คู่มือการดำเนินงานควบคุมยาสูบ สำหรับองค์

' [COY $TE6U_;V;*T;'I<'ZCDTL<[
LUME<S O*' $E=$'EO*L I;9O *8gV;

ชือ่ คูมอื : คมู อื การดําเนินงานควบคมุ ยาสูบ สาํ หรับองคก รปกครองสว นทอ งถ่นิ
บรรณาธิการ : นายแพทยช ยนนั ท สทิ ธิบุศย และนางสาวเศรณยี  จุฬาเสรีกุล
จดั พิมพโดย : กองงานคณะกรรมการควบคุมผลติ ภัณฑยาสูบ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสขุ
88/21 ช้นั 5 อาคาร 11 กรมควบคุมโรค ถนนตวิ านนท ตาํ บลตลาดขวัญ
โทรศัพท : อําเภอเมอื ง จังหวดั นนทบรุ ี 11000
พมิ พท่ี : 0 2590 3851 และ 0 2590 3852
ครั้งท่ีพมิ พ : หา งหนุ สว นจาํ กัด ศรศี ิริภัทร
จาํ นวนท่พี มิ พ : ครัง้ ท่ี 1
500 เลม

คูมือการดาํ เนินงานควบคุมยาสูบสําหรับองคกรปกครองสวนทองถิ่น ไดผา นการตรวจประเมินและรบั รองมาตรฐานผลิตภณั ฑ
เพ่อื การเฝาระวัง ปอ งกนั ควบคมุ โรคแลภัยสขุ ภาพ กรมควบคุมโรคแลว ณ วันที่ 12 ธนั วาคม 2562

คูมือการดําเนินงานควบคุมยาสูบ สําหรับองคกรปกครองสวนทองถิ่น เปนการจัดทําแบบมีสวนรวม
ของหนวยงานและเครือขายท่ีเกี่ยวของในรูปแบบของคณะทํางานจัดทํา และพัฒนาคูมือ หรือแนวทาง
การดําเนินงานควบคุมยาสูบในองคกรปกครองสวนทองถิ่น โดยจัดแบงเนื้อหาออกเปน 4 สวน ประกอบดวย
สว นท่ี 1 องคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ กบั การควบคมุ ยาสูบ สวนท่ี 2 สาระสาํ คัญ พ.ร.บ.ควบคุมผลติ ภณั ฑย าสบู
พ.ศ. 2560 สวนท่ี 3 บทบาทหนาท่ีองคกรปกครองสวนทองถ่ิน (อปท.) กับการควบคุมยาสูบ
และสวนท่ี 4 แนวทางการดําเนินงานควบคุมยาสูบตาม 5 มาตรการสําหรับองคปกครองสวนทองถ่ิน
ซึ่งกลุมเปาหมายที่จะนําไปใชประกอบการดําเนินการมี 2 กลุม คือ กลุมดําเนินการ ไดแก องคกรปกครอง
สวนทองถิ่นทุกระดับ และหนวยงานท่ีเก่ียวของ (กระทรวงสาธารณสุข : สสจ. สคร. และ สสอ. ฯลฯ)
โดยมีวัตถุประสงค เพื่อใชเปนแนวทางประกอบการดําเนินงานควบคุมยาสูบสําหรับองคกรปกครองสวนทองถิ่น
และนําไปสูการทําใหส่ิงแวดลอม และสังคมปลอดบุหร่ีอยางเปนรูปธรรม และครอบคลุมทุกพ้ืนที่
ในทิศทางเดียวกนั ตอ ไป

กองงานคณะกรรมการควบคมุ ผลิตภัณฑย าสบู กรมควบคมุ โรค
และคณะทาํ งานจัดทาํ ฯ
ธนั วาคม 2562

คมู อื การดําเนินงานควบคุมยาสูบสาํ หรบั องคกรปกครองสวนทองถนิ่ ก

คํานาํ หนา
สารบญั ก
บทสรปุ ผูบ ริหาร ข
สวนท่ี 1 องคก รปกครองสวนทอ งถน่ิ กบั การควบคุมยาสบู ค
1
- ความเปน มาและความสําคัญ 1
- สถานการณการบรโิ ภคยาสบู 2
สวนท่ี 2 สาระสาํ คญั พระราชบญั ญัตคิ วบคุมผลติ ภัณฑย าสบู พ.ศ. 2560 7
- บทนยิ ามทเ่ี ก่ยี วขอ งตามพระราชบัญญัติควบคุมผลติ ภณั ฑยาสบู พ.ศ. 2560 7
- สาระสําคัญท่เี ก่ยี วของตามพระราชบัญญัติควบคมุ ผลิตภัณฑย าสูบ พ.ศ. 2560 11
สวนท่ี 3 บทบาทหนาทีอ่ งคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ กบั การควบคมุ ยาสูบ 23
- พนกั งานเจาหนาท่ตี ามพระราชบญั ญตั ิควบคุมผลติ ภัณฑย าสบู พ.ศ. 2560
ในองคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ 23
- อํานาจของพนกั งานเจา หนา ทต่ี ามพระราชบัญญัติควบคุมผลติ ภณั ฑยาสูบ พ.ศ. 2560 25
สวนท่ี 4 แนวทางการดําเนนิ งานควบคุมยาสูบ ตาม 5 มาตรการ สําหรับองคกรปกครองสว นทอ งถ่นิ 27
- มาตรการที่ 1 นโยบาย กลไกและการบรหิ ารจัดการ เพ่อื การควบคมุ ยาสบู 27
- มาตรการที่ 2 จดั ใหส ถานทท่ี ํางาน และสถานท่ใี นความรบั ผดิ ชอบเปนเขตปลอดบุหร่ี
ตามกฎหมาย มกี ารบงั คับใชก ฎหมาย และเฝา ระวงั เพอ่ื ควบคมุ ยาสูบ 34
- มาตรการที่ 3 การจดั กิจกรรมเสรมิ สรางความรู ความเขาใจ และรณรงคประชาสัมพันธ
เพ่อื การควบคุมยาสูบ และการปฏิบัตติ ามกฎหมาย 37
- มาตรการที่ 4 การดําเนินการ/บรู ณาการการดาํ เนนิ งานรวมกบั ภาคเี ครอื ขา ย
เพ่อื การควบคมุ ยาสบู 39
- มาตรการที่ 5 สนับสนุนใหเกิดการเลกิ บุหร่ี และจัดใหมรี ะบบการสงตอ เพอ่ื ชวยเลิกบุหร่ี 42
ภาคผนวก 45
- ภาคผนวก 1 คาํ สัง่ คณะทํางาน 46
- ภาคผนวก 2 คาํ นยิ าม 48
- ภาคผนวก 3 ขอ มลู องคกรปกครองสวนทองถ่นิ ปลอดบหุ ร่ที ่ดี าํ เนินการในป 2560 – 2561 49
- ภาคผนวก 4 ขอ มูลภาคเี ครอื ขายทส่ี นบั สนนุ การดําเนินการและทเ่ี ก่ยี วของ 51
- ภาคผนวก 5 พระราชบญั ญตั ิควบคุมผลิตภัณฑย าสูบ พ.ศ. 2560 52
- ภาคผนวก 6 ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เร่อื ง แตง ตั้งพนักงานเจาหนาทเ่ี พ่ือปฏิบัตติ าม
พระราชบญั ญตั คิ วบคุมผลิตภัณฑย าสบู พ.ศ. 2560 54
- ภาคผนวก 7 ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เร่อื ง ลักษณะและวิธกี ารในการแสดงเครอ่ื งหมาย
เขตปลอดบหุ รี่ และเครอ่ื งหมายเขตสูบบุหร่ี พ.ศ. 2561 62
- ภาคผนวก 8 ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรอ่ื ง กําหนดประเภทหรอื ช่อื ของสถานทีส่ าธารณะ
สถานท่ที าํ งาน และยานพาหนะ ใหส วนหนึ่งสวนใดหรอื ทั้งหมดของสถานทแ่ี ละยานพาหนะ 65
เปนเขตปลอดบหุ ร่ี หรอื เขตสูบบหุ รใ่ี นเขตปลอดบหุ รี่ พ.ศ. 2561 73
- ภาคผนวก 9 แบบฟอรม บันทึกการตรวจ 79
เอกสารอางอิง

ข คมู ือการดาํ เนินงานควบคุมยาสูบสําหรบั องคก รปกครองสว นทอ งถ่นิ

การสูบบุหร่ีเปนปจจัยเส่ียงสําคัญที่ทําใหเกิดการเจ็บปวยและโรครายแรง ซ่ึงเปนสาเหตุของการเสียชีวิต
กอ นวยั อนั ควร เปน ภยั สขุ ภาพตอ ตวั ผสู บู เองและบคุ คลรอบขา ง และยงั สง ผลกระทบตอ เศรษฐกจิ และสงั คมอกี ดว ย
ทาํ ใหร ฐั บาลตอ งเสยี งบประมาณเพอื่ เปน คา ใชจ า ยในการดแู ลรกั ษาเปน จาํ นวนมาก เมอ่ื พจิ ารณาการบรโิ ภคยาสบู
ของประชากรไทยในรอบ 20 ป ท่ผี านมา (พ.ศ. 2534 - 2560) พบวาในชวง 10 ปแ รก อัตราการบรโิ ภคยาสบู
มแี นวโนม ลดลงอยา งชดั เจน กลา วคอื ในป พ.ศ. 2534 มปี ระชากรไทยอายุ 15 ปข นึ้ ไป ทบ่ี รโิ ภคยาสบู คดิ เปน อตั รา
รอยละ 32 (จาํ นวนผูสบู 12.26 ลา นคน) ในป พ.ศ. 2547 ลดลงเหลอื รอ ยละ 22.98 (จํานวนผสู ูบ 11.35 ลา นคน)
โดยมีอัตราลดลงเฉลี่ยรอยละ 0.7 ตอป แตในชวง 10 ปหลัง (พ.ศ. 2550 - 2560) อัตราการบริโภคยาสูบ
มแี นวโนม ลดลงอยางชา ๆ และคอ นขา งคงท่ี จากป พ.ศ. 2550 ทม่ี อี ัตราการบรโิ ภคยาสบู รอ ยละ 21.22 (จาํ นวน
ผูสูบ 11.35 ลานคน) เปนรอยละ 19.1 (จํานวนผูสูบ 10.7 ลานคน) ในป พ.ศ. 2560 มีอัตราลดลงเฉล่ีย
รอยละ 0.2 ตอป นอกจากน้ียังพบวา จากสถานการณการบริโภคยาสูบในประเทศไทย ในป พ.ศ. 2560
อตั ราการสบู บุหรน่ี อกเขตเทศบาลสงู กวา ในเขตเทศบาลเลก็ นอ ย คอื รอ ยละ 39.07 และรอยละ 35.61 ตามลาํ ดับ
โดยภาคใตมีอัตราการสูบบุหรี่สูงที่สุด (รอยละ 24.5) รองลงมาเปนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (รอยละ 21.1)
สวนการไดรับควันบุหร่ีมือสองในสถานที่สาธารณะ พบวา ตลาดสด หรือตลาดนัด และรานอาหาร/ภัตตาคาร/
สถานที่จําหนายอาหาร เคร่ืองดื่ม เปนสถานท่ีท่ีมีการพบเห็น/ ไดกลิ่น/พบเห็นกนบุหรี่มากท่ีสุด ท้ังนี้
การดําเนินงานท่ีผานมา แมมีความกาวหนามาเปนอยางดี แตอัตราการบริโภคยาสูบของประชาชน การเจ็บปวย
และเสียชีวติ จากโรคทเ่ี กิดจากยาสบู ยงั อยใู นอัตราสูง

จากขอมูล และสภาพปญหาดังกลาว รวมท้ังองคกรปกครองสวนทองถ่ิน ซึ่งเปนหนวยงานท่ีใกลชิด
กับประชาชน มีอํานาจและบทบาทหนาท่ีสําคัญตอการพัฒนาสวนทองถ่ินในทุกดาน ท้ังการปกครอง
การบริหารจัดการ งบประมาณ และทรัพยากรตางๆ รวมถึงการพัฒนาดานสาธารณสุขดวย กรมควบคุมโรค
กระทรวงสาธารณสุข (กองงานคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ) จึงไดประสานความรวมมือใน
การดาํ เนนิ การควบคมุ ยาสบู โดยองคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ รว มกบั กระทรวงมหาดไทย กรมสง เสรมิ การปกครอง
ทองถิ่น องคกรปกครองสวนทองถิ่น และภาคีเครือขายที่เกี่ยวของอยางเปนรูปธรรม เมื่อป พ.ศ. 2560 โดยมี
การขับเคล่ือนการดําเนินงานควบคุมยาสูบแบบองครวม และแบบมีสวนรวม โดยรวมกันกําหนดแนวทาง
การดาํ เนินงานควบคุมยาสบู ตาม 8 มาตรการ โดยองคกรปกครองสว นทองถ่นิ และมี อปท.ปลอดบหุ ร่ตี นแบบ
นํารอง จํานวน 8 แหง ป พ.ศ. 2561 ไดขยายผล อปท.ปลอดบุหร่ีนํารอง ครอบคลุม 12 เขตบริการสุขภาพ
โดยคัดเลือกจาก อปท. ท่ีต้ังอยูในพื้นท่ีจังหวัดท่ีมีอัตราการบริโภคยาสูบสูง อันดับท่ี 1 - 2 ของแตละ
เขตบริการสุขภาพ เขตละ 1 - 2 จังหวัดๆ ละ 1 แหง รวมทั้งสิ้น 22 แหง และเพ่ือใหการดําเนินงาน
มีความสอดคลอง/เชื่อมโยงกับบริบทของพื้นท่ี และสภาพการดําเนินการจริง จึงไดมีการปรับปรุงแนวทาง
การดําเนินงานควบคุมยาสูบแบบมีสวนรวม จาก 8 มาตรการ เปน 5 มาตรการ และในป พ.ศ. 2562 เพื่อให
การดําเนินงานทุกพ้ืนท่ีเปนไปในทิศทางเดียวกัน และนําไปสูการทําใหสิ่งแวดลอม และสังคมปลอดบุหรี่
อยา งเปน รปู ธรรม จงึ ไดจ ดั ทาํ คมู อื การดาํ เนนิ การควบคมุ ยาสบู สาํ หรบั องคก รปกครองสว นทอ งถนิ่ ซงึ่ มเี นอ้ื หาสาํ คญั
4 สวน ไดแก สวนท่ี 1 องคกรปกครองสวนทองถ่ินกับการควบคุมยาสูบ สวนท่ี 2 สาระสําคัญ พ.ร.บ.ควบคุม
ผลติ ภณั ฑยาสบู พ.ศ. 2560 สวนท่ี 3 บทบาทหนาทอ่ี งคกรปกครองสวนทองถ่นิ (อปท.) กับการควบคุมยาสูบ
และสวนท่ี 4 แนวทางการดําเนินงานควบคุมยาสูบ ตาม 5 มาตรการสําหรับองคกรปกครองสวนทองถ่ิน
รวมไปกับการขับเคลื่อนการดําเนินงานเพื่อนําไปสูความครอบคลุม ไดอยางมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะ
การสรางความเขมแข็งในการดําเนนิ การแบบมีสว นรว มของทกุ ภาคสวนในระดบั พน้ื ทตี่ อไป

คมู อื การดาํ เนินงานควบคุมยาสูบสาํ หรับองคกรปกครองสวนทอ งถน่ิ ค



ความเปนมาและความสําคัญ

องคก รปกครองสว นทองถ่ินกบั บทบาททเี่ กย่ี วขอ ง
 การปกครองสว นทอ งถน่ิ ของประเทศไทยไดเ รมิ่ ววิ ฒั นาการมาตงั้ แตส มยั พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา

เจาอยูหัว พระองคทรงมีพระราชดําริใหจัดต้ังสุขาภิบาลกรุงเทพมหานคร ในป พ.ศ. 2440 จนกระท่ัง
ปจ จบุ นั
 องคกรปกครองสวนทองถิ่นถูกจัดข้ึนบนพ้ืนฐานแนวความคิดในการพัฒนาระบอบการปกครอง
แบบประชาธิปไตย สามารถใหประชาชนไดเขามามีสวนรวม และเพ่ือเพิ่มประสิทธิภาพของการบริหาร
จัดการทองถ่ิน รัฐบาลจึงไดมอบอํานาจใหทองถ่ินปกครองตนเอง เปนวิธีของการกระจายอํานาจ
ทางการปกครอง
 องคกรปกครองสวนทองถิ่นมีความสําคัญท่ีจะเขามามีบทบาทในการขับเคล่ือนงานและสนับสนุน
การดําเนินงานควบคุมยาสูบ โดยเฉพาะในระดับพ้ืนที่ใหมีความเขมแข็ง และดําเนินงานอยางมี
ประสทิ ธภิ าพ

ซ่ึงในป พ.ศ. 2560 – 2561 กรมควบคุมโรค โดยกองงานคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑยาสูบไดประสาน
ความรวมมือกับกระทรวงมหาดไทย กรมสงเสริมการปกครองทองถ่ิน องคกรปกครองสวนทองถ่ิน และภาคีเครือขาย
ที่เกี่ยวของ ขับเคลื่อนการดําเนินงานควบคุมยาสูบแบบองครวมในองคกรปกครองสวนทองถ่ิน โดยในป พ.ศ. 2560
มีการกําหนดแนวทางการดาํ เนินงานควบคมุ ยาสูบ ตาม 8 มาตรการ โดย อปท. และได อปท.ปลอดบุหรี่ตนแบบนาํ รอง
จํานวน 8 แหง และในป พ.ศ. 2561 ไดขยายผล อปท.ปลอดบุหร่นี าํ รอ ง ครอบคลุม 12 เขตบริการสุขภาพ โดยคัดเลือก
จาก อปท. ท่ีต้ังอยูในพ้ืนที่จังหวัดท่ีมีอัตราการบริโภคยาสูบสูง อันดับท่ี 1 - 2 ของแตละเขตบริการสุขภาพ เขตละ
1 - 2 จงั หวัดๆ ละ 1 แหง รวมทง้ั สน้ิ 22 แหง เพ่อื ใหเ กิดการบรู ณาการ การดาํ เนินการในพน้ื ท่ี และนําไปสกู ารขยายผล
สูความครอบคลุม และการเปนสังคมปลอดบหุ รีอ่ ยางแทจ รงิ

องคกรปกครองสว นทองถิ่นกบั กฎหมายท่เี ก่ยี วของ

องคกรปกครองสวนทองถิ่น (อปท.) เปนหนวยงานบริหารราชการสวนทองถิ่นที่อยูใกลชิดกับประชาชน
ในทองถิ่น โดยมีกฎหมายการปกครองสวนทองถิ่นที่บัญญัติขึ้นเพ่ือจัดต้ังองคกรปกครองสวนทองถิ่นและการกระจาย
อํานาจจากสวนกลางไปสูยังทองถิ่น ซ่ึงมีอํานาจและบทบาทสําคัญตอการพัฒนาสวนทองถ่ินในทุกดาน ทั้งการปกครอง
การบริหารจัดการ งบประมาณและทรัพยากรตางๆ รวมไปถึงการพัฒนาดานสาธารณสุข สิ่งแวดลอมและการสงเสริม
สขุ ภาพ ซ่ึงมกี ฎหมายทเ่ี กีย่ วขอ ง ดังน้ี

 บทบัญญัติแหงรัฐธรรมนูญราชอาณาจักรไทย หมวด 5 หนาที่ของรัฐ มาตรา 55 รัฐตองดําเนินการ
ใหประชาชนไดรับบริการสาธารณสุขที่มีประสิทธิภาพอยางทั่วถึง เสริมสรางใหประชาชนมีความรู
พ้ืนฐานเกี่ยวกับการสงเสริมสุขภาพและการปองกันโรค และสงเสริม และสนับสนุนใหมีการพัฒนา
ภูมิปญญาดานแพทยแผนไทยใหเกิดประโยชนสูงสุด บริการสาธารณสุขตามวรรคหน่ึง ตองครอบคลุม
การสงเสรมิ สุขภาพ การควบคุม และปอ งกันโรค การรกั ษาพยาบาล และการฟน ฟสู ขุ ภาพดว ย รฐั ตอ ง
พัฒนาการบริการสาธารณสุขใหม ีคุณภาพ และมีมาตรฐานสงู ขน้ึ อยา งตอ เนอื่ ง

คูม อื การดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสูบสําหรับองคกรปกครองสว นทองถนิ่ 1

  พระราชบัญญัติกําหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอํานาจใหแกองคกรปกครองสวนทองถิ่น
พ.ศ. 2542 หมวด 2 การกาํ หนดอาํ นาจและหนา ทใ่ี นการจัดระบบการบรกิ ารสาธารณะ มาตรา 16 (19)
ใหเทศบาลเมืองพัทยา และองคการบริหารสวนตําบลมีอํานาจและหนาท่ี ในการจัดระบบการบริการ
สาธารณะเพื่อประโยชนของประชาชนในทองถ่ินของตนเอง รวมถึงการสาธารณสุข การอนามัย
ครอบครัว และการรักษาพยาบาล

ผลกระทบจากการบริโภคผลติ ภณั ฑยาสบู
การบริโภคผลิตภัณฑยาสูบ เปนปจจัยเส่ียงสําคัญท่ีทําใหเกิดการเจ็บปวยและโรครายแรง อันเปนสาเหตุ
ของการเสียชีวิตกอ นวัยอันควร ท่สี าํ คญั ยงั สงผลกระทบดานตางๆ อาทิ
  ดานสุขภาพ ทั้งตอผูสูบเองและบุคคลรอบขาง เปนสาเหตุของการเกิดโรคไมติดตอเรื้อรัง (NCDs)

ที่มีปจจัยเสี่ยงดานการบริโภคยาสูบ ไดแก โรคหัวใจขาดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง การติดเช้ือ
ทางเดนิ หายใจสวนลา ง โรคถงุ ลมปอดอุดก้ัน วณั โรค และโรคมะเรง็ เปน ตน
  ดานเศรษฐกิจ และสังคม ทําใหรัฐบาลตองเสียงบประมาณเพ่ือเปนคาใชจายในการดูแลรักษา
เปนจํานวนมาก นอกจากน้ีการตลาดเชิงรุกของธุรกิจยาสูบ ไดมีผลิตภัณฑยาสูบรูปแบบใหม
ที่มีความดึงดูดใจและทันสมัย โดยเฉพาะรูปราง/อุปกรณแปลกตา มีกล่ินหอม มีรสชาติหลากหลาย
และสามารถเขาถึงไดงาย โดยผานส่ืออินเตอรเน็ตและสังคมออนไลนตางๆ ซ่ึงเปนท่ีนิยมในกลุมเด็ก
และเยาวชน รวมท้ังประชาชนทั่วไปที่อยากรูอยากลอง อันเปนเหตุท่ีทําใหผลิตภัณฑยาสูบไดถูกนํามา
ใชกันอยางแพรหลาย และยังเปนสาเหตุหลักในการเกิดโรคท่ีคุกคามชีวิตของประชาชนอยางท่ีได
กลา วไวข า งตน

สถานการณก ารบรโิ ภคยาสบู ของประเทศไทย

สถานการณการบริโภคยาสูบของประเทศไทยในประชาชนอายุ 15 ปข้ึนไป ระหวางป พ.ศ. 2534 - 2560
โดยศึกษาขอมูลจากฐานขอมูลการสํารวจระดับชาติของสํานักงานสถิติแหงชาติ ไดแก โครงการสํารวจอนามัย
และสวัสดิการ พ.ศ. 2534, 2539, 2544, 2552, 2556, 2558 และโครงการสํารวจพฤติกรรมการสูบบุหร่ีและ
ดม่ื สรุ า พ.ศ. 2547, 2550, 2541, 2557 และ 2560 โดยผลการสํารวจครง้ั ลาสุด ป พ.ศ. 2560 พบวา

 จํานวนประชากรไทยที่มีอายุ 15 ปขึ้นไป รวมท้ังหมด 55.9 ลานคน เปนผูสูบบุหร่ี 10.7 ลานคน
(รอ ยละ 19.1)

  ผูอยูอาศัยนอกเขตเทศบาลมีอัตราการสูบบุหรี่สูงกวาในเขตเทศบาล โดยอัตราการเปลี่ยนแปลงลดลง
ของนอกเขตเทศบาลสงู กวาในเทศบาลเลก็ นอย คอื 39.07 และ 35.61 ตามลําดบั

 อัตราการสูบบุหรี่ในแตละภาคของประเทศไทยลดลงอยางตอเนื่อง ภาคใตมีอัตราการสูบบุหรี่สูงที่สุด
รองลงมาเปนภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคเหนือ และกรุงเทพมหานคร

 ในป พ.ศ. 2560 10 จังหวัดท่มี ีอตั ราการบริโภคยาสบู สงู ไดแก 1) กระบ่ี , 2) นครศรีธรรมราช , 3) สตูล,
4) สกลนคร, 5) ระนอง , 6) สงขลา, 7) อุดรธานี, 8) สุราษฎรธานี, 9) พัทลุง และ 10) ตรัง
ตามลาํ ดับ ดังภาพท่ี 1

2 คูม ือการดําเนินงานควบคุมยาสบู สําหรบั องคก รปกครองสว นทอ งถ่นิ

õćÙđĀîČĂ øšĂ÷úą đßĊ÷Üøć÷ õćÙĂÿĊ ćî øĂš ÷úą

ÖĈĒóÜđóßø 21.37 Ēö㊠Ê ÜÿĂî đßĊ÷ÜĔĀöŠ óąđ÷ć ÿÖúîÙø 25.87
úĈóîĎ 20.81 îćŠ î Ăéč øíćîĊ 24.96
êćÖ 20.53 ÖćāÿĉîíŤ 22.93
đóßøïøĎ èŤ 20.06 úĈóîĎ úĈðćÜ ĒóøŠ ïċÜÖćā øšĂ÷đĂéĘ 22.85
ÿčē×ìĆ÷ 18.31 Ăêč øéĉêëŤ ĀîĂÜÙć÷ ĀîĂÜïüĆ úĈõĎ 22.84
ĒöŠăĂŠ ÜÿĂî 18.25 Ăïč úøćßíćîĊ 22.83
óąđ÷ć 17.95 ÿēč ×ì÷Ć đú÷ Ăéč øíćîĊ ÿÖúîÙø îÙøóîö ĂĈîćÝđÝøâĉ 22.55
ĂčìĆ÷íćîĊ 17.79 óþĉ èčēúÖ îÙøøćßÿöĊ ć 22.41
óþĉ èēč úÖ 17.35 ĀîĂÜïĆüúĈõĎ ÷ēÿíø 20.81
úĈðćÜ 17.08 êćÖ ÿčøĉîìøŤ 20.61
Ăêč øéêĉ ëŤ 16.36 ×ĂîĒÖîŠ Öćāÿîĉ íčŤ öÖč éćĀćø ïċÜÖćā 20.33
ĒóøŠ 16.04 ÖĈĒóÜđóßø óĉÝĉêø đóßøïøĎ èŤ îÙøóîö 19.89
îćŠ î 15.71 ßĆ÷õĎöĉ öĀćÿćøÙćö ĂĈîćÝđÝøĉâ ß÷Ć õĎöĉ 19.76
îÙøÿüøøÙŤ 15.57 øšĂ÷đĂéĘ ÷ēÿíø ïčøĊøĆö÷Ť 19.47
óÝĉ ĉêø 15.45 îÙøÿüøøÙŤ đú÷ 19.31
đßĊ÷ÜĔĀöŠ 15.08 öčÖéćĀćø 18.94
đßĊ÷Üøć÷ 14.54 ýøÿĊ ąđÖþ 18.92
ĀîĂÜÙć÷ 18.04
õćÙÖúćÜ øĂš ÷úą öĀćÿćøÙćö 17.96
17.53
ÿøąĒÖšü 22.87 Ăìč Ć÷íćîĊßĆ÷îćì úóïčøĊ Ăïč úøćßíćîĊ
êøćé 22.83 ÿÜĉ ĀïŤ čøĊ îÙøøćßÿĊöć øĂš ÷úą
îÙøîć÷Ö 22.65 ÖćâÝîÿïóč øč øĊ øèïóøč ĊøĂąŠćîÜÙìøĂýÜøĂĊ ÿ÷øíč ą÷îïćÙøč øĊ îć÷Ö ÿøč ĉîìøŤ ýøÿĊ ąđÖþ
ðøąÝüïÙĊø×Ċ îĆ íŤ 22.60 28.87
îîìïčøĊ 21.14 ïøč øĊ Ćö÷Ť 27.63
ÿöìč øÿćÙø 20.71 26.95
đóßøïøč Ċ 20.57 îÙøðåö ðìöč íćîĊ ðøćÝîĊ ïøč Ċ ÿøąĒÖšü 25.52
Ă÷čí÷ć 19.84 øćßïøč Ċ îÿîöìčìïøÿøč ĊćÿÖÙöøøčÜìč đøìðóøöćĀÖććÞîøąÙđßøĉÜđìøć 25.32
ßĆ÷îćì 19.81 24.36
ĂŠćÜìĂÜ 19.74 ÿöìč øÿÜÙøćö ßúïøč Ċ ÝĆîìïøč Ċ 24.30
ßúïøč Ċ 19.03 đóßøïøč Ċ 24.22
ÿÜĉ ĀïŤ øč Ċ 18.09 24.04
úóïøč Ċ 17.98 øą÷ĂÜ 23.76
øćßïčøĊ 17.93 23.37
ÖćâÝîïøč Ċ 17.63 êøćé 21.88
ÿöìč øÿÜÙøćö 17.29 20.08
ÝĆîìïøč Ċ 17.26 ðøąÝüïÙøĊ ×Ċ îĆ íŤ 18.73
ðøćÝĊîïøč Ċ 16.79
ÿóč øøèïčøĊ 16.53 ßčöóø ÿĆâúĆÖþèŤ õćÙĔêš
ÿøąïøč Ċ 15.98 øąîĂÜ ĂêĆ øćÖćøÿĎïïĀč øðęĊ ÝŦ Ýïč îĆ ǰ øĂš ÷úą

ÞąđßÜĉ đìøć 15.91 ÖøąïĊę
ÖøÜč đìóĄ 15.41 ÿøč ćþãøŤíćîĊ ǰ ǰ îÙøýøíĊ øøöøćß
ðìčöíćîĊ 15.20 óĆÜÜć ǰ ǰ ÿêĎú
ÿöìč øðøćÖćø 14.00 ǰ ǰ øąîĂÜ
øą÷ĂÜ 13.51 îÙøýøíĊ øøöøćß ǰ ǰ ÿÜ×úć
îÙøðåö 12.70 ǰ ǰ ÿčøćþãøŤíćîĊ
õđĎ ÖêĘ ÖøąïęĊ ǰ ǰ óìĆ účÜ
ǰ ǰ êøÜĆ
êøĆÜ óĆìúÜč ÿÜ×úć ðŦêêćîĊ ǰ ǰ ßöč óø
ÿêúĎ ǰ ǰ óÜĆ Üć
ǰ ǰ ðŦêêćîĊ
÷ąúć îøćíĉüćÿ ÷ąúć
îøćíüĉ ćÿ
õĎđÖêĘ

Āöć÷đĀêǰč ĒñîìĊęîǰĊĚ ÙøĂïÙúöč ĂêĆ øćÖćøÿĎïïčĀøĊęðŦÝÝïč ĆîßîĉéöÙĊ üĆî

ภาพท่ี 1 : อัตราการสูบบหุ รีข่ องประชากรไทย อายุ 15ปข น้ึ ไป พ.ศ. 2560 จําแนกตามรายจงั หวดั
ท่มี า : สํานักงานสถิติแหง ชาติ (พ.ศ. 2560)

คมู ือการดาํ เนนิ งานควบคุมยาสบู สําหรบั องคก รปกครองสวนทองถนิ่ 3

ทงั้ น้ี เมอ่ื พจิ ารณาแนวโนม พฤตกิ รรมการสบู บหุ รขี่ องประชากรไทยอายุ 15 ปข น้ึ ไป ระหวา งป พ.ศ. 2534 – 2560
พบวา

 อตั ราการสบู บหุ ร่มี แี นวโนมลดลงอยางตอเน่อื ง แตในชวง 10 ปหลัง อัตราการสบู บุหร่ี มแี นวโนมลดลง
อยา งชาๆ ดงั ภาพท่ี 2

35 32.00 28.81 25.47
12.52 22.98 21.22 20.7 21.4 19.94 20.7 19.9 19.1
30
25 11.98 11.35 10.86 10.9 11.5 10.77 11.36 10.9 10.7
25

15 12.26

10

5

0 2539 2544 2547 2550 2552 2554 2556 2557 2558 2560
2534

ÝĈîüîñĎšÿïĎ ïčĀøęĊ ĂêĆ øćÖćøÿïĎ ïĀč øĊðę ŦÝÝčïĆî

ภาพท่ี 2 : จํานวน และอัตราการสบู บุหรข่ี องประชากรไทย ป พ.ศ. 2534 – 2560
ทม่ี า : สาํ นักงานสถติ ิแหง ชาติ (พ.ศ. 2534 – 2560)

 อัตราการสูบบุหร่ีในแตละภูมิภาคของประเทศไทยลดลงอยางตอเน่ือง ภาคใตยังมีอัตราการสูบบุหร่ี
ท่ีสูงท่ีสุด รอยละ 24.5 รองลงมาเปนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รอยละ 21.1 ภาคกลาง รอยละ 17.6 ภาคเหนือ
รอ ยละ 17.1 และกรงุ เทพมหานคร รอยละ 15.4 ดงั ภาพท่ี 3

40

35

30

25

20

15

10

5

0 2534 2539 2544 2547 2550 2552 2554 2556 25572558 2559 2560
ÖøÜč đìóĄ 23.4 18.8 27.9 15.1 13.1 12 15.4 13.8 16.6 15.6 15.4
ÖúćÜ 30.1 27.1 22.5 20.7 18.9 19 19.2 18.1 18.9 18.2 17.6
đĀîČĂ 36.1 31.6 27.4 24.8 22.2 19.8 20.5 20.0 20.4 18.6 17.1
ĂĊÿćî 36.7 31.2 28.1 25.4 23.8 23.8 23.5 22.8 21.9 22.2 21.1
Ĕêš 31.2 31.7 27.8 26.9 25 24.3 25.6 24.6 27.1 24.8 24.5

ภาพท่ี 3 : จํานวน และอัตราการสูบบุหรป่ี จจุบันของประชากรไทย ป พ.ศ. 2534 – 2560
ทม่ี า : สาํ นกั งานสถิติแหงชาติ (พ.ศ. 2534 – 2560)

4 คมู ือการดําเนนิ งานควบคุมยาสูบสําหรับองคกรปกครองสวนทองถน่ิ

 ผูอยูอาศัยนอกเขตเทศบาลมีอัตราการสูบบุหร่ีสูงกวาในเขตเทศบาลในทุกรอบการสํารวจ โดยอัตรา
การสบู บหุ รข่ี องนอกเขตเทศบาล รอยละ 39.07 สว นในเขตเทศบาล รอยละ 35.61 ตามลําดับ ดงั ภาพท่ี 4

40 31.6 28
34.3 22.9
25.5 23.4 23.5
35
22.8 23.0 23.0
30 26.4 22.0
25 20.4 20.9
18
20 16.4 16.1 17.3 16.3 18.0 17.2 17

15

10

5

0

2534 2539 2544 2547 2550 2552 2554 2556 2557 2558 2559 2560

Ĕîđ×êđìýïćú îĂÖđ×êđìýïćú

ภาพท่ี 4 : อตั ราการสบู บหุ รี่ของประชากรไทย อายุ 15 ปข น้ึ ไป พ.ศ. 2534 - 2560 จําแนกตามเขตการปกครอง
ท่มี า : สาํ นักงานสถติ ิแหง ชาติ (พ.ศ. 2534 – 2560)

ประเทศไทยไดดําเนนิ การควบคมุ การบริโภคยาสบู มายาวนานกวา 30 ป โดยอาศยั ความรวมมอื ของทุกภาคสว น
ทั้งจากภาครฐั องคก รเอกชน และชุมชน รวมถึงองคกรปกครองสว นทองถิ่น ซึ่งสงผลใหอตั ราการบริโภคยาสบู มแี นวโนม
ลดลงอยางตอ เนือ่ ง โดยมีเครื่องมือท่สี าํ คญั ในการขับเคล่อื นการดาํ เนนิ การ ดงั น้ี

1. พระราชบัญญตั ิควบคุมผลติ ภัณฑย าสูบ พ.ศ. 2560 (มีผลใชบังคบั เมอ่ื วนั ท่ี 4 กรกฎาคม 2560)
2. กรอบอนุสญั ญาวาดว ยการควบคมุ ยาสูบขององคการอนามัยโลก (WHO - FCTC)
3. นโยบายควบคมุ การบรโิ ภคยาสูบขององคก ารอนามัยโลก (MPOWER)
4. แผนยุทธศาสตรการควบคุมยาสูบแหงชาติ (ปจจบุ ัน ฉบับท่ี 2 พ.ศ. 2559 – 2562)
5. คณะกรรมการควบคมุ ผลติ ภัณฑย าสบู แหง ชาติ (คผยช.)
6. คณะกรรมการควบคมุ ผลิตภณั ฑย าสบู จงั หวัด (คผยจ.) และคณะกรรมการควบคมุ ผลติ ภณั ฑย าสูบ

กรงุ เทพมหานคร (คผย.กทม.)

ท้ังน้ี การดําเนินงานที่ผานมา แมมีความกาวหนามาเปนอยางดี แตอัตราการบริโภคยาสูบของประชาชน
การเจ็บปวยและเสียชีวิตจากโรคท่ีเกิดจากยาสูบยังอยูในอัตราสูง จึงจําเปนตองพัฒนาการควบคุมยาสูบใหเปนระบบ
และมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยเฉพาะการสรางความเขมแข็งในการดําเนินการแบบมีสวนรวมของทุกภาคสวน
ในระดบั พน้ื ที่ โดยเฉพาะองคกรปกครองสว นทองถิ่น ซงึ่ เปนหนวยงานทใ่ี กลชดิ กบั ประชาชน มอี ํานาจและบทบาทสําคญั
ตอการพัฒนาสวนทองถิ่นในทุกดาน ทั้งการปกครอง การบริหารจัดการ งบประมาณ และทรัพยากรตางๆ รวมไปถึง
การพัฒนาดา นสาธารณสขุ ดว ย

คูม ือการดําเนนิ งานควบคุมยาสบู สาํ หรบั องคก รปกครองสวนทอ งถน่ิ 5



สืบเน่ืองจากพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ พ.ศ. 2560 ไดยกเลิกพระราชบัญญัติเดิม 2 ฉบับ ไดแก
พระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ พ.ศ. 2535 และพระราชบัญญัติคุมครองผูไมสูบบุหรี่ พ.ศ. 2535 ซึ่งใชบังคับ
มาเปนเวลานาน รวมท้ังมีบทบัญญัติหลายประการ ไมเหมาะสมกับสถานการณปจจุบัน ซ่ึงเปนผลทําใหการควบคุม
ผลิตภัณฑยาสูบและการคุมครองสุขภาพอนามัยของประชาชนจากพิษภัยที่เกิดข้ึนจากผลิตภัณฑยาสูบ ไมสัมฤทธ์ิผล
เทาท่คี วร ดังน้ัน จงึ ไดมีการปรับปรุง แกไ ข และจัดทาํ กฎหมายฉบบั ใหมข น้ึ เพอื่ กําหนดมาตรฐาน การควบคมุ ผลิตภณั ฑ
ยาสูบ และยกระดับการคุมครองสุขภาพอนามัยของประชาชน โดยเฉพาะเด็กและเยาวชนซึ่งเปนทรัพยากรที่สําคัญ
ของชาติ ใหม ีประสทิ ธิภาพยิ่งข้ึน

บทนิยามที่เกีย่ วขอ งตามพระราชบญั ญตั คิ วบคมุ ผลิตภัณฑย าสูบ พ.ศ. 2560

“ผลิตภัณฑยาสูบ” (Tobacco Product) หรือยาสูบ หมายความถึง ผลิตภัณฑใดๆ ก็ตามท่ีมี “ใบยาสูบ”
หรอื มี “สารนิโคตนิ ” เปนสวนประกอบ ทม่ี วี ตั ถปุ ระสงคไ วใ ชบริโภค โดยวธิ กี ารสบู ดูด ดม อม เคยี้ ว กนิ เปา หรือพน
เขา ไปในปากหรอื จมกู ทา หรอื โดยวิธีอน่ื ใดเพือ่ ใหไดผลเปนเชนเดยี วกัน ทงั้ น้ี ไมรวมถึงยา ตามกฎหมายวา ดว ยยา

ผลิตภัณฑยาสบู มีอะไรบาง

ผลิตภัณฑย าสบู สามารถแบงประเภทตามลกั ษณะทางกายภาพ หรือรูปแบบของผลติ ภัณฑ ออกเปน 3 ประเภท
ดังนี้

1. ผลติ ภณั ฑย าสูบชนดิ มคี วนั สามารถจําแนกออกไดเ ปน 3 กลมุ ไดแ ก
1.1 บุหร่ีโรงงาน หรือ ท่ีมักเรียกกันวา บุหรี่บรรจุซอง “บุหร่ีซิกาแรต” ทั้งน้ีไมวาบุหร่ีน้ันมี หรือ

ไมมีกนกรอง (Filter) ก็ตาม บุหร่ีท่ีผลิตและขายในประเทศไทย มีมากถึงกวา 10 ย่ีหอ โดยยี่หอที่รูจักกันแพรหลาย
โดยทั่วไป เชน กรองทิพย, กรุงทอง, สายฝน, Wonder และ SMS เปนตน ท้ังนี้ยังไมรวมบุหรี่ท่ีผลิต และนําเขาจาก
ตางประเทศอีก ถึงกวา 30 ย่ีหอ โดยย่ีหอท่ีรูจักกันแพรหลาย และสามารถพบเห็นการจําหนายไดในทองตลาด เชน
Marlboro, L&M เปน ตน

1.2 บุหร่มี วนเอง เปน บหุ รท่ี ผ่ี สู ูบนํายาเสน หรอื ยาเสนปรงุ มวนเขากบั กระดาษ ใบตอง ใบจาก ใบบวั
หรอื ใบพชื อน่ื แลว นาํ มาสบู ในอดตี จะพบเหน็ การสบู บหุ รปี่ ระเภทนอี้ ยมู ากเฉพาะในกลมุ ผสู บู ทสี่ งู วยั เทา นนั้ แตใ นปจ จบุ นั
กลบั พบวา มผี ทู สี่ บู บหุ รใี่ นทกุ ชว งอายหุ นั มาสบู บหุ รป่ี ระเภทนมี้ ากขนึ้ เนอ่ื งจากราคาจาํ หนา ยของบหุ รมี่ วนเองถกู กวา บหุ รี่
โรงงานท่วี างจําหนา ยอยใู นทอ งตลาด

1.3 ผลติ ภณั ฑย าสบู มีควันชนิดอ่นื ๆ
- บหุ รซ่ี กิ าร เปน บหุ รที่ น่ี าํ เอาใบยาแหง หรอื ยาอดั มามวนกบั ใบยาสบู บหุ รซี่ กิ าร ทมี่ จี าํ หนา ยและบรโิ ภค
ในประเทศไทยสวนใหญ นําเขามาจากตางประเทศ โดยเฉพาะจากกลุมประเทศแถบละตินอเมริกาหรือกลุมประเทศ
ในแถบทวีปยุโรป
- ไปป เปน ผลติ ภณั ฑย าสบู ประเภทหนงึ่ แตเ รามกั จะพบเหน็ เฉพาะการสบู ไปป ในฉากแสดงของภาพยนตร
หรือละครเปนสวนใหญ เนื่องจากตัวอุปกรณสูบของไปป ทํามาจากเหงาหรือรากของตนไมแหงที่มีความแข็ง เนื้อแนน
มีรูระบายอากาศนอ ย เกบ็ ความรอน และทนตอความรอนทีเ่ กิดจากการเผาไหมใบยาสูบไดดี ดวยเหตผุ ลน้ี จึงทําใหไปป
มีราคาแพงจงึ ไมเปน ท่นี ยิ มสูบในกลมุ นกั สบู ของประเทศไทย

คมู อื การดาํ เนนิ งานควบคุมยาสูบสาํ หรับองคกรปกครองสวนทองถน่ิ 7

- ผลิตภัณฑท่ีสูบควันผานน้ํา ที่มักพบเห็นกันกลุมผลิตภัณฑประเภทนี้ที่ แพรหลายในปจจุบัน คือ
บารากู หรอื ชชิ า โดยเฉพาะกลมุ วัยรุน มกั นยิ มสูบบารากกู นั มาก เพราะมกี ากนา้ํ ตาลเปนสวนประกอบ ทาํ ใหมรี สหวาน
และมีการปรุงแตงกล่ินใหมีกล่ินหอม คุณสมบัติพิเศษอีกประการหน่ึงของการสูบบารากู คือ สามารถสูบไดพรอมกัน
หลายคนในคราวเดยี ว จงึ กลายเปน ผลิตภัณฑท ่ไี ดร ับความนิยมในการสังสรรคข องกลุมวยั รุน

1.4 ผลิตภัณฑยาสูบชนิดมีควันอื่นๆ กลุมผลิตภัณฑในกลุมนี้สวนใหญเปนผลิตภัณฑเฉพาะถิ่น หรือ
บางพน้ื ที่ เชน ขโี้ ย เปน บหุ รพี่ นื้ เมอื งทพ่ี บมากทางภาคเหนอื ของประเทศไทย และตลอดแนวชายแดนของสหภาพเมยี นมาร

2. ผลิตภณั ฑยาสูบชนิดไมม คี วนั
เปนการนําเอายาเสน หรือยาเสนปรุงมาบริโภคดวยวิธีการตางๆ เชน การจุกปาก การสูดทางจมูก หรือ
การเคี้ยว ซ่งึ อาจกลา วไดวาเปน วธิ กี ารบรโิ ภคโดยวธิ กี ารทไี่ มเกดิ การเผาไหม จงึ ทาํ ใหไมมีควัน ผลิตภณั ฑยาสูบประเภทน้ี
ไดแ ก ยาสบู ชนิดไมม คี วนั แบบดง้ั เดมิ ยานัตถุใ ชส ดู ทางจมูก ยาเสนใชเคย้ี ว อม หรอื จกุ มมุ ปาก หรอื กระพุงแกม เชน Snus
หมากหรอื พลู ทม่ี ีสวนประกอบหลกั เปนยาเสน
3. ผลติ ภัณฑยาสูบรูปแบบใหม และรูปแบบอ่ืนๆ
การแขง ขนั ทางดา นการตลาด และความตอ งการทเ่ี พม่ิ มากขน้ึ ของผบู รโิ ภค ผปู ระกอบการ หรอื ผผู ลติ ผลติ ภณั ฑ
ยาสูบ จึงตองพยายามคิดคน แสวงหาผลิตภัณฑยาสูบรูปแบบใหมเพื่อดึงดูด สรางความสนใจใหลูกคาบริโภคมากขึ้น
รวมทง้ั เพอ่ื ตอบสนองความตอ งการของลกู คา เดมิ และลกู คา รายใหม ประกอบกบั เปน การสรา งความสามารถใน การแขง ขนั
ดา นการตลาดกบั บรษิ ทั คแู ขง จงึ เปน ทม่ี าของการถอื กาํ เนดิ ของผลติ ภณั ฑย าสบู รปู แบบใหมๆ ออกมาเรอ่ื ยๆ เชน บหุ รช่ี รู ส
บหุ รท่ี ป่ี รงุ ขนึ้ โดยแตง กลนิ่ ใหม รี สของผลไมต า งๆ หรอื กลน่ิ วนลิ า ชอ็ คโกแลต เปน ตน โดยมวี ตั ถปุ ระสงค เพอ่ื ใหก ลมุ ผหู ญงิ
เด็ก หรือเยาวชน ซึ่งถือเปนกลุมนักสูบหนาใหม ไดลองสูบบุหรี่หรือใชผลิตภัณฑยาสูบ โดยตัวอยางผลิตภัณฑยาสูบ
รูปแบบใหม และรปู แบบอน่ื ๆ ดงั ภาพดา นลา ง

Cloud Stones เครื่องสบู ไอหนิ

ยาเสนเคีย้ ว (Snus) : ยาสูบชนดิ อม
แลวคายกากใบยาสูบทง้ิ เมือ่ รสชาดใบยาสบู จดื ลง บรรจุในถงุ มที ้ังชนิดแผน เม็ด และแทง

8 คูมอื การดาํ เนินงานควบคุมยาสูบสาํ หรับองคก รปกครองสว นทองถ่นิ

บารากไู ฟฟา

บหุ รีช่ รู ส โดยสวนใหญจะมรี สตา งๆ เชน วนลิ า สตรอเบอรี่ กานพลู เปน ตน

IQOS เปน ผลติ ภัณฑท่ใี ชค วามรอ นจากแกนกลาง แทนการเผาใบยาสูบ

บหุ ร่ไี ฟฟา 9

คมู ือการดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสบู สําหรับองคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ

** ผลิตภัณฑยาสูบรูปแบบใหมและรูปแบบอ่ืนๆ เหลานี้ ตามกฎหมายของประเทศไทย ในปจจุบันกําหนด
มาตรการควบคมุ ไวช ดั เจน ไมว า จะเปน มาตรการหา มจาํ หนา ย หรอื มไี วใ หบ รกิ าร รวมทง้ั มาตรการหา มนาํ เขา เพอ่ื จาํ หนา ย
และใหบ ริการลกู คาในประเทศไทยดวย

“ผูประกอบการ” หมายความวา ผูผลิต หรือ ผูนําเขาผลิตภัณฑยาสูบ และใหหมายความรวมถึง
ผูไ ดรับใบอนญุ าตขายยาสูบสาํ หรบั การขายสงตามกฎหมายวา ดวยภาษสี รรพสามติ

ผูผลิต หมายถึง ผูท่ีทํา ประกอบ ปรับปรุง แปรรูป หรือแปรสภาพสินคาหรือทําการอยางใดอยางหน่ึง
ใหมขี น้ึ ซึง่ สินคา ไมวา ดว ยวิธใี ดๆ แตมใิ หหมายความรวมถงึ

1) การผลติ ยาสบู จํานวนไมเกิน 500 กรัม หรอื
2) การผลิตยาเสน จาํ นวนไมเ กิน 1 กโิ ลกรมั เพอ่ื บรโิ ภคเอง
ผนู าํ เขา หมายความวา ผนู าํ เขา มาในราชอาณาจกั รตามกฎหมายวา ดว ยศลุ กากร ซงึ่ สนิ คา ตามพระราชบญั ญตั ิ
ภาษสี รรพสามิต พ.ศ. 2560
ผไู ดรับใบอนญุ าตขายยาสบู สําหรับการขายสงตามกฎหมายวา ดว ยภาษสี รรพสามติ ดงั ตอ ไปนี้
ประเภทที่ 1 : ยาสูบ ครง้ั หนงึ่ จํานวน 1,000 มวน ข้นึ ไป

ยาเสน คร้งั หน่ึงจํานวน 2 กิโลกรมั ขน้ึ ไป
ยาเสน ปรุงหรือยาเคยี้ ว ครัง้ หนง่ึ จํานวน 200 กรัม ขึน้ ไป
“ผูมีสวนเก่ียวของ” หมายความวา บุคคลหรือองคกรที่ทําการแทนผูประกอบการ สมาคม หรือชมรม
ผูเ พาะปลกู ผูบม ผูค า ใบยาสบู หรอื สมาคมหรอื ชมรมผูค าผลติ ภัณฑยาสูบ
“สบู บหุ ร่”ี หมายความรวมถงึ การกระทาํ ใดๆ ซึง่ มีผลทําใหเกิดควันหรือไอระเหยจากผลิตภัณฑยาสบู หรอื
การครอบครองผลิตภัณฑย าสูบขณะเกิดควนั หรือไอระเหย
พฤติการณท ่ีเขาขายเปนการสบู บหุ รี่ ตอ งเปน การกระทาํ ในลกั ษณะ ดงั ตอ ไปน้ี
1.สบู แลว พน ควันออกมา
2.การกระทําใดๆ ซง่ึ มผี ลทําใหเกดิ ควนั หรือไอระเหย เชน จุดไฟท่บี หุ ร่แี ลว เกดิ ควนั
3.การครอบครองผลติ ภณั ฑย าสบู ขณะเกิดควันหรอื ไอระเหย เชน ผทู ส่ี ูบบุหร่ไี มดบั บหุ ร่ี

แตฝากใหผ ูอน่ื ถือไวแ ทน
“เขตปลอดบหุ ร”่ี หมายความวา บรเิ วณทห่ี ามสูบบุหร่ี
“เขตสบู บุหร่”ี หมายความวา บรเิ วณทจ่ี ดั ไวใหเปน ท่สี บู บุหร่ภี ายในเขตปลอดบุหร่ี
“โฆษณา” หมายความวา การกระทําไมวาโดยวิธีใดๆ ใหประชาชนเห็น ไดยิน หรือทราบขอความ
เพ่อื ประโยชนใ นทางการคา
“การสื่อสารการตลาด” หมายความวา การกระทําในรูปแบบตางๆ โดยการโฆษณา การประชาสัมพันธ
การสรา งขาว การเผยแพรขาวสาร การสงเสริมการขาย การแสดง ณ จุดขาย การตลาดแบบตรง การขาย หรือสง เสรมิ
การขายโดยใชบุคคลเปนการเฉพาะ และการตลาดในเครือขายคอมพิวเตอร ทั้งนี้ โดยมีวัตถุประสงค เพ่ือขายสินคา
หรอื บรกิ าร หรือสรางภาพลักษณ
“ขอ ความ” หมายความรวมถึง ตัวอกั ษร ภาพ ภาพเคล่อื นไหว แสง เสยี ง เครอ่ื งหมาย หรอื สงิ่ อืน่ ใด ท่ที าํ ให
บคุ คลทว่ั ไปสามารถเขา ใจความหมายได
“ฉลาก” หมายความวา รูป รอยประดิษฐ กระดาษ หรือส่ิงอ่ืนใดที่ทําใหปรากฏขอความเก่ียวกับสินคา
ซ่งึ แสดงไวท ่สี นิ คา ภาชนะบรรจุ หรือหีบหอบรรจุสนิ คา หรือสอดแทรก หรอื รวมไวก บั สินคา ภาชนะบรรจุ หรือหบี หอ
บรรจุสินคา และใหหมายความรวมถึงเอกสาร หรือคูมือสาํ หรบั ใชประกอบกับสินคา นน้ั
“ขาย” หมายความรวมถงึ จําหนา ย จา ย แจก แลกเปล่ยี น หรอื ให เพ่อื ประโยชนในทางการคา

10 คมู ือการดาํ เนินงานควบคมุ ยาสบู สาํ หรับองคกรปกครองสว นทองถ่นิ

“ผูดําเนินการ” หมายความวา เจา ของ ผูจัดการ หรือผูร ับผดิ ชอบในการดําเนินงานของสถานทส่ี าธารณะ
สถานทท่ี าํ งาน หรอื ยานพาหนะ ท่เี ปนเขตปลอดบหุ รี่

“สถานที่สาธารณะ” หมายความวา สถานท่ีซึ่งประชาชนมีความชอบธรรมท่ีจะเขาไปได ทั้งน้ี ไมวาจะ
มีการเชื้อเชญิ หรือตองจายคา ตอบแทนหรือไมก ต็ าม

“สถานทีท่ าํ งาน” หมายความวา สถานทีร่ าชการ รัฐวสิ าหกจิ หนวยงานอน่ื ของรฐั และสถานประกอบการ
ของเอกชนหรือสถานที่ใดๆ ท่ีบุคคลใชทํางานรวมกันตามหลักเกณฑที่รัฐมนตรีประกาศกําหนด โดยคําแนะนําของ
คณะกรรมการ

สาระสาํ คญั ทเ่ี กยี่ วขอ งตามพระราชบญั ญตั ิควบคมุ ผลิตภณั ฑย าสูบ พ.ศ. 2560

การดําเนินการเพ่ือควบคุมการบริโภคผลิตภัณฑยาสูบตามพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ พ.ศ. 2560
มหี ลกั การท่สี ําคญั โดยจําแนกออกเปน 2 สวน ดงั น้ี

สว นท่ี 1 การควบคุมผลิตภณั ฑย าสูบ

ประเด็นท่ี 1 : การหา มขาย หรือใหผ ลิตภณั ฑยาสบู
มาตรา 26 หามผูใดขายหรือใหซ ึง่ ผลิตภณั ฑยาสบู แกบคุ คลซ่งึ มอี ายุตา่ํ กวา 20 ปบริบรู ณ
ในกรณีทมี่ ขี อ สงสัยเกย่ี วกับอายขุ องผูซ ้อื หรือผูร บั การใหผลิตภณั ฑยาสบู ใหผ ูขายหรอื ผูใหซึ่งผลิตภณั ฑ

ยาสบู แจงใหบ คุ คลดงั กลาวแสดงบัตรประจําตวั ประชาชนหรือหลักฐานอื่นทีแ่ สดงอายขุ องบคุ คลน้นั กอ น แลว แตก รณี

กรณีตัวอยาง

นายซวยเปน พนกั งานรา นสะดวกซอ้ื ไดข ายบหุ รใ่ี หก บั นายดาํ อายุ 16 ป โดยทน่ี ายซวยรวู า
นายดาํ อายุ 16 ป นายซวยมีความผดิ

กรณที น่ี ายซวยไมแ นใ จวา นายดาํ อายตุ าํ่ กวา 20 ปห รอื ไม นายซวยตอ งขอดบู ตั รประจาํ ตวั
ประชาชนหรอื หลักฐานอน่ื ท่แี สดงอายขุ องนายดําเสยี กอ นท่จี ะขายบุหรีใ่ ห

ความผิด : มโี ทษจําคุกไมเกนิ 3 เดอื น หรอื ปรับไมเ กนิ 30,000 บาท หรือทั้งจาํ ท้งั ปรบั

ประเดน็ ท่ี 2 : การหา มใช จาง วาน หรือยนิ ยอมใหเ ดก็ ขายหรอื ใหซ่งึ ผลติ ภัณฑยาสบู
มาตรา 26 วรรคสาม
หามผใู ดใช จาง วาน หรอื ยนิ ยอมใหบ คุ คลอายตุ ่าํ กวา 18 ปบรบิ รู ณข ายหรือใหซง่ึ ผลิตภัณฑย าสบู

ความผดิ : มีโทษจําคกุ ไมเ กนิ 3 เดอื น หรอื ปรบั ไมเกิน 30,000 บาท หรือทงั้ จํา ท้ังปรับ

คูม อื การดําเนนิ งานควบคุมยาสูบสําหรบั องคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ 11

ประเดน็ ที่ 3 : การหา มผขู ายปลีก ขายผลิตภณั ฑยาสูบดวยวธิ ีการอยา งหนงึ่ อยา งใด ดงั ตอ ไปน้ี
มาตรา 27 ในการขายผลติ ภณั ฑย าสูบโดยผูขายปลีก หามผขู ายปลีกกระทาํ การอยางหนง่ึ อยา งใด
ดงั ตอ ไปน้ี
1) ขายผลติ ภณั ฑยาสูบโดยใชเครอ่ื งขาย
2) ขายผลิตภณั ฑย าสบู โดยผา นทางส่อื อิเลก็ ทรอนิกสหรือเครอื ขายคอมพวิ เตอร
3) ขายผลิตภัณฑยาสบู นอกสถานที่ท่รี ะบไุ วในใบอนุญาตขายยาสบู
4) ขายผลติ ภณั ฑย าสบู โดยแจก แถม ให หรอื แลกเปลย่ี นผลิตภัณฑย าสบู กบั สินคาอน่ื

การใหบรกิ าร หรอื สิทธิประโยชนอ ่นื แลว แตก รณี เชน นายขาวขายบุหร่ี โดยการแถมปากกา 1 ดาม
5) ขายผลติ ภัณฑย าสูบโดยกระทําการในลักษณะทีแ่ สดงถงึ การลดราคาผลิตภณั ฑยาสบู ณ จุดขาย
6) ขายสินคาหรือใหบริการโดยมีการแจก แถม ใหผลิตภัณฑยาสูบ หรือแลกเปล่ียนกับผลิตภัณฑยาสูบ

แลวแตก รณี เชน นายดําขายผงซกั ฟอก โดยแถมบหุ ร่ี 1 มวน
7) เรข ายผลิตภณั ฑย าสูบ
8) ใหห รอื เสนอใหส ิทธใิ นการเขา ชมการแขง ขัน การแสดง การใหบรกิ าร การชงิ โชค การชิงรางวัลหรอื สทิ ธิ

ประโยชนอื่นใดเปนการตอบแทนแกผูซ้ือผลิตภัณฑยาสูบหรือแกผูนําหีบหอ หรือสลาก หรือส่ิงอื่นใด
เก่ียวกับผลิตภัณฑยาสูบมาแลกเปลี่ยนหรือแลกซ้ือ เชน นางแดงขายบุหร่ีใหนายดําโดยแถมคูปองสะสม
เพอื่ มาซอื้ บุหรี่ครั้งตอ ไปในราคาพิเศษ
9) แสดงราคาผลติ ภณั ฑย าสบู ณ จดุ ขายในลักษณะจูงใจใหบรโิ ภคผลิตภณั ฑยาสบู

ความผดิ
• ฝาฝน มาตรา 27(1) - (3) มโี ทษจาํ คุกไมเกนิ 3 เดอื น หรอื ปรับไมเกนิ 30,000 บาท
หรอื ท้ังจําทัง้ ปรบั
• ฝาฝนมาตรา 27(4) - (6) และ 27(8) - (9) มโี ทษปรับไมเ กิน 40,000 บาท
• ฝาฝน มาตรา 27(7) มโี ทษปรบั ไมเ กนิ 20,000 บาท

ประเดน็ ที่ 4 : การหามแจกจายผลิตภณั ฑยาสูบ
มาตรา 28 หา มผใู ดแจกจา ยผลติ ภณั ฑย าสบู ในลกั ษณะเปน ตวั อยา งของผลติ ภณั ฑย าสบู หรอื เพอื่ ใหผ ลติ ภณั ฑ
ยาสบู แพรหลาย หรอื เพอ่ื เปน การจงู ใจสาธารณชนใหบริโภคผลติ ภัณฑย าสูบ

กรณีตัวอยาง

นายดําผลิตยาเสนปรุงยี่หอใหม แลวแจกตัวอยางยาเสนปรุงย่ีหอใหมน้ันใหกับชาวบาน
ทเี่ ดนิ ซ้อื ของบริเวณตลาดสดเพ่อื ทดลองสูบ

ความผดิ : มีโทษปรับไมเ กนิ 40,000 บาท

12 คูม ือการดาํ เนนิ งานควบคุมยาสูบสาํ หรับองคก รปกครองสว นทองถ่นิ

ประเดน็ ท่ี 5 : สถานทห่ี ามขายผลิตภณั ฑยาสูบ

มาตรา 29 หา มผใู ดขายผลติ ภัณฑยาสูบในสถานท่ี ดงั ตอไปน้ี
1) วัดหรอื สถานทส่ี าํ หรบั ปฏิบตั ิพิธกี รรมทางศาสนา
2) สถานบรกิ ารสาธารณสขุ สถานพยาบาลตามกฎหมายวา ดวยสถานพยาบาล และรา นขายยา
3) ตามกฎหมายวา ดว ยยา
4) สถานศกึ ษาตามกฎหมายวาดว ยการศึกษาแหง ชาติ
5) สวนสาธารณะ สวนสตั ว และสวนสนกุ
6) สถานทอ่ี น่ื ตามทร่ี ฐั มนตรปี ระกาศกาํ หนดโดยคาํ แนะนาํ ของคณะกรรมการควบคมุ ผลติ ภณั ฑย าสบู แหง ชาติ

ความผดิ : มโี ทษปรบั ไมเกนิ 40,000 บาท

ประเด็นท่ี 6 : การหา มโฆษณาหรอื ทําการส่อื สารการตลาดผลติ ภณั ฑย าสบู

กฎหมายหามการโฆษณาผลิตภัณฑยาสูบหรือทําการสื่อสารการตลาดผลิตภัณฑยาสูบไวหลายกรณี ไดแก
การหามทําการส่ือสารการตลาดผลิตภัณฑยาสูบ การหามโฆษณาผลิตภัณฑยาสูบผานส่ือตางๆ การหามนําช่ือหรือ
เครอ่ื งหมายของผลิตภณั ฑยาสบู ไปแสดงบนผลติ ภณั ฑอ ื่นใดทไ่ี มใ ชผลิตภัณฑย าสูบ การหา มโฆษณาแฝง การหา มโฆษณา
ส่งิ เลยี นแบบผลิตภัณฑย าสูบ

6.1 การหา มโฆษณาหรือทําการส่อื สารการตลาดผลติ ภัณฑย าสบู
มาตรา 30 หามผใู ดโฆษณาหรอื ทาํ การส่อื สารการตลาดผลติ ภณั ฑยาสูบ

ความผดิ :
• มีโทษจําคุกไมเกิน 6 เดือน หรือปรับไมเกิน 500,000 บาท หรือทั้งจําทั้งปรับ (วรรค 1)

และ ปรับอีกวนั ละไมเกนิ 50,000 บาท ตลอดเวลาท่ยี งั ฝา ฝนหรอื จนกวาปฏิบตั ไิ ดถ ูกตอ ง
กรณที ี่ เปนผูผลติ ผูนําเขา ผูสงออกผลติ ภณั ฑยาสบู ผรู บั ทาํ การโฆษณา หรอื ผทู าํ การสอ่ื สาร
การตลาด ทําการโฆษณาหรือทาํ การสื่อสารการตลาดผลติ ภณั ฑย าสบู
• มโี ทษจาํ คุกไมเกนิ 1 ป หรอื ปรบั ไมเกินก่ึงหน่ึงของคา ใชจา ยท่ีใชใ นการโฆษณา หรือทําการ
สื่อสารการตลาด ท้ังนี้ คาปรับตองไมนอยกวา 1,500,000 บาท หรือท้ังจํา ทั้งปรับ (วรรค 2) และ
ปรบั อีกวนั ละไมเ กิน 50,000 บาท ตลอดเวลาท่ียงั ฝาฝน หรือจนกวาปฏิบตั ิไดถ กู ตอง

6.2 การหา มโฆษณาผลติ ภัณฑย าสูบผา นสอ่ื ตา งๆ
มาตรา 31 หามผูใดแสดงช่ือหรือเคร่ืองหมายของผลิตภัณฑยาสูบ แสดงช่ือหรือเคร่ืองหมายของผูผลิต
หรือผูนําเขาผลิตภัณฑยาสูบ หรือแสดงสัญลักษณหรือส่ิงอ่ืนใดโดยทําใหสาธารณชนเขาใจวาเปนช่ือหรือเครื่องหมาย
ของผลติ ภณั ฑย าสบู หรอื ชอ่ื หรอื เครอ่ื งหมายของผผู ลติ หรอื ผนู าํ เขา ผลติ ภณั ฑย าสบู ทง้ั น้ี เพอ่ื การโฆษณาผลติ ภณั ฑย าสบู
ในกรณีดงั ตอ ไปน้ี
1) ในส่ิงพิมพ เทปหรือวัสดุโทรทัศน ภาพยนตร วิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน สื่ออิเล็กทรอนิกส
ระบบเครือขา ยคอมพวิ เตอร หรอื ปายโฆษณา
2) ในโรงมหรสพ โรงภาพยนตร หรือในการแสดง การละเลน การประกวด การแขง ขัน การใหบริการ หรือ
การประกอบกิจกรรมอนื่ ใดในลักษณะเดยี วกนั

คูม ือการดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสบู สาํ หรับองคกรปกครองสว นทอ งถนิ่ 13

3) ในส่ือสิ่งอื่นใดหรือสถานที่ใดที่ใช เพื่อโฆษณาหรือทําการสื่อสารการตลาดไดตามท่ีรัฐมนตรีประกาศ
กําหนดโดยคําแนะนําของคณะกรรมการควบคมุ ผลิตภณั ฑย าสบู แหง ชาติ

ความผิด :
• ฝาฝน มาตรา 31(1) – (3) จําคุกไมเ กนิ 6 เดือน หรือปรบั ไมเ กนิ 500,000 บาท หรอื

ทงั้ จําทงั้ ปรบั และปรบั อีกวันละไมเกนิ 50,000 บาท ตลอดเวลาท่ียงั ฝา ฝนหรอื จนกวา ปฏิบตั ไิ ดถูกตอ ง
กรณที ่ี เปน ผูผลติ ผูน ําเขา ผสู งออกผลิตภัณฑยาสูบ ผูร ับทําการโฆษณา หรอื ผูทาํ การส่อื สาร

การตลาด ทาํ การแสดงชอื่ หรอื เครอื่ งหมายของผลติ ภณั ฑย าสบู แสดงชอื่ หรอื เครอ่ื งหมายของผผู ลติ หรอื
ผูนําเขาผลิตภัณฑยาสูบ หรือแสดงสัญลักษณหรือส่ิงอ่ืนใดโดยทําใหสาธารณชนเขาใจวาเปนช่ือหรือ
เครอ่ื งหมายของผลิตภัณฑยาสูบ หรือช่อื หรอื เคร่อื งหมายของผผู ลติ หรือผนู ําเขาผลติ ภณั ฑย าสูบ

• มีโทษจําคุกไมเกิน 1 ป หรือปรับไมเกินก่ึงหน่ึงของคาใชจายท่ีใชในการโฆษณาหรือ
ทําการส่ือสารการตลาด ท้ังน้ี คาปรับตองไมนอยกวา 1,500,000 บาท หรือท้ังจําทั้งปรับ (วรรค 2)
และปรับอกี วนั ละไมเ กิน 50,000 บาท ตลอดเวลาท่ยี งั ฝาฝนหรือจนกวาปฏบิ ัตไิ ดถ ูกตอง

6.3 การหา มนาํ ชอ่ื หรอื เครอ่ื งหมายของผลติ ภณั ฑย าสบู ไปแสดงบนผลติ ภณั ฑอ น่ื ใดทไี่ มใ ชผ ลติ ภณั ฑย าสบู
มาตรา 32 หา มผูใดนําชอ่ื หรอื เคร่อื งหมายของผลิตภัณฑยาสูบ ชือ่ หรอื เครอ่ื งหมายของผูผลติ หรอื ผูน ําเขา
ผลิตภัณฑยาสูบ ไปแสดงบนผลิตภัณฑอ่ืนใดท่ีไมใชผลิตภัณฑยาสูบ หรือนําช่ือ หรือเคร่ืองหมายของผลิตภัณฑยาสูบ
มาตัด ตอเติม หรือดดั แปลงขอความใหเ ปนสว นหน่ึงของผลิตภณั ฑน้นั เพ่ือการโฆษณาช่อื หรือเคร่ืองหมายของผลิตภัณฑ
ยาสบู หรือชอ่ื หรือเครอ่ื งหมายของผูผลติ หรอื ผูนาํ เขา ผลติ ภณั ฑยาสบู
หามผูใ ดนําเขาเพอ่ื ขาย โฆษณา หรือขายซ่งึ ผลติ ภัณฑตามวรรคหน่งึ ในราชอาณาจกั ร

ความผดิ :
• ฝาฝน มาตรา 32 วรรค 1 มโี ทษปรบั ไมเกิน 100,000 บาท

กรณีท่ี เปนผูนําเขาเพื่อขาย โฆษณา หรือขายซึ่งผลิตภัณฑตามมาตรา 32 วรรค 1
ในราชอาณาจกั ร

• มีโทษปรบั ไมเกนิ 50,000 บาท

6.4 การหามโฆษณาแฝงผลิตภัณฑยาสบู
มาตรา 33 หา มผูใดโฆษณาผลิตภัณฑท ีใ่ ชชอ่ื หรือเคร่อื งหมายของผลิตภณั ฑยาสบู เปนชอ่ื หรอื เครอ่ื งหมาย
ของผลิตภัณฑนั้น หรือโฆษณาโดยการนําชื่อหรือเครื่องหมายของผลิตภัณฑยาสูบมาตัดตอเติม หรือดัดแปลงขอความ
ใหเ ปน สว นหนง่ึ ของชอื่ หรอื เครอ่ื งหมายของผลติ ภณั ฑน นั้ ทงั้ นี้ ในลกั ษณะทอ่ี าจทาํ ใหเ ขา ใจไดว า หมายความถงึ การโฆษณา
ผลิตภณั ฑย าสบู

ความผิด : มีโทษปรับไมเ กนิ 200,000 บาท

14 คมู ือการดําเนินงานควบคมุ ยาสบู สําหรับองคกรปกครองสว นทองถ่นิ

6.5 การหา มโฆษณาสง่ิ เลยี นแบบผลิตภัณฑยาสบู
ทั้งน้ี นอกจากหามโฆษณาแลว ยังหามทําการส่ือสารการตลาด ผลิต ขาย นําเขาเพ่ือขายหรือเพื่อแจกจาย
เปนการท่วั ไปอกี
มาตรา 34 หามผูใดผลิต ขาย นําเขาเพ่ือขายหรือเพ่ือแจกจายเปนการท่ัวไป โฆษณาหรือทําการสื่อสาร
การตลาดผลิตภณั ฑใ นราชอาณาจักร ดังตอ ไปน้ี
(1) ผลติ ภัณฑท่มี ีรปู ลกั ษณะทาํ ใหเ ขาใจไดวา เปน ส่งิ เลยี นแบบผลิตภัณฑยาสบู
(2) ผลิตภัณฑท่ีบริโภคโดยวิธีสูบและมีสารท่ีเปนอันตรายตอสุขภาพตามท่ีรัฐมนตรีประกาศกําหนดโดย

คาํ แนะนาํ ของคณะกรรมการ
(3) หีบหอผลิตภัณฑตาม (1) และ (2)

ความผดิ :
กรณีที่ 1 เปนผูผลติ นาํ เขา เพ่อื ขายหรอื เพ่อื แจกจายเปนการท่ัวไป โฆษณา หรือทาํ การส่อื สาร
การตลาดผลติ ภณั ฑตามมาตรา 34 (1)

• มโี ทษปรับไมเ กิน 100,000 บาท
กรณีที่ 2 เปน ผขู ายผลติ ภัณฑตามมาตรา 34 (1)

• มีโทษปรับไมเกิน 50,000 บาท

ประเดน็ ท่ี 7 : การลดแรงจงู ใจของผบู ริโภคผลิตภณั ฑยาสบู
การลดปริมาณผูบริโภคผลิตภัณฑยาสูบนั้น อาจทําไดดวยการหามมิใหผูสูบยาสูบเพ่ิมขึ้น โดยวิธีการ
หามโฆษณาหรือหามสงเสริมการขายดังท่ีไดกลาวมาแลว นอกจากนี้วิธีการลดปริมาณผูสูบยาสูบอีกวิธีหนึ่งคือ
การลดแรงจงู ใจของผสู บู โดยการหา มผูข ายปลกี แสดงผลิตภัณฑย าสูบ ณ สถานทีข่ ายปลีก และการแสดงโทษและพิษภยั
หรอื รูปภาพท่แี สดงผลรายของการสบู ไวท ่หี บี หอผลติ ภัณฑย าสบู
7.1 การหามผูขายปลกี แสดงผลิตภัณฑยาสูบ ณ สถานทข่ี ายปลีก
มาตรา 36 หา มผขู ายปลกี ผลิตภณั ฑยาสบู แสดงหรอื ยนิ ยอมใหแสดงผลิตภณั ฑยาสูบ ณ สถานทข่ี ายปลกี

ความผิด :
• มีโทษปรับไมเ กนิ 40,000 บาท

กรณีที่ ผูผลิตหรือผูนําเขาผลิตภัณฑยาสูบแสดงหรือยินยอมใหแสดงผลิตภัณฑยาสูบ
ณ สถานทีข่ ายปลีก

• มโี ทษปรับไมเ กิน 120,000 บาท

7.2 การแสดงโทษและพษิ ภยั หรอื รูปภาพทแ่ี สดงผลรายของการสบู ไวท ่หี บี หอ ผลติ ภณั ฑย าสูบ
มาตรา 38 ผผู ลิตหรือผูนําเขาผลิตภัณฑย าสบู เพ่อื ขายในราชอาณาจักรตอ งดําเนนิ การใหห ีบหอ ผลติ ภณั ฑ
ยาสบู หรือผลิตภณั ฑยาสบู มขี นาด สี สัญลกั ษณ ฉลาก รวมทง้ั ลกั ษณะการแสดงเครอ่ื งหมายการคา สญั ลักษณ รปู ภาพ
และขอความเปนไปตามหลักเกณฑ วิธีการ และเง่ือนไขที่รัฐมนตรีประกาศกําหนดโดยคําแนะนําของคณะกรรมการ
กอ นทจ่ี ะนําออกจากแหลง ผลติ หรือกอนท่จี ะนําเขามาในราชอาณาจกั ร แลวแตกรณี

คมู ือการดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสบู สาํ หรบั องคก รปกครองสว นทอ งถนิ่ 15

หามผูใดขายผลิตภัณฑยาสูบท่ีมิไดจัดใหมีหีบหอผลิตภัณฑยาสูบ หรือแสดงเคร่ืองหมายการคา สัญลักษณ
รปู ภาพ และขอ ความ ตามทก่ี าํ หนดในวรรคหนง่ึ

ความผดิ :
• ไมดําเนินการใหหีบหอผลิตภัณฑยาสูบมีสภาพและลักษณะตามมาตรา 38 วรรค 1

มโี ทษปรบั ไมเกิน 200,000 บาท
• ขายผลิตภัณฑยาสูบท่ีมิไดจัดใหมีหีบหอผลิตภัณฑยาสูบท่ีมีสภาพและลักษณะตาม

มาตรา 38 วรรค 1 มีโทษปรบั ไมเกิน 40,000 บาท

ประเด็นท่ี 8 : การปองกนั การเขา ถึงผลติ ภัณฑย าสูบ
มาตรา 39 วรรค 2
หามไมใหม ีการแบง ขายผลิตภณั ฑยาสูบประเภทบุหรีซ่ ิกาแรต

ความผิด : มโี ทษปรบั ไมเ กิน 40,000 บาท

สวนท่ี 2 การคุม ครองสุขภาพของผูไมสบู บุหรี่
เนอื่ งจากเปน ทยี่ อมรบั ในทางการแพทยว า ควนั บหุ รเี่ ปน ผลเสยี แกส ขุ ภาพของผสู บู และผทู ไี่ มส บู บหุ รี่ ทอี่ ยใู กลเ คยี ง
หลายประการ และอาจทําใหเกิดโรคมะเรง็ ปอด โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ อีกท้งั ควันบหุ รยี่ ังทําใหบางโรค เชน โรคหอบหืด
หรือภูมิแพมีอาการกําเริบขึ้น ดังนั้น จึงสมควรอยางยิ่งที่จะตองคุมครองสุขภาพของผูไมสูบบุหรี่มิใหไดรับควันบุหรี่
โดยการออกกฎหมายประกาศกาํ หนดใหส ถานทสี่ าธารณะในบางสถานทท่ี ป่ี ระชาชนใชป ระโยชนร ว มกนั เปน เขตปลอดบหุ รี่
รวมทง้ั กาํ หนดบทบาทหนา ทใ่ี หแ กผ ทู ่เี ปน เจา ของสถานทีต่ องดาํ เนินการจัดเขตปลอดบุหรแ่ี ละประชาสมั พนั ธ หา มปราบ
มใิ หม ีการสบู บุหร่ีในเขตปลอดบุหรที่ ่ตี นเองรับผิดชอบอีกดวย ซึ่งมสี าระสาํ คัญดงั น้ี

ประเภทของเขตปลอดบหุ รี่

สาระสาํ คญั ของประกาศกระทรวงสาธารณสขุ เรอ่ื ง กาํ หนดประเภทหรอื ชอ่ื ของสถานทส่ี าธารณะ สถานทท่ี าํ งาน
และยานพาหนะใหสวนหน่ึงสวนใดหรือทั้งหมดของสถานที่และยานพาหนะเปนเขตปลอดบุหรี่ หรือเขตสูบบุหร่ี
ในเขตปลอดบุหร่ี พ.ศ. 2561 กาํ หนดใหสถานทสี่ าธารณะ และท่ีทาํ งานทั้งภาครัฐและเอกชนเปน เขตปลอดบหุ ร่ีท้งั หมด
ไมใหมีเขตสูบบุหรี่ภายในบริเวณท่ีเปนอาคารและส่ิงปลูกสราง ยกเวนสถานศึกษาระดับอุดมศึกษา สถานท่ีราชการ
รฐั วสิ าหกจิ หรอื หนว ยงานอน่ื ของรฐั ทา อากาศยาน อาคารสนามบนิ นานาชาติ พน้ื ทส่ี าธารณะภายนอกอาคาร ทก่ี ฎหมาย
อนุญาตใหจัดเขตสูบบุหรี่ได โดยลักษณะเขตสูบบุหรี่ตองเปนไปตามที่กฎหมายกําหนด เจาของสถานที่สาธารณะ
และทที่ ํางาน ท้งั ภาครฐั และเอกชน มหี นา ท่ีจดั และดแู ลใหส ถานทสี่ าธารณะและที่ทาํ งานปลอดบหุ รต่ี ามกฎหมาย

สาํ หรบั สถานท่ีท่ตี อ งจดั เขตปลอดบหุ ร่ีตามประกาศดงั กลา วน้ัน แบงออกเปน 4 กลมุ สถานท่สี าธารณะ สถานท่ี
ทาํ งาน และยานพาหนะ เปน เขตปลอดบหุ รี่ ตามลกั ษณะและรปู แบบการจดั สถานทใี่ หเ ปน เขตปลอดบหุ รเี่ พอ่ื ความสะดวก
ในการพจิ ารณาจัดเขตปลอดบุหรข่ี องผดู าํ เนินการ และผใู ชบ ริการ

16 คูมือการดาํ เนินงานควบคมุ ยาสบู สําหรับองคกรปกครองสว นทอ งถ่นิ

4 กลุมสถานท่สี าธารณะปลอดบหุ ร่ี ไดแ ก

กลมุ ท่ี 1 เขตปลอดบุหร่ีท้งั หมด + ระยะทาง 5 เมตรจากทางเขา -ออก
(ตรงกบั ขอ 3 ตามประกาศฯ)
- สถานบรกิ ารสาธารณสขุ และสง เสรมิ สขุ ภาพ เชน โรงพยาบาล โรงพยาบาลสง เสรมิ สขุ ภาพตาํ บล
คลินิก รานขายยา เปนตน
- สถานศึกษา หรือสถานท่ีเพ่ือการเรียนรูและฝกอบรม เชน สถานศึกษาระดับตํ่ากวาอุดมศึกษา
สถาบนั กวดวชิ า เปน ตน
- สถานท่สี าธารณะอน่ื เชน สถานรับดูแลหรอื สงเคราะหเ ด็ก สนามเด็กเลน เปนตน

กลุมท่ี 2 เขตปลอดบุหร่ที ้งั หมด

(ตรงกบั ขอ 4 ตามประกาศฯ)
- สถานประกอบการเพอ่ื สุขภาพ เชน สปาเพ่อื สุขภาพ สถานทใ่ี หบริการนวดแผนไทย

นวดแผนโบราณ เปนตน
- สถานศึกษา หรือสถานท่ีเพ่ือการเรียนรูและฝกอบรม เชน สถานฝกอบรมอาชีพ อุทยาน

การเรยี นรู หอศลิ ป เปน ตน
- สถานท่สี าธารณะท่ใี ชป ระโยชนรว มกัน เชน สนามกีฬา รา นคา สถานบันเทงิ รา นอาหารมรี ะบบ

ปรบั อากาศ วดั ตลาด สวนสาธารณะ เปน ตน
- ยานพาหนะและสถานท่พี กั เพ่อื รอยานพาหนะ เชน รถประจําทาง แทก็ ซ่ี เรอื เครอ่ื งบนิ รถไฟ

ปายรอรถโดยสาร เปนตน

กลุมท่ี 3 เขตปลอดบหุ ร่ีทัง้ หมด แตสามารถจัดใหมเี ขตสูบบุหร่ีในพนื้ ท่นี อกอาคารโรงเรือน
หรือส่ิงปลูกสรางได
(ตรงกบั ขอ 5 ตามประกาศฯ)
- สถานศกึ ษาระดับอุดมศกึ ษา
- สถานท่รี าชการ รัฐวิสาหกิจ หรอื หนวยงานอน่ื ของรฐั
- ทา อากาศยาน

กลุม ท่ี 4 เขตปลอดบุหรีใ่ นพื้นทเ่ี ฉพาะสว นที่ระบุ + 5 เมตรจากที่ระบุ หรือจากประตูหนาตาง ทางเขา
ทางออก ทอ หรือชองระบายอากาศ
(ตรงกับ ขอ 6 ตามประกาศฯ)
- พ้นื ทภ่ี ายในและดาดฟาของอาคาร โรงเรือน สง่ิ ปลูกสรา ง เชน หา งสรรพสนิ คา
โรงงานอตุ สาหกรรม สถานทท่ี ํางานเอกชน เปน ตน
- พ้นื ท่ีใตห ลังคา บรเิ วณชานชาลา เชน สถานขี นสง สถานีรถไฟ ทา เรือโดยสาร เปนตน
- บรเิ วณโถงพกั คอย หอง หรือสถานท่ใี ชป ระโยชนรว มกนั เชน อาคารชุด คอนโด โรงแรม
หอพกั รีสอรท โฮมสเตย เปน ตน
- รานอาหารไมม รี ะบบปรบั อากาศ

คมู อื การดาํ เนินงานควบคมุ ยาสูบสําหรบั องคก รปกครองสว นทอ งถนิ่ 17

18 คูม ือการดําเนนิ งานควบคุมยาสูบสําหรบั องคก รปกครองสวนทอ งถ่นิ ภาพประกอบหมายเลข ๑ ...................
...................
ตัวอยา ง วธิ ีการวัดระยะ กลุมท่ี 4 : เขตปลอดบหุ ร่ใี นพน้ื ท่ีเฉพาะสวนท่ีระบุ + 5 เมตรจากพ้นื ทท่ี ี่ระบุ ตัวอยาง วิธกี ารวดั ระยะ กลุม ที่ 1 : เขตปลอดบหุ รี่ทง้ั หมด + ระยะทาง 5 เมตร จากทางเขา -ออก
หรือจากประตูหนา ตา ง ทางเขา ทางออก ทอ หรือชองระบายอากาศ ...................

หนาตาง / 5 เมตร
ชอ งระบายอากาศ 5 เมตร 5 เมตร

ประตเู ขา-ออก

5 เมตร 5 เมตร 5 เมตร เขตปลอดบุหร่ี

ภาพประกอบหมายเลข ๒

เม่ือรัฐมนตรีวาการกระทรวงสาธารณสุขโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑยาสูบแหงชาติ
ไดออกประกาศกระทรวงสาธารณสุข เพ่ือกําหนดใหสถานท่ีสาธารณะ สถานท่ีทํางาน และยานพาหนะใดเปน
เขตปลอดบุหรแ่ี ลว น้นั ผดู าํ เนนิ การมีหนา ท่ตี อ งปฏิบัติตามท่ีกฎหมายกาํ หนด ดงั ตอไปน้ี

1) จัดเขตปลอดบุหรี่ใหถูกตองตามกฎหมาย โดยมีสภาพและลักษณะตามมาตรา 43 แหงพระราชบัญญัติ
ควบคุมผลิตภัณฑยาสบู พ.ศ. 2560 (ฝา ฝน ปรบั ไมเ กนิ 50,000บาท)

2) ประชาสัมพันธหรือแจงเตือนวาสถานท่ีนั้นเปนเขตปลอดบุหร่ี และควบคุมดูแล หามปราม หรือ
ดําเนินการอ่นื ใด เพอ่ื ไมใ หมกี ารสูบบุหร่ใี นเขตปลอดบหุ รี่ (ฝา ฝนปรับไมเ กนิ 3,000 บาท)

สภาพและลกั ษณะเขตปลอดบหุ ร่ี ตามมาตรา 43 แหงพระราชบญั ญัตคิ วบคมุ ผลติ ภัณฑย าสบู พ.ศ. 2560
1) มเี คร่อื งหมายแสดงไวใ หเ ห็นไดโ ดยชดั เจนวา เปน เขตปลอดบหุ ร่ี
2) ปราศจากอุปกรณ หรือส่ิงอํานวยความสะดวกสําหรับการสูบบุหร่ี เชน ท่ีเข่ียบุหร่ี ถังทรายดับบุหร่ี
ไฟแชค็ เปนตน
3) มีสภาพและลักษณะอื่นใดตามที่รัฐมนตรีประกาศกําหนดโดยคําแนะนําของคณะกรรมการควบคุม
ผลติ ภัณฑย าสูบแหง ชาติ

เคร่อื งหมาย : เขตปลอดบุหรี่ ( ในระยะ 5 เมตร )

อกั ษรขอ ความขนาดใหญเห็นไดช ดั เจน
เชน : หามสูบบหุ รี่ ในระยะ 5 เมตร
No Smoking within 5 meters

เสน ผานศูนยก ลางของวงกลม
ไมนอยกวา 100 มม. (10 ซม.)

(วัดจากขอบนอกสดุ )

พ้ืนผิว วสั ดพุ น้ื หลงั
สีพื้นหลังตอ งทาํ ใหเ หน็ สัญลักษณป ลอดบหุ รี่

และขอ ความชัดเจน

คูมือการดําเนินงานควบคมุ ยาสบู สําหรบั องคกรปกครองสวนทอ งถน่ิ 19

เคร่อื งหมาย : เขตปลอดบหุ รที่ ีต่ ิด (ภายใน - ภายนอก) อาคารโรงเรือนหรอื สิ่งปลูกสราง

อักษรขอ ความขนาดใหญเหน็ ไดชัดเจน
เชน :หา มสูบบุหรี่ ฝา ฝน มโี ทษปรับ
ตามกฎหมาย

เสน ผา นศูนยก ลางของวงกลม
ไมนอยกวา 100 มม. (10 ซม.)

(วัดจากขอบนอกสุด )

พนื้ ผวิ วัสดพุ น้ื หลงั สีพื้นหลัง
ตอ งทําใหเหน็ สัญลักษณปลอดบุหร่ี

และขอความชดั เจน

เคร่อื งหมาย : เขตปลอดบหุ ร(่ี ในยานพาหนะสาธารณะ)

เสนผานศูนยกลางของวงกลม
ไมนอยกวา 50 มม. (5 ซม.)

(วดั จากขอบนอกสุด )

การตดิ แสดงเคร่อื งหมายเขตปลอดบุหร่ี
ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เร่ือง ลักษณะและวิธีการ ในการแสดงเคร่ืองหมายเขตปลอดบุหร่ี
และเครอื่ งหมายเขตสูบบุหร่ี พ.ศ. 2561 ใหดําเนนิ การ ดังตอ ไปน้ี
ตดิ แสดงไวโดยเปดเผย มองเห็นไดช ัดเจน

1) บริเวณพื้นทีน่ อกอาคาร โรงเรอื น หรือส่ิงปลูกสรา งของสถานท่ีสาธารณะ ในจํานวนที่เหมาะสม
2) ณ ทางเขาหลกั ของอาคาร โรงเรือน หรือสง่ิ ปลกู สรางของสถานทส่ี าธารณะ
3) ภายใน และดาดฟาของอาคาร โรงเรือน หรือส่งิ ปลูกสรา งของสถานทีส่ าธารณะ ในจาํ นวนทเ่ี หมาะสม

20 คมู ือการดําเนินงานควบคุมยาสูบสาํ หรบั องคกรปกครองสวนทองถน่ิ

ในกรณีผูดําเนินการมีความจําเปนตองจัดเขตสูบบุหรี่ในเขตปลอดบุหร่ีท่ีกฎหมายยกเวนใหสามารถ
จัดเขตสบู บหุ รไ่ี ด ตามขอ 5 แหง ประกาศกระทรวงสาธารณสขุ เร่อื ง กาํ หนดประเภทหรือชือ่ ของสถานที่สาธารณะ
สถานท่ีทํางาน และยานพาหนะใหสวนหน่ึงสวนใดหรือท้ังหมดของสถานที่และยานพาหนะเปนเขตปลอดบุหรี่ หรือ
เขตสูบบุหรี่ในเขตปลอดบุหรี่ พ.ศ. 2561 น้นั ใหผูด ําเนินการจัดเขตสูบบุหรโ่ี ดยมีสภาพและลกั ษณะตามมาตรา 44
แหง พระราชบญั ญัติควบคุมผลิตภณั ฑย าสูบ พ.ศ. 2560 ดังน้ี

(1) มเี คร่อื งหมายตดิ แสดงไวใหเหน็ ไดโดยชัดเจนวา เปน เขตสูบบหุ ร่ี (ภาคผนวก 7)

(2) ไมอ ยใู นบรเิ วณทางเขา ออกของสถานทีห่ รอื ยานพาหนะนัน้ หรอื ในบริเวณอืน่ ใดอนั เปด เผยเห็นไดช ดั
(3) มีพ้ืนที่เปนสัดสวนชัดเจน โดยคํานึงถึงการระบายอากาศที่เหมาะสม และไมมีลักษณะที่อาจกอใหเกิด

ความเดือดรอนรําคาญแกผ ูอ น่ื
(4) แสดงส่ือรณรงคเพื่อการลด ละ เลิกการบริโภคผลิตภัณฑยาสูบตามท่ีรัฐมนตรีประกาศกําหนด

โดยคาํ แนะนําของคณะกรรมการ
(5) มสี ภาพและลกั ษณะอน่ื ใดตามทีร่ ฐั มนตรีประกาศกําหนดโดยคาํ แนะนาํ ของคณะกรรมการ

ความผิด : ไมจ ัดเขตสบู บุหรใ่ี หถกู ตองตามกฎหมาย มโี ทษปรบั ไมเ กิน 50,000 บาท

ท้งั น้ี เปน เพียงคมู ือในขอกฎหมายเบอ้ื งตนเทาน้นั หากทานตองการสอบถามขอมูลเพ่ิมเตมิ สามารถหาขอมลู ได
จากพระราชบญั ญัติควบคุมผลิตภัณฑย าสบู พ.ศ. 2560 หรือติดตอ โทร.02-590-3852 กลมุ พัฒนาและบังคับใชกฎหมาย
กองงานคณะกรรมการควบคมุ ผลติ ภณั ฑยาสบู กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ

คมู อื การดําเนินงานควบคมุ ยาสูบสําหรบั องคกรปกครองสวนทอ งถนิ่ 21

22 คมู อื การดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสูบสําหรบั องคก รปกครองสวนทองถน่ิ

องคกรปกครองสวนทองถ่ิน (อปท.) เปนหนวยงานบริหารราชการสวนทองถิ่น ซ่ึงมีบทบาทสําคัญอยางยิ่งตอ
การพัฒนาสวนทองถ่ินในทุกดาน รวมถึงการจัดการดานสุขภาพ โดยมีสวนสําคัญท่ีเกี่ยวของกับการควบคุมยาสูบ คือ
บทบาทหนา ทข่ี องพนกั งานเจา หนา ที่ ตามพระราชบัญญตั ิควบคุมผลิตภณั ฑย าสูบ พ.ศ. 2560 ดังน้ี

พนักงานเจา หนาทต่ี ามพระราชบัญญัตคิ วบคมุ ผลติ ภัณฑย าสบู พ.ศ. 2560 ในองคกรปกครองสวนทองถนิ่

พนักงานเจาหนาที่ หมายความวา ผูซ่ึงรัฐมนตรีวาการกระทรวงสาธารณสุขแตงต้ังใหปฏิบัติการตาม
พระราชบญั ญตั คิ วบคุมผลติ ภัณฑย าสูบ พ.ศ. 2560

การแตงต้ังพนักงานเจาหนาที่ ใหรัฐมนตรีวาการกระทรวงสาธารณสุขมีอํานาจแตงตั้งพนักงานเจาหนาท่ี
เพอ่ื ปฏิบตั กิ ารตามพระราชบญั ญตั ิควบคมุ ผลติ ภณั ฑยาสบู พ.ศ. 2560 โดยออกเปนประกาศกระทรวง

การเขา สูต ําแหนง พนกั งานเจาหนา ท่ี เพ่อื ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตคิ วบคมุ ผลติ ภัณฑย าสบู พ.ศ. 2560
ในองคกรปกครองสวนทองถิ่น ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง แตงต้ังพนักงานเจาหนาที่ เพื่อปฏิบัติตาม
พระราชบัญญตั คิ วบคุมผลิตภณั ฑยาสูบ พ.ศ. 2560 แบง ออกเปน 2 ลักษณะ คอื

ลกั ษณะท่ี 1 เปนโดยตาํ แหนง หมายถึง ใหเจาหนาทส่ี งั กัดองคก ารบริหารสว นจงั หวัด เทศบาล องคก ารบรหิ าร
สวนตําบล หรือเมืองพัทยา ซึ่งดํารงตําแหนงตอไปน้ี เปนพนักงานเจาหนาที่เพ่ือปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติควบคุม
ผลิตภัณฑยาสูบ พ.ศ. 2560 เฉพาะในเขตทองที่ท่ีมีอํานาจหนาที่ดูแลและรับผิดชอบในการปฏิบัติราชการ
(ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เร่ือง แตง ตั้งพนักงานเจา หนาท่ฯี ขอท่ี 6 ลงวันที่ 30 มนี าคม พ.ศ. 2561)

1) นายกองคการบริหารสวนจงั หวดั
2) ปลัดองคก ารบริหารสวนจังหวดั
3) นายกเทศมนตรี
4) ปลดั เทศบาล
5) ผอู ํานวยการกองหรือสํานกั การสาธารณสุขและสิ่งแวดลอ ม
6) ผูอํานวยการกองหรือสํานกั การศกึ ษา
7) ผูอํานวยการกองหรอื สํานกั สวสั ดกิ ารสงั คม
8) ผอู ํานวยการกองหรอื สาํ นักการแพทย
9) ผอู ํานวยการสถานศกึ ษาในสงั กัดเทศบาล
10) นายกองคก ารบริหารสว นตําบล
11) ปลดั องคการบริหารสว นตาํ บล
12) นายกเมอื งพทั ยา
13) ปลัดเมอื งพทั ยา
14) ผอู ํานวยการสํานกั การสาธารณสุข เมอื งพทั ยา
15) ผอู ํานวยการสาํ นักส่งิ แวดลอม เมืองพทั ยา

คมู อื การดําเนนิ งานควบคุมยาสูบสําหรับองคก รปกครองสวนทองถน่ิ 23

ลักษณะท่ี 2 เปนโดยไดรับมอบหมาย หมายถึง เจาหนาท่ีท่ีมีความรูความสามารถ และรับผิดชอบงาน
ดานการควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ และงานดานการคุมครองสุขภาพของผูไมสูบบุหรี่ สังกัดองคการบริหารสวนจังหวัด
เทศบาล องคการบริหารสวนตําบล หรือเมืองพัทยาท่ีไดรับมอบหมายเปนหนังสือจากผูบังคับบัญชาใหเปนพนักงาน
เจาหนาท่ีเพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ พ.ศ. 2560 (ประกาศกระทรวงสาธารณสุข
เรอ่ื ง แตงตง้ั พนกั งานเจา หนาทฯ่ี ขอ ที่ 6 และขอที่ 8)

1) รองนายกองคก ารบริหารสวนจังหวดั ท่นี ายกองคก ารบรหิ ารสวนจังหวดั มอบหมาย
2) รองปลดั องคก ารบริหารสวนจงั หวัด ทป่ี ลัดองคการบรหิ ารสว นจงั หวัดมอบหมาย
3) ขา ราชการองคการบริหารสวนจังหวัด ซง่ึ ปฏบิ ตั ิงานในหนวยงานสงั กัดองคก ารบริหารสวนจังหวัด
ทน่ี ายกองคก ารบรหิ ารสวนจังหวดั หรอื ปลัดองคก ารบรหิ ารสว นจงั หวัดมอบหมาย แลว แตกรณี
4) รองนายกเทศมนตรที น่ี ายกเทศมนตรมี อบหมาย
5) รองปลัดเทศบาลทป่ี ลัดเทศบาลมอบหมาย
6) พนักงานเทศบาล ซึ่งปฏิบัตงิ านในหนว ยงานสงั กดั เทศบาล ท่นี ายกเทศมนตรี ปลดั เทศบาล หรือ
ผอู ํานวยการกองหรอื สาํ นักมอบหมาย แลว แตกรณี
7) รองนายกองคก ารบรหิ ารสว นตาํ บล ทน่ี ายกองคการบรหิ ารสวนตําบลมอบหมาย
8) รองปลัดองคการบรหิ ารสว นตําบล ทป่ี ลัดองคการบริหารสว นตําบลมอบหมาย
9) พนักงานสวนตําบล ซง่ึ ปฏบิ ัตงิ านในองคก ารบริหารสวนตําบล ท่นี ายกองคการบริหารสวนตําบล
หรอื ปลัดองคก ารบรหิ ารสวนตาํ บลมอบหมาย แลว แตกรณี
10) รองนายกเมืองพทั ยา ท่นี ายกเมอื งพทั ยามอบหมาย
11) รองปลัดเมืองพัทยา ท่ปี ลดั เมืองพทั ยามอบหมาย
12) พนักงานเมอื งพทั ยา ซง่ึ ปฏิบตั งิ านในเมอื งพัทยา ทน่ี ายกเมอื งพัทยา ปลัดเมอื งพัทยา ผูอ าํ นวยการสาํ นกั
การสาธารณสขุ หรือผอู ํานวยการสํานกั สง่ิ แวดลอมมอบหมาย แลว แตก รณี

การปฏบิ ตั ิหนาทตี่ ามพระราชบัญญตั คิ วบคมุ ผลติ ภณั ฑยาสบู พ.ศ. 2560
ใหพนักงานเจาหนาที่แสดงบัตรประจําตัวพนักงานเจาหนาที่ตอบุคคลท่ีเกี่ยวของ ซึ่งบัตรประจําตัวพนักงาน
เจาหนาที่ ใหเปนไปตามแบบที่รัฐมนตรีวาการกระทรวงสาธารณสุขประกาศกําหนด ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข
เร่ือง กําหนดแบบบัตรประจําตัวพนักงานเจาหนาท่ีตามพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ พ.ศ. 2560 ซ่ึงข้ันตอน
ขอออกบตั รประจาํ ตวั พนกั งานเจา หนา ทต่ี ามพระราชบญั ญตั คิ วบคมุ ผลติ ภณั ฑย าสบู พ.ศ. 2560 ใหด าํ เนนิ การตามแนวทาง
การย่นื คาํ ขอ และการออกบตั รประจําตัวพนกั งานเจา หนาทต่ี ามพระราชบัญญัติควบคมุ ผลติ ภัณฑย าสบู พ.ศ. 2560

24 คมู ือการดาํ เนนิ งานควบคุมยาสบู สาํ หรับองคก รปกครองสว นทองถน่ิ

อาํ นาจของพนกั งานเจาหนา ท่ตี ามพระราชบัญญตั ิควบคุมผลติ ภณั ฑย าสบู พ.ศ. 2560

แบงออกเปน 2 สว น ดงั น้ี

สว นท่ี 1 : การควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ
อาศยั อํานาจตามความในมาตรา 47 ในการปฏบิ ตั หิ นา ท่ตี ามหมวด 4 (การควบคุมผลิตภณั ฑย าสบู ) ใหพนกั งาน
เจา หนา ทมี่ อี ํานาจหนา ที่ ดงั ตอ ไปน้ี

1) เขาไปในสถานท่ีใดๆ ในระหวางเวลาพระอาทิตยข้ึนถึงพระอาทิตยตก หรือในระหวางเวลาทําการ
ของสถานท่ีน้ัน หรือเขาไปในยานพาหนะใดๆ เพื่อตรวจคนในกรณีท่ีมีเหตุอันควรสงสัยวามีการกระทําความผิด
ตามหมวด 4

2) นาํ ผลติ ภณั ฑยาสบู ในปริมาณเทา ทจ่ี าํ เปนไปเพอ่ื ตรวจสอบ
3) ยึดหรืออายัดผลิตภัณฑยาสูบหรือสิ่งอ่ืนใดทั้งหมดหรือบางสวนที่เกี่ยวของโดยตรงกับการผลิต
การนาํ เขา การขาย หรอื การดําเนนิ การทเ่ี ปนการกระทําความผิด ตามหมวด 4 เพอ่ื เปนหลักฐานในการดาํ เนนิ คดี
4) มีหนังสือสอบถามหรือมีหนังสือเรียกบุคคลใดมาใหถอยคํา หรือใหสงคําช้ีแจง เอกสาร ขอมูล
หรอื วัตถใุ ดท่จี าํ เปน เพ่อื ประกอบการพิจารณาของพนักงานเจาหนาทห่ี รอื เพอ่ื การดําเนินคดี
5) ถา ยภาพนง่ิ ภาพเคลือ่ นไหว บนั ทึกเสยี ง หรือเกบ็ รวบรวมวัตถุอ่นื ใด เพอ่ื เปนพยานหลกั ฐาน

สว นที่ 2 : การคุม ครองสุขภาพของผูไ มส ูบบุหร่ี
อาศยั อาํ นาจตามความในมาตรา 48 ในการปฏบิ ตั ิหนาทต่ี ามหมวด 5 (การคมุ ครองสขุ ภาพของผูไมส บู บหุ ร่)ี
ใหพ นกั งานเจา หนาท่ีมีอํานาจหนาที่ ดังตอ ไปน้ี
1) เขาไปในสถานท่ีสาธารณะหรือสถานท่ีทํางาน ในระหวางเวลาพระอาทิตยขึ้นถึงพระอาทิตยตก
หรือในเวลาทําการของสถานทน่ี น้ั เพ่อื ตรวจสอบใหเ ปน ไปตามหมวด 5
2) เรียกใหห ยุดหรือเขา ไปในยานพาหนะ เพอ่ื ตรวจสอบใหเ ปนไปตามหมวด 5 ในกรณีท่มี ีเหตอุ นั ควรสงสยั
วามกี ารกระทําความผดิ
3) มีหนังสือสอบถามหรือมีหนังสือเรียกบุคคลใดมาใหถอยคํา หรือใหสงคําชี้แจง เอกสาร ขอมูล หรือ
วตั ถใุ ดท่จี ําเปน เพ่อื ประกอบการพิจารณาของพนกั งานเจาหนาทห่ี รอื เพอ่ื การดาํ เนนิ คดี
4) เรียกขอดูบัตรประจําตัวประชาชน หรือเอกสารอื่นใด ซ่ึงระบุชื่อ ที่อยู และปรากฏรูปถายของผูถือบัตร
เพ่อื บนั ทกึ ขอมูล ในกรณีทม่ี กี ารกระทําความผิดหรอื กรณที ่มี ีหลกั ฐานตามสมควรวามกี ารกระทาํ ความผดิ ตามหมวด 5
5) ถา ยภาพน่งิ ภาพเคลือ่ นไหว บันทึกเสยี ง หรอื เก็บรวบรวมวัตถอุ ่นื ใด เพอ่ื เปนพยานหลักฐาน
6) ออกคําส่ังเปนหนังสือเพ่ือใหชําระเงินคาปรับตามท่ีเปรียบเทียบในกรณีท่ีมีการกระทําความผิด
ตามหมวด 5 ทัง้ น้ี หลกั เกณฑ วิธีการ และเงอื่ นไขการออกคําสงั่ และแบบของหนงั สือดังกลา ว ใหเ ปนไปตามท่รี ฐั มนตรี
ประกาศกําหนด โดยคําแนะนาํ ของคณะกรรมการควบคมุ ผลิตภณั ฑย าสบู แหงชาติ

คูมอื การดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสูบสาํ หรับองคกรปกครองสวนทองถนิ่ 25

26 คมู อื การดาํ เนนิ งานควบคุมยาสูบสาํ หรบั องคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ

ตามท่ีกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข โดยกองงานคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ ไดประสาน
ความรวมมือกับกระทรวงมหาดไทย กรมสงเสริมการปกครองทองถิ่น องคกรปกครองสวนทองถิ่น รวมถึงภาคีเครือขาย
ท่ีเกี่ยวของ ในการดําเนินการควบคุมการบริโภคยาสูบในองคกรปกครองสวนทองถ่ิน ตั้งแตป พ.ศ. 2560 เปนตนมา
ท้ังน้ี เพื่อใหเกิดการขับเคลื่อน และบูรณาการการดําเนินงานควบคุมยาสูบในทุกภาคสวนแบบองครวม มีสวนรวม
และเปน ไปในทศิ ทางเดียวกนั ซง่ึ มมี าตรการและแนวทางในการดาํ เนนิ งาน ดงั น้ี

มาตรการท่ี 1 นโยบาย กลไกและการบรหิ ารจัดการ เพอ่ื การควบคุมยาสูบ
มกี ารกําหนดแนวทางการดาํ เนนิ การ ดงั น้ี

1.1 มกี ารประกาศนโยบายเพื่อการควบคุมยาสบู และส่อื สารใหท ราบอยางทว่ั ถึง
1.2 มีการแตงต้ังคณะกรรมการ/คณะทํางาน/ผูรับผิดชอบการดําเนินงานควบคุมยาสูบภายในหนวยงาน
และในพนื้ ท่ีที่ อปท.รบั ผิดชอบเพอื่ การขบั เคลอื่ นการดําเนินการในภาพรวม
1.3 กําหนดประเด็น หรือมีการบูรณาการการควบคุมยาสูบ กับภาระงานประจําหรือกิจกรรมท่ีเกี่ยวของ
ในแผนปฏิบตั งิ านของ อปท.
1.4 มีการสาํ รวจ/จัดทําระบบขอ มลู และบริหารจดั การขอมลู เกย่ี วกบั การควบคุมยาสูบ
1.5 ตดิ ตามประเมินผล/สรุป/วเิ คราะหผลการดาํ เนินการ เพ่อื การแกไ ขปญหา และพัฒนาการดาํ เนนิ งาน

คมู อื การดําเนินงานควบคุมยาสบู สําหรบั องคกรปกครองสว นทองถน่ิ 27

ขน้ั ตอนการดาํ เนนิ งาน

¢³–¤ƒ³¤˜¶Æ

öîĊ ē÷ïć÷ĔîÖćøÙüïÙčöÖćøïøēĉ õÙ÷ćÿĎï úÜîćöēé÷ñĎïš øĉĀćø
đðîŨ úć÷úĆÖþèĂŤ ĆÖþø

ĀîÜĆ ÿĂČ øćßÖćø

ĒêÜŠ êÜĆĚ ÙèąÖøøöÖćø ÙèąìĈÜćî ðøąÖćýîē÷ïć÷Ēúą Öćøðøąßöč êćŠ Üė
ñøĎš ïĆ ñĉéßĂïÖćøéĈđîîĉ Üćî ÿęĂČ ÿćøĔĀìš øćïĂ÷ćŠ ÜìüĆę ëċÜ Social media

ĂČîę ė

ÝéĆ ìĈĒñîðäĉïêĆ Üĉ ćîÙüïÙöč ÷ćÿïĎ ïøĀĉ ćøÝéĆ Öćø×Ăš öúĎ êĉéêćöðøąđöĉîñú
üĉđÙøćąĀŤñúÖćøéĈđîîĉ Üćî
ÝĆéìĈēÙøÜÖćø ÖÝĉ Öøøö
ÿĈøüÝ×Ăš öĎú÷ćÿĎï üĉđÙøćąĀŤ øüïøüö×Ăš öúĎ ìĊęđÖęĊ÷ü×Ăš Ü
ïøĎ èćÖćøĔîÜćîðøąÝĈ ÝĈîüîñĎšÿïĎ
ÖÝĉ ÖøøöìęĊđÖę÷Ċ üךĂÜ
ÝĈîüîñšĎêĂš ÜÖćøđúĉÖÿĎïïĀč øęĊ

ĂęČîė

28 คมู อื การดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสูบสาํ หรับองคก รปกครองสวนทองถน่ิ

ตัวอยา งแนวทางการดําเนินการสาํ คญั
1.1 มกี ารประกาศนโยบายเพือ่ ดําเนินงานควบคุมยาสูบ และส่อื สารใหท ราบอยา งทว่ั ถงึ

ตัวอยางนโยบาย

นโยบายองคกรปกครองสวนทองถ่ินปลอดบุหรี่ (อบจ./ เทศบาลนคร/เทศบาลเมอื ง/เทศบาลตาํ บล/อบต.)
ช่อื ..องคก รปกครองสวนทอ งถิ่น..

1) (...ชอ่ื องคกรปกครองสวนทอ งถ่นิ ..) เปนสถานทเ่ี ขตปลอดบหุ ร่แี ละปฏบิ ตั ิตามพระราชบัญญัติ
ควบคุมผลติ ภณั ฑย าสบู พ.ศ. 2560 และอนุบัญญัตทิ เ่ี กย่ี วของอยางเครงครดั

2) (...ชอ่ื องคก รปกครองสวนทอ งถิ่น..) เปนเขตปลอดบหุ ร่ีตามที่กฎหมายกําหนด ท้งั ในและนอก
เวลาราชการ รวมถึงการเขา มาใชสถานท่ขี องบคุ คลภายนอก

3) (...ช่ือองคกรปกครองสวนทองถิ่น..) ดาํ เนนิ การจัด/ปรบั ปรุงสภาพแวดลอ มไมใ หเ อ้อื ตอการสูบบหุ ร่ี
4) (...ช่อื องคก รปกครองสวนทอ งถน่ิ ..) สนบั สนนุ การพิจารณารับบคุ ลากรท่ไี มส ูบบุหรเ่ี ขา มาทํางาน

ในองคกรปกครองสวนทอ งถน่ิ เปน อนั ดบั แรก
5) (...ช่อื องคก รปกครองสว นทองถน่ิ ..) มีกระบวนการชวยเหลอื บคุ ลากรในการลด ละ เลกิ บหุ ร่ี
6) (...ชอ่ื องคกรปกครองสว นทองถน่ิ ..) สนับสนุนการสรางความรว มมือกับหนวยงานราชการ

และชมุ ชนในการสรา งคา นยิ มไมส ูบบหุ ร่ี

ประกาศ ณ วนั ท่.ี .... เดอื น.............. พ.ศ................

................................................................
()

1.2 มีการแตงตั้งคณะกรรมการ/คณะทํางาน/ผูรับผิดชอบการดําเนินงานควบคุมยาสูบภายในหนวยงาน
และในพื้นทที่ ่ี อปท.รบั ผิดชอบเพ่ือการขับเคลอื่ นการดาํ เนินการในภาพรวม

1.2.1 มีการแตงตั้งคณะกรรมการ/คณะทํางาน/ผูรับผิดชอบดําเนินงานควบคุมยาสูบในหนวยงาน อปท.
ประกอบดว ย ผบู รหิ าร และเจาหนาท่ี อปท.ทเ่ี กย่ี วของ

ตัวอยา งคาํ ส่ังคณะทาํ งาน

คําสง่ั หนวยงาน (อบจ./ เทศบาลนคร/เทศบาลเมอื ง/เทศบาลตาํ บล/อบต.)
ท่ี .........../.............

เรอื่ ง แตงตง้ั คณะทํางานเพือ่ ดําเนนิ งานควบคมุ ยาสูบในหนวยงาน
(อบจ./ เทศบาลนคร/เทศบาลเมือง/เทศบาลตําบล/อบต.)
------------------------------------------------------------

ตามท่กี รมสง เสรมิ การปกครองทอ งถ่นิ ขอความรว มมือองคก รปกครองสวนทอ งถ่นิ ดําเนนิ การจัดการและดูแล
ใหสถานท่ีทํางาน/อาคารส่ิงปลูกสรางของหนวยงาน รวมถึงหนวยงานในสังกัดเปนเขตปลอดบุหร่ี ตามพระราชบัญญัติ
ควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ พ.ศ. 2560 และอนุบัญญัติท่ีเกี่ยวของ ประกอบกับกระทรวงมหาดไทย โดยกรมสงเสริม
การปกครองทองถ่ิน ไดมีแผนรวมดําเนินการขับเคลื่อนยุทธศาสตรการควบคุมยาสูบแหงชาติ ฉบับที่สอง
พ.ศ. 2559 – 2562 ยุทธศาสตรท่ี 5 ทําส่ิงแวดลอมใหปลอดควันบุหร่ี โดยแผนดังกลาว ไดมีมติเห็นชอบ
จากคณะรัฐมนตรี เม่อื วันที่ 18 เมษายน 2559 เพอื่ ใหห นว ยงานทเี่ ก่ียวของดําเนนิ การ นนั้

คูม ือการดาํ เนินงานควบคมุ ยาสูบสําหรบั องคก รปกครองสว นทองถนิ่ 29

เพ่ือใหการดําเนินงานควบคุมยาสูบใหมีความครอบคลุม ตามพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ

พ.ศ. 2560 จงึ ขอแตง ตงั้ คณะทาํ งานเพอ่ื ดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสบู ในหนว ยงาน (อบจ./ เทศบาลนคร/เทศบาลเมอื ง/เทศบาล

ตาํ บล/อบต.) ดงั น้ี

1. นายกองคก รปกครองสว นทอ งถนิ่ ประธาน

2. รองนายกองคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ รองประธาน

3. รองนายกองคก รปกครองสวนทองถ่นิ รองประธาน

4. ปลัดองคกรปกครองสว นทอ งถ่นิ คณะทาํ งาน

5. รองปลัดองคก รปกครองสวนทองถ่นิ คณะทาํ งาน

6. ผอู าํ นวยการกอง............................. คณะทาํ งาน

7. ผูอํานวยการกอง............................. คณะทํางาน

8. ผูอํานวยการกอง............................. คณะทํางาน

9. ผอู ํานวยการกอง............................. คณะทาํ งาน

10. ผูอาํ นวยการกอง............................. คณะทํางาน

11. ผอู ํานวยการกอง............................. คณะทาํ งาน/เลขานุการ

12. ........................................................ คณะทํางาน และผชู ว ยเลขานกุ าร

โดยมีหนา ท่แี ละอํานาจ ดงั น้ี
1) ศึกษารายละเอยี ดพระราชบัญญตั ิควบคุมผลติ ภัณฑย าสูบ พ.ศ. 2560 และอนุบัญญตั ทิ เ่ี กย่ี วขอ ง
2) กําหนดนโยบายองคก รปกครองสวนทอ งถ่นิ ปลอดบหุ รี่
3) จัดประชมุ /อบรม ใหความรเู ก่ยี วโทษ พษิ ภยั ของบุหร่ี และสรางการมสี ว นรวมในการดําเนนิ งานควบคมุ
ยาสบู ของหนว ยงาน กบั ทุกภาคสวนท่เี กย่ี วของ
4) จัดอาคารสถานทีภ่ ายในองคก รปกครองสวนทองถิ่นเปนเขตปลอดบุหรต่ี ามกฎหมาย และมีการแสดง
เคร่อื งหมายปลอดบหุ รี่ และเขตสบู บหุ รใ่ี หถ ูกตองตามกฎหมาย
5) ปฏบิ ตั ิหนาทอ่ี น่ื ๆ ตามทไ่ี ดรบั หมาย

1.2.2 มกี ารแตง ตง้ั คณะทาํ งาน/ผลกั ดนั /ขบั เคลอ่ื นเพอื่ เขา สกู ารแตง ตงั้ คณะกรรมการดาํ เนนิ งานควบคมุ
ยาสูบในพนื้ ที่ท่ี อปท. รบั ผดิ ชอบ ข้ึนอยกู บั บรบิ ทของพ้นื ที่ ประกอบดวย

1.3.1 ผบู รหิ าร และเจา หนาท่ี อปท.ท่เี กย่ี วขอ ง
1.3.2 องคกรภาครัฐ/เอกชน ท่ีเก่ยี วของในพน้ื ท่ี เชน สถานศกึ ษา สนง.พม.จว. สสจ. สสอ.

สถานบริการสขุ ภาพทุกระดบั ตาํ รวจ อสม. เปนตน
1.3.3 ภาคเี ครอื ขายในพน้ื ท่ี เชน กาํ นัน ผูใหญบ า น แกนนาํ ชุมชน แกนนาํ เยาวชน เปน ตน

30 คมู อื การดําเนินงานควบคมุ ยาสบู สาํ หรบั องคก รปกครองสว นทองถน่ิ

ตวั อยา งคําส่งั

คาํ สง่ั หนว ยงาน (อบจ./ เทศบาล/เทศบาลตําบล/อบต.)
ท่ี .........../.............

เรอ่ื ง แตงต้งั คณะกรรมการ/คณะทํางานเพื่อดาํ เนนิ งานควบคุมยาสบู
ในพ้นื ท่กี าํ กับดแู ลของหนวยงาน (อบจ./ เทศบาล/เทศบาลตําบล/อบต.)

------------------------------------------------------------

ตามทก่ี รมสง เสริมการปกครองทองถ่นิ ขอความรว มมอื องคกรปกครองสว นทองถน่ิ ดาํ เนนิ การจัดการและดูแล

ใหสถานท่ีทํางาน/อาคารส่ิงปลูกสรางของหนวยงาน รวมถึงหนวยงานในสังกัดเปนเขตปลอดบุหร่ี ตามพระราชบัญญัติ

ควบคุมผลิตภัณฑยาสูบ พ.ศ. 2560 และอนุบัญญัติท่ีเกี่ยวของ ประกอบกับกระทรวงมหาดไทย โดยกรมสงเสริม

การปกครองทองถ่ิน ไดมีแผนรวมดําเนินการขับเคลื่อนยุทธศาสตรการควบคุมยาสูบแหงชาติ ฉบับที่สอง

พ.ศ. 2559 – 2562 ยุทธศาสตรท่ี 5 ทําส่ิงแวดลอมใหปลอดควันบุหร่ี โดยแผนดังกลาว ไดมีมติเห็นชอบ

จากคณะรัฐมนตรี เม่อื วันที่ 18 เมษายน 2559 เพอ่ื ใหหนว ยงานท่เี กย่ี วของดาํ เนนิ การ น้นั

เพอื่ ใหด าํ เนนิ งานควบคมุ ยาสบู ใหม คี วามครอบคลมุ ตามพระราชบญั ญตั คิ วบคมุ ผลติ ภณั ฑย าสบู พ.ศ. 2560

จึงขอแตงตั้งคณะกรรมการ/คณะทํางานเพื่อดําเนินงานควบคุมยาสูบในในพ้ืนที่กํากับดูแลของหนวยงาน

(อบจ./ เทศบาล/เทศบาลตาํ บล/อบต.) ดงั น้ี

1. นายกองคก รปกครองสว นทอ งถิ่น ประธาน

2. รองนายกองคก รปกครองสวนทอ งถิ่น รองประธาน

3. ผอู ํานวยการสถานศึกษา กรรมการ/คณะทาํ งาน

4. คณะกรรมการสถานศึกษา กรรมการ/คณะทาํ งาน

5. ผอู ํานวยการสถานบรกิ ารสาธารณสุข กรรมการ/คณะทาํ งาน

6. ประธานอาสาสมัครสาธารณสุข กรรมการ/คณะทาํ งาน

7. ผบู งั คับการตาํ รวจภธู ร กรรมการ/คณะทาํ งาน

8. ส่อื มวลชนทอ งถน่ิ กรรมการ/คณะทาํ งาน

9. ประธานชมรมผสู ูงอายุ กรรมการ/คณะทํางาน

10. กํานนั กรรมการ/คณะทาํ งาน

11. ผใู หญบ า นหมทู ่.ี ............... กรรมการ/คณะทํางาน

12. สมาชกิ สภาองคกรปกครองสว นทองถน่ิ กรรมการ/คณะทํางาน

13. สมาชิกสภาองคกรปกครองสวนทองถ่นิ กรรมการ/คณะทํางาน

14. เจา คณะตําบล กรรมการ/คณะทํางาน

15. ผอู ํานวยการกอง................................. กรรมการ/คณะทํางาน และเลขานกุ าร

16. ............................................................ กรรมการ/คณะทาํ งาน และผูช ว ยเลขานกุ าร

โดยมีหนา ทแ่ี ละอํานาจ ดังน้ี
1) กําหนดใหส ถานทีส่ าธารณะในเขตรับผิดชอบขององคก รปกครองสวนทองถ่นิ เปน เขตปลอดบหุ รี่
ตามท่กี ฎหมายกําหนด
2) จัดแสดงเครือ่ งหมายเขตปลอดบหุ รใ่ี นสถานท่สี าธารณะในเขตรับผิดชอบขององคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ
3) กาํ หนดมาตรการ ควบคุมกาํ กบั เฝา ระวงั หา มมใิ หผ ใู ดสูบบหุ รใ่ี นเขตปลอดบหุ รี่
4) ปฏิบตั หิ นาท่อี ่นื ๆ ตามทไ่ี ดร ับมอบหมาย

คูม อื การดําเนนิ งานควบคมุ ยาสูบสําหรบั องคก รปกครองสว นทอ งถนิ่ 31

1.3 กําหนดประเด็นการควบคุมยาสูบ /มีการบูรณาการกับภาระงานประจํา หรือกิจกรรมท่ีเก่ียวของ
ในแผนปฏิบตั งิ านของ อปท.

ตวั อยา งกจิ กรรม การจัดทาํ แผนสขุ ภาพชมุ ชน โดยยดึ หลกั 3 อ 2 ส (อาหาร อารมณ ออกกาํ ลังกาย ไมด่มื สุรา
และไมสูบบุหรี่), บูรณาการรวมกับโครงการพัฒนาทักษะชีวิตในเด็ก และเยาวชน, บูรณาการในกิจกรรมเสริมพลัง
ในกลุมแมบาน ชวนเชิญคนในครอบครัวลด ละ เลิกบุหร่ี, บูรณาการรวมกับงานอ่ืนๆ ไดแก การออกตรวจสุขาภิบาล
สถานประกอบการตอนกลางคนื เพ่อื ตอ ใบอนุญาตประจําป โดยสอดแทรกคําแนะนาํ เรือ่ งการจดั เขตปลอดบหุ ร่ี พรอมทงั้
มอบสือ่ ประชาสมั พนั ธ

ท่ีมา : เทศบาลนครขอนแกน จงั หวัดขอนแกน
1.4 มีการสาํ รวจ/จดั ทําระบบ/บรหิ ารจัดการขอมลู เกย่ี วกบั การควบคุมยาสูบ
ตัวอยา งกจิ กรรม สํารวจสถานการณก ารบรโิ ภคยาสูบในชมุ ชน เชน จาํ นวนรา นคา ทจ่ี ําหนา ยผลิตภัณฑย าสบู ,
จํานวนผูสูบบหุ ร,ี่ จาํ นวนผตู องการเลิกสบู โดยดาํ เนินการรวมกับโรงพยาบาลสง เสริมสขุ ภาพตาํ บล และ อสม. ในชมุ ชน

ที่มา : เทศบาลนครขอนแกน จงั หวดั ขอนแกน

32 คมู ือการดําเนินงานควบคุมยาสูบสาํ หรบั องคกรปกครองสวนทอ งถ่นิ

1.5 ตดิ ตามประเมนิ ผล/สรุป/วิเคราะหผลการดําเนนิ การ เพอ่ื แกไขปญ หาและพัฒนาการดําเนนิ งาน
1.5.1 มคี ณะกรรมการตดิ ตามประเมนิ ผล ประกอบดว ย นากยกองคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ , รองนายกองคก ร

ปกครองสวนทองถิ่น, ปลัดองคกรปกครองสวนทองถิ่น, ผูอํานวยการกองท่ีเกี่ยวของ, ผูอํานวยการสถานศึกษา,
ผอู ํานวยการสถานบรกิ ารสาธารณสุข, สื่อมวลชนทองถ่นิ และภาคเี ครือขา ยท่เี ก่ยี วขอ ง

1.5.2 การตดิ ตามประเมินผล 3 ระยะ ไดแก
ระยะท่ี 1 กอนดําเนินโครงการ/กิจกรรม เพ่ือประเมินความตองการหรือความจําเปน หรือเพื่อประเมิน
ศกั ยภาพตางๆ เพอ่ื ใชป ระกอบการกําหนดทิศทาง หรือ การวางแผน การกาํ หนดนโยบาย รวมถึงในการดําเนินโครงการ/
กิจกรรม และเปนขอ มลู เพอ่ื ใชใ นการเปรยี บเทยี บถึงผลสาํ เร็จของโครงการ/กิจกรรม รวมทง้ั ประเมนิ ความเหมาะสมและ
ความเปน ไปไดข องโครงการ/กจิ กรรม อาทิ การวดั ผลเชงิ ปรมิ าณตอ การจดั พน้ื ทเ่ี ขตสบู บหุ รใ่ี หส มั พนั ธก บั จาํ นวนผสู บู บหุ ร่ี
การกําหนดกลุมเปาหมายในการจัดกิจกรรมสงเสริมการลด ละ เลิกการสูบบุหรี่ภายในองคกร เพื่อวางแผนการจัดสรร
งบประมาณ การเฝาระวังการละเมิดกฎหมายควบคุมผลิตภัณฑย าสบู เปน ตน ดา นคุณภาพ เพอ่ื เปน ขอมูลเปรยี บเทียบ
อาทิ ฐานขอมูลพ้ืนฐานเก่ียวกับจํานวนผูสูบกอนเขารวมโครงการ พฤติกรรมที่ปรับเปลี่ยนไปในทางที่พึงประสงคมีผลตอ
ขอ มลู สขุ ภาพ เปนตน
ระยะท่ี 2 ขณะดําเนินโครงการ/กิจกรรม เพ่อื ประเมินความกา วหนาของโครงการ/กิจกรรม รวมท้ังปญ หา
อปุ สรรคในการดําเนนิ งาน เพ่อื แกไข ปรบั ปรุงการดาํ เนนิ งานโครงการ/กจิ กรรมใหส ําเร็จตามเปาหมาย
ระยะที่ 3 ส้ินสุดโครงการ/กิจกรรม สามารถประเมินผลเม่ือสิ้นสุดโครงการ/กิจกรรมทันที และประเมิน
เมือ่ สิ้นสุดไประยะหน่งึ เชน 3 เดือน 6 เดอื น 9 เดือน หรือ 1 ป เพื่อประเมนิ ผลความสําเร็จของการดาํ เนนิ โครงการ/
กจิ กรรม เพอื่ เปรยี บเทยี บเชงิ ปรมิ าณจาํ นวนกลมุ ผสู บู เชงิ พฤตกิ รรมทมี่ กี ารปรบั เปลยี่ นไปในทางทพ่ี งึ ประสงค เชงิ คณุ ภาพ
เพ่ือใหเ กิดโอกาสในการพัฒนาและการขยายผลไปยงั พนื้ ท่ีตางๆ อยา งทัว่ ถงึ
1.5.3 นาํ ขอ มลู /ปญหา-อปุ สรรค/ขอ เสนอแนะ มาวิเคราะหเพ่อื จัดทาํ เปนนโยบาย – มาตรการหาแนวทาง
แกไ ข/พัฒนาการดาํ เนนิ งาน/ขยายผลรวมกนั

ทีม่ า : เทศบาลนครขอนแกน จงั หวัดขอนแกน ที่มา : องคการบริหารสวนจังหวัดปตตานี จังหวัดปตตานี

คมู ือการดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสูบสําหรบั องคก รปกครองสวนทอ งถนิ่ 33

มาตรการท่ี 2 จัดใหสถานท่ีทํางาน และสถานท่ีในความรับผิดชอบเปนเขตปลอดบุหรี่ตามกฎหมาย
มีการบังคบั ใชกฎหมาย และเฝา ระวงั เพ่อื ควบคุมยาสบู

มีการกาํ หนดแนวทางการดําเนนิ การ ดงั น้ี
2.1 จัดใหส ถานทท่ี ํางาน และสถานทส่ี าธารณะท่รี ับผดิ ชอบเปนเขตปลอดบุหรี่ตามทก่ี ฎหมายกําหนด
2.2 เฝาระวงั ในพื้นทเี่ กย่ี วกบั สถานการณการบรโิ ภคยาสบู ผลติ ภณั ฑย าสบู รปู แบบใหม การเขา ถึงยาสบู

ชองทางตา งๆ เปน ตน โดยเฉพาะการเฝา ระวงั การละเมิดกฎหมาย
2.3 ตรวจเตอื นประชาสัมพันธก ารปฏิบัตติ ามกฎหมายเปนระยะๆ และดําเนินการ /รว มดําเนนิ การบงั คบั

ใชก ฎหมายควบคมุ ยาสูบอยางตอ เน่อื ง

ขน้ั ตอนการดาํ เนินงาน

¢³–¤ƒ³¤˜Æ ¶

ÝĆéÿëćîìđęĊ ðŨîđ×êðúĂéïčĀøêęĊ ćöÖãĀöć÷ ÖćøđòŜćøąüÜĆ ÿïĎ ĔîóîČĚ ìęĊ

ÖĈĀîéñšĎøïĆ ñĉéßĂï

Ăðì ÿëćîìęĊìĈÜćî ÿëćîìęĊ
ÿćíćøèąĔîÙüćöøïĆ ñéĉ ßĂï
êøüÝđêĂČ î đòćŜ øąüĆÜ éĈđîîĉ Öćø øüŠ ö
êĉéĒÿéÜđÙøĂČę ÜĀöć÷ĒÿéÜđ×êðúĂéïčĀøęĊ éĈđîîĉ ÖćøïÜĆ ÙïĆ Ĕßš
ðøąßćÿĆöóîĆ íŤĔĀšÙüćöøĎš
ĕöŠöĊĂčðÖøèŤ ÿÜĉę ĂĈîü÷ÙüćöÿąéüÖÿĈĀøĆïÿĎïïčĀøĊę ÖãĀöć÷ìĊđę Ö÷ęĊ ü×Ăš Ü ÖãĀöć÷ÖïĆ
ĀîüŠ ÷ÜćîìęĊ
ðøĆïðøčÜÿõćóĒüéúšĂöĕöĔŠ ĀšđĂĂĚČ êĂŠ ÖćøÿĎïïĀč øęĊ đòŜćøąüÜĆ ĕöŠĔĀöš ĊÖćøÿïĎ đÖĊę÷üךĂÜ
ïĀč øĔęĊ îđ×êðúĂéïĀč øęĊ
óîĆÖÜćîđÝćš Āîćš ìęĊ

ÝéĆ đ×êÿĎïïčĀøĊę đòćŜ øąüĆÜǰĒúąÝĆéìĈךĂöĎú
ñúêĉ õèĆ æŤ÷ćÿïĎ øðĎ Ēïï
êŠćÜėǰìÿęĊ ćöćøëđךćëÜċ ǰ

ÝĈĀîćŠ ÷ĔîóîČĚ ìĊę

มาตรการท่ี 2 จัดใหสถานที่ทํางาน และสถานที่สาธารณะท่ีรับผิดชอบเปนเขตปลอดบุหรี่ ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข
เรอื่ ง กาํ หนดประเภท หรอื ช่อื ของสถานที่สาธารณะ สถานทีท่ าํ งาน และยานพาหนะใหสวนหนึ่งสว นใด หรือท้งั หมดของสถานที่
และยานพาหนะ เปนเขตปลอดบุหร่ี หรือเขตสูบบุหร่ีในเขตปลอดบุหร่ี พ.ศ. 2561 และตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข
เรื่อง ลักษณะ และวิธีการในการแสดงเคร่ืองหมายเขตปลอดบุหร่ี และเคร่ืองหมายเขตสูบบุหรี่ พ.ศ. 2561 รวมท้ัง
ตามพระราชบัญญตั ิควบคุมผลิตภณั ฑย าสูบ พ.ศ. 2560 จึงจําเปนตอ งดําเนินการตามแนวทางท่กี าํ หนดใหครบทกุ ประเด็น

34 คมู อื การดาํ เนนิ งานควบคุมยาสูบสําหรบั องคกรปกครองสวนทอ งถิ่น

ตวั อยา งแนวทางการดําเนนิ การสําคญั
2.1 จดั ใหสถานท่ที ํางาน และสถานที่สาธารณะทีร่ บั ผดิ ชอบเปน เขตปลอดบหุ รต่ี ามท่กี ฎหมายกาํ หนด โดย

ตองมีการดําเนินการ ดงั น้ี
2.1.1 มีการติดแสดงเคร่อื งหมายเขตปลอดบุหรต่ี ามกฎหมาย
2.1.1.1 ติดแสดงเครือ่ งหมายใหมองเหน็ ชดั เจน ณ บรเิ วณทางเขา – ออกหลกั ของสถานทท่ี าํ งาน
และสถานท่ีสาธารณะ
2.1.1.2 ติดแสดงเครื่องหมายใหมองเห็นชัดเจน บริเวณพ้นื ท่นี อกอาคาร หรือสง่ิ ปลกู สรางของ
สถานท่สี าธารณะ และในจาํ นวนท่เี หมาะสม
2.1.1.3 ติดแสดงเครือ่ งหมายใหม องเห็นชัดเจน ณ ทางเขา หลกั ของอาคาร หรือสง่ิ ปลกู สรา งของ
สถานทส่ี าธารณะ
2.1.1.4 ตดิ แสดงเครื่องหมายใหม องเหน็ ชดั เจน ภายในอาคาร หรือส่งิ ปลกู สรางของ
สถานทส่ี าธารณะ และในจํานวนทเ่ี หมาะสม
2.1.2 ไมมอี ุปกรณ/ สง่ิ อํานวยความสะดวกในการสูบบุหร่ี เชน ท่เี ขย่ี บหุ ร่ี ถงั ทรายดับบหุ ร่ี ฯลฯ ณ บริเวณ

ที่กฎหมายกาํ หนดใหเปน เขตปลอดบหุ ร่ี
2.1.3 เฝา ระวงั ไมใ หม ีการสบู บหุ รใ่ี นบรเิ วณท่กี ฎหมายกําหนดใหเ ปนเขตปลอดบุหร่ี

2.2 ในกรณที ี่มกี ารจัดเขตสบู บหุ รบี่ รเิ วณพน้ื ทสี่ วนนอกอาคาร/สิ่งปลกู สราง ไดม กี ารดาํ เนนิ การใหถ กู ตอง
ตามสภาพ และลักษณะทก่ี ฎหมายกําหนด

2.2.1 มเี ครอ่ื งหมายติดแสดงไวใ หเห็นชดั เจนวาเปนเขตสบู บุหรี่
2.2.2 ไมอยูในบริเวณทางเขา - ออกของสถานที่ หรอื ในบริเวณทเ่ี ปดเผยเหน็ ไดช ัดเจน
2.2.3 แสดงส่อื รณรงคเ พอ่ื การลด ละ เลิกการบริโภคผลิตภัณฑยาสูบ

ท่มี า : องคการบริหารสวนจังหวดั ปต ตานี จงั หวดั ปตตานี

คมู ือการดําเนินงานควบคมุ ยาสูบสาํ หรบั องคก รปกครองสวนทองถน่ิ 35

2.3 เฝาระวังในพ้ืนที่เก่ียวกับสถานการณการบริโภคยาสูบ ผลิตภัณฑยาสูบรูปแบบใหม การเขาถึง
ยาสูบชอ งทางตา งๆ เปนตน โดยเฉพาะการเฝา ระวงั การละเมดิ กฎหมาย

2.3.1 การเฝาระวงั ภายใน อปท.
ตวั อยางกิจกรรม เฝาระวงั ไมใ หม ีการสบู บุหรใ่ี นบริเวณท่กี ฎหมายกาํ หนดใหเปน เขตปลอดบหุ รี่
2.3.2 การเฝาระวงั ภายนอก อปท.
ตวั อยา งกจิ กรรม ออกตรวจสถานทจี่ าํ หนา ยผลติ ภณั ฑย าสบู และประชาสมั พนั ธก ารปฏบิ ตั ติ ามกฎหมาย
รว มกบั การดําเนินการบังคบั ใชก ฎหมายควบคุมยาสบู อยางตอเนอ่ื ง

ท่ีมา : เทศบาลนครขอนแกน จังหวัดขอนแกน

2.4 ตรวจเตือนประชาสัมพันธการปฏิบัติตามกฎหมายเปนระยะๆ และดําเนินการ/รวมดําเนินการ
บงั คับใชก ฎหมายควบคมุ ยาสูบอยา งตอเน่อื ง

ตัวอยางกิจกรรม จัดกิจกรรมลงพื้นที่สรางความรวมมือกับรานคาในการปฏิบัติตามกฎหมายรวมกับ
โรงพยาบาลสง เสรมิ สขุ ภาพตาํ บล, การตรวจเตอื นประชาสมั พนั ธก ฎหมายควบคมุ ผลติ ภณั ฑย าสบู และเครอ่ื งดมื่ แอลกอฮอล
รว มกับสํานักงานปองกันควบคุมโรค สาํ นักงานสาธารณสุขจงั หวัด สาํ นักงานสาธารณสขุ อาํ เภอ ตาํ รวจ ผูนําชุมชน และ
อสม. (แบบฟอรมบันทกึ การตรวจ ภาคผนวก 9)

ทมี่ า : เทศบาลนครขอนแกน จงั หวดั ขอนแกน ท่ีมา : องคการบริหารสวนจังหวัดปตตานี จังหวัดปตตานี

36 คูมือการดําเนินงานควบคุมยาสบู สาํ หรับองคกรปกครองสว นทอ งถน่ิ

มาตรการท่ี 3 การจัดกิจกรรมเสริมสรางความรู ความเขาใจ และรณรงคประชาสัมพันธเพ่ือการควบคุม
ยาสูบ และการปฏบิ ตั ติ ามกฎหมาย

มกี ารกําหนดแนวทางการดาํ เนินการ ดงั น้ี
3.1 ใหขอมูลความรู และรณรงคประชาสัมพันธ ใหมีความตระหนักเก่ียวกับโทษพิษภัย/ผลกระทบ

ของยาสูบ การปฏบิ ัติตามกฎหมายไดอยางถกู ตอ งและสรา งคานยิ มการไมส บู บุหรีผ่ านชองทางสอื่ ตางๆ
3.2 พฒั นาศกั ยภาพบคุ ลากรภายใน อปท. และภาคีเครือขา ยท่เี กย่ี วขอ งในการดําเนินงานควบคุมยาสบู

ขั้นตอนการดําเนินงาน

¢³–¤ƒ³¤˜¶Æ

ÝéĆ ÖÝĉ ÖøøöĔĀך Ăš öĎúÙüćöøšĎĒúąøèøÜÙŤ óçĆ îćýÖĆ ÷õćóïčÙÙúćÖø

ÖÝĉ ÖøøöĔĀÙš üćöøšĎ ÖćøðøąßćÿĆöóîĆ íŤ õćÙĊđÙøĂČ ×Šć÷ ïčÙÙúõć÷ĔîǰĂðì

ðøąßöč Ăïøö ÿĆööîć đÿĊ÷Üêćöÿć÷ ÖĈîĆî ñĎĔš ĀâïŠ ćš î
îìĉ øøýÖćø üìĉ ÷čßöč ßî ÿëćîýÖċ þć
ĂČęîė ïĂøŤéðøąßćÿöĆ óîĆ íŤ
ÿČęĂöüúßîìšĂÜëîęĉ

ÖćøđéĉîøèøÜÙŤ ĂęČîė
ĂČîę ė

ตวั อยา งแนวทางการดําเนนิ การสาํ คญั
3.1 ใหข อ มลู ความรู และรณรงคป ระชาสมั พนั ธ ใหม คี วามตระหนกั เกย่ี วกบั โทษพษิ ภยั /ผลกระทบของยาสบู

การปฏบิ ตั ิตามกฎหมายไดอยา งถูกตองและสรา งคา นิยมการไมสบู บหุ รผ่ี า นชองทางส่อื ตา งๆ
ตัวอยางกิจกรรม จัดอบรมใหความรูเก่ียวกับโทษพิษภัย/ผลกระทบของยาสูบกับบุคลากรใน อปท.,

กิจกรรมรณรงค ประชาสัมพันธใหรานคาในพื้นที่รับทราบถึงกฎหมายท่ีเก่ียวของ, กิจกรรมรณรงค ประชาสัมพันธ
เชิญชวนใหบริษัทขนสง ตลาด สถานศึกษาและสถานที่สาธารณะอ่ืนๆ ดําเนินการจัดสถานที่ใหเปนเขตปลอดบุหรี่
ตามกฎหมาย, การประชาสมั พนั ธใ หค วามรเู กย่ี วกบั กฎหมายและโทษพษิ ภยั ของยาสบู ตามชอ งทางตา งๆ เพอ่ื ใหป ระชาชน
ไดร บั ทราบขอมูล และอ่นื ๆ

คมู อื การดําเนินงานควบคุมยาสูบสาํ หรบั องคกรปกครองสว นทองถ่นิ 37

ท่ีมา : เทศบาลนครขอนแกน จงั หวดั ขอนแกน
3.2 พฒั นาศกั ยภาพบุคลากร อปท. และภาคีเครือขายทเ่ี กย่ี วขอ งในการดาํ เนินงานควบคุมยาสบู

3.2.1 การพัฒนาศกั ยภาพบคุ ลากร อปท.
ตวั อยา งกจิ กรรม การพฒั นา/เสรมิ สรา งความรคู วามเขา ใจเกยี่ วกบั พ.ร.บ.ควบคมุ ผลติ ภณั ฑย าสบู พ.ศ. 2560
ใหก บั พนกั งานเจา หนา ทต่ี ามกฎหมาย และบคุ ลากรในหนว ยงาน และกจิ กรรมสง เสรมิ ความรเู กย่ี วกบั โทษพษิ ภยั ของบหุ ร่ี
ใหก ับบคุ ลากรของหนว ยงาน
3.2.2 การพัฒนาศักยภาพของภาคีเครอื ขา ย
ตัวอยางกิจกรรม การสรางความรู ความเขาใจเก่ียวกับโทษ พิษภัยใหกับ อสม./ประชาชนในชุมชน,
กิจกรรมแลกเปลีย่ นความรู เรอ่ื งโทษพษิ ภยั ของบุหรใ่ี หกับผูนาํ ชมุ ชน เพ่อื ใหส ามารถนําความรไู ปถายทอด, การจดั อบรม
เรอ่ื ง โทษพษิ ภยั ของบุหร่ี ใหนกั เรยี นมคี วามรคู วามเขาใจ และอ่นื ๆ

ทมี่ า : เทศบาลเมอื งแมฮอ งสอน จงั หวดั แมฮอ งสอน

38 คมู อื การดําเนินงานควบคมุ ยาสบู สําหรับองคก รปกครองสวนทองถ่นิ

มาตรการที่ 4 การดําเนนิ การ/บรู ณาการการดําเนนิ งานรวมกบั ภาคีเครอื ขาย เพ่ือการควบคมุ ยาสบู
มีการกาํ หนดแนวทางการดาํ เนินการ ดังน้ี

4.1 จดั ทําแผนการดาํ เนินงานฯ แบบมีสวนรวมกบั หนว ยงาน/ภาคีเครอื ขายท่เี ก่ยี วขอ ง พรอ มมกี ารแบง/
กําหนดบทบาทหนาที่ตามภารกิจของหนวยงาน เพ่ือใหเกิดการดําเนินงานแบบบูรณาการทั้งในภาพขององคกรและ
รายบคุ คล

4.2 มีการประสาน/บูรณาการการดําเนินกิจกรรมตางๆ เพ่ือการควบคุมยาสูบแบบมีสวนรวมกับ
ภาคเี ครือขา ยในพน้ื ที่

ขั้นตอนการดําเนินงาน

¢³–¤ƒ³¤˜¶Æ

ÝĆéìĈĒñîÖćøéĈđîĉîÜćî ÖćøöĊÿŠüîøüŠ ö ĀîŠü÷ÜćîìęĊđÖĊę÷ü×Ăš Ü
ðøąßöč ÙèąìĈÜćî ñøšĎ ĆïñĉéßĂï õćÙĊđÙøĂČ ×ćŠ ÷
ÖĈĀîéïìïćìĀîćš ìęĊêćöõćøÖÝĉ ĔÙø
ìĈĂąĕø Ăÿö
éĈđîĉîÖćøêćöĒñî ìęĊĕĀî ÿëćîïøĉÖćøÿćíćøèÿ×č
êéĉ êćöðøąđöĉîñú đöĂęČ ĕĀøŠ
Ă÷ćŠ Üĕø êĈøüÝ
ÿĂČę öüúßîìĂš Üëęĉî
ÖĈîĆî ñšĎĔĀâŠïćš î

ĂîęČ ė

ตัวอยางแนวทางการดาํ เนินการสําคญั
4.1 จดั ทาํ แผนการดาํ เนนิ งานฯ แบบมีสวนรวมกับหนวยงาน /ภาคเี ครอื ขายทเี่ ก่ยี วขอ ง พรอมมกี ารแบง/

กําหนดบทบาทหนาที่ตามภารกิจของหนวยงาน เพ่ือใหเกิดการดําเนินงานแบบบูรณาการ ทั้งในภาพขององคกร
และตัวบุคคล อาทิ การประชาคมหมูบานในเขตรับผิดชอบท้ังหมด หรือประชาคมตําบล เพ่ือรวบรวมขอมูลปญหา
ความตองการของประชาชนที่ตองการแกไขปญหา จัดลําดับความสําคัญของปญหา จัดทํา (ราง) แผนงานประจําป,
(รา ง) แผนพัฒนา 4 ป เสนอผูบ รหิ ารพจิ ารณาอนุมตั ิ (รา ง) แผนงานประจําป, (รา ง) แผนพฒั นา 4 ป และอื่นๆ

คมู อื การดําเนนิ งานควบคมุ ยาสูบสาํ หรบั องคก รปกครองสว นทองถน่ิ 39

ตัวอยางกจิ กรรม

40 คูม ือการดาํ เนินงานควบคุมยาสูบสําหรบั องคก รปกครองสวนทอ งถ่นิ

4.2 มีการประสาน/บูรณาการการดําเนินกิจกรรมตาง ๆ เพ่ือการควบคุมยาสูบแบบมีสวนรวมกับ
ภาคีเครอื ขายในพืน้ ที่

ตัวอยางกิจกรรม การบูรณาการกับงานควบคุมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล/งานยาเสพติด
ในการดาํ เนนิ การกบั สถานศกึ ษา (โดยการดาํ เนนิ การสถานศกึ ษาปลอดบหุ รี่ มี “คมู อื การขบั เคลอ่ื นสถานศกึ ษาปลอดบหุ ร่ี
สําหรับสถานศึกษาตํ่ากวาระดับอุดมศึกษา” ซึ่งสามารถใชเปนแนวทางการดําเนินงานได) และสถานประกอบการ,
บรู ณาการในการขบั เคลอื่ นงานประเพณี เทศกาล วนั สาํ คญั ตา งๆใหเ ปน งานปลอดบหุ รี่ รว มกบั วดั สถานศกึ ษา และชมุ ชน,
จดั ทาํ MOU ใหเกดิ บานปลอดบหุ รใ่ี นทุกหมูบา น และอน่ื ๆ

ท่ีมา : เทศบาลนครขอนแกน จงั หวัดขอนแกน

หมายเหตุ :
คูมอื การขับเคลอ่ื นสถานศึกษาปลอดบุหร่ี สาํ หรบั สถานศึกษาต่าํ กวา ระดบั อดุ มศกึ ษา

คมู อื การดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสูบสาํ หรับองคก รปกครองสว นทอ งถนิ่ DDC 63003

41

มาตรการท่ี 5 สนบั สนุนใหเ กดิ การเลิกบหุ รแ่ี ละจดั ใหมรี ะบบการสง ตอ เพอ่ื ชว ยเลิกบหุ ร่ี
มกี ารกําหนดแนวทางการดําเนินการ ดงั น้ี

5.1 สนับสนุน และมีการชวยเหลือใหบุคลากรใน อปท. รวมถึงชุมชน เกิดความตระหนักและสนใจ
ปรบั เปล่ยี นพฤติกรรมเพื่อการเลิกบหุ รี่

5.2 ประสานความรวมมือสถานบริการสาธารณสุข /คลินิกชวยเลิกบุหรี่ ในการบําบัด และสงตอ
ผูเสพยาสูบ ทัง้ ในและนอกพ้นื ท่ี

5.3 ยกยอง ช่ืนชม เชิดชูเกียรติแกผูท่ีเลิกบุหร่ีได เพ่ือสรางขวัญและกําลังใจรวมถึงสงเสริมใหเปน
แรงขับเคล่ือนเปนบคุ ลากรตนแบบดานการเลิกบุหร่ี

ขน้ั ตอนการดําเนินงาน

¢³–¤ƒ³¤˜¶Æ

ÿĈøüÝ ÙéĆ ÖøĂÜóùêÖĉ øøöÿïĎ ïčĀøęĊ

ĕöŠÿïĎ ÿĎï

ÝéĆ ÖÝĉ ÖøøöÿîïĆ ÿîčî ĕöŠÿöÙĆ øĔÝđúÖĉ ïčĀøęĊ ÿöĆÙøĔÝđúĉÖïčĀøęĊ
đóĂęČ ÖćøĕöÿŠ ĎïïčĀøęĊ
Ăðì öĊîē÷ïć÷ ÖĉÝÖøøö
ÿîïĆ ÿîîč ĔĀđš úĉÖïčĀøęĊ

ÿÜŠ êĂŠ Ùúîĉ Öĉ đúÖĉ ïčĀø Ċę ÿëćîïøĉÖćø
ÿćíćøèÿ×č êćöÿìĉ íĉ

êéĉ êćöÖćøđúÖĉ ïčĀøĊę

đúĉÖĕöŠĕéš đúÖĉ ĕéš

42 คูมือการดาํ เนนิ งานควบคมุ ยาสบู สาํ หรบั องคกรปกครองสว นทองถน่ิ

ตัวอยางแนวทางการดําเนินการสาํ คัญ
5.1 สนับสนุน และมีการชวยเหลือใหบุคลากรใน อปท. รวมถึงชุมชน เกิดความตระหนักและสนใจ

ปรบั เปล่ยี นพฤติกรรมเพอ่ื การเลกิ บหุ ร่ี
ตัวอยางกิจกรรม การดําเนินการสนับสนุนใหบุคลากรใน อปท.เลิกบุหรี่ 100% โดยดําเนินการรวมกับ

สถานบริการสาธารณสุข เพ่ือชวยเลิกบุหร่ีรวมถึงใหคําปรึกษาในเร่ืองการลด ละ เลิกการสูบบุหร่ี แกผูที่ตองการเลิก
สูบบุหร่ี, การดําเนินการสนับสนุนใหนักเรียน บุคลากรในสถานศึกษา ลด ละ เลิกบุหร่ี, ประชาสัมพันธชองทาง
การเลิกบุหรี่ เชน ศูนยบริการเลิกบุหรี่ทางโทรศัพทแหงชาติ (Quitline 1600), คลินิกฟาใส, คลินิกบําบัดยาเสพติด,
คลินิกอดบหุ ร,่ี โรงพยาบาลสง เสรมิ สขุ ภาพตาํ บล, โรงพยาบาล และอน่ื ๆ

ทม่ี า : เทศบาลนครขอนแกน จังหวดั ขอนแกน

5.2 ประสานความรว มมอื สถานบรกิ ารสาธารณสขุ /คลนิ กิ ชว ยเลกิ บหุ ร่ี ในการบาํ บดั และสง ตอ ผเู สพยาสบู
ทง้ั ในและนอกพื้นทีท่ ี่ อปท.ดูแลรบั ผิดชอบ

ตัวอยางกิจกรรม มีประสานงานกับสถานบริการสาธารณสุขในการบําบัดและสงตอ เชน สํานักงาน
สาธารณสขุ จงั หวัด, สํานักงานสาธารณสขุ อาํ เภอ, โรงพยาบาล, โรงพยาบาลสงเสริมสุขภาพตาํ บล, เครือขา ยคลนิ ิกฟาใส,
คลนิ กิ บําบัดยาเสพตดิ และอน่ื ๆ

ท่มี า : เทศบาลนครขอนแกน จงั หวัดขอนแกน

คมู ือการดําเนินงานควบคมุ ยาสบู สาํ หรบั องคกรปกครองสวนทองถนิ่ 43

5.3 ยกยอง ช่ืนชม เชิดชูเกียรติแกผูท่ีเลิกบุหร่ีได เพ่ือสรางขวัญและกําลังใจรวมถึงสงเสริมใหเปน
แรงขบั เคล่อื นเปน บคุ ลากรตน แบบดา นการเลกิ บหุ รใ่ี น อปท. และประชาชน

ที่มา : เทศบาลนครขอนแกน จังหวดั ขอนแกน
ท้ังนี้ หัวใจหลักของการควบคุมยาสูบ คือ การมีสวนรวมของภาคีเครือขาย ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และ
ภาคประชาสังคม ในการขับเคลื่อนการดําเนินการในระดับพื้นที่ รวมถึงมีสวนรวมคิด รวมทํา รวมติดตามประเมินผล
เพ่ือการปรับปรุง/การพัฒนา/การเรียนรู หากสามารถดําเนินการไดตามแนวทางการดําเนินงานควบคุมยาสูบ จะนําไปสู
การเปนชุมชน/สังคมท่ปี ลอดบหุ ร่ี และนาํ ไปสูการมสี ุขภาพท่ดี ี มคี ุณภาพชีวิตทด่ี ีตอ ไป

44 คมู ือการดําเนนิ งานควบคมุ ยาสบู สําหรับองคก รปกครองสว นทอ งถน่ิ