

❑ Kuasa Kesultanan Brunei berasaskan sistem penguasaan tanah
❑ Pentadbiran dijalankan oleh pembesar tempatan yang mewakili sultan / pembesar

yang memiliki wilayah
❑ Sultan Sulu memiliki semua tanah, namun kuasa pemerintahan diwakilkan pada Datu
❑ Kuasa Datu bergantung pada milikan bilangan hamba (pengikut) dan kemampuan

menghantar ufti secara tetap kepada sultan

5.1 LATAR BELAKANG PEMERINTAHAN TEMPATAN DI SARAWAK DAN SABAH

SISTEM PEMERINTAHAN TEMPATAN

❑ Berlaku apabila kuasa Sultan Brunei atau Sulu lemah pada ke-17 dan ke-18.
❑ Sistem ini muncul kerana sikap berani dan keperwiraan mencabar kewibawaan

sultan di kawasannya
❑ Mereka mempunyai pertalian keluarga dengan Sultan Brunei atau Sultan Sulu
❑ Menjalankan pentadbiran, ada undang-undang sendiri dan tidak iktiraf kuasa

lain
❑ Antara Ketua Bebas ialah Syarif Osman yang berkuasa di daerah Marudu dan

Datu Kerunding di daerah Tungku

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

PENGENALAN

❑ Kekayaan Sarawak dengan pelbagai
hasil bumi terutamanya sagu,
antimoni dan emas menarik minat
James Brooke menguasai Sarawak.

❑ Beliau menggunakan pelbagai
strategi yang akhirnya membawa
kepada penguasaan dan pengukuhan
kedudukannya di Sarawak

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

SARAWAK KETIKA KEHADIRAN JAMES BROOKE

❖ Kawasan Sungai Sarawak merupakan kawasan ekonomi
❖ Masyarakat Melayu tertumpu di Lidah Tanah iaitu pusat perdagangan dan

pentadbiran disebabkan tempatnya yang strategik kerana mampu kawal
perdagangan sungai dan kawasan pedalaman
❖ Sultan Brunei menghantar Pengiran Indera Mahkota untuk kuasai ekonomi

individu terbabit dalam percaturan politik &
pemerintahan S'wak

Sultan Brunei James Brooke

Pengeran Raja Datu Patinggi Ali
Muda Hashim

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

SARAWAK KETIKA KEHADIRAN JAMES BROOKE

Sultan Brunei

( Sultan Omar Ali Saifuddin II )

❑ Sultan Brunei berhasrat mengawal kegiatan
perdagangan di Sarawak

❑ Baginda menghantar Pengiran Indera
Mahkota yang kemudianya mendirikan pusat
pentadbirannya di Kucing

❑ Baginda ditentang oleh Datu Patinggi Ali
kerana mengenakan cukai yang tinggi dan
kerahan tenaga

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

SARAWAK KETIKA KEHADIRAN JAMES BROOKE

Pengiran Raja Muda Hashim

❑ Dihantar oleh Sultan Brunei ke
Sarawak untuk menyelesaikan
masalah penentangan
di Sarawak

❑ Berusaha memujuk Datu Patinggi
Ali tetapi gagal

❑ Akhirnya beliau meminta bantuan
James Brooke

14

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

SARAWAK KETIKA KEHADIRAN JAMES BROOKE

❑ Seorang pengembara (Kapal Royalist) dan
mencari peluang mendapatkan Sarawak

❑ Disokong oleh British dengan bantuan tentera
laut

❑ Menerima pelawaan Pengiran Raja Muda
Hashim untuk menyelesaikan masalah
penentangan di Sarawak dengan syarat
serahkan Sarawak kepadanya

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

SARAWAK KETIKA KEHADIRAN JAMES BROOKE

Datu Patinggi Ali

❑ Merupakan pembesar tempatan yang
menentang tindakan-tindakan wakil
Sultan Brunei yang menjejaskan
kehidupan masyarakat Sarawak

❑ Bersetuju berunding dengan James
Brooke dan menamatkan
penentangan

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

JAMES BROOKE MENDAPATKAN KUASA PEMERINTAHAN

Perjanjian Rundingan

Ketenteraan Ugutan

Strategi Brooke Kuasai Pentadbiran Sarawak

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

JAMES BROOKE MENDAPATKAN KUASA PEMERINTAHAN

Strategi Rundingan

❑ Dengan Pengiran Raja Muda Place your screenshot
Hashim here

❑ Diminta selesaikan penentangan
❑ Ditawarkan Sarawak sebanyak

dua kali
❑ Menerima tawaran

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

JAMES BROOKE MENDAPATKAN KUASA PEMERINTAHAN

Strategi UGUTAN

o Mengugut Pengiran Raja o Mengugut Sultan Brunei;
Muda Hashim untuk Sultan Omar Ali
menyerang Kucing kerana Saifuddin, apabila beliau
berdolak dalih untuk hadir diiringi angkatan
menyerahkan Sarawak tentera British

o Tindakan ini o Sultan mengesahkan
menyebabkan Pengiran penyerahan Sarawak
Raja Muda Hashim
bersetuju menyerahkan
Sarawak

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

JAMES BROOKE MENDAPATKAN KUASA PEMERINTAHAN

Strategi PERJANJIAN

PERJANJIAN 1841 PERJANJIAN 1842

o Antara James Brooke dengan o Dengan Sultan Brunei
Pengiran Raja Muda Hashim
o Sultan Brunei serahkan kawasan Tanjung Datu ke
o James Brooke memerintah
Sarawak dan menguasai hasil Sungai Samarahan

o Menghormati dan memelihara o Serah semua pendapatan Sarawak
undang undang serta adat
istiadat Melayu o James Brooke bayar ufti 2500 dolar Spanyol

o Tidak boleh campurtangan dalam agama dan adat

tempatan

o Tidak boleh pindah milik tanpa kebenaran Sultan

o Sultan Brunei iktiraf James Brooke sebagai Raja

Putih Sarawak 20

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

JAMES BROOKE MENDAPATKAN KUASA PEMERINTAHAN

Strategi KETENTERAAN

❑ Bantuan tentera laut British
dan kapal HMS Dido

❑ Digunakan memerangi
ancaman lanun yang
mengganggu perdagangan
dan ketenteraman Sarawak

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

PENGUKUHAN KUASA JAMES BROOKE

TINDAKAN JAMES BROOKE

KEKUATAN ▪ James Brooke memperolehi bantuan dan sokongan daripada
TENTERA tentera laut British
MENENTANG
KEBANGKITAN ▪ HMS Dido menghancurkan kubu kuat Iban di Sg Saribas dan
ORANG Sg Skrang
TEMPATAN
▪ James Brooke menganggap kebangkitan orang tempatan
sebagai lanun

▪ Isu ini menjadi alasan tindakan meluaskan kuasa di kawasan
orang Iban sebagai tindakan sah dan mendapat sokongan
British

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

PENGUKUHAN KUASA JAMES BROOKE

TINDAKAN JAMES BROOKE

MEMPEROLEHI ▪ James Brooke berjaya memperolehi sokongan daripada
SOKONGAN sebahagian orang tempatan termasuklah sebahagian
orang Melayu dan Iban
SEBAHAGIAN MASY
TEMPATAN ▪ Di Mukah James Brooke menyokong Pengiran Matusin
yang berkonflik dengan Pengiran Ersat kerana lebih
MENGAMBIL dihormati oleh penduduk tempatan
KESEMPATAN
▪ James Brooke menyokong Pengiran Matusin hingga
DARIPADA membolehkan James Brooke memecahkan kekuatan
PERTELINGKAHAN masyarakat tempatan di Mukah

YANG WUJUD

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

PENGUKUHAN KUASA JAMES BROOKE

TINDAKAN JAMES BROOKE

MENGHAPUSKAN ▪ James Brooke berjaya menyingkirkan tokoh tempatan yang
TOKOH TEMPATAN menentangnya
YANG MENENTANG
KEDUDUKANNYA ▪ Sharif Masahor dituduh terlibat dalam pakatan menyingkir James
Brooke dibuang ke Singapura
MEMPERKUKUH
PERTAHANAN ▪ Datu Patinggi Abang Abdul Ghafur bin Abang Qahar dibuang ke Melaka
SARAWAK
SOKONGAN ▪ Benteng dan kubu dilengkapi dengan meriam
KEWANGAN ▪ Kubu di Sg Skrang dibina bagi memerhati pergerakan kaum Iban
▪ Renjer Sarawak ditubuhkan bagi mengawasi keamanan dan pertahanan

▪ Memperolehi sokongan kewangan daripada pemodal Eropah terutama
Baroness Angela Burdett-Counts

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

KRONOLOGI PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE

TAHUN PERISTIWA

1841 James Brooke memperolehi Kuching, kemudian kawasan dari Tanjung Datu ke Sungai
1853 Samarahan
1861
1883 ❑ James Brooke berjaya menumpaskan penentangan orang Iban di Saribas dan
Batang Lupas dengan alasan menghapuskan lanun,

❑ Brooke berjaya peroleh Sadong, Batang Lupar, Saribas dan Kalaka sebagai
balasan, separuh hasil pendapatan wilayah ini diserahkan kepada Sultan Abdul
Mumin

Sultan Abdul Mumin menyerahkan Sungai Rajang kepada James Brooke termasuk
Oya, Mukah, Tatau dan Bintulu

❑ Orang Kayan yang mendiami kawasan Sungai Baram, menentang Kesultanan
Brunei

❑ Charles Brooke ( Raja Putih Sarawak II) dapat Sungai Baram daripada Sultan
Brunai dengan bayaran ufti sebanyak 4200 Dolar Sepanyol

5.2 PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE DI SARAWAK

KRONOLOGI PELUASAN KUASA DINASTI BROOKE

TAHUN PERISTIWA

1885 ❑ Charles Brooke menguasai kawasan di Sungai Trusan dengan bayaran
1890 4500 dolar kepada Temenggung yang menguasai kawasan tersebut
1905
❑ Ia membolehkan isu pembunuhan beberapa peniaga Sarawak oleh
orangMurut di kawasan itu diselesaikan

❑ Limbang diperolehi Charles Brooke apabila penduduk
Limbang bersetuju menyertai Sarawak

❑ Bayaran 6000 Dolar Sepanyol diberi kepada Sultan Brunei

❑ 12 januari 1905, Sarawak memperoleh hak ke
atas Lawas yang sebelum ini dimiliki oleh
SBUB

❑ Sempadan Sarawak itu masih kekal hingga kini

5.3 PELUASAN KUASA SYARIKAT BORNEO UTARA BRITISH(SBUB) DI SABAH

KEMAKMURAN SABAH MENARIK PEMODAL ASING

DUA FAKTOR SABAH MENJADI TARIKAN KEKAYAAN EKONOMI

KEDUDUKANNYA YANG STRATEGIK ▪ Sabah kaya dengan sarang burung,
sagu,rotan, getah perca, gamat dan sirip ikan
▪ Sabah terletak di tengah-tengah laluan yu yang memasuki pasaran antarabangsa
antara China dan Singapura
▪ Pedagang barat menjadikan sarang burung
▪ Sabah juga berdekatan dengan Pulau barang dagangan utama dengan China
Palawan yang menjadi laluan maritim kerana mendapat mendapat permintaan
bagi kapal pedagang untuk belayar ke yang tinggi
China dan Jepun
▪ Di kawasan dataran dan lembah pula
▪ Pelabuhan-pelabuhan pantai barat dan tanaman seperti indigo dan kapas subur
pantai timur Sabah adalah strategik. sehingga membolehkan pertanian komersial
Kapal boleh berlabuh dengan selamat dijalankan secara giat.
daripada tiupan angin monsun.

5.3 PELUASAN KUASA SYARIKAT BORNEO UTARA BRITISH(SBUB) DI SABAH

SABAH SEBELUM PENGUASAAN SBUB

DUA KAWASAN TELAH DIMILIKI OLEH BRITISH

Pulau Balambangan Pulau Labuan
▪ Bendera British dikibar ▪ James Brooke menguasai Pulau

menandakan ia milik British Labuan selepas menandatangani
apabila Dalrymple membuat perjanjian dengan Sultan Brunei
perjanjian dengan Kesultanan
Sulu ▪ Melalui perjanjian ini , British
▪ British meninggalkan Pulau ini bertanggungjawab menumpaskan
dengan alasan serangan lanun lanun dan melindungi
perdagangan

▪ James Brooke telah dilantik
sebagai Gabenor pertama

5.3 PELUASAN KUASA SYARIKAT BORNEO UTARA BRITISH(SBUB) DI SABAH

PERTAPAKAN SYARIKAT BORNEO UTARA BRITISH (SBUB)

Sultan Brunei Charles Lee Moses Moses menjual haknya kepada
menyewa Sabah J.W.Torrey dan T.B.Harris dan
daripada Sultan Brunei menjadikan Kimanis sebagai
(1865) selama 10 tahun
pusat perdagangan mereka

Alfred dan Edward Dent Overbeck bekerjasama Torrey menjual
memajak pantai timur dengan Alfred dan haknya kepada
Sabah daripada Sultan Edward Dent Baron Gustavus
memajukan Sabah Von Overbeck
Sulu (1878)

Alfred dan Edward Dent Pada tahun 1888, Borneo Utara
menubuhkan British North Borneo menjadi negeri naungan British.
SBUB berupaya memerintah Borneo
Provisional Association Ltd
(1881)dan mendapat status piagam Utara sehingga 1942

5.3 PELUASAN KUASA SYARIKAT BORNEO UTARA
BRITISH(SBUB) DI SABAH

PELUASAN KUASA SYARIKAT BORNEO UTARA BRITISH (SBUB)

❑ Piagam diraja memberikan kuasa kepada SBUB untuk memiliki Sabah, mengiktiraf
kedudukan SBUB sebagai wakil kerajaan British

❑ Piagam Diraja memberi hak kepada SBUB mentadbir Sabah. Alfred Dent dilantik
sebagai pengarah urusan. William Hood Treacher sebagai Gabenor pertama

Tidak dibenarkan serah Syarat Menerima Penasihan British
Sabah kepada pihak lain Menerima dan mlantik Pegawai Tadbir
tanpa kebenaran British Piagam
yang diakui British
Memerintah dengan adil dan
saksama Perlu memelihara adat resam,
agama dan udang-undang
tempatan

5.3 PELUASAN KUASA SYARIKAT BORNEO UTARA BRITISH(SBUB) DI SABAH

PELUASAN KUASA SYARIKAT BORNEO UTARA BRITISH (SBUB)

Pembangunan Pertahan hak
ekonomi melalui masyarakat
tempatan
eksploitasi
sumber

Matlamat
SBUB

❑ SBUB berkuasa mentadbir Sabah
❑ Sir Rutherford Alcock menjadi presiden pertama dan Alfred Dent dilantik sebagai

pengarah urusan.
❑ William Hood Treacher sebagai Gabenor pertama.
❑ Kuasa sebenar syarikat terletak di tangan pemodal di London.

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

❑ Pelbagai perubahan pentadbiran dilaksanakan oleh Dinasti Brooke dan SBUB bagi
mengeksploitasi ekonomi dan mengukuhkan kuasa politk dalam pentadbiran mereka.

❑ Pelbagai perubahan dilakukan yang memberi kesan terhadap pentadbiran dan kehidupan
masyarakat di Sarawak dan Sabah. Ia dilakukan secara berhati-hati dan berperingkat.



5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

• Pembahagian wilayah dilakukan bagi membolehkan pentadbiran dijalankan dengan lebih
berkesan

• Pada peringkat awal James Brooke membahagikan kepada tiga bahagian. Charles
Brooke menambah dua bahagian lagi.

• Setiap bahagian dipecah kepada daerah dan
kampung

• sempadan kawasan menjadi asas pemilikan dan
penguasaan Dinasti Brooke

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

▪ Pada awalnya SBUB hanya membahagikan Residensi 1 Kudat
Sabah kepada dua residensi iaitu Residensi Residensi 2 Pantai Barat
Pantai Timur berpusat di Sandakan dan Residensi 3 Sandakan
Residensi Pantai Barat berpusat di Residensi 4 Pedalaman
Jesselton Residensi 5
Tawau
▪ Pada tahun 1922, kawasan pentadbiran
terdiri daripada lima residensi yang
mempunyai 17 daerah

▪ Setiap Residensi diketuai oleh Residen.
Daerah diketuai oleh Pegawai Daerah yang
dibantu oleh Penolong Pegawai Daerah

▪ Ketiga-tiga pegawai ini berbangsa
Inggeris/Eropah.

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

Pengekalan Pembesar Tempatan di Sarawak

➢ Brooke melibatkan pembesar tempatan atas dasar amanah dan mengisi
kekurangan pegawai Eropah

➢ Contohnya Datu Patinggi/Datu Bandar Datu Temenggung / Datu Imam
/Datu Hakim

➢ Zaman Charles Brooke diwujudkan gelaran Datu Menteri, Datu Amar,
Datu Pahlawan dan Datu Bentara

➢ Pembesar tidak dibenar mengutip cukai tetapi diberi gaji dan
berperanan membantu pentadbiran

➢ Undang-Undang adat yang tidak bercanggah dengan barat dikekalkan

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

Pengekalan Institusi Peribumi di Sabah

❖ Bagi jamin kecekapan pentadbiran, SBUB membahagikan ketua-ketua
peribumi kepada kategori ketua yang diakui dan yang tidak diakui

❖ Ketua Anak Negeri yang diakui diserap dalam pentadbiran dan dibayar
gaji. Ketua Anak Negeri tidak diakui tidak dibayar gaji

❖ Institusi peribumi utama ialah Institusi Ketua Anak Negeri, Ketua
Kampung(Orang Tua), dan Mahkamah Anak Negeri

❖ Ketua bergaji berperanan memelihara keamanan dan peraturan,
mengutip cukai kepala dan mentadbir keadilan

❖ Ketua Anak Negeri juga bergelar Orang Kaya Kaya membantu Pegawai
Daerah, menjadi Hakim di Mahkamah Anak Negeri dan membantu
majistret

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

Pentadbiran Berhierarki Sarawak

❑ Raja mengetuai pentadbiran dibantu
oleh Majlis Tertinggi dan Majlis
Negeri

❑ Residen mengetuai pentadbiran
bahagian seperti Kuching,
Simanggang, Marudi, Sibu dan Lawas

❑ Bahagian dibahagi kepada daerah
yang diketuai oleh Pegawai Daerah

❑ Pentadbiran di peringkat kampung
diketuai oleh Penghulu

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

Pentadbiran Berhierarki
di Sabah

❑ Diketuai oleh Gabenor yang

bertanggungjawab kepada

lembaga pengarah syarikat di

London

❑ Majlis Penasihat menasihati
Gabenor

39

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

Pentadbiran
Berasaskan

Kaum di
Sarawak

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

Pentadbiran
Berasaskan
Kaum di Sabah

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

Perundangan
di Sarawak

5.4 BENTUK PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

Perundangan
di Sabah

MD MUZAINI SAID ~PERINTAH PERGERAKAN KAWALAN COVID-19 HARI KE-26(AHAD 12 APR 2020)