2.1 รููปแบบของการล่่วงละเมิิดทางไซเบอร์์ เรามาเรีียนรู้้กัันครัับ ว่่าการล่่วงละเมิิดทางไซเบอร์์เที่่�เราพบเจอกัันบ่่อย ๆ ในโลก ดิิจิิทััลมีีรููปแบบใดบ้้าง พฤติิกรรมใดบ้้างที่่�อาจก่่อให้้เกิิดความเสี่่�ยง สััญญาณเตืือน วิิธีี การป้้องกััน และวิิธีีการรัับมืือเมื่่�อเกิิดการล่่วงละเมิิดทางไซเบอร์์ เพื่่�อที่่�คุุณน้้าคุุณอา จะ ได้้รู้้เท่่าทัันและป้้องกัันตััวเองได้้ ดัังนี้้� 1) การระรานทางไซเบอร์์ (Cyberbullying) การระรานทางไซเบอร์์คืือ การกลั่่�นแกล้้ง การให้้ร้้ายการด่่าว่่า การข่่มเหง หรืือ การรัังแกผู้้อื่่�นในโลกดิิจิิทััล เช่่น โซเชีียลมีีเดีียต่่าง ๆ การระรานทางไซเบอร์์นั้้�นมีีผลกระทบตั้้�งแต่่สร้้างความรำำคาญ และความทุุกข์์ เล็็กน้้อย ไปจนถึึงการทำำร้้ายตััวเองและการฆ่่าตััวตายสิ่่�งนี้้�สามารถเกิิดขึ้้�นได้้จริิงสำำหรัับ ผู้้ถููกระรานทางไซเบอร์์ขึ้้�นอยู่่�กัับสถานการณ์์และสภาพจิิตใจของแต่่ละบุุคคล 1. พฤติิกรรมที่่�อาจก่่อให้้เกิิดความเสี่่�ยงถููกระรานทางไซเบอร์์ การระรานทางไซเบอร์์ก็็ไม่่ต่่างกัับการระรานในโลกของความจริิง บางครั้้�งเราถููก ระรานโดนไม่่มีีเหตุุผลเลยด้้วยซ้ำ ำ� อาจจะแค่่ไม่่ชอบหน้้ากััน อิิจฉาริิษยา เกลีียดชััง หรืือ ขัดัแย้้งกันั ไปจนถึึงแค่่คนที่่สนุ�กกัุับการระราน เรามาลองดููพฤติกิรรมเสี่ย่�งที่่�อาจก่่อให้้เกิดิ การระรานทางไซเบอร์์ได้้ ดัังนี้้� • ความขััดแย้้งกัันที่่�เกิิดขึ้้�นในโลกของความจริิง แล้้วใช้้พื้้�นที่่�ในโลกออนไลน์์ โจมตีีกััน • ความเกลีียดชััง ทั้้�งที่่�มีีเหตุุผลและไม่่มีีเหตุุผล อาจแค่่ไม่่ชอบหน้้า อิิจฉา หรืือ ความคิิดเห็็นบางอย่่างไม่่ตรงกััน • อาจเพราะเรามีีความบกพร่่องทางร่่างกายหรืือจิิตใจ • โพสต์์หรืือคอมเมนต์์รููป หรืือคลิิปวิิดีีโอที่่�น่่ารัังเกีียจ น่่าอัับอาย หรืือทำำ ให้้ ผู้้อื่่�นขายหน้้า อาจโดยตั้้�งใจหรืือไม่่ตั้้�งใจ • โพสต์์หรืือคอมเมนต์์เกี่่�ยวกัับความเชื่่�อทางศาสนา การเมืือง สีีผิิว ภาพลัักษณ์์ ที่่�ไม่่เหมาะสม • แชร์์หรืือเผยแพร่่ข้้อมููลที่่�ไม่่ได้้ตรวจสอบ ไม่่เป็็นความจริิง หรืือข้้อมููลเท็็จ DQ3 - 14 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
2. สััญญาณเตืือนว่่าถููกระรานทางไซเบอร์์ การถููกระรานทางไซเบอร์์นั้้�นเป็็นต้้นเหตุุของความเสี่่�ยงในโลกดิิจิิทััลอีีกมากมาย การรู้้สััญญาณเตืือน จะทำำ ให้้เราทราบถึึงสถานการณ์์ และหลีีกเลี่่�ยงไม่่ให้้ลุุกลาม บานปลายได้้ โดนทราบได้้จากพฤติิกรรม ดัังนี้้� • มีีคอมเมนต์์ในโพสต์์ของเราที่่�เป็็นไปในทางขััดแย้้ง ล้้อเลีียน ดููถููก ใส่่ร้้าย หรืือ การข่่มขู่่� • เริ่่�มมีีความรู้้สึึกไม่่สบายใจ หรืือ อึึดอััดใจ ต่่อการกระทำำบนโลกดิิจิิทััลที่่�เกี่่�ยวข้้อง 3. วิิธีีการป้้องกัันการถููกระรานทางไซเบอร์์ เชื่่�อว่่าไม่่มีีใครอยากถููกระรานไม่่ว่่าจะเป็็นในโลกความจริิงหรืือการระรานทาง ไซเบอร์์ จะดีีกว่่าไหมถ้้าเราป้้องกัันตััวเองและหลีีกเลี่่�ยงความเสี่่�ยงในการถููกระรานทาง ไซเบอร์์ ลองมาดููวิิธีีการดัังนี้้� • หลีีกเลี่่�ยงการแชร์์หรืือโพสต์์ข้้อมููลที่่�อาจสร้้างความขััดแย้้ง หรืือเกลีียดชััง • หากมีีความจำำเป็็นที่่�ต้้องแชร์์หรืือโพสต์์ข้้อมููลอะไรก็็แล้้วแต่่ ให้้กำำหนดผู้้ที่่�เห็็น ข้้อมููลนั้้�นให้้แคบที่่�สุุดหรืือแค่่คนที่่�สนิิทและไว้้ใจได้้ • คััดกรองการกดรัับเพื่่�อน และตั้้�งค่่าความเป็็นส่่วนตััวให้้เห็็นเฉพาะเพื่่�อนเท่่านั้้�น 4. วิิธีีการรัับมืือเมื่่�อถููกระรานทางไซเบอร์์ เราหลีีกเลี่่�ยงไม่่ได้้ที่่�จะถููกระรานทางไซเบอร์์ เพราะเกิิดขึ้้�นได้้ง่่ายดายและบางครั้้�ง ไม่่มีีเหตุุผล ซึ่่�งถ้้าเกิิดขึ้้�นแล้้วจะรัับมืืออย่่างไร ลองดููวิิธีีการ ดัังนี้้� • พยายามอย่่าตอบกลัับ เพราะจะยิ่่�งทำำ ให้้เรื่่�องราวไม่่จบ • หากการระรานนั้้�นเกิิดขอบเขต และสร้้างความไม่่สบายใจ สามารถบล็็อกการ ติิดต่่อของบุุคคลนั้้�นได้้ และรายงานต่่อผู้้ให้้บริิการให้้ทำำการลงโทษ • ปรึึกษาบุุคคลรอบตััว หากการระรานนั้้�นสร้้างความไม่่สบายใจ และไม่่สามารถ หาทางออกได้้ • หากการระรานนั้้�นเป็็นเรื่่�องใหญ่่ถึึงขั้้�นข่่มขู่่� ให้้เก็็บหลัักฐานการโดนระราน และ บอกคนในครอบครััว เพื่่�อน หรืือคนสนิิทให้้พาไปรายงานต่่อเจ้้าหน้้าที่่�ตำำรวจ ได้้ ภายใต้้ความผิิดตาม พ.ร.บ.คอมพิิวเตอร์์ ปีี 2550 และ 2560 DQ3 - 15
2) การรัังควานทางไซเบอร์์ (Online Harassment) การรัังควานทางไซเบอร์์ คืือ การล่่วงละเมิิดทางไซเบอร์์ที่่�ร้้ายแรงกว่่า หรืือ พััฒนามาจากการระรานทางไซเบอร์์ โดยการส่่งข้้อความหรืือคอมเมนต์์ที่่�ทำำร้้ายจิิตใจ ทำำ ให้้รู้้สึึกไม่่สบายใจ ข่่มขู่่� หรืือด่่าทอ อย่่างต่่อเนื่่�อง อาจพััฒนาไปเป็็นการสะกดรอย ตามทางไซเบอร์์ได้้ การรัังควานทางไซเบอร์์อาจส่่งผลให้้เกิิดความรู้้สึึกหวาดกลััวและโดดเดี่่�ยว ไป จนถึึงเสื่่�อมเสีียชื่่�อเสีียง อาจลุุกลามไปเป็็นปััญหาด้้านสุุขภาพจิิต หรืืออาจถููกรัังควาน ต่่อเนื่่�องมาในโลกความเป็็นจริิงได้้ 1. พฤติิกรรมที่่�อาจก่่อให้้เกิิดความเสี่่�ยงถููกรัังควานทางไซเบอร์์ เมื่่�อเราถููกระรานทางไซเบอร์์ ในเวลาที่่�เราอยู่่�บนโลกดิิจิิทััลอาจต้้องระมััดระวััง พฤติิกรรมที่่�เรากระทำำเพิ่่�มมากขึ้้�น เพราะอาจลุุกลามเป็็นการรัังควานทางไซเบอร์์ ได้้ ด้้วยพฤติิกรรม ดัังนี้้� • ตอบโต้้กลัับโพสต์์หรืือคอมเมนต์์ที่่�ไม่่เห็็นด้้วยหรืือที่่�เข้้ามาระรานเรา • กดรัับเพื่่�อนโดยไม่่มีีการคััดกรอง และไม่่ได้้ตั้้�งค่่าความเป็็นส่่วนตััวบนโซเชีียล- มีีเดีีย • การพููดคุุยกัับคนที่่�ไม่่น่่าไว้้ใจผ่่านโซเชีียลมีีเดีีย แช็็ต หรืืออีีเมล • เปิิดเผยข้้อมููลส่่วนตััว รููปภาพ และกิิจวััติิประจำำวัันผ่่านโซเชีียลมีีเดีีย เป็็นสาธารณะ 2. สััญญาณเตืือนว่่าถููกรัังควานทางไซเบอร์์ การรัังควานทางไซเบอร์์มัักลุุกลามมาจากการระรานทางไซเบอร์์ หรืือการระราน ในโลกของความเป็็นจริิง สััญญาณเตืือนว่่าเรากำำลัังถููกรัังควานทางไซเบอร์์ มีีดัังนี้้� • มีีการสร้้างโปรไฟล์์ปลอมและแอบอ้้างเป็็นเรา • แพร่่ข่่าวลืือหรืือนิินทาเกี่่�ยวกัับเราบนอิินเทอร์์เน็็ต • ส่่งข้้อความหรืือคอมเมนต์์รัังควานเราอย่่างต่่อเนื่่�องแม้้เราจะบอกให้้หยุุด • ส่่งข้้อความหรืือคอมเมนต์์ด้้วยข้้อความ หรืือรููปภาพ ที่่�ทำำร้้ายจิิตใจ หรืือน่่ากลััว ให้้เรา • พยายามลบหรืือแก้้ไขบััญชีีหรืือโพสต์์ออนไลน์์ของเรา DQ3 - 16 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
3. วิิธีีการป้้องกัันการถููกรัังควานทางไซเบอร์์ • พยายามไม่่ตอบโต้้กัับโพสต์์ คอมเมนต์์ หรืือแช็็ตที่่�ขััดแย้้งกัับเรา • ตั้้�งค่่าการโต้้ตอบในโซเชีียลมีีเดีียให้้เฉพาะเพื่่�อนหรืือคนที่่�เราฟอลเท่่านั้้�น ที่่�สามารถโต้้ตอบได้้ • คััดกรองการกดรัับเพื่่�อน และตั้้�งค่่าความเป็็นส่่วนตััวให้้เห็็นเฉพาะเพื่่�อนเท่่านั้้�น • ระวัังการแสดงข้้อมููลส่่วนบุุคคลบนโซเชีียลมีีเดีียต่่าง ๆ 4. วิิธีีการรัับมืือเมื่่�อถููกรัังควานทางไซเบอร์์ ถึึงแม้้ว่่าเราจะระมััดระวัังและหลีีกเลี่่�ยงความเสี่่�ยงต่่าง ๆ แล้้วแต่่ก็็อาจจะถููก รัังควานทางไซเบอร์์ได้้อยู่่�ดีี ดัังนั้้�นเมื่่�อเราถููกรัังความทางไซเบอร์์ ควรปฏิิบััติิดัังนี้้� • บอกคนที่่�มารัังควานให้้หยุุดและอย่่างมายุ่่�งกัับเราอีีก • บล็็อกโซเชีียลมีีเดีีย อีีเมล และแช็็ตของผู้้ที่่�มาคุุกคามทางไซเบอร์์ทัันทีี • อย่่ายอมแพ้้ให้้กัับการถููกรัังควาน พููดคุุยกัับใครสัักคนที่่�ไว้้ใจได้้และรัับความ ช่่วยเหลืือ • เก็็บอีีเมล ข้้อความ หรืือรููปภาพ ไว้้เป็็นหลัักฐาน • หาคนในครอบครััว เพื่่�อน หรืือคนสนิิทพาไปรายงานต่่อเจ้้าหน้้าที่่�ตำำรวจ ภายใต้้ความผิิดตาม พ.ร.บ.คอมพิิวเตอร์์ ปีี 2550 และ 2560 • ใช้้เวลาทำำอย่่างอื่่�นเพื่่�อพัักจากเรื่่�องนี้้� DQ3 - 17
3) การสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ (Cyberstalking) การสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ คืือ การติิดต่่อหรืือส่่งข้้อความมาซ้ำ ำ�แล้้วซ้ำ ำ� เล่่า อย่่างต่่อเนื่่�องจากบุุคคลอื่่�นที่่�เราไม่่ต้้องการ ไม่่ว่่าจะเป็็นคนที่่�รู้้จัักหรืือคนแปลกหน้้า เกิิดจากแรงจููงใจที่่�แตกต่่างกัันไป อาจพััฒนามาจากการรัังควานทางไซเบอร์์ บ่่อยครั้้�ง ลุุกลามเป็็นการล่่วงละเมิิดในรููปแบบต่่าง ๆ ในโลกความเป็็นจริิง การสะกดรอยตามทางไซเบอร์์เกิิดจากแรงจููงใจต่่าง ๆ มากมาย เช่่น ความรู้้สึึก เกลีียดชััง ความโกรธ ความผิิดหวัังอย่่างรุุนแรง ความรู้้สึึกผิิด หรืือแค่่คนที่่�หาความสุุข จากการทำำ ให้้ผู้้อื่่�นหวาดกลััว โดยใช้้ประโยชน์์จากร่่องรอยดิิจิิทััลของเรา ในการสอดแนม ผ่่านทางโซเชีียลมีีเดีีย เพื่่�อค้้นหาทุุกการเคลื่่�อนไหวของเรา บางครั้้�งรวมถึึงการแฮกหรืือ เข้้ายึึดบััญชีีโซเชีียลมีีเดีียของเราด้้วย การสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ อาจส่่งผลแค่่สร้้างความรำำคาญเล็็ก ๆ น้้อย ๆ ไป จนถึึงทำำ ให้้รู้้สึึกเศร้้า วิิตกกัังวล และหวาดกลััว ก่่อให้้เกิิดปััญหาด้้านสุุขภาพจิิตตามมา บ่่อยครั้้�งลุุกลามให้้เกิิดความเสีียหายในโลกของความเป็็นจริิง 1. พฤติิกรรมที่อาจ่�ก่่อให้้เกิิดความเสี่ยงถููกสะกดรอย่�ตามทางไซเบอร์์ เราไม่่อาจรู้้ได้้ว่่าจะมีีใครสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ได้้บ้้าง เนื่่�องจากสามารถเกิิด จากแรงจููงใจได้้อย่่างหลากหลายส่่วนใหญ่่อาศััยร่่องรอยดิิจิิทััลของเราในการสะกดรอย ตาม เพื่่�อไม่่ให้้เกิิดความเสี่่�ยงในการที่่�จะให้้ผู้้ไม่่ประสงค์์ดีีสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ได้้ ควรระวัังพฤติิกรรม ดัังนี้้� • ชอบพููดคุุยส่่งข้้อความกัับคนที่่�ไม่่รู้้จัักผ่่านโซเชีียลมีีเดีีย แช็็ต หรืืออีีเมล • เปิิดเผยข้้อมููลส่่วนตััว รููปภาพ และ กิิจวััติิประจำำวัันผ่่านโซเชีียลมีีเดีียเป็็น สาธารณะ • ส่่งหรืือรัับข้้อมููลส่่วนตััวโดยใช้้ Wi-Fi สาธารณะ • มีีการใช้้คอมพิิวเตอร์์หรืืออุุปกรณ์์มืือถืือที่่�เป็็นของคนอื่่�น หรืือ อุุปกรณ์์ที่่�ไม่่มีี ความปลอดภััย • ชอบแสดงความคิิดเห็็นในฟอรััมสาธารณะ DQ3 - 18 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
2. สััญญาณเตืือนว่่าถููกสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ สััญญาณเตืือนการถููกสะกดรอยตามทางไซเบอร์์นั้้�นค่่อนข้้างชััดเจน หากเราพบ เจอพฤติิกรรม ดัังนี้้� • มีีข้้อความจากคนที่่�ไม่่รู้้จัักทัักเข้้ามาบ่่อย ๆ • มีีความพยายามในการติิดต่่อกัับเราซ้ำ ำ� ๆ หลาย ๆ ช่่องทาง อาจทำำเหมืือนเป็็น คนละคนแต่่มัักติิดต่่อมาในช่่วงเวลาใกล้้เคีียงกััน • มีีการแจ้้งเตืือนเรื่่�องความปลอดภััยของโซเชีียลมีีเดีีย แช็็ต หรืืออีีเมลที่่�เราใช้้งาน • พยายามลบ หรืือแก้้ไขบััญชีี หรืือโพสต์์ออนไลน์์ของเรา • มีีการปลอมแปลงบััญชีีเป็็นตััวเรา 3. วิิธีีการป้้องกัันการถููกสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ วิิธีีการป้้องกัันการสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ได้้ดีีที่่�สุุดนั้้�นคืือการป้้องกัันร่่องรอย ดิิจิิทััลของเราให้้ไม่่สามารถติิดตามได้้ โดยมีีวิิธีีการดัังนี้้� • ตรวจสอบข้้อมููลออนไลน์์ที่่�มีีอยู่่�เกี่่�ยวกัับตััวเราและแสดงให้้น้้อยที่่�สุุด • เปลี่่�ยนอีีเมลและรหััสผ่่านเป็็นประจำำสำำหรัับบััญชีีออนไลน์์ที่่�สำำคััญ และรัักษา ไว้้ให้้ปลอดภััย • ตรวจสอบการตั้้�งค่่าความเป็็นส่่วนตััวและความปลอดภััยของโซเชีียลมีีเดีีย และ เครื่่�องมืือค้้นหาทั้้�งหมด • หลีีกเลี่่�ยงฟอรััมสาธารณะ • ตรวจสอบให้้แน่่ใจว่่าคอมพิิวเตอร์์และอุุปกรณ์์มืือถืือของเรามีีซอฟต์์แวร์์ ความปลอดภััยอิินเทอร์์เน็็ตที่่�ทัันสมััยติิดตั้้�งและเปิิดอยู่่� • ตรวจสอบให้้แน่่ใจว่่าฮัับไร้้สาย/เราเตอร์์ของเราเปิิดการรัักษาความปลอดภััยไว้้ • อย่่าส่่งหรืือรัับข้้อมููลส่่วนตััวเมื่่�อใช้้ Wi-Fi สาธารณะ • จำำกััดข้้อมููลส่่วนบุุคคลและข้้อมููลทางการเงิินทั้้�งออนไลน์์และออฟไลน์์ DQ3 - 19
4. วิิธีีการรัับมืือเมื่่�อถููกสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ เมื่่�อถููกสะกดรอยตามทางไซเบอร์์ถึึงแม้้ว่่าในตอนแรกอาจแค่่สร้้างความรำำคาญ เล็็กๆ น้้อยๆ แต่่ก็็อย่่าเพิ่่�งนิ่่�งนอนใจ ให้้ระมััดระวัังและเมื่่�อเห็็นว่่ารู้้สึึกไม่่ปลอดภััย ให้้ดำำเนิินการตามวิิธีีการ ดัังนี้้� • หากเราตกเป็็นเหยื่่�อให้้รวบรวมหลัักฐานให้้ได้้มากที่่�สุุด • เว็็บไซต์์เครืือข่่ายสัังคมออนไลน์์ส่่วนใหญ่่มีี “รายงานการละเมิิด” หรืือปุ่่มที่่� คล้้ายกััน เพื่่�อให้้เราสามารถรายงานการสะกดรอยตามทางอิินเทอร์์เน็็ต และ การละเมิิดอื่่�น ๆ • ขอความช่่วยเหลืือและการสนัับสนุุนจากองค์์กรที่่�เกี่่�ยวข้้อง • หาคนในครอบครััว เพื่่�อน หรืือคนสนิิท พาไปรายงานต่่อเจ้้าหน้้าที่่�ตำำรวจ ภายใต้้ความผิิดตาม พ.ร.บ. คอมพิิวเตอร์์ ปีี 2550 และ 2560 DQ3 - 20 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
1. พฤติิกรรมที่่�อาจก่่อให้้เกิิดความเสี่่�ยงถููกเกรีียน การถููกเกรีียนนั้้�นสามารถเริ่่�มต้้นได้้จากทั้้�งตััวเราเองหรืือคนที่่�ตั้้�งใจเกรีียน มาลอง ดููพฤติิกรรมเสี่่�ยงที่่�จะถููกเกรีียน ดัังนี้้� • ชอบพููดคุุยส่่งข้้อความกัับคนที่่�ไม่่รู้้จัักผ่่านโซเชีียลมีีเดีีย แช็็ต หรืืออีีเมล • ชอบส่่อง ไม่่มีีจุุดมุ่่�งหมายชััดเจนในการเล่่นโซเชีียลมีีเดีีย • เปิิดเผยข้้อมููลส่่วนตััว รููปภาพ และ กิิจวััติิประจำำวัันผ่่านโซเชีียลมีีเดีียเป็็น สาธารณะ • โพสต์์รููป หรืือ วิิดีีโอที่่�คุุกคาม น่่ารัังเกีียจ น่่าอัับอาย หรืือทำำ ให้้ขายหน้้า ไปยััง ผู้้คนผ่่านโซเชีียลมีีเดีีย แช็็ต หรืืออีีเมล • การแสดงความคิิดเห็็นที่่�เกี่่�ยวกัับความเชื่่�อทางศาสนา การเมืือง สีีผิิว ภาพลัักษณ์์ ที่่�ไม่่เหมาะสม • แชร์์ข้้อมููลที่่�ไม่่ได้้ตรวจสอบ ไม่่เป็็นความจริิง หรืือ ข้้อมููลเท็็จ 2. สััญญาณเตืือนว่่าถููกเกรีียน สััญญาณเตืือนว่่าเรากำำลัังถููกเกรีียนใส่่นั้้�นคล้้ายกัับการที่่�เราถููกระรานทางไซเบอร์์ สัังเกตได้้จากสััญญาณต่่าง ๆ ดัังนี้้� • มีีการโพสต์์ข้้อความลามกอนาจาร หรืือดููหมิ่่�น • มีีคอมเมนต์์ต่่อสิ่่�งที่่�เราโพสต์์ หรืือตอบกลัับคอมเมนต์์ของเราที่่�เป็็นไปในทาง ขััดแย้้ง ล้้อเลีียน ดููถููก ใส่่ร้้าย หรืือ การข่่มขู่่� • เริ่่�มมีีความรู้้สึึกหงุุดหงิิด เสีียอารมณ์์ ตกใจ • มีีแพร่่ข่่าวลืือหรืือนิินทาทางออนไลน์์ 3) การเกรีียน (Trolling) การเกรีียน หรืือ การก่่อกวน คืือ การจงใจโพสต์์ หรืือคอมเมนต์์ข้้อความที่่� ยั่่�วยุุ ทำำ ให้้เสีียอารมณ์์ ตกใจ ทะเลาะกัับคนอื่่�น กลุ่่�มคนอื่่�น หรืือคนทั่่�วไปที่่�เราไม่่รู้้จััก การเกรีียนนั้้�นมีีหลากหลายรููปแบบ แต่่ส่่วนใหญ่่มัักหยิิบยกเรื่่�องที่่�เป็็นประเด็็น ขััดแย้้งมาแสดงความคิิดเห็็นด้้วยความรุุนแรง อาจส่่งผลแค่่เกิิดความหงุุดหงิิดรำำคาญ เมื่่�อได้้พบเห็็น แต่่หากเป็็นเรื่่�องที่่�ตรงกัับเหตุุการณ์์หรืืออยู่่�ในใจเรา ก็็อาจทำำ ให้้มีีผล กระทบต่่อสภาพจิิตใจได้้ DQ3 - 21
3. วิิธีีการป้้องกัันการเกรีียน ถึึงแม้้ว่่าการเกรีียนอาจจะไม่่ได้้ก่่อให้้เกิิดความเสีียหายอะไร แต่่เพื่่�อให้้ห่่างไกลจาก การถููกเกรีียนใส่่ เราสามารถป้้องกัันได้้ ดัังนี้้� • ไม่่ส่่องโซเชีียลมีีเดีีย ใช้้งานตามวััตถุุประสงค์์ที่่�ใช้้ในแต่่ละครั้้�งเท่่านั้้�น • ไม่่เข้้าไปร่่วมตอบโต้้กัับโพสต์์ที่่�สุ่่�มเสี่่�ยงที่่�ทำำ ให้้เกิิดการยั่่�วยุุทางอารมณ์์ • คััดกรองการกดรัับเพื่่�อนและตั้้�งค่่าความเป็็นส่่วนตััวให้้เฉพาะเพื่่�อนเห็็นเท่่านั้้�น • เข้้าร่่วมกลุ่่�มต่่าง ๆ บนโซเชีียลมีีเดีียด้้วยความระมััดระวััง และอ่่านกฎ การเข้้ากลุ่่�มก่่อนเสมอ 4. วิิธีีการรัับมืือเมื่่�อถููกเกรีียน การเกรีียนอาจไม่่ได้้ทำำความเสีียหายอะไรมาก อาจแค่่สร้้างความหงุุดหงิิดรำำคาญ หรืืออารมณ์์เสีีย แต่่บางครั้้�งก็็สามารถลุุกลามจนเป็็นปััญหาใหญ่่ด้้วยเช่่นเดีียวกััน หาก การเกรีียนนั้้�นเริ่่�มทำำ ให้้รู้้สึึกไม่่ดีีหรืือเกิิดความเสีียหาย ควรต้้องปฏิิบััติิ ดัังนี้้� • บล็็อกบััญชีีโซเชีียลมีีเดีียของคนเกรีียน • รายงานคนเกรีียนไปยัังเว็็บไซต์์ แอป โซเชีียลมีีเดีีย หรืือผู้้ให้้บริิการโทรศััพท์์ มืือถืือ ตามช่่องทางที่่�ถููกเกรีียน • อย่่าของขึ้้�นหรืือแสดงว่่าเราเป็็นแบบนั้้�น เพราะจะเข้้าทางคนเกรีียน • พููดคุุยกัับเพื่่�อน สมาชิิกในครอบครััว หรืือบุุคคลอื่่�น ๆ ที่่�เชื่่�อถืือ และไว้้ใจได้้ เกี่่�ยวกัับสิ่่�งที่่�เกิิดขึ้้�น • เก็็บอีีเมลข้้อความ และโพสต์์ที่่�สร้้างความไม่่พอใจไว้้เป็็นหลัักฐานเพื่่�อรายงาน การเกรีียน • รายงานการเกรีียนที่่�มีีความร้้ายแรงต่่อตำำรวจหากเป็็นการหมิ่่�นประมาท หรืือ มีีแนวโน้้มว่่าจะยุยุงให้้เกิดคิวามเกลียดชัี ัง ภายใต้ค้วามผิดติาม พ.ร.บ. คอมพิิวเตอร์์ ปีี 2550 และ 2560 DQ3 - 22 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
2.2 คำ ำ แนะนำ ำ ในการท่่องโลกดิิจิิทััล ให้้ห่่างไกล การล่่วงละเมิิดทางไซเบอร์์ เพื่่�อให้้คุุณน้้าคุุณอา สามารถท่่องโลกดิิจิิทััลให้้ห่่างไกลความเสี่่�ยงที่่�จะเกิิดการ ล่่วงละเมิิดทางไซเบอร์์ขึ้้�นได้้ ลองทำำตามคำำแนะนำำง่่าย ๆ ที่่�จะช่่วยป้้องกััน ยัังไงก็็กัันไว้้ ดีีกว่่าแก้้นะครัับ ลองทำำตามหลัักการ ดัังนี้้� รัับเฉพาะคำำขอเป็็น ‘เพื่่�อน’ จากคนที่่�รู้้จััก ในชีีวิิตจริิงเท่่านั้้�น ซึ่่�งจะช่่วยลดโอกาสในการเข้้าสู่่�สถานการณ์์ที่่�ไม่่ปลอดภััย • ระวัังคำำขอเป็็นเพื่่�อน ใครก็็ตามที่่�เคยติิดต่่อด้้วยที่่�เป็็นแง่่ลบหรืือไม่่ปลอดภััย ซึ่่�งจะทำำ ให้้พวกเขาไม่่สามารถติิดต่่อกัับเราและไม่่เห็็นโปรไฟล์์ ของเรา • บล็็อก เนื้้�อหาอาจสร้้างความอัับอาย ทำำ ให้้ไม่่พอใจ หรืือเป็็นอัันตราย ต่่อผู้้อื่่�น • คิิดให้้รอบคอบเกี่่�ยวกัับการแชร์์ลิิงก์์ไปยััง เว็็บไซต์์หรืือโซเชีียลมีีเดีียต่่าง ๆ โพสต์์ต์์รููปภาพที่่�แสดงให้้เราและเพื่่�อนของเราเห็็นในทาง บวก เมื่่�ออััปโหลดแล้้ว จะไม่่มีีความเป็็นส่่วนตััวอีีกต่่อไป เพื่่�อน ครอบครััว และคนแปลกหน้้าจะดููได้้ • คิิดก่่อนอััปโหลดและแชร์์รููปภาพ DQ3 - 23
หลีกีเลี่่ย�งการแบ่่งปันข้ั ้อมููลส่่วนบุคคลุทางออนไลน์ที่่์ �อาจนำำ ไป ใช้้ในทางที่่ผิ�ดิโดยบุคคลอืุ่่น�ในชีวิีตจริิง ตรวจสอบการตั้้�งค่่าความเป็น็ ส่่วนตััวและตรวจสอบว่่าบััญชีีปลอดภััย • นึึกถึึงความเป็็นส่่วนตััว เราไม่่มีีทางรู้้ว่่าใครจะอ่่านความคิิดเห็็นเหล่่านี้้� และพวกเขา จะตีีความอย่่างไร • คำำนึึงถึึงสิ่่� งที่่�เขีียนถึึงผู้้อื่่�น อย่่าตกลงที่่�จะพบคนที่่�รู้้จัักกัันทางออนไลน์์เพีียงลำำพััง พา เพื่่�อนหรืือครอบครััวไปด้้วย และพบกัันในที่่�สาธารณะ หากพวกเขา เป็็นอย่่างที่่�พวกเขาพููด พวกเขายิินดีีที่่�จะเจอเราแน่่นอน • ให้้เพื่่�อนออนไลน์์อยู่่แค่่บนออนไลน์์ เลืือกชื่่�อผู้้ใช้้ที่่�ไม่่ใช่่ชื่่�อจริิงและรููปโปรไฟล์์ที่่�ไม่่แสดงข้้อมููล ส่่วนบุคคลุใด ๆ หากเป็นก็ ารใช้้งานบัญชีั ีในแหล่่งที่่�ไม่่สามารถกำำหนด ความเป็นส่่ ็วนตััว หรืือที่่มี�คนที่่�เราไม่่รู้้จักสัามารถเห็นบั็ญชีั ีของเราได้้ อย่่างสาธารณะ • ปกป้้องตััวตนของเรา ระวัังการส่่งหรืือได้้รัับข้้อความบรรยายในเรื่่�องเซ็็กส์์อย่่าง โจ๋๋งครึ่่�ม รวมถึึงรููปภาพเซ็็กซี่่�ต่่าง ๆ มีีการใช้้ Sexting ในลัักษณะ บููลลี่่� ล้้อเลีียน แบล็็กเมลหรืือหลอกใช้้เพื่่�อตัักตวงผลประโยชน์์ • ระวัังเรื่่�องเพศสััมพัันธ์์ทางออนไลน์์ (Sexting) DQ3 - 24 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
ปััจจุุบัันโลกดิิจิิทััลเข้้ามามีีบทบาทกัับโลกความจริิงมากขึ้้�นเรื่่�อย ๆ การทำำกิิจกรรม หลายอย่่างที่่�เคยทำำบนโลกความจริิงก็็เปลี่่�ยนมาเป็็นทำำบนโลกดิิจิิทััลแทน หลายเรื่่�อง ที่่�สำำคััญต่่อการใช้้ชีีวิิตเราฝากไว้้บนโลกดิิจิิทััลหรืือบนอุุปกรณ์์ดิิจิิทััลต่่าง ๆ ไม่่ว่่าจะเป็็น ข้้อมููลส่่วนบุุคคลที่่�สำำคััญ ข้้อมููลเกี่่�ยวกัับสุุขภาพ การทำำธุุรกรรมของราชการ หรืือแม้้แต่่ การเงิิน ก็็ทำำผ่่านโลกดิิจิิทััล เรื่่�องต่่าง ๆ เหล่่านี้้�เป็็นเรื่่�องสำำคััญและเราจะมั่่�นใจได้้อย่่างไร ว่่าสิ่่�งที่่�เราเก็็บหรืือทำำบนโลกดิิจิิทััลนั้้�นจะปลอดภััย เรื่ ่�องที่� 3 ่ ภััยคุุกคามทางไซเบอร์์ DQ3 - 25
เราลองมารู้้จัักกัับ “ภััยคุุกคาม ทางไซเบอร์์” ให้้มากขึ้้�นเพื่่�อเรีียนรู้้และ รัับมืือกัันเถอะ ในโลกความเป็็นจริิงเราถููกสอนว่่า “ไม่่รัับของจากคนแปลกหน้้า” แล้้วในโลก ดิิจิิทััลล่่ะ คุุณน้้าคุุณอา เคยกดดููคลิิป ลิิงก์์แปลก ๆ ที่่�ส่่งมาจากคนที่่�ไม่่รู้้จัักหรืือไม่่? หรืือ “ไปไหนมาไหนให้้ระวัังทรััพย์์สิินมีีค่่า” แล้้วคุุณน้้าคุุณอา เวลาโอนเงิินจ่่ายค่่า ของที่่�สั่่�งซื้้�อ หรืือมีีข้้อความอ้้างว่่าเป็็นธนาคารหรืือแอป ได้้ตรวจสอบให้้รอบคอบหรืือไม่่? ภััยคุุกคามในโลกของความเป็็นจริิงกัับภััยคุุกคามทางไซเบอร์์นั้้�น แทบไม่่ต่่าง กััน เพีียงแต่่สถานที่่�ในการเกิิดเหตุุและรููปแบบที่่�ต่่างกััน อาชญากรหรืือผู้้ไม่่ประสงค์์ดีี มัักจะเลืือกเหยื่่�อที่่�ไม่่ระมััดระวััง หรืือมีีช่่องโหว่่ให้้สามารถโจมตีีได้้ โดยภััยคุุกคาม ทางไซเบอร์์นั้้�น จะเป็็นการใช้้เทคโนโลยีีดิิจิิทััลโจมตีีหรืือทำำ ให้้เกิิดอัันตรายต่่อข้้อมููล ระบบ อุุปกรณ์์ และระบบคลาวด์์ ก่่อให้้เกิิดผลกระทบต่่อการทำำงานระบบหรืือโปรแกรม ต่่าง ๆ อุุปกรณ์์เสีียหาย หรืือถููกโจรกรรมข้้อมููลโดยเฉพาะข้้อมููลส่่วนบุุคคลไปใช้้เพื่่�อก่่อ ความเสีียหายอย่่างอื่่�น คุุณน้้าคุุณอา ก็็คงไม่่อยากให้้คอมพิิวเตอร์์หรืือโทรศััพท์์มืือถืือของเราพัังหรืือ เสีียหายใช้้งานไม่่ได้้ กว่่าจะเอาไปซ่่อมแต่่ละทีีก็็เสีียทั้้�งเวลาทั้้�งเงิิน แล้้วก็็ไม่่อยากถููกขโมย ข้้อมููลเพื่่�อเอาไปใช้้ทำำ ให้้เราเกิิดความเสีียหายหรืือเสีียทรััพย์์ หรืือเราติิดไวรััสแล้้วพาล ไปให้้บััญชีีหรืือเครื่่�องของเพื่่�อน ๆ และครอบครััวติิดไปด้้วยใช่่ไหมครัับ เราลองมา รู้้จัักกัับ “ภััยคุุกคามทางไซเบอร์์” ให้้มากขึ้้�น เพื่่�อเรีียนรู้้และรัับมืือกัันเถอะ DQ3 - 26 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
อีีเมลที่่�เป็็นอัันตราย คืือ อีีเมลที่่�อาจดููเหมืือนมาจากเกม กิิจกรรมแจกของรางวััล ธนาคารหรืือแอปกระเป๋๋าเงิินต่่าง ๆ เว็็บไซต์์ขายของออนไลน์์ หน่่วยงานรััฐบาล หรืือ ธุุรกิิจอื่่�น ๆ บ่่อยครั้้�ง กระตุ้้นให้้เราต้้องรีีบดำำเนิินการเพื่่�อที่่�จะได้้รัับรางวััล บััญชีีของเรา ถููกบุุกรุุก ไม่่สามารถดำำเนิินการตามคำำสั่่�งซื้้�อได้้ หรืือมีีเรื่่�องเร่่งด่่วนอื่่�นที่่�ต้้องจััดการ เพื่่�อ ให้้เรารีีบทำำตามโดยไม่่ระมััดระวััง เพื่่�อให้้ได้้ข้้อมููลส่่วนบุุคคลหรืือหลอกให้้เสีียทรััพย์์ ปััจจุุบัันอาจมาในรููปแบบของกล่่องข้้อความบนโซเชีียลมีีเดีียด้้วยเช่่นเดีียวกััน 3.1 รููปแบบของภััยคุุกคามทางไซเบอร์์ คุุณน้้าคุุณอา อาจสงสััยว่่าแล้้วจะรู้้ได้้ยัังไงว่่าเรากำำลัังถููกโจมตีีจากภััยคุุกคามทาง ไซเบอร์์ จะโจมตีีเราในรููปแบบใด สาเหตุุเกิิดจากอะไร สร้้างความเสีียหายอะไรได้้บ้้าง สามารถจะป้้องกัันได้้อย่่างไร รวมไปถึึงหากถููกโจมตีีจากภััยคุุกคามทางไซเบอร์์แล้้วจะ สามารถจััดการหรืือแก้้ไขได้้อย่่างไร เรามาทำำความรู้้จัักและรัับมืือไปพร้้อม ๆ กััน เพื่่�อให้้สามารถใช้้ชีีวิิตในโลกดิิจิิทััลได้้อย่่างปลอดภััย อีีเมลที่่�เป็นอั็นตัรายนั้้นส่่ �วนใหญ่ประ ่สงค์์ต่อท่รััพย์สิ์นิ เราอาจจะเสียีทรััพย์์เพียีงเล็ก็ น้้อยจนหลายครั้้�งเราก็็มัักจะคิิดว่่าฟาดเคราะห์์ไป แต่่คุุณน้้าคุุณอารู้้ไหมว่่าภััยคุุมคาม ทางไซเบอร์์นั้้�นประสงค์์ร้้ายกัับกลุ่่�มคนทั่่�วไปทั้้�งหมดที่่�ไม่่ระมััดระวััง เราคิิดว่่าการสููญเสีีย ของเราไม่่มากไม่่เป็็นไร แต่่เมื่่�อรวมกัันกัับผู้้เสีียหายคนอื่่�นแล้้วอาจมีีมููลค่่ามหาศาล มีีผลกระทบกัับเศรษฐกิิจของประเทศหากเกิิดขึ้้�นอย่่างทั่่�วไปแต่่ไม่่ติิดตามเอาผิิด 1) อีีเมลที่่�เป็็นอัันตราย DQ3 - 27
1. สาเหตุุของการเกิิดความเสีียหายจากอีีเมลที่่�เป็็นอัันตราย สาเหตุุที่่�อาจทำำ ให้้เกิิดความเสีียหายจากอีีเมลที่่�เป็็นอัันตรายนั้้�น ส่่วนใหญ่่ เกิิดมาจากการที่่�เราแชร์์ข้้อมููลส่่วนบุุคคลบนโลกดิิจิิทััลมากเกิินไปและความไม่่มีีสติิ ดัังนี้้� • เปิิดเผยข้้อมููลส่่วนบุุคคลบนโลกดิิจิิทััลทำำ ให้้อาชญากรนำำข้้อมููลส่่วนบุุคคล ต่่าง ๆ มาเป็็นข้้อมููลประกอบการสร้้างอีีเมลที่่�เป็็นอัันตราย เรามัักหลงเชื่่�อเพราะ อีีเมลมีีรายละเอีียดของเราครบถ้้วน ดููน่่าเชื่่�อถืือ • การตั้้�งค่่ากล่่องข้้อความ ไม่่ได้้ตั้้�งค่่าตััวกรองอีีเมล • ความประมาทของตนเอง เวลาเราอยู่่�บนโลกดิิจิิทััล เรามัักใช้้งานอยู่่�คนเดีียวโดย ไม่่ได้้หยุุดคิิดหรืือปรึึกษาใครก่่อน ดัังนั้้�นเราจะขาดสติิและประมาทได้้ง่่ายมาก 2. ความเสีียหายที่่�เกิิดจากอีีเมลอัันตราย อีีเมลที่่�เป็็นอัันตรายนั้้�นหากไม่่ไปยุ่่�งหรืือกระทำำการใด ๆ ตามที่่�อีีเมลนั้้�นกล่่าวอ้้าง ก็็จะไม่่เกิิดความเสีียหาย แต่่ถ้้าเผลอไปทำำตามเข้้าแล้้วล่่ะก็็อาจจะเกิิดความเสีียหายได้้ ส่่วนใหญ่่สร้้างความเสีียหายต่่อบุุคคลและอุุปกรณ์์ ดัังนี้้� • ถููกแฮกบััญชีีและนำำบััญชีีไปใช้้แอบอ้้างหรืือสร้้างความเสีียหายอื่่�น ๆ ทำำ ให้้ เสีียทรััพย์์ • เสีียทรััพย์์สิิน จากการถููกชัักจููงดููของรางวััล หรืืออ้้างว่่าเกิิดความเสีียหาย ถ้้าไม่่รีีบแก้้ไข เพื่่�อเร่่งให้้เราปฏิิบััติิตาม • เกิิดความเสีียหายต่่ออุุปกรณ์์ แอป หรืือโปรแกรมที่่�เราใช้้งานอยู่่� เพื่่�อทำำ ให้้เป็็น ช่่องโหว่่ในการโจมตีีด้้วยภััยคุุกคามรููปแบบอื่่�น ๆ 3. วิิธีีการป้้องกัันจากอีีเมลที่่�เป็็นอัันตราย อีีเมลที่่�เป็็นอัันตรายนั้้�นสามารถป้้องกัันได้้ง่่าย ๆ ทั้้�งป้้องกัันไม่่ให้้เกิิด และมีีอีีเมล ที่่�เป็็นอัันตรายนั้้�นส่่งมา หรืือได้้รัับอีีเมลแล้้ว สามารถทำำตามวิิธีีการง่่าย ๆ ดัังนี้้� • ไม่่เปิิดเผยข้้อมููลส่่วนบุุคคลบนโลกดิิจิิทััล • ตั้้�งค่่าความเป็็นส่่วนตััวของบััญชีีโซเชีียลมีีเดีียต่่าง ๆ • ตั้้�งค่่าตััวกรองอีีเมล • มีีสติิทุุกครั้้�งเมื่่�อได้้รัับอีีเมลที่่�น่่าสงสััย และตรวจสอบแหล่่งที่่�มาของอีีเมลนั้้�น อยู่่�เสมอ ว่่าใช่่อีีเมลที่่�ส่่งมาจากบััญชีีทางการของหน่่วยงานหรืือบริิษััทนั้้�น DQ3 - 28 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
4. วิิธีีการรัับมืือกัับอีีเมลที่่�เป็็นอัันตราย อีีเมลที่่�เป็็นอัันตรายนั้้�นหากเราไม่่ทำำตามรายละเอีียดหรืือการชัักจููงที่่�ระบุุในอีีเมล นั้้�น ๆ ก็็จะไม่่ก่่อให้้เกิิดความเสีียหาย แต่่หากเผลอไปทำำตามแล้้ว มีีวิิธีีการรัับมืือ ดัังนี้้� • หากเป็็นการทำำ ให้้เสีียทรััพย์์ด้้วยการโอนเงิิน ให้้ทำำการแจ้้งธนาคารของเรา ตามหมายเลขโทรศััพท์์ที่่�ระบุุไว้้หลัังบััตร เพื่่�อทำำการอายััด • หากเป็็นการแฮกบััญชีี ให้้ทำำการเปลี่่�ยนรหััสผ่่านใหม่่ทั้้�งหมด และตั้้�งค่่า ความเป็็นส่่วนตััว และเปิิดระบบแจ้้งเตืือนความปลอดภััย • แจ้้งความกัับตำำรวจท้้องที่่�เพื่่�อลงบัันทึึกประจำำวัันและดำำเนิินการต่่อไป • โทร.แจ้้งสายด่่วน OCC1212 เพื่่�อดำำเนิินการช่่วยเหลืือและขอคำำแนะนำำ สแปม คืือ อีีเมลที่่�มีีข้้อความหรืือโฆษณาที่่�ส่่งให้้ผู้้รัับโดยไม่่ได้้รัับอนุุญาต และ ไม่่เปิิดโอกาสให้้ปฏิิเสธการรัับข้้อความ บางครั้้�งอีีเมลจะไม่่ระบุุว่่าผู้้ส่่งเป็็นใคร ซึ่่�งก่่อ ความรำำคาญใจให้้กัับผู้้รัับ การส่่งสแปมเริ่่�มแพร่่หลายเนื่่�องจากการส่่งข้้อความผ่่านอีีเมลไม่่มีีค่่าใช้้จ่่ายเหมืือน การส่่งข้้อความทางอื่่�น เช่่น จดหมาย หรืือสื่่�อโฆษณาในช่่องทางอื่่�นอย่่างวิิทยุุ โทรทััศน์์ ผู้้ที่่�ต้้องการทำำ โฆษณาจึึงใช้้ช่่องทางนี้้�ในการส่่งข้้อความโฆษณาเพื่่�อเชิิญชวนให้้ใช้้สิินค้้า หรืือบริิการ 2) สแปม (Spam) DQ3 - 29
1. สาเหตุุของการเกิิดความเสีียหายจากสแปม สแปมนั้้�นเกิิดจากการที่่�ผู้้ส่่งต้้องการที่่�จะให้้ข้้อมููลหรืือประชาสััมพัันธ์์ต่่าง ๆ ไม่่ได้้ มุ่่�งร้้ายต่่อผู้้รัับอีีเมลนั้้�น แต่่ก็็เป็็นเหตุุแห่่งความรำำคาญ สาเหตุุที่่�ทำำ ให้้เราได้้รัับสแปม มีีดัังนี้้� • กดสมััครบััญชีีต่่าง ๆ โดยไม่่อ่่านเงื่่�อนไขการใช้้ข้้อมููลส่่วนบุุคคลให้้ดีี • ไม่่ได้้ตั้้�งค่่าความเป็็นส่่วนตััวของบััญชีีต่่าง ๆ บนโลกดิิจิิทััล • ไม่่ได้้ตั้้�งค่่าตััวกรองอีีเมล • เปิิดเผยข้้อมููลส่่วนบุุคคลมากเกิินไป • กรอกอีีเมลในแอป เว็็บไซต์์ หรืือแม้้แต่่ในโลกความเป็็นจริิงที่่�ไม่่ระวััง และไม่่ตรวจสอบวััตถุุประสงค์์ให้้ดีี 2. ความเสีียหายที่่�เกิิดจากสแปม สแปมนั้้�นไม่่ได้้ก่่อให้้เกิิดความเสีียหายอะไร แต่่จะสร้้างความรำำคาญให้้กัับผู้้รัับ ที่่�ไม่่ได้้เต็็มใจ ดัังนี้้� • เกิิดความรำำคาญ • พื้้�นที่่�อีีเมลเต็็ม • ปะปนกัับอีีเมลอื่่�น ๆ จนทำำ ให้้พลาดอีีเมลสำำคััญ 3. วิิธีีการป้้องกัันจากสแปม เพื่่�อไม่่ให้้สแปมมาสร้้างความรำำคาญหรืือกวนใจ และปะปนกัับอีีเมลที่่�สำำคััญ ทำำ ตามวิิธีีป้้องกััน ดัังนี้้� • อ่่านเงื่่�อนไขการใช้้ข้้อมููลส่่วนตััวทุุกครั้้�งเมื่่�อมีีการสมััครบััญชีีใด ๆ บนโลกดิิจิิทััล และควรสมััครกัับแอปหรืือเว็็บที่่�มีีปุ่่มให้้กดยกเลิิกรัับข่่าวสารได้้ • เปิิดใช้้งานตััวกรองอีีเมล • ตั้้�งค่่าความเป็็นส่่วนตััวของบััญชีีต่่าง ๆ • ไม่่เปิิดเผยข้้อมููลส่่วนบุุคคล • ไม่่กรอกอีีเมลหากไม่่ทราบวััตถุุประสงค์์การใช้้งานที่่�แน่่ชััด DQ3 - 30 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
4. วิิธีีการรัับมืือกัับสแปม เมื่่�อได้้รัับอีีเมลสแปมมาอย่่างหลีีกเลี่่�ยงไม่่ได้้หรืือเกิิดจากการใช้้งานเมื่่�อนานมาแล้้ว โดยที่่�ไม่่ระวััง สามารถทำำตามวิิธีีการรัับมืือ ดัังนี้้� • เปิิดใช้้งานตััวกรองอีีเมล เพื่่�อป้้องกัันการได้้รัับสแปมซ้ำ ำ� อีีก • บล็็อกอีีเมลที่่�เป็็นสแปม • รายงานสแปม โดยผู้ใ้ห้้บริกิารอีีเมลส่่วนใหญ่่จะมีีให้้เราสามารถรายงานสแปมได้้ • เข้้าไปกดยกเลิิกรัับข่่าวสารทางอีีเมลกัับแอปหรืือเว็็บไซต์์ต้้นทาง • โทร.สายด่่วน OCC1212 เพื่่�อรายงานแอปหรืือเว็็บไซต์์ที่่�ไม่่สามารถยกเลิิก การรัับข่่าวสารทางอีีเมลได้้ภายใต้้ความผิิดตาม พ.ร.บ. คอมพิิวเตอร์์ ปีี 2550 และ 2560 ฟิิชชิิง คืือ การหลอกลวงให้้เหยื่่�อกดลิิงก์์ หรืือให้้เหยื่่�อกรอกข้้อมููลส่่วนตััว ไม่่ว่่า จะเป็็น ชื่่�อผู้้ใช้้งาน รหััสผ่่าน อีีเมล เบอร์์โทรศััพท์์ รหััสประชาชน รวมทั้้�งรหััส OTP ที่่� ใช้้ในการทำำธุุรกรรม โดยคำำว่่า “ฟิิชชิิง” นั้้�นคล้้ายคลึึงกัับ “การตกปลา” เนื่่�องจากการ เปรีียบเทีียบการใช้้เหยื่่�อล่่อเหยื่่�อ ฟิิชชิิงโดยทั่่�วไปแล้้วไม่่ได้้ระบุุเป้้าหมายแน่่ชััด มัักมาในรููปแบบของประกาศจาก ธนาคาร โซเชีียลมีีเดีีย หรืือบริิษััทองค์์กรต่่าง ๆ โดยจะหลอกล่่อให้้เรากดลิิงก์์เข้้าสู่่� เว็็บไซต์์ของมิิจฉาชีีพแล้้วกรอกข้้อมููลสำำคััญ หรืือหลอกให้้ติิดตั้้�งมััลแวร์์ที่่�สามารถขโมย ข้้อมููลส่่วนตััวได้้ 3) ฟิิชชิิง (Phishing) DQ3 - 31
1. สาเหตุุของการเกิิดความเสีียหายจากฟิิชชิิง สาเหตุุที่่�มัักก่่อให้้เกิิดความเสีียหายจากการถููกฟิิชชิิงนั้้�นส่่วนใหญ่่มัันจะเกิิดจาก ความไม่่ระมััดระวัังหรืือบางครั้้�งขาดสติิ เนื่่�องจากจะถููกเร่่งรััดให้้ทำำด้้วยเรื่่�องที่่�อ้้างว่่า จะทำำ ให้้เกิิดความเสีียหายหรืือเดืือดร้้อน ดัังนี้้� • เปิิดเผยข้้อมููลส่่วนบุุคคลบนโลกดิิจิิทััลมากเกิินไป • ไม่่ได้้ตั้้�งค่่าความเป็็นส่่วนตััวของบััญชีีต่่าง ๆ • ไม่่ได้้เปิิดใช้้ตััวกรองอีีเมล • คลิิกลิิงก์์ที่่�ส่่งมาทางกล่่องข้้อความหรืือกรอกข้้อมููลส่่วนบุุคคล เช่่น ชื่่�อผู้้ใช้้งาน รหััสผ่่าน โดยไม่่ได้้ตรวจสอบที่่�มา ส่่วนใหญ่่มัักเป็็นลิิงก์์ที่่�ส่่งมาจากอีีเมล สาธารณะ ลิิงก์์มีีการสะกดผิิด และข้้อความดููไม่่เป็็นทางการ มีีการสะกดผิิดหรืือ ใช้้ภาษาแปลก ๆ • ตอบสนองต่่ออีีเมลที่่�น่่าสงสััยในทัันทีีโดยไม่่ระมััดระวัังและขาดสติิยั้้�งคิิด เมื่่�อใช้้งานอิินเทอร์์เน็็ต อาจเพราะไม่่มีีคนให้้ปรึึกษาหรืือทััดทานเรื่่�องที่่�น่่าสงสััย จะถููกฟิิชชิิง 2. ความเสีียหายที่่�เกิิดจากฟิิชชิิง อาชญากรมัักมุ่่�งไปที่่�การให้้เรากรอกข้้อมููลส่่วนบุุคคล หรืือการกดเพื่่�อทำำธุุรกรรม ทางการเงิินอย่่างเร่่งด่่วน หรืือทำำ ให้้อุุปกรณ์์ของเราติิดมััลแวร์์ โดยมุ่่�งทำำความเสีียหาย ดัังนี้้� • เพื่่�อขโมยหรืือหลอกล่่อให้้กรอกข้้อมููลส่่วนบุุคคลเพื่่�อไปใช้้ประสงค์์ต่่อทรััพย์์สิิน • เพื่่�อให้้ติิดมััลแวร์์และเข้้ามาแฮกอุุปกรณ์์และระบบให้้เกิิดความเสีียหาย โดย ประสงค์์ในการโจรกรรมข้้อมููลส่่วนบุคคลุหรืือเข้้าสู่่�ระบบต่าง ๆ ของเรา ประ ่สงค์์ ต่่อทรััพย์์สิิน DQ3 - 32 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
3. วิิธีีการป้้องกัันจากฟิิชชิิง เราสามารถป้้องกัันตััวเองจากการถููกฟิิชชิิงได้้ง่่าย ๆ เพีียงมีีความระมััดระวัังและ มีีสติิ เนื่่�องจากการฟิิชชิิงนั้้�นจะสามารถสร้้างความเสีียหายได้้ก็็ต่่อเมื่่�อเราคลิิกลิิงก์์หรืือ กรอกข้้อมููลส่่วนบุุคคล โดยสามารถป้้องกัันได้้ ดัังนี้้� • ห้้ามเปิิดเผยข้้อมููลส่่วนบุุคคลหรืือข้้อมููลทางการเงิินในอีีเมล และอย่่าตอบกลัับ อีีเมลที่่�ร้้องขอข้้อมููลนี้้� ซึ่่�งรวมถึึงลิิงก์์ที่่�ส่่งในอีีเมล • ก่่อนส่่งหรืือป้้อนข้้อมููลสำำคััญทางออนไลน์์ ให้้ตรวจสอบความปลอดภััยของ เว็็บไซต์์ • ให้้ความสนใจกัับลิิงก์์ของเว็็บไซต์์ เว็็บไซต์์ที่่�เป็็นอัันตรายอาจดููเหมืือนเว็็บไซต์์ ที่่�ถููกต้้อง แต่่ลิิงก์์อาจใช้้รููปแบบการสะกดคำำหรืือโดเมนอื่่�น เช่่น .com กัับ .net • หากไม่่แน่่ใจว่่าคำำขออีีเมลนั้้�นถููกต้้องหรืือไม่่ ให้้ลองตรวจสอบโดยติิดต่่อบริิษััท โดยตรง ติิดต่่อบริิษััทโดยใช้้ข้้อมููลที่่�ให้้ไว้้ในใบแจ้้งยอดบััญชีี ไม่่ใช่่ข้้อมููลที่่�ให้้ไว้้ ในอีีเมล • รัักษาเครื่่�องให้้สะอาด อััปเดตซอฟต์์แวร์์ทั้้�งหมดบนอุุปกรณ์์ที่่�เชื่่�อมต่่อ อิินเทอร์์เน็็ต รวมถึึงพีีซีี สมาร์์ตโฟน และแท็็บเล็็ต ให้้ทัันสมััยอยู่่�เสมอเพื่่�อลด ความเสี่่�ยงของการติิดมััลแวร์์ 4. วิิธีีการรัับมืือกัับฟิิชชิิง หากเชื่่�อว่่าตนเองถููกหรืือหลงกลการฟิิชชิิงไปแล้้วนั้้�น สามารถรัับมืือได้้ ดัังนี้้� • เปลี่่�ยนรหััสผ่่านทัันทีี • ใช้้โปรแกรมตรวจจัับมััลแวร์์ที่่�อััปเดตตรวจสอบมััลแวร์์บนอุุปกรณ์์ของเรา ทั้้�งหมดที่่�เชื่่�อมด้้วยบััญชีีเดีียวกััน • หากเชื่่�อว่่าบััญชีีการเงิินของเราอาจถููกบุุกรุุก โปรดติิดต่่อสถาบัันการเงิินทัันทีี และปิิดบััญชีี • เมื่่�อมีีการเรีียกเก็็บเงิินที่่�ไม่่ได้้รัับอนุุญาตหรืือไม่่ได้้ใช้้งานให้้ยกเลิิกและรายงาน ทัันทีี • รวบรวมหลัักฐานและแจ้้งตำำรวจในท้้องที่่� DQ3 - 33
มััลแวร์์คืือ โปรแกรมที่่�ออกแบบมาเพื่่�อสร้้างความเสีียหาย หรืือก่่อให้้เกิิดอัันตราย ต่่ออุุปกรณ์์ไอทีี ทั้้�งคอมพิิวเตอร์์ แท็็บเล็็ต หรืือสมาร์์ตโฟน ตั้้�งแต่่การเข้้าควบคุุมระบบ คอมพิิวเตอร์์ การเปลี่่�ยนรหััสผ่่าน การแก้้ไขหรืือแอบเพิ่่�มเติิมข้้อมููล การส่่งข้้อความ ก่่อกวน รวมถึึงการใช้้มััลแวร์์ในการเรีียกค่่าไถ่่ ซึ่่�งมััลแวร์์มีีหลายประเภทแบ่่งตาม รููปแบบการทำำงาน ตััวอย่่างเช่่น ไวรััส (Virus) เวิิร์์ม (Worm) โทรจััน (Trojan) รููทคิิต (Rootkit) และสปายแวร์์ (Spyware) เป็็นต้้น ซึ่่�งมีีรููปแบบต่่าง ๆ ดัังนี้้� 4) มััลแวร์์ (Malware) • เวิิร์์ม สามารถแพร่่กระจายได้้ โดยไม่่ต้้องอาศััยตััวกลางอย่่างไฟล์์ เหมืือน คอมพิิวเตอร์์ไวรััส เพราะเวิิร์์ม จำำลองตััวเองขึ้้�นมาได้้ ผู้้ใช้้ไม่่ต้้องเปิิด โปรแกรมเวิิร์์มก็็ทำำงานได้้ด้้วยตนเอง • รููทคิิต เป็็นโปรแกรมแอบฝัังตััว อยู่่� ที่่�ทำำ ให้้แฮกเกอร์์สามารถควบคุุม คอมพิิวเตอร์์ที่่�โดนโจมตีีจากระยะไกลได้้ • สปายแวร์์เป็็นโปรแกรมที่่�สร้้าง ขึ้้�นมาเพื่่�อคอยล้้วงข้้อมููลของผู้้�ใช้้งาน เช่่น รหััสผ่่าน หรืือข้้อมููลบััตรเครดิิต แล้้ว ส่่งข้้อมููลต่่อผ่่านอิินเตอร์์เน็็ตโดยที่่�ผู้้�ใช้้ ไม่่รู้้�ตััว • โทรจััน มีีลัักษณะเป็็นโปรแกรม มััลแวร์์ประเภทนี้้�จะเกิิดอัันตรายสููงมาก ต่่อคอมพิิวเตอร์์หากรัันโปรแกรมที่่�เป็็น โทรจััน ถึึงขั้้�นทำำลายระบบคอมพิิวเตอร์์ ได้้เลยทีีเดีียว โดยมััลแวร์์นั้้�นจะเป็็นโปรแกรมที่่�มาจากช่่องทางต่่าง ๆ ไม่่ว่่าจะเป็็นไฟล์์ คอมพิิวเตอร์์ที่่�มาในอุุปกรณ์์หรืือที่่�อยู่่�บนอิินเทอร์์เน็็ต หากเราใช้้งานอย่่างไม่่ระมััดระวััง ก็็อาจจะถููกมััลแวร์์โจมตีีได้้จากทุุกช่่องทาง • ไวรััส เป็็นสิ่่�งที่่�คนทั่่�วไปคุ้้นเคย มากที่่�สุุด เพราะสามารถแพร่่กระจายได้้ เหมืือนเชื้้�อไวรััส โดยจะติิดต่่อกัันผ่่าน ไฟล์์สู่่�ไฟล์์ เช่่น ไฟล์์ในแฟลชไดร์์ฟ การดาวน์์โหลดไฟล์์ในเว็็บไซต์์ต่่าง ๆ เป็็นต้้น โดยไวรััสทำลำายได้้ทั้้�งข้้อมููลและ Hardware DQ3 - 34 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
1. สาเหตุุของการเกิิดความเสีียหายจากมััลแวร์์ มััลแวร์์นั้้�น สาเหตุุส่่วนใหญ่่เกิิดจากการไม่่มีีเครื่่�องมืือในการป้้องกัันที่่�มีี ประสิิทธิิภาพ และความประมาทในการใช้้งาน ดัังนี้้� • โปรแกรมป้้องกัันมััลแวร์์ไม่่อััปเดต หรืือไม่่ทำำงาน • ชอบใช้้โปรแกรมผิิดลิิขสิิทธิ์์ • เปิิดไฟล์์แนบหรืือลิิงก์์โดยไม่่ระมััดระวััง • กดโฆษณาบนแว็็บไซต์์หรืือแอปที่่�ไม่่น่่าไว้้วางใจ • ไม่่ระมััดระวัังในการเชื่่�อมต่่ออุุปกรณ์์ต่่าง ๆ โดยไม่่ทำำการสแกนอุุปกรณ์์ที่่�นำำมา เชื่่�อมต่่อ 2. ความเสีียหายที่่�เกิิดจากมััลแวร์์ มัลัแวร์ส์ามารถสร้้างความเสียีหายได้้หลายอย่่างมาก และอาจเป็นต้็น้เหตุุของความ เสีียหายจากภััยคุุกคามทางไซเบอร์์อื่่�น ๆ ด้้วย ดัังนี้้� • ทำำ ให้้อุุปกรณ์์ชำำรุุดเสีียหายใช้้งานไม่่ได้้ • ทำำ ให้้โปรแกรมหรืือระบบปฏิิบััติิการเกิิดความเสีียหาย • ทำำ ให้้ระบบเครืือข่่ายติิดมััลแวร์์และกระจายมััลแวร์์ไปสู่่�อุุปกรณ์์อื่่�น ๆ ที่่�ทำำการ เชื่่�อมต่่อ • ข้้อมููลในอุุปกรณ์์และข้้อมููลส่่วนบุุคคลถููกโจรกรรมไปใช้้เพื่่�อประสงค์์ต่่อ ทรััพย์์สิิน • บััญชีีผู้้ใช้้งานไม่่สามารถใช้้งานได้้หรืือบััญชีีติิดมััลแวร์์และไปแพร่่ต่่อให้้บััญชีี อื่่�น ๆ DQ3 - 35
3. วิิธีีการป้้องกัันจากมััลแวร์์ มััลแวร์์นั้้�นเป็็นโปรแกรมหรืือซอฟต์์แวร์์คอมพิิวเตอร์์ ดัังนั้้�นเพื่่�อเป้้องกัันนั้้�นจำำเป็็น ที่่�จะต้้องทำำ ให้้มััลแวร์์ไม่่สามารถเข้้ามาทำำงานบนอุุปกรณ์์ บััญชีี หรืือเครืือข่่ายของเรา ได้้ โดยมีีวิิธีีการปััองกััน ดัังนี้้� • หมั่่�นอััปเดตซอฟต์์แวร์์อยู่่�เสมอ เพื่่�อไม่่ให้้เกิิดช่่องโหว่่ในระบบจนมััลแวร์์ สามารถคุุกคามได้้ • ระวัังการดาวน์์โหลดไฟล์์จากอิินเทอร์์เน็็ต โดยเฉพาะไฟล์์ฟรีีจากเว็็บไซต์์ที่่�ไม่่ใช่่ เว็็บไซต์์ทางการ • ระวัังการเปิิดไฟล์์แนบจากอีีเมลหรืือผู้้ติิดต่่อทางโซเชีียลมีีเดีียที่่�ไม่่รู้้จััก • หากมีีข้้อสงสััย ให้้เพิิกเฉย ลิิงก์์ในอีีเมล โพสต์์ในโซเชีียลมีีเดีีย และโฆษณา ออนไลน์์มัักเป็็นวิิธีีที่่�อาชญากรไซเบอร์์พยายามขโมยข้้อมููลส่่วนบุุคคลของเรา แม้้ว่่าเราจะรู้้แหล่่งที่่�มา แต่่ถ้้ามีีบางอย่่างที่่�น่่าสงสััย ให้้ลบออก • ไม่่ควรกดเข้้าหน้้าต่่างป๊๊อปอััปบนเว็็บไซต์์ที่่�ให้้ดาวน์์โหลดไฟล์์ โดยเฉพาะ ป๊๊อปอััปที่่�บอกว่่าคอมพิิวเตอร์์ของคุุณติิดเชื้้�อไวรััสแล้้ว และให้้ดาวน์์โหลด โปรแกรมป้้องกัันไวรััส • ติิดตั้้�งโปรแกรมป้้องกัันมััลแวร์์ และอััปเดตอยู่่�เสมอ ซึ่่�งจะช่่วยให้้ป้้องกัันได้้ อย่่างมีีประสิิทธิิภาพที่่�สุุด เพราะถึึงแม้้เราจะใช้้งานอิินเทอร์์เน็็ตอย่่างระมััดระวััง แต่่ก็็อาจโดนโจมตีีอย่่างไม่่รู้้ตััวได้้ทุุกเมื่่�อ • สแกนอุุปกรณ์์ต่่าง ๆ ที่่�เชื่่�อมต่่อด้้วย USB อุุปกรณ์์ภายนอกอื่่�น ๆ สามารถติิด ไวรััสและมััลแวร์์ได้้ ใช้้โปรแกรมรัักษาความปลอดภััยของเราเพื่่�อสแกน 4. วิิธีีการรัับมืือกัับมััลแวร์์ เมื่่�ออุุปกรณ์์ บััญชีี หรืือเครืือข่่ายของเราติิดมััลแวร์์แล้้ว หลาย ๆ ชนิิดไม่่สามารถ กำำจััดหรืือแก้้ไขได้้อย่่างง่่ายดาย หรืืออาจต้้องมีีค่่าใช้้จ่่ายในการกำำจััด โดยมีีวิิธีีการ ดัังนี้้� • หากมีีโปรแกรมป้้องกัันมััลแวร์์ให้้ลองสแกนหามััลแวร์์ ถ้้าสามารถใช้้โปรแกรม กำำจััดได้้ ให้้ทำำการกำำจััดทิ้้�งทัันทีี • หากโปรแกรมที่่�มีีอยู่่�ไม่่สามารถกำำจััดมััลแวร์์นั้้�นได้้ จำำเป็็นต้้องให้้ผู้้เชี่่�ยวชาญ ช่่วยแก้้ไขให้้ อาจมีีค่่าใช้้จ่่ายเพิ่่�มเติิม • ติิดตั้้�งโปรแกรมป้้องกัันมััลแวร์์เอาไว้้ เพื่่�อที่่�เวลามีีสิ่่�งแปลกปลอมจะแจ้้งเตืือน เราทัันทีีในครั้้�งต่่อไป DQ3 - 36 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
การชอปปิิงออนไลน์์และการเติิมเงิินต่่าง ๆ สะดวกมากขึ้้�น ก็็ทำำ ให้้นัักต้้มตุ๋๋นมีี ช่่องทางมากขึ้้�นในการหลอกให้้เราจ่่ายเงิิน ที่่�สุุดท้้ายแล้้วเราไม่่มีีทางได้้รัับหรืือหลอก เพื่่�อเอาข้้อมููลส่่วนบุุคคลไปเพื่่�อผลประโยชน์์ทางการเงิิน 5) ภััยที่่�มาจากการชอปปิิงออนไลน์์และการเติิมเงิิน 1. สาเหตุุของการเกิิดความเสีียหายจากภััยที่ม่�า ลน์์แเตมเงิิน ภััยจากการชอปปิิงออนไลน์์และการเติิมเงิินนั้้�นอาจเกิิดได้้จากการกระทำำของ บุุคคลโดยตรงหรืือจากภััยคุุกคามทางไซเบอร์์อื่่�น ๆ ดัังนี้้� • ไม่่ระมััดระวัังในการซื้้�อสิินค้้าออนไลน์์ โดยเห็็นแก่่ของราคาถููก หรืือโปรโมชััน • ไม่่ตรวจสอบผู้้ขายก่่อนตััดสิินใจซื้้�อและชำำระเงิิน • ใช้้การโอนเงิินเป็็นหลััก ซึ่่�งเป็็นช่่องทางที่่�ยากที่่�สุุดในการเรีียกเงิินคืืนหากถููกโกง • กรอกข้้อมููลส่่วนบุุคคลที่่�สำำคััญผ่่านระบบ หรืือแอปที่่�ไม่่มีีความน่่าเชื่่�อถืือ หรืือ ไม่่ใช่่ระบบของผู้้ให้้บริิการโดยตรง • ไม่่ออกจากระบบหลัังใช้้งานเสร็็จ • ชอบใช้้ Wifi สาธารณะในการทำำธุุรกรรมต่่าง ๆ 1. สาเหตุุของการเกิิดความเสีียหายจากภััยที่่�มาจากการชอปปิิง ออนไลน์์และการเติิมเงิิน 1. สาเหตุุของการเกิิดความเสีียหายจากภััยที่ม่�า ลน์์แเตมเงิิน อาชญากรมัักใช้้การซื้้�อของออนไลน์์ การชำำระเงิิน หรืือการเติิมเงิินต่่าง ๆ เพื่่�อ ประสงค์์ต่่อทรััพย์์สิินของเรา โดยการหลอกให้้ชำำระค่่าสิินค้้าแล้้วไม่่จััดส่่งหรืือจััดส่่ง สิินค้้าไม่่ตรงตามที่่�แจ้้งไว้้ 2. ความเสีียหายที่�เ่กิิดจากภััยที่่�มาจากการชอปปิิงออนไลน์์และการ เติิมเงิิน การเป็็นนัักชอปปิิงและนัักเติิมเงิิน ที่่�ปลอดภััยเริ่่�มต้้นด้้วยการใช้้มาตรการ ป้้องกัันด้้านความปลอดภััย คิิดถึึงผล ที่่�ตามมาจากการกระทำำของคุุณทาง ออนไลน์์ แล้้วมาเพลิิดเพลิินกัับความ สะดวกสบายของเทคโนโลยีีด้้วยความ อุ่่�นใจในขณะที่่�เราซื้้�อสิินค้้าออนไลน์์ DQ3 - 37
ระวัังโฆษณาที่่�กระตุ้้นให้้ผู้้ใช้้คลิิก ลิิงก์์ หากได้้รัับข้้อเสนอที่่�น่่าดึึงดููด อย่่า คลิิกลิิงก์์ ให้้ไปที่่�เว็็บไซต์์ของบริิษััท โดยตรง เพื่่�อยืืนยัันว่่าข้้อเสนอนั้้�นถููกต้้อง ผู้้ฉ้้อโกงชอบตั้้�งค่่าไซต์์อีีคอมเมิิร์์ซ ปลอม ก่่อนตััดสิินใจซื้้�อ อ่่านบทวิิจารณ์์ เพื่่�อฟัังความคิิดเห็็นของผู้้อื่่�นเกี่่�ยวกัับ ผู้้ขาย นอกจากนี้้� ให้้มองหาสถานที่่�ตั้้�งจริิง และข้้อมููลการบริิการลููกค้้า มีีบริิการมากมายที่่�สามารถใช้้เพื่่�อ ชำำระค่่าสินค้ิ ้า เช่่น Line Pay หรืือ Truemoney โดยไม่่ต้้องให้้ข้้อมููลของเรากัับ ผู้ขา้ ยโดยตรง หรืือพิจิารณาใช้้บริกิารชำำระ เงินิปลายทาง อย่่าลืืมหมั่่�นตรวจสอบบััญชีีอย่่าง ต่่อเนื่่�องเพื่่�อหากิิจกรรมที่่�ไม่่ได้้รัับอนุุญาต เคล็็ดลัับอีีกประการสำำหรัับการตรวจสอบ กิิจกรรมคืือการตั้้�งค่่าการแจ้้งเตืือน เพื่่�อ ที่่�ว่่าหากมีีเงิินออก เราจะได้้รัับอีีเมลหรืือ ข้้อความพร้้อมรายละเอีียดธุุรกรรม ตรวจสอบให้้แน่่ใจว่่าอุุปกรณ์ที่่์ �เชื่่�อมต่อ่ อินิเทอร์์เน็ตทั้้ ็ �งหมด รวมทั้้�งพีซีี สมาร์ต์ โฟน และแท็็บเล็็ต ปราศจากมััลแวร์์และการ ติิดไวรััส โดยเรีียกใช้้เฉพาะซอฟต์์แวร์์และ แอปเวอร์์ชัันล่่าสุุดเท่่านั้้�น สร้้างรหัสผ่่ ัานที่่ย�าวและไม่่ซ้ำกั ำ� นสำั ำหรัับ ทุุกบััญชีีและใช้้การตรวจสอบสิิทธิ์์ แบบ หลายชั้้�น ถ้้าทำำ ได้้จะเสริิมความแข็็งแกร่่ง ให้้กัับบััญชีีออนไลน์์ โดยเปิิดใช้้งาน เครื่่�องมืือตรวจสอบสิิทธิ์์ที่่�เข้้มงวดที่่�สุุด ที่่�มีีอยู่่� เช่่น ไบโอเมตริิกซ์์ หรืือรหััสแบบใช้้ ครั้้�งเดีียวที่่�ส่่งไปยัังโทรศััพท์์หรืืออุุปกรณ์์ มืือถืือของเรา การใช้้ Wi-Fi สาธารณะเพื่่�อซื้้�อสินค้ิ ้า ออนไลน์์ในขณะที่่�อยู่่�ที่่�ร้้านกาแฟนั้้�น สะดวกมาก แต่่ก็็ไม่่ปลอดภััยในโลก ไซเบอร์์ อย่่าทำำการซื้้�อผ่่าน Wi-Fi สาธารณะ ให้้ใช้้เครืือข่่ายส่่วนตััวหรืือ อิินเทอร์์เน็็ตโทรศััพท์์ของเราแทน • คิิดก่่อนคลิิก • ทำำการบ้้าน • พิิจารณาตััวเลืือกการชำำระเงิิน • ติิดตามดููใบแจ้้งยอดธนาคาร • รัักษาอุุปกรณ์์ให้้สะอาด • ล็็อกการเข้้าสู่่ระบบ • ใช้้ Wi-fi ที่่�ปลอดภััย 3. วิิธีการี ป้้องกัันจากภััยที่ม่�าจากการชอปปิิงออนไลน์์และการเติมิเงิิน DQ3 - 38 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
4. วิิธีการีรัับมืือกัับภััยที่ม่�าจากการชอปปิิงออนไลน์์และการเติมิเงิิน ภััยจากการชอปปิิงออนไลน์์และการเติิมเงิินนั้้�น เป็็นการทำำ ให้้เสีียทรััพย์์สิิน ซึ่่�งมีี ความผิิดทางอาญา สามารถดำำเนิินการได้้ ดัังนี้้� • รวบรวมหลัักฐานทั้้�งหมดที่่�เกี่่�ยวข้้อง และแจ้้งความต่่อเจ้้าหน้้าที่่�ตำำรวจในท้้องที่่� • นำำหลัักฐานการลงบัันทึึกประจำำวัันไปแจ้้งที่่�ธนาคารของเราเพื่่�อทำำการอายััด เงิินและบััญชีีของผู้้ที่่�เป็็นอาชญากร • หากมีีการใช้้จ่่ายผ่่านบััญชีีของเราโดยที่่�เราไม่่ได้้ใช้้ ให้้อายััดบััญชีีทัันทีี ทุุกวัันนี้้� อุุปกรณ์์ดิิจิิทััลของคุุณน้้าคุุณอามีีข้้อมููลจำำนวนมหาศาลที่่�บัันทึึกไว้้ ตั้้�งแต่่ ภาพถ่่ายตอนไปเที่่�ยว รููปเค้้ก รููปกาแฟ คอลเลคชัันเพลง ไปจนถึึงบัันทึึกเกม ข้้อมููล การออกกำำลัังกาย และเบอร์์โทรศััพท์์เพื่่�อน ๆ แม้้จะสะดวก แต่่การจััดเก็็บข้้อมููลทั้้�งหมด นี้้�ไว้้ในคอมพิิวเตอร์์หรืือโทรศััพท์์มืือถืือก็็มีีความเสี่่�ยงที่่�จะสููญหายได้้ ข้้อมููลอาจสููญหายได้้ในหลายเหตุุการณ์์ รวมถึึงการทำำงานผิิดพลาดของ คอมพิิวเตอร์์ การโจรกรรม ไวรััส สปายแวร์์ การลบโดยไม่่ได้้ตั้้�งใจ และภััยธรรมชาติิ ดัังนั้้�นจึึงควรสำำ รองไฟล์์เป็็นประจำำ โดยปััจจุุบัันนั้้�นมีีบริิการพื้้�นที่่�จััดเก็็บข้้อมููล หรืือ คลาวด์์ ให้้ใช้้บริิการอย่่างมากมาย เช่่น Google workspace หรืือ iCloud ที่่�มีีความ น่่าเชื่่�อถืือรัับรองได้้ว่่าเก็็บข้้อมููลของเราได้้ไม่่มีีหายแน่่นอน 6) ภััยจากการไม่่สำำรองข้้อมููล DQ3 - 39
1. สาเหตุุของการเกิิดความเสีียหายจากภััยจากการไม่สำ่ ำรองข้้อมูลู การไม่่สำำรองข้้อมููลนั้้�น ก็็ตรงตััวอยู่่�แล้้วว่่าเกิิดความเสีียหายเพราะไม่่ได้้ทำำการ สำำรองข้้อมููลหรืือสำำรองข้้อมููลในแหล่่งที่่�ไม่่น่่าเชื่่�อถืือหรืือถููกเข้้าถึึงได้้ง่่าย ดัังนี้้� • ไม่่ได้้ทำำการสำำรอง • สำำรองข้้อมููลบนอุุปกรณ์์ที่่�เข้้าถึึงหรืือสููญหายได้้ง่่าย • สำำรองข้้อมููลบนพื้้�นที่่�จััดเก็็บข้้อมููลออนไลน์์ที่่�ไม่่มีีความน่่าเชื่่�อถืือ ไม่่มีีโปรแกรมป้้องกัันความปลอดภััยทางไซเบอร์์หรืือโปรแกรมไม่่อััปเดต ไม่่ทำำงาน 3. วิิธีีการป้้องกัันภััยจากการไม่่สำำรองข้้อมููล • ทำำสำำเนาข้้อมููลอยู่่�เสมอ และอาจสำำรองข้้อมููลที่่�สำำคััญมากกว่่า 2 แห่่งขึ้้�นไป • เลืือกใช้้ฮาร์์ดแวร์์หรืือวิิธีีการจััดเก็็บข้้อมููล เช่่น เก็็บใส่่ฮาร์์ดแวร์์ อาทิิ ซีีดีี ดีีวีีดีี แฟลชไดรฟ์์ หรืือฮาร์์ดไดรฟ์์ภายนอก หรืือบริิการสำำรองข้้อมููลออนไลน์์ เช่่น iCloud, Google Drive หรืือ Dropbox เป็็นต้้น • จััดเก็็บอุุปกรณ์์สำำรองข้้อมููลที่่�เก็็บไฟล์์ที่่�เราคััดลอกไว้้ในที่่�ปลอดภััย หากเป็็น บริิการสำำรองข้้อมููลออนไลน์์ ก็็ให้้เลืือกที่่�มีีชื่่�อเสีียงและมีีความน่่าเชื่่�อถืือ • ติิดตั้้�งโปรแกรมป้้องกัันความปลอดภััยบนอุุปกรณ์์ของเรา เพื่่�อป้้องการการโจมตีี ข้้อมููลให้้เกิิดความเสีียหายจากภััยคุุกคามทางไซเบอร์์ต่่าง ๆ 4. วิิธีีการรัับมืือกัับภััยจากการไม่่สำำรองข้้อมููล เมื่่�อลบข้้อมููลออกจากอุุปกรณ์์หรืือบนพื้้�นที่่�เก็็บข้้อมููลออนไลน์์แล้้วไม่่ได้้ทำำการ สำำ รองไว้้ในช่่องทางอื่่�นนั้้�นเป็็นไปได้้ยากมากที่่�จะได้้ข้้อมููลนั้้�นกลัับมา แต่่ก็็มีีวิิธีีการ ที่่�สามารถทำำ ได้้ดัังนี้้� • ใช้้โปรแกรมกู้้ข้้ �อมููลจากอุุปกรณ์์ ส่่วนใหญ่่มักกู้้ัคื�นืได้้ยากหรืือได้้ข้้อมููลคืนื มาไม่่ครบ • หากเป็็นการเก็็บข้้อมููลบนพื้้�นที่่�จััดเก็็บข้้อมููลออนไลน์์มัักมีีฟัังก์์ชัันในการกู้้�คืืน ข้้อมููล สามารถใช้้งานได้้ 2. ความเสีียหายที่่�เกิิดจากภััยจากการไม่่สำำรองข้้อมููล ความเสีียหายเมื่่�อไม่่ได้้ทำำการสำำรองข้้อมููลนั้้�นคืือ ข้้อมููลสููญหาย หากเป็็นข้้อมููล สำำคััญอาจทำำ ให้้เสีียงานได้้ DQ3 - 40 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
3.2 ติิดตามสถานการณ์์ภััยคุุกคามในโลกดิจิิทััล เราไม่่ควรมองข้้ามสิ่่�งที่่�เกิิดขึ้้�นในโลกของการรัักษาความปลอดภััยทางไซเบอร์์ ในตอนนี้้� เราทุุกคนมีีหน้้าที่่�ไม่่เพีียงแต่่ปกป้้องตนเองเท่่านั้้�น แต่่ยัังรวมถึึงชุุมชน ประเทศ และทั่่�วโลกของเราด้้วยการรู้้เท่่าทันัสามารถมีส่่ ีวนร่่วมโดยรักัษาความรู้้ให้้เป็นปั็จจุับัุนัและ ใช้้กลยุุทธ์์ง่่าย ๆ สองสามข้้อในการรวบรวมข้้อมููลที่่�ดีี เพื่่�อกำำจััดสิ่่�งไม่่ดีีออกไป เราอยู่่�ในยุุคข้้อมููลข่่าวสาร ที่่�ซึ่่�งความรู้้เป็็นแบบดิิจิิทััล สามารถรัับข้้อมููลใหม่่และ เพิ่่�มพููนความรู้้ได้้หลายวิิธีีตามวิิธีีการที่่�ต้้องการ ลองติิดตามหน่่วยงานเหล่่านี้้�ดูู • สำำนัักงานพััฒนาธุุรกรรมทางอิิเล็็กทรอนิิกส์์ (Electronic Transactions Development Agency: ETDA) เว็็บไซต์์ https://www.etda.or.th/ • ศููนย์์ประสานการรัักษาความมั่่�นคงปลอดภััยระบบคอมพิิวเตอร์์ประเทศไทย (ไทยเซิิร์์ต) เว็็บไซต์์ https://www.thaicert.or.th • สำนัำกังานส่่งเสริิมเศรษฐกิจดิิจิิทัลั (Digital Economy Promotion Agency: DEPA) เว็็บไซต์์ https://www.depa.or.th • สำำนักังานปลัดกัระทรวงการอุดุมศึึกษา วิิทยาศาสตร์์ วิจัิยัและนวัตกั รรม https:// www.ops.go.th • กองบัังคัับการปราบปรามการกระทำคำวามผิดิเกี่่ย�วกัับอาชญากรรมทางเทคโนโลยีี เว็็บไซต์์ https://tcsd.go.th • CAT cyfence องค์์กรเอกชนที่่�รัับออกแบบ วางแผนการวางระบบอิินเทอร์์เน็็ต เพื่่�อป้้องกัันการโจมตีีและภััยคุุกคามทางไอทีี https://www.catcyfence.com • ธนาคารแห่่งประเทศไทย https://www.bot.or.th • DQ Institute (DQI) คลัังความคิิดระดัับนานาชาติิ ที่่�ศึึกษาและเผยแพร่่ข้้อมููล ข่่าวสาร นโยบายด้้านดิิจิิทััลทำำงานร่่วมกัับหน่่วยงานระหว่่างประเทศและ พัันธมิิตรในพื้้�นที่่� https://www.dqinstitute.org 1) ติิดตามผู้้เชี่่�ยวชาญด้้านความปลอดภััยทางไซเบอร์์ DQ3 - 41
• Common Sense Media องค์์กรไม่่แสวงหาผลกำำ ไร ที่่�วิิจััย เก็็บรวบรวมความรู้้ และนำำเสนอข้้อมููลการใช้้เทคโนโลยีีดิิจิิทััลอย่่างชาญฉลาด เพื่่�อเด็็กเยาวชน ผู้ป้กครอง นักกัารศึึกษา และผู้้ที่่สน�ใจค้นคว้้ ้าหาความรู้้ทางดิิจิิทัลั https://www. commonsensemedia.org • แบไต๋๋ (beartai) สื่่�อออนไลน์์ที่่�รวบรวมคอนเทนต์์คุุณภาพเกี่่�ยวกัับแวดวงไอทีี https://www.beartai.com 2) เรีียกดููหััวข้้อโซเชีียลมีีเดีียที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับความปลอดภััย 3) เข้้าร่่วมกิิจกรรม 4) ตรวจสอบข้้อมููลและคำำแนะนำำความปลอดภััย เครืือข่่ายโซเชีียลมีีเดีียส่่วนใหญ่่เป็็นแหล่่งข้้อมููลที่่�ยอดเยี่่�ยมสำำหรัับการค้้นหา เนื้้�อหาเพิ่่�มเติิม เช่่น ข่่าว (เรื่่�องจริิง) วิิดีีโอ ความคิิดเห็็น และโพสต์์์อื่่�น ๆ กิิจกรรมเกี่่�ยวกัับการรัักษาความปลอดภััยทางไซเบอร์์สำำหรัับประชาชน มีีให้้ เข้้าร่่วมอย่่างมากมาย เรายัังสามารถเข้้าร่่วมการบรรยาย การอภิิปราย เวิิร์์กชอป กิิจกรรมสร้้างเครืือข่่าย หรืือการพบปะกัับผู้้ที่่�ให้้ความช่่วยเหลืือในด้้านนี้้�ได้้ เว็็บเบราว์์เซอร์์ แอป ซอฟต์์แวร์์ ระบบปฏิิบััติิการ และเครื่่�องมืือต่่าง ๆ จะมีี คำำเตืือนด้้านความปลอดภััยทางไซเบอร์์อยู่่�เสมอ จงอย่่ามองข้้าม DQ3 - 42 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
อิินเทอร์์เน็็ตมอบโอกาสที่่�ดีีในการเรีียนรู้้สิ่่�งใหม่่ ๆ การซื้้�อของออนไลน์์ การสื่่�อสาร กัับคนรััก การอ่่าน และการดููวิิดีีโอ วัันนี้้�แหล่่งข้้อมููลออนไลน์์ที่่�ยอดเยี่่�ยมบางส่่วน ส่่งเสริิมวิิถีีชีีวิิตผู้้สููงอายุุที่่�มีีสุุขภาพดีี อย่่างไรก็็ตาม ผู้้สููงอายุุและผู้้ดููแลผู้้สููงอายุุในบ้้าน ต้้องจำำ ไว้้เสมอถึึงความสำำคััญของการรัักษาความปลอดภััยอิินเทอร์์เน็็ตให้้เพีียงพอเพื่่�อ ปกป้้องข้้อมููลส่่วนบุุคคล ใช้้เคล็็ดลัับนี้้�เพื่่�อช่่วยให้้เราปลอดภััยในขณะที่่�ท่่องอิินเทอร์์เน็็ต ผ่่านพีีซีี แล็็ปท็็อป แท็็บเล็็ต หรืือสมาร์์ตโฟน เรื่องที่ ่� 4 ่� เคล็ดลั ็ ับผู้้�สููงอายุ ุ ออนไลน์์อย่่างไรให้้ปลอดภััย DQ3 - 43
6) ใช้้ซอฟต์์แวร์์รัักษาความปลอดภััย ติิดตั้้�งซอฟต์์แวร์์รัักษาความปลอดภััยบนอุุปกรณ์์จากแหล่่งที่่�เชื่่�อถืือได้้และอััปเดต อยู่่�เสมอ เป็นก็ ารดีีที่่สุ�ดทีุ่่จ�ะเรียกี ใช้ซ้อฟต์์แวร์ป้์ ้องกันัไวรัสัและป้้องกันสั ปายแวร์์เป็น็ ประจำำ ระวัังป๊๊อปอััปหรืืออีีเมลโฆษณา เพราะอาจเป็็นมััลแวร์์ที่่�อาจติิดคอมพิิวเตอร์์ของเราได้้ 1) สร้้างรหััสผ่่านและทำำ ให้้แข็็งแกร่่ง 4) ถ้้ามัันน่่าสงสััยก็็โยนทิ้้งไป � 2) เข้้าถึึงบััญชีีอย่่างปลอดภััย 5) แชร์์ด้้วยความใส่่ใจ 3) คิิดก่่อนทำำ รหััสผ่่านที่่�รััดกุุมควรมีีความยาวอย่่างน้้อย 12 อัักขระ เคล็็ดลัับสร้้างรหััสผ่่านที่่� รััดกุุม ควรมีีทั้้�งการใช้้ตััวอัักษร ตััวเลข และสััญลัักษณ์์ผสมกััน และพยายามอย่่าใส่่ข้้อมููล ส่่วนบุุคคลลงไปในรหััสผ่่าน เพราะคนอื่่�นจะคาดเดาได้้ง่่าย การคลิิกลิิงก์์ในอีีเมลมัักเป็็นวิิธีีที่่�อาชญากรใช้้ในการเข้้าถึึงข้้อมููลส่่วนบุุคคล หาก อีีเมลดููผิิดปกติิ แม้้ว่่าเราจะรู้้จัักบุุคคลที่่�ส่่งอีีเมลมา ทางที่่�ดีีควรลบทิ้้�ง จำำ ไว้้ว่่าอาชญากร สามารถใช้้ที่่�อยู่่�อีีเมลของเพื่่�อนและส่่งข้้อความที่่�ปลอมตััวเป็็นพวกเขาได้้ เปิิดตััวกรอง สแปมสำำหรัับบััญชีีอีีเมลเพื่่�อช่่วยกรองข้้อความที่่�น่่าสงสััย รหััสผ่่านอาจถููกขโมยได้้ การเพิ่่�มการตรวจสอบสิิทธิ์์ แบบสองขั้้�นตอนให้้กัับบััญชีี จึึงเป็็นการป้้องกัันชั้้�นที่่�สอง บริิการออนไลน์์มากมาย รวมถึึงแอปและเว็็บไซต์์ เสนอตััว เลืือกฟรีีที่่�สามารถช่่วยปกป้้องข้้อมููล และทำำ ให้้แน่่ใจว่่าเป็็นเราจริิง ๆ ที่่�พยายามเข้้าถึึง บัญชีั ี ไม่่ว่่าจะเป็นก็ารสแกนนิ้้�วมืือและใบหน้้า หรืือการใช้้รหัสัแบบครั้้�งเดีียวที่่ส่่ �งเข้้ามืือถืือ หากไซต์์ที่่�เราใช้้มีีบริิการแบบนี้้� ควรสมััครใช้้งาน ระวัังสิ่่�งที่่�แชร์์แบบสาธารณะบนเว็็บไซต์์ โซเชีียลมีีเดีีย เช่่น เฟซบุ๊๊�ก ปรัับการตั้้�งค่่า ความเป็็นส่่วนตััวเพื่่�อจำำกััดผู้้ที่่�สามารถดููข้้อมููลได้้ และหลีีกเลี่่�ยงการแชร์์ตำำแหน่่งของเรา อีีเมลและการสื่่�อสารในโลกดิิจิิทัลอื่่ ัน� ๆ ที่่สร้�้างความรู้้สึึกเร่่งด่่วน เช่่น ปัญัหาเกี่่ย�วกัับ บััญชีีธนาคารหรืือเรื่่�องที่่�เกี่่�ยวกัับทรััพย์์สิินเงิินทอง มีีแนวโน้้มว่่าจะเป็็นการหลอกลวง ลองติิดต่่อโดยตรงทางโทรศััพท์์เพื่่�อดููว่่าอีีเมลนั้้�นถููกต้้องหรืือไม่่ DQ3 - 44 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
7) ปรัับการตั้้�งค่่าความปลอดภััยของเบราว์์เซอร์์ 8) ใช้้การป้้องกัันความปลอดภััยของไฟร์์วอลล์์เริ่่� มต้้น บนคอมพิิวเตอร์์ 9) ออกจากระบบ 10) ระวัังการหลอกลวงให้้ไปพบ เรามัักจะค้้นหาข่่าวสาร ข้้อมููล และผลิิตภััณฑ์์โดยใช้้อิินเทอร์์เน็็ตเบราว์์เซอร์์ เช่่น Firefox, Google Chrome, Internet Explorer และ Safari ปรัับการตั้้�งค่่าในแต่่ละ เบราว์์เซอร์์เพื่่�อตั้้�งค่่าตััวเลืือกความปลอดภััยสููงสุุด เมนููเหล่่านี้้�มัักจะอยู่่�ที่่�มุุมขวาบน ของเบราว์์เซอร์์ พิิจารณาล้้างประวััติิการท่่องเว็็บเมื่่�อสิ้้�นสุุดการใช้้งาน เพื่่�อไม่่ให้้มีีข้้อมููล ที่่�ละเอีียดอ่่อนหลงเหลืืออยู่่� ระบบปฏิิบััติิการบนอุุปกรณ์์น่่าจะมีีการตั้้�งค่่าไฟร์์วอลล์์เริ่่�มต้้นที่่�จะปกป้้อง คอมพิิวเตอร์์โดยไม่่ต้้องปรัับเปลี่่�ยน หากซอฟต์์แวร์์ป้้องกัันไวรััสมีีการป้้องกัันไฟร์์วอลล์์ เพิ่่�มเติิม ซึ่่�งเราสามารถปรัับเปลี่่�ยนแยกกัันได้้ ให้้ลองติิดต่่อผู้้เชี่่�ยวชาญคอมพิิวเตอร์์เพื่่�อ ขอความช่่วยเหลืือเพื่่�อให้้แน่่ใจว่่าได้้รัับการป้้องกัันอย่่างปลอดภััยโดยไม่่ต้้องบล็็อก เว็็บไซต์์ และโปรแกรมที่่�ใช้้เป็็นประจำำมากเกิินไป อย่่าลืืมออกจากระบบ แอป และเว็็บไซต์์เมื่่�อใช้้งานเสร็็จแล้้ว การเปิิดทิ้้�งไว้้ใน หน้้าจอคอมพิิวเตอร์์หรืืออุุปกรณ์์ที่่�ไม่่ได้้ใช้้เป็็นส่่วนตััว อาจทำำ ให้้เสี่่�ยงต่่อความเสี่่�ยงด้้าน ความปลอดภััยและความเป็็นส่่วนตััว คนที่่�เราพบเจอบนโลกดิิจิิทััลอาจจะไม่่ได้้เป็็นอย่่างที่่�เราเห็็น กลโกงการหลอกลวง ให้้ไปพบ เป็็นอัันตรายต่่อคุุณน้้าคุุณอามาก ๆ ต้้องระวัังผู้้ที่่�อ้้างว่่ามาจะให้้เงิิน ให้้สิ่่�งของ หรืือให้้ออกไปหา นอกจากนี้้� ให้้หลีีกเลี่่�ยงคนที่่�แสดงความรัักเร็็วเกิินไป แบ่่งปัันปััญหา ส่่วนตััวเร็็วเกิินไป และไม่่เคยได้้พบหน้้ากััน DQ3 - 45
ความเสี่่�ยงหรืือความไม่่ปลอดภััยที่่�อาจจะเกิิดขึ้้�นบนโลกดิิจิิทััล โดยส่่วน ใหญ่่เกิิดจากความจงใจของผู้้กระทำำทั้้�งการระราน การรัังควาน หรืือการสะกด รอย ซึ่่�งอาจเรีียกว่่าการล่่วงละเมิิดทางไซเบอร์์ และการกระทำำเพื่่�อมุ่่�งให้้เกิิด ความเสีียหายทั้้�งด้้านข้้อมููลและระบบ เช่่นการแฮกข้้อมููล การหลอกลวง หรืือ การทำำความเสีียหายด้้วยระบบโปรแกรม ซึ่่�งอาจเรีียกว่่า ภััยคุุกคามทางไซเบอร์์ ซึ่่�งทั้้�งการละเมิิดและภััยคุุกคามทางไซเบอร์์ อาจมีีผลกระทบทั้้�งอารมณ์์ จิิตใจ และร่่างกาย โดยเราสามารถป้้องกัันภััยคุุกคามทางไซเบอร์์และการล่่วงละเมิิด ทางไซเบอร์์ได้้โดยการตั้้�งค่่าโปรแกรมหรืือแอปพลิิเคชัันที่่�ใช้้งานให้้มีีความ ปลอดภััย ระมััดระวัังในการใช้้งานในเว็็บไซต์์ หรืือเนื้้�อหาที่่�ไม่่ปลอดภััย นอกจาก นั้้�น หากเราถููกละเมิิดหรืือคุุกคามทางไซเบอร์์เราควรรีีบแก้้ปััญหาด้้วยการกู้้คืืน ระบบโดยทัันทีี หากไม่่สามารถทำำ ได้้ด้้วยตนเอง ควรร้้องขอผู้้ที่่�มีีความรู้้ทัักษะ และไว้้ใจได้้ช่่วยดำำเนิินการ และหากเป็็นเรื่่�องที่่�สำำคััญควรแจ้้งความกัับเจ้้าหน้้าที่่� หรืือหน่่วยงานที่่�รัับผิิดชอบเพื่่�อป้้องกัันความเสีียหายที่่�อาจเกิิดขึ้้�นในอนาคต สรุุป DQ3 - 46 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
เอกสารอ้้างอิิง Bullying UK. (n.d.). How to stay safe online. Retrieved June 25, 2021, from https://www.bullying.co.uk/cyberbullying/how-to-stay-safe-online/ Catherine, M. (2020). How to Stay Safe Online: 10 easy tips for creating passwords, installing antivirus software, and using a VPN to keep you safe online. Retrieved June 25, 2021, from https://www.reviews. org/internet-service/how-to-stay-safe-online/ eSafetyCommissioner. (n.d.). Cyberstalking. Retrieved June 28, 2021, from https://www.esafety.gov.au/key-issues/domestic-family-violence/ technology-facilitated-abuse/cyberstalking. eSafetyCommissioner. (n.d.). Image-based abuse. Retrieved June 28, 2021, from https://www.esafety.gov.au/key-issues/domestic-family-vio lence/technology-facilitated-abuse/image-based-abuse eSafetyCommissioner. (n.d.). Online abuse. Retrieved June 28, 2021, from https://www.esafety.gov.au/key-issues/domestic-family-violence/ technology-facilitated-abuse/online-abuse Executech. (n.d.). 12 Easy Cybersecurity Tips to Better Protect Your Data. Retrieved June 28, 2021, from https://www.executech.com/insight/ following-easy-digital-security-tips/ Google Safety Center. (n.d.). Tools and tips to help you stay safe online. Retrieved June 18, 2021, from https://safety.google/security/securi ty-tips/ Kaspersky. (n.d.). Top 10 Internet Safety Rules & What Not to Do Online. Retrieved June 18, 2021, from https://usa.kaspersky.com/re source-center/preemptive-safety/top-10-internet-safety-rules-andwhat-not-to-do-online DQ3 - 47
Kayla, M. (2018). 6 ways to keep up with cybersecurity without going crazy. Retrieved June 18, 2021, from https://blog.malwarebytes. com/101/2018/10/6-ways-to-keep-up-with-cybersecurity-withoutgoing-crazy/ Kids Helpline. (n.d.). Staying safe online. Retrieved June 18, 2021, from https://kidshelpline.com.au/teens/issues/staying-safe-online Koen, V. I. (2015). How to Stay Up-to-Date on Security Trends. Retrieved June 18, 2021, from https://securityintelligence.com/how-to-stayup-to-date-on-security-trends/ Norton. (2021). 20 internet safety tips and checklists to help families stay safer online. Retrieved June 18, 2021, from https://us.norton. com/internetsecurity-kids-safety-stop-stressing-10-internet-safetyrules-to-help-keep-your-family-safe-online.html Patricia, V. (2020). Teaching Cybersecurity To Our Kids: Making Sure They’re Safe Online. Retrieved June 18, 2021, from https://www.internet matters.org/issues/cyberbullying/learn-about-it/#what_is_cyberbul lying Sherri, G.(2021). The Real-Life Effects of Cyberbullying on Children. Retrieved June 18, 2021, from https://www.verywellfamily.com/ what-are-the-effects-of-cyberbullying-460558 Stay Safe Online. (n.d.). Online Safety Basics. Retrieved June 28, 2021, from https://staysafeonline.org/stay-safe-online/online-safety-basics/ สำำนักังานพััฒนาธุุรกรรมทางอิิเล็ก็ทรอนิกส์ิ ์. (ม.ป.ป). Cyberbullying : ระรานออนไลน์์ ร้้ายล้้านวิิว. สืืบค้้น 18 มิิถุุนายน 2564, จาก https://www.etda.or.th/th/ Knowledge-Sharing/Cyberbullying-in-IFBL.aspx DQ3 - 48 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า)
4.1 การใช้้งานสื่่�อสารสนเทศ (Media and Information Use)
DQ4 - 5 เมื่่�อเรีียนรู้้�สมรรถนะด้้านนี้้�แล้้วเราสามารถ อธิิบายถึึงความแตกต่่างและหลากหลายของ แหล่่งข้้อมููล และการได้้มาซึ่่�งข้้อมููลที่่�ตรงกัับ ความต้้องการบนโลกดิิจิิทััล 1 วิิเคราะห์์คุุณภาพและความน่่าเชื่่�อถืือของ 2 ข้้อมููลที่่�รวบรวมได้้จากสื่่�อดิิจิิทััล ค้้นหาข้้อมููล รวบรวมและจััดการข้้อมููล 3 ที่่�ต้้องการจากสื่่�อดิิจิิทััล
DQ4 - 6 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า) ประเมิินคุุณภาพและความน่่าเชื่่�อถืือของ ข้้อมููล และเลืือกใช้้ข้้อมููลที่่�สอดคล้้องกัับ ความต้้องการ 4 ตระหนัักถึึงผลกระทบที่่�เกิิดขึ้้�นจากการ นำำเสนอหรืือแบ่่งปัันเนื้้�อหาที่่�ไม่น่่าเชื่่�อถืือ ไม่มีี ่ หลัักฐานและไม่่เป็็นความจริิง ซึ่่�งอาจก่่อให้้ เกิิดความเข้้าใจผิิดหรืือหลงเชื่่�อ 5
DQ4 - 7 คุุณน้้าคุุณอาหลายท่่านอาจจะเคยได้้ยิินคำำ ว่่า ลองไปหาข้้อมููลจากแหล่่งข้้อมููล ดิิจิิทััลดููสิิ อยากรู้้อะไรก็็เสิิร์์ชเอาสิิ หรืือได้้ข้้อมููลนี้ ้� มาจากแหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััลกัันใช่่ไหม ครัับ แต่่ว่่าแล้้วมัันคืืออะไรล่่ะเจ้้าแหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััล มาทำำความรู้้จัักกััน “แหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััล” คืือ แหล่่งข้้อมููลที่่�ถููกสร้้างขึ้ ้� นหรืือการแปรสภาพจาก แอนะล็็อกให้้อยู่่ในรููปแบบดิิจิิทััล ซึ่่�งสามารถค้้นหา เข้้าถึึง และนำำข้้อมููลมาใช้้ผ่่านระบบ อิินเทอร์์เน็็ต เช่่น เว็็บไซต์์ที่่�ให้้ข้้อมููลด้้านสุุขภาพ ข่่าวสาร หรืือบทความต่่าง ๆ รวมทั้้�ง เว็็บไซต์์ ที่่�รวบรวม รููปภาพ เพลง หรืือรายการบัันเทิิงต่่าง ๆ ซึ่่�งเราสามารถเข้้าถึึงข้้อมููล ดัังกล่่าว ผ่่านคอมพิิวเตอร์์ หรืือโทรศััพท์์มืือถืือโดยใช้้อิินเทอร์์เน็็ต แหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััลโดยส่่วนใหญ่่มีีเนื้้�อหาไม่่แตกต่่างกัันจากแหล่่งข้้อมููลแบบเดิิม หรืือ ที่่�เรีียกว่่าแหล่่งข้้อมููลแอนะล็็อก แต่่แหล่่งข้้อมููลแบบเดิิมไม่่สามารถค้้นหา เข้้าถึึงหรืือ ใช้้ข้้อมููลได้้ตลอดเวลา หรืือจากทุุกสถานที่่� แต่่แหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััลสามารถค้้นหา เข้้าถึึง และใช้้ได้้จากทุุก ๆ สถานที่่�ที่่�มีีอิินเทอร์์เน็็ต และสามารถใช้้ได้้ตลอดเวลา เรื่ ่�องที่� 1่ แหล่่งข้้ อมููลดิิจิิทััลคื ืออะไร DQ4 - 7
DQ4 - 8 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า) เรื่ ่�องที่ ่� 2 รููปแบบของแหล่่งข้้ อมููลดิิจิิทััล คุุณน้้าคุุณอาสงสััยไหมครัับว่่า แล้้วเราจะสามารถเข้้าถึึงแหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััลที่่�มีีอยู่่ อย่่างมากมายได้้อย่่างไร เราลองมาดููกัันก่่อนว่่าแหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััลนั้้�นแบ่่งเป็็น กี่่�ประเภท เพื่่�อที่่�จะได้้ระบุุการค้้นหาได้้ใกล้้เคีียงหรืือตรงกัับความต้้องการได้้มากที่่�สุุด แหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััลสามารถแบ่่งประเภทได้้หลายประเภท โดยใช้้เกณฑ์์ที่่�แตกต่่างกััน เช่่น • การสร้้างหรืือผลิิตข้้อมููลโดยเจ้้าของแหล่่งข้้อมููล หรืือเจ้้าของเว็็บไซต์์ เช่่น ข้้อมููลจากเว็็บไซต์์โรงพยาบาล หน่่วยงานรััฐ หรืือเอกชนต่่าง ๆ ที่่�มีีการเผยแพร่่ข้้อมููล เป็็นต้้น • การสร้้างหรืือผลิิตข้้อมููลโดยชุุมชนผู้้ใช้้งาน เช่่น เฟซบุ๊๊�ก พัันทิิป หรืือโซเชีียล มีีเดีียต่่าง ๆ เป็็นต้้น • แหล่่งข้้อมููลที่่�เข้้าถึึงได้้โดยเสรีี ซึ่่�งไม่่มีีการจำำกััดการเข้้าถึึงข้้อมููล เช่่น เว็็บไซต์์ ที่่�เผยแพร่่ข้้อมููล ข่่าวสารทั่่�วไปหรืือโซเชีียลมีีเดีียทั่่�วไป เป็็นต้้น • แหล่่งข้้อมููลที่่�จำำกััดการเข้้าถึึง ซึ่่�งสามารถเข้้าถึึงได้้เฉพาะผู้้ที่่�ได้้รัับอนุุญาตที่่� มีีส่่วนเกี่่�ยวข้้องเท่่านั้้�น เช่่น ระบบทะเบีียนราษฎร์์ ฐานข้้อมููลของภาครััฐ ระบบข้้อมููล ของบริิษััทเอกชน เป็็นต้้น • แหล่่งข้้อมููลเพื่่�อการศึึกษาเรีียนรู้้ • แหล่่งข้้อมููลเพื่่�อความบัันเทิิง • แหล่่งข้้อมููลด้้านสุุขภาพ • แหล่่งข้้อมููลด้้านธุุรกรรมและการเงิิน • แหล่่งข้้อมููลด้้านเศรษฐศาสตร์์และ ธุุรกิิจ 1) แบ่่งตามแหล่่งที่่�เผยแพร่่ข้้อมููล แบ่่งได้้ 2 ประเภท ได้้แก่่ 2) แบ่่งตามสิิทธิิการเข้้าถึึงข้้อมููล แบ่่งได้้ 2 ประเภท ได้้แก่่ 3) แบ่่งตามประเภทของข้้อมููล อาจแบ่่งได้้หลายประเภท เช่่น
DQ4 - 9 คุุณน้้าคุุณอาก็็เคยหาข้้อมููลในโลกดิิจิิทััลกัันอยู่่บ้้างแล้้วใช่่ไหมครัับ แต่่หลายครั้้�ง เราก็็มัักจะได้้ข้้อมููลอะไรมาก็็ไม่่รู้้ที่่�ไม่่ค่่อยจะตรงกัับสิ่่�งที่่�เราต้้องการค้้นหา แหล่่งข้้อมููล ดิิจิิทััลนั้้�นช่่วยทำำ ให้้เราสามารถหาข้้อมููลได้้ง่่ายขึ้ ้� นก็็จริิง แต่่ด้้วยปริิมาณข้้อมููลที่่�มีีอยู่่ อย่่างมากมายมหาศาล ทำำ ให้้บางทีีเราก็็ได้้ข้้อมููลที่่�อาจจะไม่่ตอบโจทย์์มาเยอะด้้วย เหมืือนกััน ไม่่ง่่ายเลยใช่่ไหมครัับ แต่่ก็็พอมีีหลัักการง่่าย ๆ ที่่�จะทำำ ให้้เราได้้ข้้อมููลที่่�ตรง กัับความต้้องการ ลองทำำตามขั้้�นตอนดัังต่่อไปนี้ ้� เมื่่�อเรากำำหนดคำำที่่�จะนำำ ไปค้น้ หาข้้อมููล และประเภทของข้้อมููล ก็ส็ามารถนำำ ไปค้น้หา ในแหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััลได้้เลย โดยแหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััลที่่�เราไปทำำการค้้นหาจะต้้องให้้บริิการ ข้้อมููลในรููปแบบที่่�เราต้้องการด้้วย เรื่ ่�องที่� 3่ หลัักการเข้ ้ าถึึงแหล่่งข้้ อมููลดิิจิิทััล ที่ ่�ตรงกัับความต้้องการ 1) ถามตััวเองว่่า เราต้้องการข้้อมููลอะไร ต้้องการหาข้้อมููลเกี่่�ยวกัับอาการปวดหลัังเพื่่�อจะได้้นำำ ไป ใช้้ในการดููแลตนเองและบรรเทาอาการปวดหลััง ตััวอย่่าง 2) หากจะไปค้้นหาบนอิินเทอร์์เน็็ต จะค้้นคำำว่่าอะไร อาจเป็็น คำำคำำเดีียว หรืือมีีหลาย ๆ คำำ หรืือเป็็นประโยคสั้้�น ๆ ตััวอย่่าง ใช้้คำำค้้นว่่า “ปวดหลััง” “ผู้้สููงอายุุ” “สาเหตุุ” “การรัักษา” 3) ข้้อมููลที่่�เราต้้องการอยู่่ในรููปแบบใด ตััวอย่่าง เป็็นข้้อความ ภาพ และวิิดีีโอ
DQ4 - 10 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า) เรื่องที่ ่� 4่� เกณฑ์์การประเมิินคุุณภาพ ของข้ ้ อมููลจากสื่ ่�อดิิจิิทััล 4.1 เกณฑ์์การประเมิินคุุณภาพของข้้อมููลจาก สื่่�อดิิจิิทััล หลายครั้้�งที่่�คุุณน้้าคุุณอาค้้นหาข้้อมููลในอิินเทอร์์เน็็ต แล้้วพบข้้อมููลมากมาย ข้้อมููลบางแหล่่งก็็มีีความคล้้ายคลึึงและสอดคล้้องกััน แต่่ข้้อมููลบางแหล่่งก็็ขััดแย้้งกััน ในขณะที่่�มีีข้้อมููลอีีกจำำนวนไม่่น้้อยที่่�มีีเนื้้�อหาที่่�ขััดแย้้งกัับความรู้้ความเชื่่�อ และ ประสบการณ์์เดิิมที่่�เราได้้สััมผััสรัับรู้้ ใช่่ไหมครัับ แล้้วถ้้าเราต้้องใช้้งานข้้อมููลนั้้�น เราจะตััดสิินใจที่่�จะเลืือกใช้้ข้้อมููลไหนดีี ต่่อไปนี้้�เป็็น ขั้้�นตอนการประเมิินคุุณภาพของข้้อมููลในโลกดิิจิิทััล ลองตั้้�งคำำถามตามนี้ ้� ดููนะครัับ 1) ข้้อมููลนี้้�ยัังทัันสมััยอยู่่หรืือไม่่? 3) ข้้อมููลนี้้�นำำเสนอข้้อเท็็จจริิงหรืือเป็็นความคิิดเห็็น มีีอคติิหรืือมีีแหล่่งอ้้างอิิงหรืือไม่่? 5) วััตถุุประสงค์์ที่่�แท้้จริิงของข้้อมููลนี้้�คืืออะไร เพื่่�อแจ้้งให้้ทราบ ชวนเชื่่�อ หรืือเพื่่�อการค้้าขาย? 2) ข้้อมููลนี้้�ตอบโจทย์์การใช้้งานของเราหรืือไม่่? 4) ผู้้เขีียนหรืือนำำเสนอข้้อมููลนี้้�มีีความเชี่่�ยวชาญ ในเรื่่�องนั้้�นหรืือไม่่?
DQ4 - 11 4.2 ลัักษณะของข้้อมููลที่มีี ่� คุุณภาพ เมื่่�อคุุณน้้าคุุณอาค้้นหาข้้อมููลมาแล้้วพิิจารณาคุุณภาพด้้วยการตั้้�งคำำถาม ก็็คงจะ ได้้คำำตอบกัันแล้้วใช่่ไหมครัับ งั้้�นเราลองมาดููกัันว่่าข้้อมููลที่่�เราได้้มานั้้�นเมื่่�อได้้คำำตอบแล้้ว มีีคุุณสมบััติิตรงตามนี้้�หรืือไม่่ • มีีเนื้้�อหาเกี่่�ยวข้้องกัับเรื่่�องที่่�เราต้้องการ ใช้้งาน • วััตถุุประสงค์์ของเนื้้�อหาตรงตามความ ต้้องการใช้้งาน • นำำเสนอเนื้้�อหาสำำหรัับกลุ่่มเป้้าหมายที่่� ตรงกัับตััวเราหรืือการใช้้งานของเรา • ข้้อมููลต้้องเป็็นปััจจุุบัันหรืือมีีการอััปเดต บ่่อยครั้้�ง • วัันที่่�เผยแพร่่นั้้�นหากนานแล้้วอาจจะ ต้้องพิิจารณาว่่าเป็็นเรื่่�องที่่�ยอมรัับได้้ หรืือไม่่ เช่่น ทฤษฎีี กฎเกณฑ์์ หรืือข้้อมููล ที่่�ปััจจุุบัันก็็ยัังเป็็นที่่�ยอมรัับและใช้้กััน อยู่่ในปััจจุุบััน เป็็นต้้น • ลิิงก์์เว็็บยัังสามารถเปิิดใช้้งานได้้ • แผนภููมิิและกราฟมีีวัันที่่�รวบรวมหรืือ เผยแพร่่ข้้อมููลระบุุ 1) ทัันสมััย 2) ตอบโจทย์์
• เนื้้�อหาใช้้ภาษาถููกต้้องตามหลัักไวยากรณ์์ • ข้้อมููลถููกต้้องและสามารถตรวจสอบได้้ • มีีการอ้้างอิิงแหล่่งที่่�มาของข้้อมููล • การนำำเสนอข้้อมููลดููมีีความเป็็นมืือโปร มีีสถิิติิ หรืือผลการทดสอบรัับรอง • ข้้อมููลนั้้�นมีีการระบุุผู้้เขีียนและแสดงไว้้ อย่่างชััดเจน • ค้น้ หาข้้อมููลเพิ่่ม�เติมิเกี่่�ยวกัับผู้้เขีียนได้้ง่่าย • ความเชี่่�ยวชาญ ประสบการณ์์ หรืือคุุณวุุฒิิ ของผู้้เขีียนตรงหรืือเหมาะสมกัับเนื้้�อหา • มีีข้้อมููลติิดต่่อผู้้เขีียนได้้ • เผยแพร่่โดยองค์์กรที่่�มีีชื่่�อเสีียงหรืือมีี ความน่่าเชื่่�อถืือ 3) เที่่�ยงตรง แม่่นยำำ 4) ผู้้เขีียนเชื่่�อถืือได้้ DQ4 - 12 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า) • นำำเสนอเนื้้�อหาในทุุกมุุมมอง • ปราศจากอคติิ • นำำเสนออย่่างตรงไปตรงมาตามวััตถุุ- ประสงค์์ของเนื้้�อหา • ไม่่โฆษณาชวนเชื่่�อ • เนื้้�อหาเป็็นข้้อเท็็จจริิง สามารถพิิสููจน์์ได้้ 5) ตรงไปตรงมา
DQ4 - 13 ความน่่าเชื่่�อถืือของข้้อมููล คืือ ความสมบููรณ์์และแม่่นยำำของข้้อมููล ซึ่่�งถืือเป็็นสิ่่�ง สำำคััญ ที่่�ทำำ ให้้ตััวบุุคคลหรืือองค์์กรที่่�เผยแพร่่ข้้อมููลนั้้�น ๆ ได้้รัับความเชื่่�อใจและไว้้วางใจ นอกจากข้้อมููลนั้้�นจะต้้องมีีคุุณภาพแล้้วยัังต้้องมีีความน่่าเชื่่�อถืืออีีกด้้วย หลายครั้้�ง ที่่�คุุณน้้าคุุณอาเคยเจอข้้อมููลเดีียวกัันที่่�มีีเนื้้�อหาสาระที่่�เหมืือนกััน แต่่ว่่ามาจากคนละ แหล่่งที่่�มา พอเราอ่่านแล้้วรู้้สึึกว่่าจะเชื่่�อถืือได้้ไหมนะ กัับอีีกแหล่่งหนึ่่�งดููน่่าเชื่่�อถืือจััง ทั้้�ง ๆ ที่่�ก็็เขีียนเหมืือนกััน งั้้�นเราลองมาย้ำ ำ� กัันอีีกครั้้�งในการเลืือกใช้้หรืือแบ่่งปัันข้้อมููลที่่� มีีความน่่าเชื่่�อถืือ โดยลองเช็็กตามลิิสต์์นี้้�ว่่ามีีหรืือไม่่ ถ้้ามีีก็็เชื่่�อได้้ชััวร์์ • มีีการระบุุผู้้เขีียนชััดเจน • มีีรายละเอีียดเกี่่�ยวกัับผู้้เขีียนชััดเจน • ผู้้เขีียนมีีชื่่�อเสีียง หรืือเชี่่�ยวชาญ หรืือมีี ประสบการณ์์ในเรื่่�องที่่�เขีียน • ต้้องอ่่านแล้้วเข้้าใจง่่าย • ใช้้ภาษาถููกต้้อง • เนื้้�อหามีีความถููกต้้อง เที่่�ยงตรง แม่่นยำำ มีีสถิิติิ หรืือผลการทดสอบรองรัับ • มีีการอ้้างอิิงแหล่่งที่่�มา เรื่ ่�องที่� 5่ การประเมิินความน่่าเชื่่�อถืือ ของข้ ้ อมููลในโลกดิิจิิทััล 1) เช็็กคนเขีียน 2) เช็็กเนื้้�อหา
DQ4 - 14 คู่่�มืือคนไทย GO CYBER (ฉบัับวััยเก๋๋า) • ข้้อมููลยัังทัันสมััย • แสดงวัันที่่�ในการอััปเดตข้้อมููลชััดเจน • ลิิงก์์ยัังสามารถเปิิดใช้้งานได้้ และเนื้้�อหา ข้้างในยัังสมบููรณ์์ • ข้้อมููลถููกนำำเสนออย่่างตรงไปตรงมา และนำำเสนอมุุมมองที่่�หลากหลาย • ข้้อมููลไม่่ถููกบิิดเบืือนหรืือนำำเสนอโดยมีีอคติิ • มีีการเสนอมุุมมองที่่�สามารถยืืนยัันด้้วย ทฤษฎีีเทคนิิค หรืือหลัักการต่่าง ๆ ได้้ • เผยแพร่่ในแหล่่งข้้อมููลที่่�มีีชื่่�อเสีียง หรืือมีี ความน่่าเชื่่�อถืือ • ข้้อมููลมีีเนื้้�อหาหรืือวััตถุุประสงค์์ที่่�ตรงกัับ เนื้้�อหาโดยรวมในแหล่่งข้้อมููลนั้้�น • ผู้้เผยแพร่่ได้้ไม่่ได้้มีีส่่วนได้้ส่่วนเสีีย หรืือได้้รัับ เงิินโฆษณาจากเนื้้�อหานั้้�น 3) เช็็กผู้้เผยแพร่่หรืือแหล่่งข้้อมููล 4) เช็็กเวลาที่่�เผยแพร่่ 5) เช็็กวััตถุุประสงค์์ในการนำำเสนอ
1) คำำ ค้้น หรืือ คีีย์์เวิิร์์ด 2) เครื่่�องมืือค้้นหา 3) ใช้้เทคนิิคในการช่่วยค้้น กำำหนดคำำหรืือประโยคค้้น ที่่�อธิิบายภาพรวมข้้อมููล ได้้กระชัับ ชััดเจน และครบถ้้วน มากที่่�สุุด การเลืือกแอปพลิิเคชัันหรืือเว็็บไซต์์ให้้เหมาะสมกัับ ข้้อมููลที่่ต้�้องการ เช่น่ค้น้ข้้อมููล ตัวอัักษรใน Google Search ค้้นข้้อมููลวิิดีีโอใน Youtube ก็็จะทำำ ให้้เจอข้้อมููลที่่�ตรงใจ ได้้มากขึ้ ้� น กรณีีค้้นบน Google หรืือ Advanced Search ของ เว็็บไซต์์ต่่าง ๆ ซึ่่�งสามารถใช้้ได้้ทั้้�งในโปรแกรมคอมพิวิเตอร์์ และแอปพลิิเคชัันในโทรศััพท์์ DQ4 - 15 6.1 เทคนิิคการค้้นหาข้้อมููลจากสื่่�อดิิจิิทััล อย่่างไรให้้ตรงใจ คุุณน้้าคุุณอาก็็สามารถค้้นหาข้้อมููลจากแหล่่งข้้อมููลดิิจิิทััลกัันได้้อยู่่แล้้วใช่่ไหมครัับ แต่่บางทีีค้้นมาตั้้�งเยอะเจอที่่�ใช่่ได้้อยู่่ไม่่กี่่�อััน หรืือบางครั้้�งก็็ไม่่ใกล้้เคีียงกัับที่่�ต้้องการเลย ก็็มีี ลองมาดููเคล็็ดลัับที่่�ไม่่ลัับ ที่่�นอกจากจะช่่วยทำำ ให้้ได้้ข้้อมููลที่่�ต้้องการมากขึ้ ้� นแล้้ว ยััง จะช่่วยให้้ชีีวิิตเราง่่ายขึ้ ้� นจากเทคนิิคนี้้�ด้้วย มาดููวิิธีีการกัันเลย เรื่ ่�องที่� 6่ การสืืบค้้นข้ ้ อมููลจากสื่ ่�อดิิจิิทััล