หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา

คำนำ

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา
ศาสนาและวัฒนธรรม รายวิชา สังคมศกึ ษา ศาสนาและวัฒนธรรม ระดับช้นั มธั ยมศึกษาปที ่ี 2 ชดุ ท่ี 1
เร่ือง พระรัตนตรัย จัดทาขึ้นเพ่ือให้นักเรียนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับพระรัตนตรัย ความหมาย
ความสาคัญ พุทธคุณ ธรรมคุณ และสังฆคุณ อันเป็นคุณงามของความดีของพระรัตนตรัย อันเป็นแก้ว
สามประการในพระพุทธศาสนา ทีพ่ ุทธศาสนิกชนใหค้ วามเคารพนับถอื

ในการจัดทาหนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มน้ี นักเรียนสามารถนาไปใช้ในการเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง
เป็นการพัฒนาตนเองตามความสามารถ ศักยภาพ และความแตกตา่ งของนักเรยี นเปน็ สาคญั

หวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้ จะเป็นประโยชน์สาหรับครูผู้สอน
กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม รายวิชา สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
สาหรับนักเรียนระดับชนั้ มธั ยมศกึ ษาที่ 2 และผทู้ ี่สนใจได้เป็นอย่างดี

อัญชลีย์ สำยแวว

สำรบญั หน้ำ

เรือ่ ง 1
2
คาช้ีแจงสาหรบั นักเรยี น 3
มาตรฐานการเรยี นรู้ สาระการเรยี นรู้ 5
จุดประสงค์การเรียนรู้ สาระสาคัญ 7
แบบทดสอบกอ่ นเรยี น เรื่อง พระรัตนตรยั 9
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน 27
พระรตั นตรยั 29
แบบฝกึ หดั 32
เฉลยแบบฝึกหดั 34
แบบทดสอบหลงั เรียน เร่ือง พระรตั นตรัย 35
เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน
บรรณานกุ รม

1

คำช้ีแจงสำหรับนกั เรยี น

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา
ศาสนาและวฒั นธรรม รายวชิ า สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม สาหรบั นกั เรยี นระดบั ช้ันมัธยมศึกษาปี
ที่ 2

1. ภายในหนงั สืออิเลก็ ทรอนิกส์ เลม่ นี้ประกอบไปดว้ ย

1.1 แบบทดสอบก่อนเรียน
1.2 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน
1.3 เนื้อหา
1.4 แบบฝึกหัด
1.5 เฉลยแบบฝกึ หดั
1.6 แบบทดสอบหลังเรยี น

2. ให้นกั เรยี นเลอื กประธานกลมุ่ เพ่อื ดูแลและควบคมุ การทางานของสมาชกิ ภายในกล่มุ และ
เลอื กเลขานุการเพื่อบนั ทึกผลการทาแบบฝึกหดั ของสมาชกิ ในกลมุ่

3. นกั เรียนทกุ คนต้องรว่ มปฏิบัติกจิ กรรมและแลกเปลย่ี นเรียนรูร้ ่วมกนั

2

มำตรฐำนกำรเรียนรู้
สำระท่ี 1 ศำสนำ ศลี ธรรมและจรยิ ธรรม

มำตรฐำน ส 1.1 รู้ และเขา้ ใจประวตั ิ ความสาคัญ ศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนาหรือศาสนา ท่ี
ตนนับถอื และศาสนาอืน่ มีศรัทธาที่ถกู ต้อง ยึดมน่ั และปฏิบตั ติ ามหลักธรรมเพ่ืออยรู่ ่วมกันอยา่ งสนั ตสิ ุข

ตวั ชีว้ ัด

ส 1.1 ม.2/8 อธิบายธรรมคุณและข้อธรรมสาคัญในกรอบอรยิ สัจ 4 หรือหลักธรรมของศาสนาท่ีตนนบั ถือ
ตามทกี่ าหนด เห็นคุณคา่ และนาไปพฒั นาแกป้ ญั หาของชุมชนและสังคม

สำระกำรเรยี นรู้

1. พระรตั นตรัย
2. ธรรมคณุ 6

3

จุดประสงคก์ ำรเรยี นรู้

1. อธบิ ายความหมาย ความสาคญั ของพระรัตนตรยั และปฏบิ ัติตนตอ่ พระรตั นตรัยไดถ้ ูกต้อง
2. วเิ คราะห์ความสาคัญของธรรมคณุ 6 ไดอ้ ยา่ งมเี หตุผล
3. ตระหนักและเหน็ คุณคา่ ของธรรมคณุ 6
4. นาธรรมคุณ 6 ไปเปน็ แบบอย่างในการประพฤติปฏิบัตติ นให้เกดิ ผลดีต่อตนเอง ครอบครวั ชมุ ชนและ
สังคมได้

สำระสำคัญ

พระรัตนตรัยมีความสาคัญต่อพทุ ธศาสนกิ ชนและชาวโลก ดงั น้นั ทุกคนจึงควรแสดงความเคารพต่อพระ
รตั นตรัยอย่างเหมาะสม

4

กอ่ นศึกษำเน้ือหำในหนงั สืออเิ ลก็ ทรอนกิ ส์
มำลองทำแบบทดสอบกอ่ นเรยี นดกู ่อนนะคะ

5

แบบทดสอบกอ่ นเรียน

เรอ่ื ง พระรัตนตรยั

คำชี้แจง แบบทดสอบชุดนี้ เปน็ แบบปรนยั 4 ตัวเลือก จานวน 10 ข้อ 10 คะแนน
คำสง่ั ใหน้ ักเรียนทาเครอ่ื งหมายกากบาท (X) เลือกข้อทถ่ี ูกตอ้ งท่สี ดุ เพยี งข้อเดยี วลงใน
กระดาษคาตอบที่แจกให้

1. “เปน็ คาสง่ั สอนของพระพุทธเจ้า” เปน็ องค์ประกอบของพระรตั นตรยั
ทมี่ ีความสัมพนั ธก์ ับข้อใด
ก. พระพทุ ธ
ข. พระธรรม
ค. พระสงฆ์
ง. อบุ าสก อุบาสิกา

2. พระรตั นตรยั หมายถึงอะไร
ก. ตระกรา้ 3 ใบ
ข. คัมภีร์ 3 ตระกร้า
ค. แกว้ อนั ประเสรฐิ
ง. แกว้ อันประเสรฐิ 3 ดวง

3. การทาเคารพพระรตั นตรัย แสดงความเคารพดว้ ยวธิ ีการใด
ก. การนั่งคุกเข่าและการไหว้
ข. การยนื ตรงและการกราบ
ค. การไหวแ้ ละการกราบ
ง. การยืนตรงและการไหว้

4. พระธรรม มคี ุณสมบัติสาคัญ คอื อะไร
ก. ควรแนะนาใหส้ าธุชนมาศึกษา
ข. เปน็ สัจธรรมทท่ี นั สมัยอยู่ทุกยุคสมัย
ค. สามารถรดู้ ้วยตนเอง เปน็ ความจริงอยู่ตลอดกาล
ง. ควรรับพระธรรมนอ้ มเขา้ มาในจิตใจ

6

5. ขอ้ ใด ไมจ่ ดั อยใู่ นธรรมคุณ 6
ก. เอหิปัสฺสิโก
ข. วิชชฺ าจรณสมฺปนฺโน
ค. สวากฺขาโต ภควตา ธมโฺ ม
ง. ปจฺจตฺต เวทติ พฺโพ วิญญฺ หิ

6. เมอื่ เรานาธรรมะไปปฏบิ ตั ิ จะทาใหเ้ กดิ ประโยชนต์ ่อตนเอง ยกเวน้
ก. จิตใจผอ่ งใส
ข. มีทรพั ย์สนิ มากมาย
ค. มคี วามสุขความสงบ
ง. ปราศจากความเดือดร้อน

7. พระธรรมเป็นสิง่ ทว่ี ญิ ญูชนรไู้ ด้เฉพาะตน หมายความวา่ อย่างไร
ก. เป็นสิง่ ที่สามรถปฏบิ ตั แิ ทนกนั ได้
ข. เปน้ สิง่ ทศ่ี กึ ษาไดเ้ ฉพาะบุคคล
ค. เป็นสง่ิ ทีร่ ับรไู้ ด้จากการถ่ายทอดของบุคคลอ่ืน
ง. เป็นสิง่ ทต่ี อ้ งศึกษาพิจารณาและเข้าใจด้วยตนเอง

8. นักเรยี นบูชาพระรัตนตรยั มจี ดุ ประสงค์เพ่ืออะไร
ก. เพอ่ื ให้ประกันความสขุ สมหวัง
ข. เพ่อื แสดงถึงความกตัญญู
ค. เพื่อใหห้ ลุดพ้นจากความทุกขท์ ั้งปวง
ง. เพื่อใหท้ าจิตใจมีความสงบ

9. การปฏิบตั ขิ องนักเรียนในข้อใด ที่แสดงถงึ การระลึกถึงคุณของพระรตั นตรยั ไดโ้ ดยงา่ ย
เหมาะสมกับวัยมากทีส่ ุด

ก. การสวดมนตก์ ่อนนอน
ข. การทาบญุ ตักบาตร
ค. การบริจาคทาน
ง. การแผ่เมตตา
10 “คนดี” ในทางพระพทุ ธศาสนา ต้องมีคณุ สมบตั ติ ามข้อใด
ก. ประพฤตชิ อบทั้งกาย วาจา และใจ
ข. ใหค้ วามอุปถมั ป์พระพทุ ธศาสนา
ค. เคยบวชเรียนมาก่อนแลว้
ง. ชอบทาบุญตักบาตรทกุ วนั

7

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรียน
เรอื่ ง พระรตั นตรัย : ธรรมคุณ 6

1. ข
2. ง
3. ง
4. ค
5. ข
6. ข
7. ง
8. ง
9. ก
10. ก

8

หลังจำกทที่ ำแบบทดสอบกอ่ นเรยี นแล้ว
ได้คะแนนเทำ่ ไหรก่ นั เอย่

ขอใหเ้ รม่ิ ศกึ ษำเนอื้ หำเพ่ือให้สอบหลงั เรียนได้
คะแนนมำกข้ึนต่อไป

9

พระรตั นตรยั

ศาสนา คือ คาสอนท่ีศาสดานามาเผยแผ่ ส่ังสอน แจกแจง แสดงให้มนุษย์เว้นจากความชั่ว
กระทาแต่ความดี ซึ่งมนุษย์ยึดถือปฏิบัติตามคาสอนน้ันด้วยความเคารพเล่ือมใสและศรัทธา คาสอน
ดังกลา่ วจะมลี ักษณะเป็นสจั ธรรม ศาสนามีความสาคัญต่อบุคคลและสังคม ทาให้มนุษยท์ ุกคนเป็นคนดี
และอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข ศาสนาในโลกนี้มีอยู่มากมายหลายศาสนาด้วยกัน แต่วัตถุประสงค์อัน
สาคัญย่ิงของทุก ๆ ศาสนาเป็นไปในทางเดียวกันกล่าวคือ จูงใจให้คนละความชั่ว ประพฤติความดี
เหมอื นกันหมด หากแต่วา่ การปฏิบตั ิพธิ กี รรมย่อมแตกต่างกนั ความเชอ่ื ถอื ของแต่ละศาสนา

พระพุทธศาสนาน้ัน เราถือกันว่าเป็นศาสนาประจาชาติ การถืออย่างนั้น เป็นประเพณีท่ีสืบ
ต่อมาโดยถูกต้องตามสมควรแก่เหตุ คือ การที่พระพุทธศาสนากับชนชาติไทยได้มีความสัมพันธ์แนบ
แน่นเปน็ อันหน่ึงอนั เดียวกนั ทงั้ ในทางประวตั ิศาสตร์และวฒั นธรรม

ในทางประวัติศาสตร์ ความเป็นมาของชนชาติไทยกับความเป็นมาของพระพุทธศาสนา
เกี่ยวเน่ืองกัน โดยเฉพาะนับต้ังแต่สมัยท่ีชนชาติไทยมีประวัติศาสตร์อันชัดเจน ชาวไทยก็ได้นับถือ
พระพทุ ธศาสนาต่อเนื่องตลอดมา จนกลา่ วได้วา่ ประวัตศิ าสตร์ของประเทศไทย เปน็ ประวตั ศิ าสตร์ของ
ชนชาติท่ีนบั ถือพระพุทธศาสนา

ในด้านวัฒนธรรม วิถีชีวิตของคนไทยได้ผูกพันประสานกลมกลืนกับหลักความเช่ือ และหลัก
ปฏิบัติในพระพุทธศาสนา ตลอดเวลายาวนานจนทาให้เกิดการปรับตัวเข้าหากัน และสนองความ
ต้องการของกนั และกัน ตลอดจนผสมคลุกเคลา้ กบั ความเชื่อถือและข้อปฏบิ ัติสายอื่น ๆ ที่มมี าในหมูช่ น
ชาวไทย ทาให้เกิดมีระบบความเช่ือและความประพฤติปฏิบัติทางพระพุทธศาสนาที่เป็นแบบของคน
ไทยโดยเฉพาะ อนั มรี ปู ลักษณะและเน้ือหาของตนเอง ทเี่ นน้ เด่นบางมุมบางด้านเปน็ พเิ ศษ แยกออกได้
จากพระพุทธศาสนาอย่างท่ัว ๆ ไป ซึ่งเรียกได้ว่า เป็นพระพุทธศาสนาแบบไทย หรือ พระพุทธศาสนา
ของชาวไทย

10

ควำมหมำยพระรัตนตรัย

ควำมหมำยของพระรัตนตรัย

พระพุทธศาสนามีองค์ประกอบสาคัญสามประการ คือ พระรัตนตรัย ซ่ึงแปลว่า
แกว้ ประเสริฐ 3 ดวง อันไดแ้ ก่ พระพทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์

1) พระพทุ ธ หมายถงึ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผ้ซู ึ่งทรงเป็นศาสดาของศาสนาคือเป็น
ผ้ทู รงค้นพบสจั ธรรมโดยการตรสั รเู้ อง และสอนให้ผอู้ น่ื ร้ตู าม

2) พระธรรม หมายถึง คาสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งที่เป็นคาอธิบายเก่ียวกับความเป็นจริง
ของชวี ิตมนุษย์ และเปน็ คาสั่งสอนให้มนุษยป์ ฏบิ ัตดิ ตี ่อกัน

3) พระสงฆ์ หมายถึง หมู่สาวกท่ีศึกษาและปฏิบัติตามคาสอนของพระพุทธเจ้า
และเผยแผ่คาสอนใหแ้ ก่คนท่วั ไป

พระรัตนตรัยเป็นองค์ประกอบสาคัญของพระพุทธศาสนา ถือว่าเป็นสิ่งประเสริฐ เป็นมงคล
สงู สดุ และเป็นแหล่งรวมความดีงามทง้ั ปวง

เป้าหมายของการนับถือพระรัตนตรัย คือ การศึกษาให้รู้ว่าพระรัตนตรัยมีคุณอย่างไร
สามารถเขา้ ถงึ พระรตั นตรัยได้อยา่ งไร และพระรตั นตรัยมีประโยชน์ต่อการดาเนินชีวิตอยา่ งไร

พระรัตนตรัยโดยเป้าหมายที่แท้จริง คือ ความรู้เรื่องการดับทุกข์ การดับทุกข์ได้ คือ พระ
พทุ ธ ตวั การดับทกุ ข์ คอื พระธรรมและผูท้ ีไ่ ดร้ บั ความสงบร่มเย็นเพราะการดับทุกข์ได้ คอื พระสงฆ์

11

องค์ประกอบของพระรตั นตรัย

ท่ีมา : https://www.facebook.com/Themasktarot/

1) พระพุทธ หมายถงึ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ซ่ึงทรงเป็นศาสดาของศาสนาคือเป็น
ผู้ทรงค้นพบสัจธรรมโดยการตรสั ร้เู อง และสอนใหผ้ อู้ ืน่ รู้ตาม

2) พระธรรม หมายถึง คาสั่งสอนของพระพุทธเจ้าท้ังท่ีเป็นคาอธิบายเกี่ยวกับความเป็นจริง
ของชีวิตมนษุ ย์ และเปน็ คาส่ังสอนใหม้ นษุ ยป์ ฏบิ ัติดีตอ่ กัน

3) พระสงฆ์ หมายถึง หมู่สาวกที่ศึกษาและปฏิบัติตามคาสอนของพระพุทธเจ้า
และเผยแผค่ าสอนให้แก่คนทวั่ ไป

12

ทมี่ า : https://mgronline.com/onlinesection/detail/9630000127554

1) พระพุทธ

คาว่า พทุ ธฺ แปลวา่
ผู้รแู้ ล้ว (ร้ใู นความเป็นไปในธรรมชาตทิ ้งั ปวง)
ผ้ตู ่ืนแลว้ (ตนื่ จากความโงเ่ ขลา ต่ืนจากความงมงาย)
ผู้เบิกบาน (ไม่มีสิ่งใดทาให้จิตใจเศร้าหมองอีกแล้ว)หมายถึงผู้ท่ีตรัสรู้อริยสัจ คือความ

เป็นจรงิ ที่ประเสรฐิ 4 ประการ
พทุ ธ จาแนกออกเป็น 3 ประเภทได้แก่
1. ปัจเจกพุทธ (อ่านว่า ปัด-เจก-กะ-พุด-ทะ) หมายถึงผู้ตรัสรู้ชอบด้วยตนเองแต่ไม่

สามารถสอนให้ผอู้ ่ืนตรัสรู้ตามได้
2. สัมมาสัมพุทธ หมายถึงผู้ตรัสรู้ชอบด้วยตนเองแล้วสามารถสอนให้ผู้อื่นตรสั รู้ตามได้

มีองคเ์ ดียวเทา่ นนั้ คือ สมั มาสัมพุทธเจา้ (พระศรศี ากยมุนโี คดมสมั มาสมั พุทธเจ้า)
3. สตุ ตันตพทุ ธ หมายถงึ ผ้ตู รัสรตู้ ามคาสอนขององคส์ มั มาสมั พทุ ธเจา้

13

กำรบชู ำพระพุทธเจ้ำมี 2 วธิ ี คอื

1. อามิสบูชา คือ การบูชาด้วยสิ่งของ อันได้แก่ ดอกไม้ ธูป เทียน ภัตตาหาร คาว หวานสิ่งท่ี
เป็นวตั ถทุ ง้ั ปวง เป็นการเสียสละ ฝึกตนให้รู้จักการแบง่ ปัน การบริจาค และการใหท้ าน

2. ปฏิบัติบูชา คือการบูชาด้วยการกระทา ด้วยการประพฤติปฏิบัติ ลงมือกระทาจริงปฏิบัติ
จรงิ ท้งั ทางกาย วาจา และ ท่สี าคญั ทส่ี ดุ คือ ทางใจ ทางจิตวญิ ญาณ ดงั นี้

2.1 “ปริยตั ิ” ได้แกก่ ารศกึ ษาเลา่ เรยี น
2.2 “ปฏิบัติ” ได้แก่ศึกษาเล่าเรียนมาเป็นท่ีเข้าใจแล้ว ออกไปประพฤติปฏิบัติตามเข็มทิศ
ทางเดนิ ของธรรมท่ีไดเ้ รยี นมาแลว้ นน้ั
2.3 “ปฏิเวธ” คอื ความรู้แจ้งแทงตลอดไปเป็นลาดับๆ กระทั่งรู้แจ้งแทงตลอดโดยทวั่ ถึง ธรรม
ทงั้ สามนี้เก่ียวเน่อื งกนั เหมอื นเชือกสามเกลยี วทีฟ่ น่ั ตดิ กันไว้

กำรปฏบิ ตั ติ นตอ่ พระพทุ ธ

1. ระลกึ ถึงคุณของพระองค์
2. แสดงความเคารพนับถอื
3. เคารพตอ่ สง่ิ ท่ีเป็นสัญลกั ษณข์ องพระพทุ ธเจา้ ฯลฯ
4. ศึกษาและปฏิบัตติ ามพระจรยิ วตั ร
5. เคารพบชู ากล่าวคาสรรเสริญ

14

ที่มา : http://www.dmc.tv/images/00-iimage/591214-dd-7.jpg

2) พระธรรม

ธรรม มีเสียงพ้องกับคาว่า ทา ในภาษาไทย ถ้าข้อความไม่ชัดเจนอาจเติมสระ อะ
เป็นธรรมะ แต่จะใช้คาว่า ธรรมะ เฉพาะเมื่อหมายถึงคาส่ังสอนของพระพุทธเจ้าเท่านั้น ธรรม (ทา)
หรือ ธรรมะ (ทา-มะ) เป็นคาที่มาจากคาภาษาสันสกฤต ธรรม แปลว่าสิ่งที่แบกไว้ หมายถึง กฎหมาย
หนา้ ท่ี ยุติธรรม ความถกู ตอ้ ง คณุ ความดี คณุ ธรรม ธรรมชาติ เปน็ ตน้

ในภาษาไทยใช้คาว่า ธรรม หรือ ธรรมะ หมายถึง คาส่ังสอนขององค์สัมมาสัมพุทธ
เจา้

เนื้อหาสาระเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงสง่ั สอนท้ังหมดท้ังส่งิ ที่ดีและช่ัวเรียกว่า ธรรม
หรือ ธรรมะ เช่น ทรงสอนเร่ืองอริยสัจ 4 ความจริงอันประเสริฐ ทรงสอนเรื่องไตรลักษณ์ หรือ อนัตต
ลกั ขณสูตรสอนเรอ่ื งกิเลส กเ็ รยี กว่า ทรงสอนธรรมเร่อื งกเิ ลส หรอื ทรงสอนธรรมะเรือ่ งกิเลส

15

ธรรม หมายถงึ การประพฤติท่ดี ีที่ถูกต้องได้ เช่น ธรรมทป่ี ระพฤติดีแล้วนาสุขมาให้ ผู้ประพฤติ
ธรรมย่อมอยเู่ ปน็ สขุ ใคร ๆ ก็สรรเสรญิ การกระทาท่เี ป็นธรรม

ธรรม หมายถึง ความยุติธรรม เช่น ถ้าผู้ปกครองประเทศปกครองด้วยความเป็นธรรม
ประชาชนกเ็ ป็นสขุ

เม่ือพระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ความจริงอันประเสริฐ 4 ประการแล้ว ก็ทรงมีพระมหากรุณา
ปรารถนาจะให้สัตว์โลกพ้นทุกข์ จึงทรงส่ังสอนเหล่าสาวกและคนท่ัวไปด้วยคาสอนต่าง ๆ คาสอนของ
พระพุทธเจ้านเ้ี รียกวา่ พระธรรม

พระธรรม คัมภรี ์ ของพระพุทธศาสนา เรียกวา่ พระไตรปิฎก ประกอบด้วย พระอภิธรรมปิฎก
พระวินัยปิฎก พระสุตตนั ตปฎิ ก

อภิธรรมปิฎก หรือพระอภิธรรม หมายถึง ประมวลพระพุทธพจน์หมวดพระอภิธรรม หลักคา
สอนของพระพุทธเจ้าที่เป็นภาคทฤษฎีบท หลักธรรมและคาอธิบายท่ีเป็นหลักคาสอนล้วน ๆ ไม่เก่ียว
ดว้ ยบคุ คลหรือเหตกุ ารณ์ เปรยี บเสมือนวิชาวิทยาศาสตร์

พระวินัยปิฎก หรือ พระวินัย หมายถึง ประมวลพุทธพจน์หมวดพระวินัย คือพุทธบัญญัติ
เก่ียวกับความประพฤติ ความเป็นอยู่ ขนบธรรมเนียมและการดาเนินกิจการต่าง ๆ ของภิกษุสงฆ์และ
ภกิ ษุณีสงฆ์ เปรียบเสมือนวชิ ากฎหมาย

พระสุตตันตปิฎก หรือ พระสูตร หมายถึง ประมวลพุทธพจน์หมวดพระสูตร คือ พระธรรม
เทศนาคาบรรยายธรรมต่าง ๆ ที่ตรัสยักเย้ืองให้เหมาะกับบคุ คลและโอกาสตลอดจนบทประพันธ์ เรื่อง
เล่า และเร่ืองราวทั้งหลายที่เป็นช้ันเดิมในพระพุทธศาสนา ที่พระพุทธเจ้า สอนใคร สอนเร่ืองอะไร
สอนท่ไี หนเปรยี บเสมือนวชิ าประวตั ศิ าสตร์

16

คาสอนที่พระพุทธเจ้าทรงเทศนานั้นมีสาระสาคัญ 3 ประการ หรือ โอวาท 3
คอื ให้ประพฤตดิ ี ให้ละความช่วั และทาจิตใจใหผ้ อ่ งใส

นอกจากสาระสาคัญทั้ง 3 ประการน้ี พระพุทธเจ้า ได้ทรงชี้ให้เห็นถึงสาเหตุแห่งการเกิดทุกข์
การดับทุกข์ และวิธีปฏิบัติตนของพุทธบริษัท 4 เพ่ือให้หลุดพ้นจากวัฏสังสาร วงจรของการเกิดดับ
หลุดพ้นจากความทุกขต์ า่ ง ๆ ไม่ตอ้ งเวียนว่ายตายเกดิ อกี ตอ่ ไป

กำรปฏบิ ัติตนตอ่ พระธรรม

1. ระลึกถึงคุณของพระธรรมและสวดมนต์สรรเสรญิ
2. แสดงความเคารพนับถือ
3. เคารพต่อสงิ่ ทเี่ ปน็ สัญลักษณจ์ ารกึ พระธรรม
4. ฟังธรรมหรือกลา่ วธรรมโดยเคารพ
5. ส่งเสรมิ และชักชวนกันปฏบิ ตั ติ าม
6. ศกึ ษาให้เข้าใจและปฏบิ ัตติ าม
7. ไม่นาพระธรรมไปใช้ในทางที่ไมเ่ หมาะสม

17

ที่มา :
https://image.makewebeasy.net/makeweb/0/HyjVevcJW/1/37915433_21191474447935

96_8722378635945705472_n.jpg

3) พระสงฆ์

พระสงฆ์ จัดเป็นรัตนะหน่ึงในจานวนรัตนสามหรือพระรัตนตรัย ซ่ึงได้แก่พระพุทธรัตน พระ
ธรรมรัตน พระสังฆรตั น พระสงฆ์ ได้แก่ ภิกษุ ในพระพุทธศาสนา สาวกของพระพุทธเจา้ ผู้ซ่ึงสละเรอื น
ออกบวชตามพระพุทธเจา้ หลงั จากไดฟ้ งั คาสง่ั สอนแล้วเกิดความเล่ือมใส ต้องการจะได้บรรลธุ รรมตาม
พระพุทธเจ้าส่ังสอนไว้ ปฏิบัติตามธรรมและวินัยที่กาหนดไว้เฉพาะสาหรับภิกษุ จานวน ๒๒๗ ข้อ
บางครัง้ เรียกวา่ สงฆ์ ซ่ึงพระสงฆ์รปู แรกของโลก คอื พระอัญญาโกณทญั ญะ

ในทางพระพุทธศาสนาแบ่งพระสงฆ์ออกเป็น ๒ ประเภท คือ สมมติสงฆ์ และ
พระอรยิ สงฆ์

18

พระสงฆ์แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่

1. พระอริยสงฆ์
2. พระสมมุติสงฆ์
สมมติสงฆ์ คือ สงฆ์โดยท่ัวไปท่ีเป็นหมู่ของภิกษุ เรียกว่าพระสงฆ์ หรือสมมติสงฆ์ สงฆ์โดย
สมมติ เพราะวา่ เปน็ ภิกษุตามพระวินยั ดว้ ยวิธอี ุปสมบทรบั รองกนั ว่าเป็นอุปสมั บันหรอื เปน็ ภิกษุข้นึ เมอ่ื
ภิกษหุ ลายรปู มาประชุมกนั กระทากจิ ของสงฆ์กเ็ รียกวา่ สงฆ์

พระอรยิ สงฆ์ หมภู่ ิกษชุ นทีไ่ ด้ฟังเสียงซ่ึงออกจากพระโอษฐ์ของพระพุทธเจ้าหรือได้ปฏิบัติตาม
ธรรมะ ไดค้ วามร้พู ระธรรม คือ ความจริงท่ีพระพทุ ธเจา้ ทรงสัง่ สอน จนถึงไดบ้ รรลโุ ลกุตตรธรรม ธรรมะ
ที่อยเู่ หนือโลกตามพระพทุ ธเจา้ ซงึ่ พระอริยสงฆ์คือคแู่ ห่งบุรุษ ๔ คู่ ๘ บุรษุ ได้แก่คู่ มรรค - ผล

พระอรยิ สงฆ์ พระสงฆผ์ ้บู รรลุธรรมวเิ ศษ 4 ชัน้ คอื

1. พระโสดาบนั
2. พระสกทาคามี
3. พระอนาคามี
4. พระอรหันต์
พระโสดาบนั ๑ คู่ ๒ บุรษุ คอื พระโสดาปฏิมรรค ๑ พระโสดาปฏิผล ๑
พระสกทาคามิ ๑ คู่ ๒ บรุ ษุ คอื พระสกทาคามมิ รรค ๑ พระสกทาคามผิ ล ๑
พระอนาคามิ ๑ คู่ ๒ บรุ ุษ คือ พระอนาคามมิ รรค ๑ พระอนาคามผิ ล ๑
พระอรหนั ต์ ๑ คู่ ๒ บรุ ษุ คอื พระอรหัตมรรค ๑ พระอรหัตผล ๑

19

กำรปฏบิ ัตติ นต่อพระสงฆ์

1. เคารพบชู าระลึกถึงคุณของพระสงฆอ์ ยเู่ สมอ
2. แสดงความเคารพนับถอื
3. ไม่เอาพระสงฆบ์ ังหน้าในการประกอบอาชีพ
4. บารุงสง่ เสรมิ พระสงฆผ์ ู้ศึกษาและปฏบิ ัติตามพระธรรมวนิ ัย
5. ใหเ้ กยี รตพิ ระสงฆ์ สถาบันสงฆ์
6. ปฏิบัตติ ามคาสอนและช่วยทากิจของท่าน

20

ธรรมคุณ 6

ควำมหมำยของธรรมะ
คำวำ่ ธรรมะ หรือธัมมะ พระพทุ ธโฆษำจำรย์ไดใ้ หค้ วำมหมำยไว้ 4 ประกำร คือ

1. คุณะ ไดแ้ ก่ ความประพฤติทีด่ งี าม
2. เทศนา ได้แก่ คาสัง่ สอน คาแนะนาทางศีลทางธรรม
3. ปริยัติ ไดแ้ ก่ ลักษณะคาสอนของพระพุทธเจ้า 9 แบบ
4. นิสสตั ต-นิชชีวะ ได้แก่ กฎแห่งเอกภพท่มี ใิ ช่สัตว์ มใิ ชบ่ ุคคล หรือกฎธรรมชาติ

ทำ่ นพทุ ธทำสภิกขุ ได้จำแนกธรรมไว้ 4 ประเภทเชน่ เดยี วกัน คอื

1. ธรรมะ คอื หน้าที่และการปฏิบัติตามหน้าที่
2. ธรรมะ คือผลทเี่ กิดจากการปฏบิ ตั ิตามหนา้ ท่ี
3. ธรรมะ คอื ความจรงิ ทปี่ รากฏหรือกฎธรรมชาติ
4. ธรรมะ คือธรรมชาติทั้งปวง

21

สรุป ธรรมะ หมายถึง ระเบียบกฎเกณฑ์ที่มีอยู่โดยตัวของมันเองในธรรมชาติ พระพุทธเจ้า
เป็นเพียงผู้ค้นพบ ปฏิบัติตาม เกิดผลท่ีต้องการแล้วก็ประกาศให้คนอ่ืนรู้ เมื่อคนอ่ืนรู้แล้วปฏิบัติตามก็
เกดิ ผลอย่างเดยี วกนั

พระธรรมปฎิ ก กลา่ วถงึ ความหมายของพระธรรมไว้ว่า พระธรรม คือ ความจริงของสิ่งทงั้ หลาย
หรือธรรมชาติทั้งหมด รวมทั้งโลกและชีวิตของเรา ซึ่งเราจะต้องรู้ เข้าใจ และดาเนินชีวิตให้ประสาน
สอดคลอ้ งถกู ตอ้ งตามนัน้ เพอื่ จะไดม้ ีชวี ิตท่ดี งี าม เป็นสขุ แทจ้ ริง

คุณค่ำของพระธรรม

ธรรมอันเป็นคาสั่งสอนของพระพุทธเจ้านั้น แม้จะมีจานวนมากมาย แยกแยะเป็นหลาย
ประเภท หากบุคคลรู้จกั เลือกสรรเอาหวั ข้อธรรมมาปฏิบัติให้เหมาะสมกบั สภาพปญั หาและชวี ิตของตน
ครอบครัว และสังคมแล้ว ย่อมจะเป็นไปตามจุดมุ่งหมายของศาสดาผู้นาหลักธรรมมาประกาศ
หลักธรรมอนั เปน็ คาส่ังสอนของพระพุทธองค์ล้วนเปน็ จริง เป็นส่งิ ท่พี าไปสู่ความสงบสุข และประโยชน์
เก้อื กูล

22

คุณค่ำและควำมหมำยของธรรมคุณ 6

1. สวำกขำโต ภควตำ ธัมโม

แปลว่า พระธรรมอนั ธรรมทีพ่ ระผ้มู พี ระภาคเจ้าตรสั ไวด้ ีแลว้ คือ ตรัสไวเ้ ป็นความจรงิ
แท้ อกี ทัง้ งามในเบ้ืองต้น(ละชว่ั : ประพฤติศลี ) งามในทา่ มกลาง (ทาดี : สมาธ)ิ และงามในท่ีสดุ (ทาใจ
ให้บรสิ ุทธ์ิ : ปัญญา) พร้อมทั้งอรรถ (เนอื้ ความ, ใจความ)พร้อมท้ังพยญั ชนะ (อักษร) ประกาศหลักการ
ครองชวี ติ อันประเสรฐิ บรสิ ทุ ธิ์ บรบิ รู ณ์

2. สนฺทฏิ ฐฺ ิโก

แปลว่า อนั ผปู้ ฏิบัติธรรมจะพงึ เหน็ ชดั ด้วยตนเอง คอื ผใู้ ดปฏบิ ตั ิธรรม ผูใ้ ดบรรลธุ รรม
ผู้น้ันยอ่ มเห็นประจักษ์ชัดดว้ ยตนเอง ไมต่ ้องเช่ือตามคาบอกของผู้อ่ืน ผูใ้ ดไม่ปฏบิ ตั ธิ รรม ไมบ่ รรลุธรรม
ถึงผอู้ ่ืนจะบอกกเ็ หน็ ชัดเจนไมไ่ ด้

3. อกำลิโก

แปลว่า ไม่ประกอบด้วยกาล คือ การปฏิบัติธรรม ไม่ขึ้นอยู่กับกาลเวลา พร้อมเม่ือใด
บรรลุได้ทันที บรรลุเม่ือใด เห็นผลได้ทันที อีกอย่างว่า ความเจริญเป็นอยู่อย่างไร ก็เป็นอยู่อย่างน้ันไม่
จากดั ด้วยกาลเวลา

23

4. เอหปิ สสฺ โิ ก

แปลว่า ควรเรียกให้มาดู คือ เชิญชวนให้มาชม และพิสูจน์ได้ หรือท้าทายต่อการ
ตรวจสอบ เพราะเปน็ ของจรงิ และดีจรงิ

5. โอปนยโิ ก

แปลว่า ควรน้อมเขา้ มา คอื ควรนอ้ มนาหลักธรรมเข้ามาไว้ในใจ หรือนอ้ มใจเขา้ ไปให้
ถึงหลักธรรม ด้วยการปฏิบัติให้เกิดมีขึ้นในใจ หรือให้ใจบรรลุถึงอย่างนั้น หมายความว่าเชิญชวนให้
ทดลองปฏิบตั ิดู อกี อย่างหนง่ึ วา่ เป็นสิง่ ท่ีนาผปู้ ฏบิ ัติให้เข้าไปถงึ ท่ีหมายคอื นพิ พาน

6. ปจฺจตตฺ เวทิตพโฺ พ วิญญฺ ูหิติ

แปลว่า อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน คือ เป็นวิสัยของวิญญูชนจะพึงรู้ได้เฉพาะตนเอง
เท่าน้ัน หรือรู้ได้จาเพาะตน ต้องทา ต้องปฏิบัติ จึงรับรู้หรือรู้ได้เฉพาะตัว ทาให้กันไม่ได้ เอาจากกัน
ไมไ่ ด้ และร้ไู ด้ ประจกั ษ์ท่ีในใจของตนนเ่ี อง

24

พระธรรมท่ีพระพุทธเจ้าทรงส่ังสอนน้ัน เป็นหลักให้แก่การดาเนินชีวิตของเราเม่ือเราปฏิบัติ
ถูกต้องตามธรรมน้ัน ศักยภาพแห่งความเป็นมนุษย์ของเราก็จะเจริญปรากฏออกมา จนกระทั่งเรา
เขา้ ถงึ ความจรงิ ของธรรมชาติมชี ีวติ ที่ดีงามมีความสขุ อย่างแท้จรงิ

พระธรรมจงึ เปน็ รัตนะที่ 2 ในพระรัตนตรยั ดังน้นั ผปู้ ฏิบัตธิ รรมจะไดร้ ับผลดังน้ี
1. รักษาผู้ปฏิบัตธิ รรมใหอ้ ยู่เย็นเปน็ สุข
2. เป็นดุจอาภรณป์ ระดับใจใหง้ ดงาม
3. พฒั นาคนไปสู่ความเป็นกัลยาณชน
4. ขจดั ความชัว่ ออกจากจิตใจ

25

สรุป

พระรัตนตรยั คือ ดวงแกว้ อนั ประเสรฐิ
3 ประกำร

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระพุทธเจา้ คาสัง่ สอน คาสอน สิ่งทีพ่ ะ สาวกที่ปฏบิ ัตติ ามคาสอน
ผู้ตรัสรูส้ ัจธรรมชอบได้ดว้ ย พทุ ธเจา้ ทรงคน้ พบและ ในพระธรรมของ
เผยแพร่แก่พทุ ธบรษิ ัท 4
พระองค์เอง และเปน็ พระพทุ ธเจา้ ทรงค้นพบ
ศาสดาของพระพุทธศาสนา และเผยแพร่แก่คนท้ังหลาย

26

ธรรมคณุ 6

สวำกขำโต ภะคะวะตำ ธัมโม
(พระธรรม เป็นสิ่งทพ่ี ระผู้มีพระภำคเจ้ำตรสั ไว้ดแี ลว้ )

สนั ทฏิ ฐโิ ก
(เป็นสง่ิ ที่ผู้ศกึ ษำและปฏิบตั ิ พงึ เหน็ ได้ด้วยตนเอง)

อะกำลโิ ก
(เป็นส่ิงท่ีปฏิบตั ไิ ด้ และใหผ้ ลไดไ้ มจ่ ำกัดกำล)

เอหปิ สั สโิ ก
(เปน็ ส่งิ ที่ควรกล่ำวกับผอู้ น่ื ว่ำ ท่ำนจงมำดเู ถิด)

โอปะนะยโิ ก
(เปน็ สง่ิ ทคี่ วรน้อมเข้ำมำใส่ตัว)

ปจั จตั ตัง เวทติ พั โพ วิญญูหีต.ิ
(เปน็ สง่ิ ท่ีผู้รู้ พึงรู้ไดเ้ ฉพำะตน ดังนี้ ฯ)

27

ใบงำนท่ี 1 พระรัตนตรยั (ธรรมคุณ)

ตอนท่ี 1
คำช้แี จง ใหน้ ักเรยี นอธบิ ายข้อความคุณของพระธรรม ตามความคดิ เหน็ ของนักเรยี น

ข้อควำม ควำมหมำย

1. สวากขาโต
ภควตา ธมั โม

2. สันทฏิ ฐิโก

3. อกาลิโก

4. เอหิปสั สิโก

5. โอปนยโิ ก

6. ปจั จัตตงั
เวทติ พั โพ วิญญูหิ

28

ตอนที่ 2
คำช้แี จง ให้นกั เรยี นตอบคาถามต่อไปน้ี

1. นกั เรียนไดป้ ฏบิ ัติตามพระธรรมคาสอนของพระพุทธเจ้าในเรอื่ งใดบา้ ง และผลท่ีได้รบั จากการ
ปฏิบัติเป็นอย่างไร

2. นกั เรียนคดิ ว่า จะช่วยให้ผู้อน่ื ปฏิบตั ธิ รรมไดอ้ ยา่ งไรบ้าง จงอธบิ าย

29

เฉลยใบงำนท่ี 1 พระรตั นตรยั (ธรรมคณุ )

ตอนที่ 1
คำชี้แจง ให้นักเรยี นอธบิ ายข้อความคุณของพระธรรม ตามความคิดเหน็ ของนักเรียน

ข้อควำม ควำมหมำย

1. สวากขาโต พระธรรม ซ่งึ เปน็ คำสอนของพระผู้มีพระภำคเจ้ำตรัสไว้ดแี ลว้ เปน็ หลัก
ภควตา ธมั โม ควำมจริงอนั ประเสรฐิ

2. สันทฏิ ฐโิ ก พระธรรมนี้ ผู้ปฏบิ ตั ยิ ่อมจะเหน็ ไดด้ ว้ ยตนเอง

3. อกาลิโก พระธรรมเปน็ จริงอยูเ่ สมอ ไม่เกี่ยวกับเวลำ ปฏบิ ตั ติ ำมเมื่อใดกย็ อ่ มเห็น
ผลเมือ่ นน้ั ไม่มีกำรเปล่ยี นแปลง

4. เอหิปสั สิโก พระธรรม เป็นคำสอนท่สี ำมำรถตรวจสอบและพสิ จู น์ได้ เพรำะเปน็ จรงิ

ตลอดเวลำ

5. โอปนยิโก ควรนอ้ มพระธรรมเข้ำมำไว้ยึดถือ เป็นหลักปฏิบัติในชีวติ จะไดบ้ รรลถุ ึง
ควำมหลุดพ้น

6. ปัจจตั ตัง กำรรู้พระธรรมนน้ั เปน็ ของเฉพำะตนท่ีปฏบิ ตั ติ ำมเท่ำนนั้ ทำแทนกนั

เวทิตพั โพ วิญญหู ิ ไม่ไดแ้ บ่งปนั กันไมไ่ ด้ ต้องรู้ด้วยตนเอง

30

ตอนที่ 2
คำช้ีแจง ให้นักเรียนตอบคาถามต่อไปนี้

1. นักเรยี นได้ปฏิบัตติ ามพระธรรมคาสอนของพระพุทธเจ้าในเร่อื งใดบ้าง และผลท่ีได้รับจากการ
ปฏิบัติเปน็ อยา่ งไร

2. นักเรียนคิดว่า จะช่วยใหผ้ ู้อ่นื ปฏบิ ัติธรรมได้อยา่ งไรบา้ ง จงอธิบาย

(พิจำรณำตำมคำตอบของนักเรยี น โดยให้อย่ใู นดลุ ยพนิ จิ ของ
ครผู สู้ อน)

31

ศกึ ษำเนือ้ หำในหนังสอื อิเลก็ ทรอนกิ ส์เสร็จสิ้น
มำลองทำแบบทดสอบหลังเรียน

เพ่อื วัดควำมรคู้ วำมเข้ำใจหลงั เรียนกนั ค่ะ

32

แบบทดสอบหลังเรียน

เรอื่ ง พระรตั นตรัย

คำช้ีแจง แบบทดสอบชดุ นี้ เปน็ แบบปรนยั 4 ตัวเลอื ก จานวน 10 ข้อ 10 คะแนน

คำส่งั ให้นกั เรยี นทาเครื่องหมายกากบาท (X) เลือกข้อที่ถูกต้องที่สดุ เพียงข้อเดยี วลงในกระดาษคาตอบที่แจกให้

1. พระธรรมเปน็ ส่ิงท่ีวิญญูชนร้ไู ดเ้ ฉพาะตน หมายความวา่ อยา่ งไร
ก. เป็นสิง่ ทสี่ ามรถปฏบิ ัตแิ ทนกันได้
ข. เปน้ สิ่งทีศ่ ึกษาได้เฉพาะบุคคล
ค. เป็นสิ่งท่ีรับร้ไู ด้จากการถ่ายทอดของบุคคลอื่น
ง. เป็นสิง่ ที่ต้องศึกษาพิจารณาและเข้าใจด้วยตนเอง

2. นักเรียนบูชาพระรัตนตรยั มีจุดประสงคเ์ พื่ออะไร
ก. เพอ่ื ให้ประกันความสุขสมหวัง
ข. เพ่ือแสดงถึงความกตญั ญู
ค. เพือ่ ใหห้ ลดุ พน้ จากความทุกขท์ งั้ ปวง
ง. เพอ่ื ใหท้ าจิตใจมีความสงบ

3. การปฏบิ ัติของนักเรียนในข้อใด ท่แี สดงถึงการระลึกถึงคุณของพระรตั นตรยั ไดโ้ ดยง่าย เหมาะสมกับวัยมาก
ทีส่ ดุ

ก. การสวดมนต์ก่อนนอน
ข. การทาบญุ ตักบาตร
ค. การบริจาคทาน
ง. การแผเ่ มตตา
4 “คนด”ี ในทางพระพุทธศาสนา ตอ้ งมคี ุณสมบัติตามข้อใด
ก. ประพฤตชิ อบทั้งกาย วาจา และใจ
ข. ให้ความอุปถัมป์พระพุทธศาสนา
ค. เคยบวชเรยี นมากอ่ นแลว้
ง. ชอบทาบญุ ตักบาตรทุกวัน

33

5. “เปน็ คาส่งั สอนของพระพุทธเจา้ ” เปน็ องค์ประกอบของพระรัตนตรัยท่มี ีความสมั พันธก์ บั ข้อใด
ก. พระพุทธ
ข. พระธรรม
ค. พระสงฆ์
ง. อบุ าสก อบุ าสิกา

6. พระรตั นตรยั หมายถงึ อะไร
ก. ตระกร้า 3 ใบ
ข. คมั ภีร์ 3 ตระกร้า
ค. แก้วอนั ประเสริฐ
ง. แกว้ อันประเสรฐิ 3 ดวง

7. การทาเคารพ พระรตั นตรัย แสดงความเคารพดว้ ยวธิ กี ารใด
ก. การนั่งคุกเขา่ และการไหว้
ข. การยนื ตรงและการกราบ
ค. การไหว้และการกราบ
ง. การยืนตรงและการไหว้

8. พระธรรม มคี ุณสมบัตสิ าคัญ คอื อะไร
ก. ควรแนะนาใหส้ าธุชนมาศึกษา
ข. เป็นสัจธรรมที่ทันสมัยอยูท่ ุกยคุ สมัย
ค. สามารถรู้ดว้ ยตนเอง เป็นความจริอยู่ตลอดกาล
ง. ควรรบั พระธรรมน้อยเขา้ มาในจติ ใจ

9. ขอ้ ใด ไมจ่ ดั อยู่ในธรรมคุณ 6
ก. เอหปิ สั สฺ โิ ก
ข. วชิ ชฺ าจรณสมปฺ นฺโน
ค. สวากขฺ าโต ภควตา ธมโฺ ม
ง. ปจฺจตฺต เวทติ พโฺ พ วญิ ฺญหิ

10. เมอ่ื เรานาธรรมะไปปฏบิ ัติ จะทาให้เกิดประโยชน์ตอ่ ตนเอง ยกเวน้
ก. จิตใจผอ่ งใส
ข. มีทรพั ย์สนิ มากมาย
ค. มคี วามสุขความสงบ
ง. ปราศจากความเดือดร้อน

34

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรยี น
เรื่อง พระรตั นตรยั : ธรรมคุณ 6

1. ง
2. ง
2. ก
4. ก
5. ข
6. ง
7. ง
8. ค
9. ข
10. ข

35

บรรณำนุกรม

วทิ ย์ วศิ ทเวทย์,เสฐยี รพงษ์ วรรณปก. (2559). พระพุทธศำสนำ ม.2. กรุงเทพฯ.
สานกั พมิ พอ์ ักษรเจริญทัศน์,

พระมหามนัส กิตตฺ สิ าโร. (2558). พระพทุ ธศำสนำ ม.2. กรุงเทพฯ
สานักพมิ พ์สถาบันพฒั นาวิชาการ.

True ปลกู ปัญญา. (2564). บทเรยี นออนไลน์ วิชำสังคมศึกษำ ศำสนำ และวัฒนธรรม
เรื่อง พระธรรม. สบื คน้ จาก https://www.trueplookpanya.com/learning/detail/31358.

ธรรมะไทย. (มปป). เข้ำใจ "พระรัตนตรยั " อย่ำงซ้ึงประจักษ์.
สบื คน้ จาก http://www.dhammathai.org/articles/dbview.php?No=1583

โรงเรียนสายน้าผงึ้ ในพระอปั ถมั ปฯ์ . (มปป). หลักธรรมทำงพระพุทธศำสนำ เรือ่ ง พระรตั นตรยั .
สบื ค้นจาก http://210.86.210.116/chalengsak/units/unit1/
chapter%205/teachings/prarattanatai.htm.

พทุ ธสถานลพบรุ ีศรสี ุวรรณภมู ิ. (2562). พระธรรม.
สืบคน้ จาก https://www.srisuvarnabhumibuddhist.com/buddha-teaching.

36