หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา

1

2

คำนำ

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา
ศาสนาและวัฒนธรรม รายวิชา สงั คมศกึ ษา ศาสนาและวฒั นธรรม ระดับชน้ั มธั ยมศึกษาปที ่ี 2 ชุดท่ี 4
เรือ่ ง หลกั ธรรมสาคญั ในกรอบอรยิ สจั 4 (อกุศลกรรมบถ 10 และอบายมขุ 6) จัดทาขึน้ เพื่อให้นักเรียน
มีความรู้ความเข้าใจเก่ียวกับหลักธรรมสาคัญในกรอบอริยสัจ 4 ที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้ค้นพบเพ่ือให้
มนุษย์ทั้งหลายได้หลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวง จนบรรลุนิพพานอันเป็นเป้าหมายสูงสุดของ
พระพุทธศาสนา

ในการจัดทาหนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้ นักเรียนสามารถนาไปใช้ในการเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง
เป็นการพัฒนาตนเองตามความสามารถ ศกั ยภาพ และความแตกต่างของนักเรียนเป็นสาคัญ

หวังเป็นอย่างย่ิงว่าหนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้ จะเป็นประโยชน์สาหรับครูผู้สอน
กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม รายวิชา สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม
สาหรับนักเรยี นระดบั ชัน้ มัธยมศึกษาที่ 2 และผู้ท่ีสนใจไดเ้ ป็นอย่างดี

อญั ชลีย์ สำยแวว

สำรบัญ 3

เรือ่ ง หน้ำ
1
คาชแี้ จงสาหรบั นกั เรียน 2
มาตรฐานการเรียนรู้ สาระการเรียนรู้ 3
จุดประสงค์การเรียนรู้ สาระสาคญั 5
แบบทดสอบก่อนเรยี น เร่อื ง หลักธรรมสาคัญในกรอบอริยสจั 4
(อกุศลกรรมบถ 10 และอบายมขุ 6) 8
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น 10
หลกั ธรรมสาคัญในกรอบอรยิ สัจ 4
(อกุศลกรรมบถ 10 และอบายมขุ 6) 15
แบบฝึกหดั 17
20
- ใบงานท่ี 1
- เฉลยใบงานที่ 1 23
แบบทดสอบหลงั เรียน เร่ือง หลักธรรมสาคัญในกรอบอรยิ สัจ 4 24
(อกุศลกรรมบถ 10 และอบายมขุ 6)
เฉลยแบบทดสอบหลังเรยี น
บรรณานกุ รม

1

คำชี้แจงสำหรับนักเรยี น

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เร่ือง หลักธรรมในพระพุทธศาสนา กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา
ศาสนาและวัฒนธรรม รายวิชา สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม สาหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปี
ท่ี 2

1. ภายในหนังสืออเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ เล่มนปี้ ระกอบไปดว้ ย

1.1 แบบทดสอบก่อนเรยี น
1.2 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน
1.3 เน้อื หา
1.4 แบบฝกึ หดั
1.5 เฉลยแบบฝึกหัด
1.6 แบบทดสอบหลังเรียน

2. ให้นักเรยี นเลือกประธานกลุ่ม เพื่อดูแลและควบคมุ การทางานของสมาชกิ ภายในกล่มุ และ
เลือกเลขานุการเพื่อบันทึกผลการทาแบบฝึกหดั ของสมาชกิ ในกลมุ่

3. นกั เรียนทุกคนต้องร่วมปฏิบัติกิจกรรมและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้รว่ มกนั

2

มำตรฐำนกำรเรยี นรู้
สำระท่ี 1 ศำสนำ ศีลธรรมและจริยธรรม

มำตรฐำน ส 1.1 รู้ และเข้าใจประวตั ิ ความสาคญั ศาสดา หลกั ธรรมของพระพุทธศาสนาหรอื ศาสนา ที่
ตนนบั ถือและศาสนาอืน่ มีศรัทธาทถ่ี กู ต้อง ยดึ มัน่ และปฏิบตั ิตามหลกั ธรรมเพื่ออยู่ร่วมกันอยา่ งสันตสิ ุข

ตัวชว้ี ัด

ส 1.1 ม.2/8 อธบิ ายธรรมคุณและข้อธรรมสาคัญในกรอบอรยิ สจั 4 หรอื หลักธรรมของศาสนาทต่ี นนับถือ
ตามท่กี าหนด เห็นคณุ คา่ และนาไปพฒั นาแกป้ ญั หาของชุมชนและสงั คม

สำระกำรเรียนรู้

1. อรยิ สัจ 4
1.2 สมุทัย (ธรรมทค่ี วรละ)
- อกศุ ลกรรมบถ 10 และอบายมขุ 6

3

สำระสำคัญ

ข้อธรรมสาคญั ในกรอบอรยิ สัจ 4 ประกอบด้วย ทกุ ข์ สมุทัย นโิ รธ และมรรค เปน็ หลักสาคญั ใน
การดาเนนิ ชีวติ ท่นี าไปสู่ความพ้นทุกข์ หรอื หมดปญั หา ซึง่ ทุกคนควรมีจติ สานึกในพระธรรมคณุ และ
ปฏบิ ัติตามหลกั ธรรม

จุดประสงคก์ ำรเรยี นรู้

1. อธิบายความหมาย วเิ คราะห์การกระทาตามหลักธรรมสาคัญในกรอบอริยสัจ 4
2. ตระหนักและเหน็ คณุ ค่าในหลกั ธรรมในกรอบอริยสัจ 4
3. ปฏิบตั ติ นหลกั ธรรมในกรอบอรยิ สัจ 4

4

กอ่ นศึกษำเน้ือหำในหนงั สืออเิ ลก็ ทรอนกิ ส์
มำลองทำแบบทดสอบกอ่ นเรยี นดกู ่อนนะคะ

5

แบบทดสอบก่อนเรียน

เรื่อง หลกั ธรรมสำคัญในกรอบอรยิ สจั 4
(อกศุ ลกรรมบถ 10 และอบำยมุข 6)

คำช้ีแจง แบบทดสอบชดุ นี้ เปน็ แบบปรนัย 4 ตัวเลอื ก จานวน 10 ข้อ 10 คะแนนคำส่งั ให้
นกั เรยี นทาเคร่ืองหมายกากบาท (X) เลอื กขอ้ ท่ีถูกต้องที่สดุ เพยี งข้อเดยี วลงในกระดาษคาตอบที่
แจกให้
1. เด็กชายโตง้ ชอบตกปลาและแอบเอาปากกาของเพอ่ื นไปใชเ้ สมอ การกระทาของโต้งผิด
ตามหลกั อกศุ ลกรรมบถ 10 ในข้อใด

ก. มิจฉาทิฐิ อภชิ ฌา
ข. ปาณาตบิ าต มสุ าวาท
ค. กาเมสุมจิ ฉาจาร มุสาวาท
ง. ปาณาติบาต อทินนาทาน
2. ยาใจชอบพดู จากระทบกระเทียบเหนบ็ แนมเพื่อน ๆ อยู่เสมอ การกระทาของยาใจเป็นกรรมช่วั
ทางวาจา ในข้อใด
ก. มสุ าวาท
ข. ผรสุ วาจา
ค. ปสิ ุณวาจา
ง. สมั ผปั ปลาปะ
3. “สม้ ชอบไปเล่นไพ่กับเพ่ือน ๆ หลงั เลิกงานเป็นประจา ทาให้สม้ ต้องกลบั บา้ นดึกทุกคนื ”
ขอ้ ความนีส้ อดคลอ้ งกบั อบายมขุ ในข้อใด
ก. ตดิ การพนัน คบคนช่ัวเปน็ มติ ร
ข. ชอบเท่ยี วกลางคนื คบคนไม่เลอื ก
ค. เกียจคร้านการงาน ติดการพนัน
ง. คบคนไมเ่ ลือก หลงมัวเมา
4. ข้อใดไม่จดั อยู่ในอบายมขุ 6
ก. คบคนชวั่ เปน็ มิตร
ข. ชอบเทยี่ วกลางคืน
ค. ชอบเทีย่ วดูการละเล่น
ง. ชอบทอ่ งเท่ียวไปตามทต่ี ่าง ๆ

6

5. ขอ้ ใดไม่ใช่หนทางแหง่ อกุศลกรรมบถ 10
ก. กรรมชว่ั ทางกาย
ข. กรรมช่วั ทางวาจา
ค. กรรมช่ัวทางใจ
ง. กรรมชวั่ ทางตา

6. ข้อใดไม่ใช่กรรมช่วั ทางกาย ตามอกุศลกรรมบถ 10
ก. มสุ าวาท
ข. ปาณาติบาต
ค. อทินนาทาน
ง. กาเมสุมิจฉาจาร

7. ตดิ การพนนั เป็นทางแหง่ ความเสือ่ มตามหลกั ธรรมใด
ก. อกศุ ลกรรมบถ 10
ข. วบิ ตั ิ 4
ค. อบายมุข 6
ง. อกศุ ลมูล 3

8. นาย ก ชวน นาย ข และ นาย ค ไปเทีย่ วสถานบนั เทิงแหง่ หน่งึ ท้งั สามคนได้ดม่ื สรุ าจนมึนเมา
ตอนเช้า นาย ข ไมส่ ามารถไปทางานได้เหมอื นปกติ ส่วน นาย ค ถอื โอกาสไปเย่ียม นาย ข และไม่
ไปทางานเชน่ เดยี วกนั นาย ข. และ นาย ค มีการกระทาทจ่ี ัดอยใู่ นอบายมุขข้อใด

ก. ชอบเที่ยวกลางคนื ชอบดูการละเลน่
ข. เกียจครา้ นการงาน เล่นการพนัน ชอบดกู ารละเลน่
ค. ติดสุราและของมนึ เมา ชอบเที่ยวกลางคืน คบคนชว่ั เปน็ มิตร
ง. ชอบดูการละเลน่ เกยี จครา้ นการงาน เลน่ การพนัน คบคนช่วั เปน็ มิตร

7

9. อบายมุข 6 จัดเป็นหนทางแหง่ ความเสื่อมหรอื หนทางท่ีนาไปส่คู วามพนิ าศฉบิ หาย หรือเปน็
สาเหตแุ ห่งความทุกข์ เปน็ ที่ระแวงสงสยั ของผอู้ ื่น จดั เป็นโทษของอบายมุขใด

ก. การชอบเที่ยวดกู ารละเลน่
ข. การเป็นนกั เลงสุรา
ค. การชอบเทย่ี วกลางคนื
ง. การคบคนชัว่ เป็นมติ ร
10. อานวย ขโมยโทรศพั ทม์ ือถอื เครื่องใหม่ของเพ่ือนร่วมงานเพราะความโลภอยากได้ จาก
เหตกุ ารณด์ ังกล่าวมคี วามสัมพันธ์ตรงกับอกุศลกรรมบถ 10 ขอ้ ใด
ก. กายทุจรติ วจีทุจรติ
ข. วจที ุจริต มโนทุจรติ
ค. กายทุจรติ มโนทุจริต
ง. กายทจุ รติ วจที ุจรติ มโนทุจริต

8

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรียน
เร่ือง หลักธรรมสำคญั ในกรอบอริยสัจ 4

อกุศลกรรมบถ 10 และอบำยมขุ 6

1. ง
2. ค
3. ก
4. ง
5. ง
6. ง
7. ค
8. ค
9. ง
10. ค

9

หลังจำกทที่ ำแบบทดสอบกอ่ นเรยี นแล้ว
ได้คะแนนเทำ่ ไหรก่ นั เอ่ย

ขอใหเ้ รม่ิ ศกึ ษำเนอื้ หำเพ่ือให้สอบหลงั เรียนได้
คะแนนมำกข้ึนต่อไป

10

หลักธรรมสำคัญในกรอบอริยสัจ 4

1. อกุศลกรรมบถ 10 ประกำร

อกุศลกรรมบถ แปลว่า ทางแห่งอกุศลกรรม ทางแห่งความชว่ั หมายถงึ สิ่งทจ่ี ะ
นาพาเราไปส่สู ิ่งทช่ี วั่ ร้าย หรอื ความชว่ั อนั จะเปน็ ทางไปสู่ความเสือ่ ม ความทกุ ข์ หรอื ทุคติ มี 10
ประการ แบ่งเปน็ 3 ส่วน คือ กายกรรม วจกี รรม และมโนกรรม ฝ่ายชัว่ ดังนี้

อกศุ ลกรรมบถ 10 ประการ แบ่งออกเป็น 3 หมวด คือ

1. อกศุ ลกรรมบถ ทางกาย 3 ข้อ (กายกรรม)
กายกรรม หมายถึง การกระทาท่ีแสดงออกดว้ ยกาย โดย

อกุศลกรรมบถทางกายกรรม เรียกวา่ กายทุจรติ 3 ประการ คอื

1) ปาณาตบิ าต หมายถงึ การฆา่ สตั ว์ตัดชวี ติ คอื การกระทาโดยเจตนา
ทีท่ าให้สัตวท์ ีม่ ชี ีวติ มีลมหายใจ และมีจติ วญิ ญาณถกู ทาลายหรือตายไป เช่น การทบุ ตงี ูให้ตาย
เพียงเพราะเห็นงูเขา้ บ้าน

2) อทินนาทาน หมายถงึ การลักทรพั ย์ คือ การเอาสิ่งของของผ้อู ื่นมา
ด้วยอาการอนั เปน็ โจรทผี่ ้อู ่ืนไม่ยินยอมให้ เช่น เขา้ ไปลกั ทรัพยภ์ ายในบ้านทเ่ี จ้าของไม่อยู่บา้ น

3) กาเมสุมจิ ฉาจาร หมายถึง การประพฤติผิดทางกาม คือ การ
ประพฤตผิ ดิ ในการมีเพศสมั พันธ์กับชายต้องหา้ ม และหญงิ ตอ้ งห้ามท้งั หลาย เช่น
มีเพศสัมพนั ธ์กับภรยาคนอ่ืน

11

2. อกุศลกรรมบถ ทางวาจา 4 ข้อ (วจีกรรม)

วจีกรรม หมายถงึ การกระทาทางวาจาหรือกิรยิ า ไมว่ า่ จะเปน็ การพูดออกมา
การเขยี นบอก และการแสดงกริ ยิ า อนั หวงั สือ่ สารใหผ้ ู้อื่นรับ หรือ เข้าใจ
ตามโดยอกุศลกรรมบถทางวจีกรรม เรียกว่า วจีทจุ ริต 3 ประการ คือ

1) มสุ าวาท หมายถึง การพดู ปด คอื การพดู หรือการแสดงกริ ยิ าท่าทาง
อันทาใหผ้ ู้อนื่ หลงผดิ หรือสาคัญผิดดว้ ยการมีเจตนา เชน่ เพื่อนขอยมื เงนิ แต่กลับตอบว่าไมม่ ี
เพยี งเพราะไม่อยากให้ยมื ท้ัง ๆ ทต่ี นเองมเี งินมากมาย

2) ปิสณุ วาจา หมายถงึ การพูดส่อเสยี ด ใหร้ า้ ย คอื การพูดเพียงเพ่อื ทา
ให้ผอู้ น่ื เกดิ ความขุ่นข้องหมองใจหรือใหเ้ กิดความเข้าใจผิดหรือแตกแยกความสามัคคี เชน่
กลา่ วหาเพ่อื นวา่ ลักทรพั ย์ตนเองทง้ั ๆ ที่ไม่ใชค่ วามจรงิ

3) ผรสุ วาจา หมายถึง การพูดคาหยาบ คอื การพูดคาท่ีไม่สุภาพเพียง
เพราะความโกรธอันทาใหผ้ อู้ ่ืนเจ็บช้าใจ เชน่ ดา่ วา่ ดว้ ยคาหยาบ

4) สมั ผัปปลาปะ หมายถึง การพูดเพ้อเจ้อ คือ การพดู ดว้ ยการหาสาระ
ไมไ่ ด้ เชือ่ ถือไมไ่ ด้ ไมม่ ีเหตุ และไม่มีผล เช่น พดู บอกคนอนื่ วา่ พรงุ่ น้จี ะเปน็ วันสิ้นโลก

12

3. อกศุ ลกรรมบถ ทางใจ 3 ข้อ (มโนกรรม)
มโนกรรม หมายถึง การกระทาทางใจอนั เกดิ จากความคิด ความเชื่อที่มีอยใู่ นตน

โดยอกศุ ลกรรมบถทางมโนกรรม เรยี กว่า มโนทจุ รติ 3 ประการ คือ
1) อภิชฌา หมายถึง ความโลภ คอื การอยากได้ทรัพยข์ องคนอน่ื ด้วยการ

คิดกระทาในทางมิชอบ เช่น คิดลกั ทรัพยผ์ ู้อืน่ เม่ือเขาไมอ่ ยู่บ้าน
2) พยาบาท หมายถึง ความพยาบาท คอื การคิดที่จะกระทาใหผ้ ู้อ่ืนมี

ความทกุ ข์ทางกาย และทางใจ เชน่ คิดแก้แคน้ คนที่เคยทาร้ายตนเอง
3) มจิ ฉาทิฏฐิ หมายถึง ความเห็นผิด คอื ความคดิ เห็น ความเช่ือ อนั ผิด

จากหลักธรรมอันดีงาม เชน่ เห็นว่าการฆ่าคนจะช่วยลา้ งปาปได้

13

2. อบำยมุข 6

อบายมุข 6 หมายถึง ช่องทางแหง่ ความเส่อื ม หรือเหตุให้เกิดความยอ่ ยยับแห่งโภค
ทรัพย์ เปน็ สิ่งที่ควรละเวน้ 6 ประการได้แก่

1. ติดสรุ าและของมนึ เมา มโี ทษ 6 ประการ คือ
1) ทาให้เสียทรัพย์
2) ก่อการทะเลาะวิวาท
3) ทาลายสุขภาพ
4) เสอ่ื มเสียเกยี รตยิ ศชอื่ เสยี ง
5) ทาให้ไมร่ จู้ กั อาย
6) สติปญั ญาเสอ่ื มลง

2. ชอบเที่ยวกลางคืน มโี ทษ 6 ประการ คือ
1) เปน็ การไมร่ ักษาตัว
2) เปน็ การไม่รกั ษาครอบครัว
3) เปน็ การไมร่ ักษาทรัพย์สมบัติ
4) เป็นทีร่ ะแวงสงสยั
5) เปน็ เปา้ ใหเ้ ขาใสค่ วาม
6) เป็นบ่อเกดิ ของเร่ือง

3. ชอบดูการละเลน่ มีโทษคือทาให้การงานเส่อื มเสยี เพราะใจกงั วลคอยคดิ แต่
การละเล่น และเสียเวลาเม่ือไปดูสง่ิ นัน้ ๆ 6 ประการ คือ

1) เตน้ ราท่ีไหนไปท่นี ่นั
2) ขบั ร้องที่ไหนไปทน่ี น่ั
3) ดีดสตี เี ปา่ (ดนตรี) ท่ีไหนไปทีน่ น่ั
4) เสภาทไี่ หนไปที่นัน่
5) เพลงท่ีไหนไปท่ีน่ัน
6) เถดิ เทิงทไี่ หน ไปทน่ี ่นั

14

4. ตดิ การพนนั เปน็ นักพนนั เป็นคนที่ชอบเลน่ การพนัน มโี ทษ 6 ประการคือ
1) เมอื่ ชนะยอ่ มก่อเวร
2) เมอ่ื แพ้ก็เสยี ดายทรัพย์สินที่เสยี ไป
3) เสยี ทรัพย์ ทรัพยห์ มดไปๆ เห็นไดช้ ดั
4) เข้าที่ประชมุ เขาไมเ่ ช่ือถ้อยคา
5) เปน็ ที่หมนิ่ ประมาทของเพื่อนฝูง
6) ไม่มใี ครต้องการให้เป็นคู่ครอง

5. คบคนชั่ว ทาใหเ้ กิดโทษ โดยทาให้กลายไปเปน็ คนชว่ั อย่างคนที่ตนคบท้งั 6 ประเภท
คือ

1) นกั การพนัน
2) นักเลงผหู้ ญิง
3) นกั เลงเหลา้ และส่งิ เสพตดิ ตา่ ง ๆ
4) นักลวงของปลอม
5) นักหลอกลวง
6) นกั เลงหวั ไม้
6. เกยี จคร้านทาการงาน มีโทษ โดยทาให้ยกเหตตุ ่าง ๆ เป็นขอ้ อา้ ง ผลัดวันประกนั พร่งุ
ไม่ทาการงาน โภคทรัพย์ใหม่ก็ไม่เกิด โภคทรัพย์เกา่ ท่ีมีอยู่กห็ มดไป คอื อา้ งไปทง้ั 6 กรณีว่า
1) มกั อา้ งว่า หนาวนกั แล้วไม่ทางาน
2) มักอา้ งว่า รอ้ นนัก แล้วไม่ทางาน
3) มักอา้ งวา่ เยน็ แลว้ แล้วไม่ทางาน
4) มกั อา้ งว่า ยังเช้าอยู่ แล้วไม่ทางาน
5) มกั อ้างวา่ หิว กระหายน้า แลว้ ไม่ทางาน
6) มักอา้ งวา่ อิ่มนกั แลว้ ไม่ทางาน

15

ใบงำนที่ 1 เรอื่ งทำงแห่งควำมชว่ั และทำงแหง่ ควำมเสื่อม

คำช้แี จง ให้นักเรยี นอ่ำนกรณีศึกษำแล้วตอบคำถำม

กรณศี ึกษำท่ี 1

จ้อน เดี่ยว และต้น เป็นนักเรียนช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 2 ของโรงเรียนท่ีมีชื่อเสียงแห่ง
หน่ึง พวกเขาเป็นเพ่ือนสนิทกัน ชอบไปเท่ียวด้วยกันเสมอ ทั้งสามคนพากันไปยิงนกด้วย
หนังสติ๊ก และตกปลา เป็นประจาในวันเสาร์-อาทิตย์ และกลับถึงบ้านมืดค่า เมื่อพ่อแม่ถาม
เหตุผลของการกลับบ้านมืดก็จะบอกกับพ่อแม่ว่าชวนกันไปทาการบ้านท่ีบ้านเพื่อน แต่เม่ือไป
โรงเรียนทั้งสามคนก็ไม่มีการบ้านไปส่งครู มีเพื่อนบางคนไปเล่าให้ครูฟังถึงพฤติกรรมของท้ัง
สามคน

เมื่อท้ังสามคนรู้เข้าก็พูดจากระทบกระเทียบเพ่ือนคนนั้น บางครั้งก็พูดด่าพวกเพื่อน
ด้วยคาหยาบคาย สาหรับจ้อนนั้นมักจะมีความพยาบาทคิดร้ายต่อเพื่อนท่ีไปบอกความจริงแก่
คุณครู และคิดจะขโมยเงินของเพ่ือน เป็นการแก้แค้นด้วย จ้อน เด่ียว และต้น จะพูดจา
สอ่ เสยี ดพวกเพื่อนอย่างหยาบคายเสมอ

จนในที่สุดก็ไม่มีใครคบกับจ้อน เด่ียว และต้น ครูทุกคนก็เบื่อ ระอาต่อความประพฤติ
ของทง้ั สามคน ต่อมาทง้ั สามคนคบคิดกนั ขโมยโทรศัพท์มอื ถือของแก้วตา เมือ่ ฝา่ ยปกครองของ
โรงเรียนทราบเร่ือง จึงเรียกทั้งสามคนพร้อมพ่อแม่ ไปทาทัณฑ์บน และตัดคะแนนความ
ประพฤติ

คาถาม
• จ้อน เดย่ี ว และต้น ทากรรมชัว่ ในเร่อื งใด และผลที่ไดร้ บั คืออะไร จงอธิบาย พร้อม

ยกตวั อย่างประกอบ

16

กรณีศึกษำที่ 2

ในอดีตโสภณเคยเป็นผู้จัดการบริษัทขายรถจักรยานยนต์ เขามีภรรยาและลูกชายคน
หน่ึง ชีวิตครอบครัวของเขามีความสุขมาก ต่อมาเขาติดต่อกับลูกค้าหลายคนที่พาเขาไปดื่ม
เหล้าอยู่เสมอ ทาให้เขาเริ่มติดเหล้า บางคร้ังเพ่ือนบางคนก็พาเขาไปนั่งด่ืมเหลา้ ที่ไนต์คลบั บ้าง
ไปชมคอนเสิร์ตบ้าง อยู่มาวันหน่ึงเกริกซ่ึงเป็นเพ่ือนสมัยเรียนอยู่ช้ันมัธยมศึกษา มาหาเขา
และชวนไปธรุ ะแถวๆ บอ่ นการพนัน และให้โสภณลองเล่นบ้าง ระยะแรกๆ โสภณไม่ค่อยสนใจ
สกั เทา่ ไรนกั แต่เมื่อเลน่ แล้วได้เงนิ มามากมายอยา่ งรวดเรว็ ก็เลยทาให้เขาติดใจ

วันต่อ ๆ มา โสภณก็ไปเล่นการพนันจนดึกเสมอ โสภณเสียการพนันมากมาย ทาให้
เขาต้องเอาทรัพย์สินเงินทอง ท่ีสะสมไว้ไปใช้หนี้การพนัน การท่ีเขาอดนอนจนดึกอยู่เสมอก็
เลยทาให้เขาไมอ่ ยากไปทางาน ผลงานการขายรถจกั รยานยนตม์ ยี อดขายต่าลงทกุ เดือน

นอกจากนั้นเขายังเอาเงินของบริษัทมาใช้จ่ายในการเล่นการพนันด้วย ในที่สุดเม่ือ
ความจริงถูกเปิดเผยทาให้เขาต้องถูกไล่ออกจากงาน และถูกดาเนินคดีฐานยักยอกทรัพย์ของ
บริษัทอีกด้วย ภรรยาและลูกชายของเขาเสียใจมาก ฐานะของครอบครัวก็ทรุดลง ภรรยาของ
โสภณต้องรับภาระหารายได้มาเลี้ยงครอบครัวตามลาพัง ซ่ึงทาให้สภาพการดาเนินชีวิตของ
ภรรยาและลูกคอ่ นข้างลาบากมาก

คำถำม
1. เพราะเหตุใด โสภณจงึ มฐี านะยากจน และมีการดาเนินชีวิตลาบากกว่าเดิม

2. การปฏบิ ตั ิตนของโสภณในขอ้ 1 น้ัน มผี ลต่อตนเอง และครอบครวั อย่างไร

17

เฉลยใบงำนที่ 1 เรอื่ งทำงแห่งควำมชั่วและทำงแหง่ ควำมเส่ือม

คำช้แี จง ให้นกั เรยี นอ่ำนกรณีศกึ ษำแล้วตอบคำถำม

กรณศี ึกษำท่ี 1

จอ้ น เด่ียว และตน้ เปน็ นกั เรียนชั้นมธั ยมศกึ ษาปีที่ 2 ของโรงเรียนที่มชี ื่อเสียงแห่งหนึ่ง
พวกเขาเป็นเพื่อนสนิทกัน ชอบไปเที่ยวด้วยกันเสมอ ท้ังสามคนพากันไปยิงนกด้วยหนังสต๊ิก
และตกปลา เป็นประจาในวันเสาร์-อาทิตย์ และกลับถึงบ้านมืดค่า เมื่อพ่อแม่ถามเหตุผลของ
การกลับบ้านมืดก็จะบอกกับพ่อแม่ว่าชวนกันไปทาการบ้านท่ีบ้านเพื่อน แต่เม่ือไปโรงเรียนทั้ง
สามคนก็ไมม่ ีการบา้ นไปส่งครู มเี พอื่ นบางคนไปเล่าให้ครูฟงั ถงึ พฤติกรรมของทงั้ สามคน

เมื่อท้ังสามคนรู้เข้าก็พูดจากระทบกระเทียบเพื่อนคนน้ัน บางคร้ังก็พูดด่าพวกเพ่ือน
ด้วยคาหยาบคาย สาหรับจ้อนนั้นมักจะมีความพยาบาทคิดร้ายต่อเพื่อนที่ไปบอกความจริงแก่
คณุ ครู และคดิ จะขโมยเงนิ ของเพอ่ื น เปน็ การแก้แค้นดว้ ย จ้อน เดีย่ ว และต้น จะพดู จาส่อเสยี ด
พวกเพื่อนอยา่ งหยาบคายเสมอ

จนในที่สุดก็ไม่มีใครคบกับจ้อน เดี่ยว และต้น ครูทุกคนก็เบ่ือ ระอาต่อความประพฤติ
ของทัง้ สามคน ต่อมาทงั้ สามคนคบคิดกันขโมยโทรศัพท์มือถือของแก้วตา เม่ือฝา่ ยปกครองของ
โรงเรียนทราบเรื่อง จึงเรียกท้ังสามคนพร้อมพ่อแม่ ไปทาทัณฑ์บน และตัดคะแนนความ
ประพฤติ

คำถำม
• จอ้ น เด่ยี ว และตน้ ทากรรมชัว่ ในเรอ่ื งใด และผลท่ีไดร้ บั คืออะไร จงอธบิ าย พร้อมยกตัวอยา่ ง

ประกอบ

จ้อน เด่ยี ว และต้น ทากรรมชว่ั ดงั ต่อไปนี้

1) ทากรรมช่ัวทางกาย ในเรื่อง ปาณาตบิ าต คือ ฆ่าสตั ว์ ได้แก่ ยิงนก ตกปลา และทาชั่วในเรื่อง
อทนิ นาทาน คือ ไปขโมยโทรศัพท์มอื ถอื ของแกว้ ตา

2) ทากรรมชัว่ ทางวาจา ในเร่ือง มุสาวาท การพูดเทจ็ คอื โกหกพ่อแมว่ า่ ไปทาการบา้ นที่บ้านเพ่อื น และปิ
สณุ วาจา คือ พดู จาสอ่ เสยี ด กระทบกระเทยี บเหน็บแนมเพ่ือนทีไ่ ปบอกความจรงิ ในความประพฤติท่ไี ม่ดี
ของตนให้ครฟู ัง นอกจากน้ันยังพดู จาผรุสวาจา คือ พูดคาหยาบ ดา่ เพ่ือน

3) ทากรรมชั่วทางใจ คือ อภิชฌา จ้อนมีความคิดขโมยเงนิ เพ่อื นทไ่ี ปฟอ้ งครู และมีความพยาบาท คือ
คิดร้ายตอ่ เพ่ือน ผลของการประพฤตกิ รรมช่ัวทางกาย วาจา และใจทาใหเ้ พื่อนไมค่ บคา้ ดว้ ย และทางฝา่ ย
ปกครองทาโทษดว้ ยการเรยี กทงั้ สามคน พรอ้ มพ่อแม่ไปทาทัณฑบ์ น และตดั คะแนนความประพฤติ

18

กรณีศึกษำที่ 2

ในอดีตโสภณเคยเป็นผู้จัดการบริษัทขายรถจักรยานยนต์ เขามีภรรยาและลูกชายคน
หนึ่ง ชีวิตครอบครัวของเขามีความสุขมาก ต่อมาเขาติดต่อกับลูกค้าหลายคนที่พาเขาไปด่ืม
เหล้าอยู่เสมอ ทาให้เขาเริ่มติดเหล้า บางคร้ังเพ่ือนบางคนก็พาเขาไปน่ังด่ืมเหลา้ ท่ีไนต์คลับบา้ ง
ไปชมคอนเสิร์ตบ้าง อยู่มาวันหนึ่งเกริกซ่ึงเป็นเพ่ือนสมัยเรียนอยู่ช้ันมัธยมศึกษา มาหาเขา
และชวนไปธุระแถวๆ บอ่ นการพนนั และใหโ้ สภณลองเลน่ บ้าง ระยะแรกๆ โสภณไม่ค่อยสนใจ
สกั เทา่ ไรนกั แตเ่ ม่อื เลน่ แลว้ ไดเ้ งินมามากมายอยา่ งรวดเรว็ ก็เลยทาให้เขาติดใจ

วันต่อ ๆ มา โสภณก็ไปเล่นการพนันจนดึกเสมอ โสภณเสียการพนันมากมาย ทาให้
เขาต้องเอาทรัพย์สินเงินทอง ท่ีสะสมไว้ไปใช้หน้ีการพนัน การที่เขาอดนอนจนดึกอยู่เสมอก็
เลยทาให้เขาไม่อยากไปทางาน ผลงานการขายรถจักรยานยนต์มียอดขายตา่ ลงทกุ เดือน

นอกจากน้ันเขายังเอาเงินของบริษัทมาใช้จ่ายในการเล่นการพนันด้วย ในท่ีสุดเม่ือ
ความจริงถูกเปิดเผยทาให้เขาต้องถูกไล่ออกจากงาน และถูกดาเนินคดีฐานยักยอกทรัพย์ของ
บริษัทอีกด้วย ภรรยาและลูกชายของเขาเสียใจมาก ฐานะของครอบครัวก็ทรุดลง ภรรยาของ
โสภณต้องรับภาระหารายได้มาเลี้ยงครอบครัวตามลาพัง ซึ่งทาให้สภาพการดาเนินชีวิตของ
ภรรยาและลูกคอ่ นข้างลาบากมาก

คำถำม
1. เพราะเหตุใด โสภณจงึ มฐี านะยากจน และมกี ารดาเนินชีวิตลาบากกวา่ เดิม

เพราะโสภณติดอบายมุข 6 คือ
1. ตดิ สุรา โสภณด่ืมสุรากับเพ่ือนเปน็ ประจา
2. ชอบเที่ยวกลางคนื คือ เที่ยวตามไนตค์ ลับ
3. ชอบไปเท่ียวดคู อนเสิร์ตอยู่เสมอ
4. ติดการพนัน โสภณตดิ การพนนั ทาใหต้ ้องเสยี ทรัพย์สินเงินทองจานวนมาก แลว้ ยังยกั ยอก
เงนิ ของบรษิ ทั มาใช้หน้กี ารพนัน เป็นส่วนหน่งึ ทที่ าให้เขาต้องถูกไลอ่ อกจากงาน
5. คบคนช่วั เปน็ มิตร เขามเี พ่ือนและลูกคา้ ซ่ึงเปน็ คนไมด่ ีชวนเขาไปเทีย่ วเตร่ ด่มื สรุ า เล่นการ
พนนั
6. เกียจครา้ นในการทางาน ทาใหผ้ ลงานตกต่าในท่สี ุดต้องถูกไลอ่ อกจากงาน

19

ศกึ ษำเนือ้ หำในหนังสอื อิเลก็ ทรอนกิ ส์เสร็จสิ้น
มำลองทำแบบทดสอบหลังเรียน

เพ่อื วัดควำมรคู้ วำมเข้ำใจหลงั เรียนกนั ค่ะ

20

แบบทดสอบหลังเรียน

เรอื่ ง หลักธรรมสำคัญในกรอบอรยิ สจั 4
(อกศุ ลกรรมบถ 10 และอบำยมขุ 6)

คำชีแ้ จง แบบทดสอบชุดนี้ เปน็ แบบปรนัย 4 ตวั เลอื ก จานวน 10 ข้อ 10 คะแนนคำสัง่ ให้
นักเรียนทาเคร่ืองหมายกากบาท (X) เลือกข้อทถี่ ูกตอ้ งที่สดุ เพียงข้อเดยี วลงในกระดาษคาตอบท่ี
แจกให้
1. ขอ้ ใดไม่ใช่หนทางแห่ง อกุศลกรรมบถ 10

ก. กรรมช่วั ทางกาย
ข. กรรมช่ัวทางวาจา
ค. กรรมช่ัวทางใจ
ง. กรรมชว่ั ทางตา
2. ขอ้ ใดไม่ใช่กรรมชั่วทางกาย ตามอกุศลกรรมบถ 10
ก. มุสาวาท
ข. ปาณาติบาต
ค. อทนิ นาทาน
ง. กาเมสุมจิ ฉาจาร
3. ขอ้ ใดไมจ่ ัดอยู่ในอบายมุข 6
ก. คบคนชวั่ เปน็ มติ ร
ข. ชอบเทยี่ วกลางคนื
ค. ชอบเทย่ี วดูการละเล่น
ง. ชอบทอ่ งเท่ียวไปตามทตี่ า่ ง ๆ
4. ติดการพนัน เป็นทางแห่งความเสือ่ มตามหลักธรรมใด
ก. อกุศลกรรมบถ 10
ข. วบิ ัติ 4
ค. อบายมขุ 6
ง. อกศุ ลมูล 3

21

5. นาย ก ชวน นาย ข และ นาย ค ไปเทย่ี วสถานบนั เทิงแหง่ หนึ่ง ท้ังสามคนได้ดม่ื สุราจนมนึ เมา
ตอนเชา้ นาย ข ไม่สามารถไปทางานได้เหมอื นปกติ ส่วน นาย ค ถอื โอกาสไปเย่ียม นาย ข
และไมไ่ ปทางานเช่นเดียวกัน นาย ข. และ นาย ค มกี ารกระทาทีจ่ ัดอยใู่ นอบายมขุ ข้อใด
ก. ชอบเทยี่ วกลางคืน ชอบดูการละเลน่
ข. เกยี จคร้านการงาน เล่นการพนนั ชอบดกู ารละเลน่
ค. ตดิ สรุ าและของมึนเมา ชอบเทย่ี วกลางคนื คบคนชัว่ เป็นมิตร
ง. ชอบดูการละเล่น เกียจคร้านการงาน เล่นการพนัน คบคนชั่วเปน็ มิตร

6. เดก็ ชายโต้งชอบตกปลาและแอบเอาปากกาของเพ่ือนไปใช้เสมอ การกระทาของโต้งผิด
ตามหลักอกุศลกรรมบถ 10 ในขอ้ ใด

ก. มิจฉาทิฐิ อภชิ ฌา
ข. ปาณาตบิ าต มุสาวาท
ค. กาเมสุมิจฉาจาร มุสาวาท
ง. ปาณาติบาต อทินนาทาน
7. ยาใจชอบพูดจากระทบกระเทียบเหน็บแนมเพื่อน ๆ อยู่เสมอ การกระทาของยาใจเป็นกรรมช่วั
ทางวาจา ในข้อใด
ก. มุสาวาท
ข. ผรสุ วาจา
ค. ปิสุณวาจา
ง. สัมผัปปลาปะ
8. “สม้ ชอบไปเลน่ ไพ่กับเพ่ือน ๆ หลังเลกิ งานเป็นประจา ทาให้ส้มตอ้ งกลับบ้านดึกทุกคนื ”
ขอ้ ความนีส้ อดคลอ้ งกบั อบายมุขในข้อใด
ก. ตดิ การพนนั คบคนช่วั เปน็ มติ ร
ข. ชอบเทย่ี วกลางคืน คบคนไม่เลอื ก
ค. เกยี จครา้ นการงาน ตดิ การพนนั
ง. คบคนไม่เลือก หลงมัวเมา

22

9. อบายมขุ 6 จัดเป็นหนทางแหง่ ความเสอ่ื มหรอื หนทางท่ีนาไปส่คู วามพนิ าศฉบิ หาย หรือเปน็
สาเหตแุ หง่ ความทุกข์ เป็นท่ีระแวงสงสยั ของผอู้ ื่น จดั เป็นโทษของอบายมุขใด

ก. การชอบเท่ยี วดกู ารละเล่น
ข. การเปน็ นกั เลงสุรา
ค. การชอบเทย่ี วกลางคืน
ง. การคบคนชั่วเป็นมติ ร
10. อานวย ขโมยโทรศัพทม์ ือถือเคร่ืองใหม่ของเพอื่ นรว่ มงานเพราะความโลภอยากได้ จาก
เหตกุ ารณ์ดังกลา่ วมีความสัมพันธ์ตรงกับอกุศลกรรมบถ 10 ข้อใด
ก. กายทุจรติ วจที ุจรติ
ข. วจที ุจรติ มโนทุจรติ
ค. กายทจุ ริต มโนทจุ ริต
ง. กายทุจรติ วจีทจุ ริต มโนทุจริต

23

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรยี น
เร่อื ง หลักธรรมสำคญั ในกรอบอรยิ สัจ 4

อกศุ ลกรรมบถ 10 และอบำยมขุ 6

1. ง
2. ง
3. ง
4. ค
5. ค
6. ง
7. ค
8. ก
9. ง
10. ค

24

บรรณำนุกรม

วิทย์ วศิ ทเวทย์,เสฐยี รพงษ์ วรรณปก. (2559). พระพุทธศำสนำ ม.2. กรุงเทพฯ.
สานกั พมิ พอ์ ักษรเจริญทศั น์.

พระมหามนสั กติ ฺติสาโร. (2558). พระพทุ ธศำสนำ ม.2. กรุงเทพฯ
สานักพิมพส์ ถาบันพัฒนาวิชาการ.

เกรด็ ความร.ู้ net. (2562). อำยตนะ 6 คืออะไร มอี ะไรบ้ำง.
สบื คน้ จาก https://www.เกรด็ ความรู้.net/อายตนะ-6.

https://thaihealthlife.com. (มปป). อกุศลกรรมบถ 10 ประกำร.
สืบคน้ จาก https://thaihealthlife.com/อกศุ ลกรรมบถ10.

https://thaihealthlife.com. (มปป). อบำยมขุ 6 อย่ำง และโทษของอบำยมขุ .
สืบคน้ จาก https://thaihealthlife.com/อบายมขุ 6.

25