นวัตกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสื่อสารการศึกษา และการเรียนรู้

นวัตกรรมและ
เทคโนโลยีสารสนเทศ
เพื่ อการสื่อสารการ
ศึกษา

เว็บเบราว์เซอร์ คอมพิวเตอร์ของฉัน

คำนำ



E-BOOK ฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชาพลเมืองโลกในยุคดิจิทัล
โดยมีจุดประสงค์เพื่อศึกษาความรู้ที่ได้จากเรื่องบุคคลต้นแบบ ซึ่ง
E-BOOK นี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับความรู้เกี่ยวกับนวัตกรรมและเทคโนโลยี
สารสนเทศเพื่อการสื่อสารการศึกษา และการเรียนรู้

ผู้จัดทำได้เลือกเรื่องนี้ เนื่องมาจากเป็นเป็นเรื่องที่น่าสนใจ
ผู้จัดทำหวังว่า E-BO0K ฉบับนี้จะให้ความรู้ และเป็นประโยชน์แก่ผู้
อ่านทุก ๆ ท่าน



คณะผู้จัดทำ

_X

สารบัญ

01

แนวคิด ทฤษฎี นวัตกรรมและเทคโนโลยีการศึกษกระบวนการ
การเกิดนวัตกรรม

02

เทคโนโลยีสาสนเทศเพื่อการศึกษา องค์ประกอบของเทคโนโลยี
สารสนเทศ

03

การสื่อสารกับการเรียนรู้ การสื่อสารกับการพัฒนาคุณ
ภาrการเรียนรู้

04

วิธีระบบกับการพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ องค์ประกอบของ
ระบบ

05

การออกแบบและพัฒนาสื่อการเรียนการสอน

06

แหล่งเรียนรู้และเครือข่ายการเรียนรู้ ความสำคัญของแหล่ง
การเรียนรู้และเครือข่ ายการเรียนรู้

07

กระบวนการการพัฒนาสื่อการเรียนการสอน

_X

บทที่ 1

แนวคิด ทฤษฎี นวัตกรรม
และเทคโนโลยีการศึกษา
กระบวนการการเกิด
นวัตกรรม

ขั้นตอนการตัดสินใจยอมรับ
นวัตกรรม คุณลักษณะของ
นวัตกรรมที่ส่งผลต่อการยอมรับจาก
นวัตกรรมสู่เทคโนโลยี ขอบเขตและ
องค์ประกอบของเทคโนโลยีการ
ศึกษา แนวคิด หลักการ ทฤษฎี

พื้นฐานที่สำคัญทางนวัตกรรมและ
เทคโนโลยีการศึกษา พัฒนาการ
ทางนวัตกรรมและเทคโนโลยีการ
ศึกษา พัฒนาการทางนวัตกรรม

และเทคโนโลยีการศึกษา

_X

บทที่ 2

เทคโนโลยีสาสนเทศเพื่อการศึกษา องค์
ประกอบของเทคโนโลยีสารสนเทศ
เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยี
สารสนเทศโทรคมนาคม ระบบ
สารสนเทศ องค์ประกอบของระบบ
สารสนเทศ ประเภทของระบบสารสนเทศ
ที่ใช้ในองค์การ แนวโน้มเทคโนโลยี
สารสนเทศ

_X

การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ
เพื่อการศึกษา คอมพิวเตอร์ช่วยสอน
การเรียนการสอนโดยใช้เว็บเป็นหลัก
มัลติมีเดีย อิเล็กทรอนิกส์บุ๊ก ระบบการ
เรียนการสอนทางไกล วีดีโอเทเลคอม
เฟอเรนซ์ ระบบวีดีโอออนดีมานด์
อินเตอร์เน๊ต

_X

บทที่ 3

กพาัสรืฒ่สอสืื่ข่อนสอกอสาาสางราคารุกรรณสวืากิ่ปธอัรภีบขสสราืก่อะาอพเารงสภกรกกาัทาเบารรรขีรยกเแอสรนืา่ีบงยอรรูก้สนบเราการีจูย้รราำนสลรืลั่รกอกสูอืป่สาษองแราสณขสบราออะรบงอขนกขกังอบอคาง์กงรปกสกาืรา่รอาระรสกาอรบ

_X

บทที่ 4

วอิรธรีงกะรปะปคบาะบ์รรปรบับบบจะรบัยโใด่ะยอชกกก้รัชใยาบะอนรนบก์บกกสแาบขาราลร้รกราอะพจงจาังขััฒ้ดแรดรอสบระกจนบอะบาำาบนรบกคจัุบเดำรณกรีลยขากะภอนอบรางางกนรบพรกำาวใะิกราวเหบคิรสธาญีบรใรอร่ชาเะกน้แรระบีาลยหะ์รบะบนสมรบูอ้าน
การสอน

_X

บทที่ 5

การออกแบบและพัฒนาสื่อการเรียนการ
สอน การจำแนกประเภทของสื่อการเรียน
การสอน คุณค่าของสื่อการเรียนการสอน
หลักการเลือกสื่อการเรียนการสอน การ
วิเคราะห์จุดเด่น จุดด้อยของสื่อการสอน
การออกแบบสื่อการเรียนการสอน

_X

บทที่ 6

แหล่งเรียนรู้และเครือข่ายการเรียนรู้
ความสำคัญของแหล่งการเรียนรู้และ
เครือข่ายการเรียนรู้ ประเภทแหล่ง
การเรียนรู้และเครือข่ายสำหรับ
นักศึกษา คุณลักษณะพิเศษของ
เครือข่ายการเรียนรู้ การนำเครือข่าย
การเรียนรู้มาใช้ในกระบวนการศึกษา

_X

บทที่ 7

กระบวนการการพัฒนาสื่อการเรียน
การสอน ขั้นตอนการใช้สื่อการเรียน
การสอน การวางแผนใช้สื่อการเรียน
การสอนอย่างเป็นระบบ ขั้นตอน
การใช้สื่อการเรียนการสอน การ
ทดสอบหาประสิทธิภาพสื่อการเรียน
การสอน

วิเคราะห์ปัญหาและผลกระทบจากการใช้
นวัตกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศ การใช้
นวัตกรรมการศึกษาในประเทศไทย การเปลี่ยน
บทบาทของครู การวิเคราะห์และสังเคราะห์
ปัญหา ผลกระทบของเทคโนโลยีสารสนเทศ
ปัญหาและแนวทางการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ
ICT

สรุปสาระสำคัญของผลงานทางการศึกษา : นวัตกรรม
หมายถึง แนวคิด การปฏิบัติ หรือสิ่งประดิษฐ์ใหม่ๆ ที่ยัง
ไม่เคยมีใช้มาก่อนหรือการดัดแปลงจากของเดิมให้ทันสมัย
และใช้ได้ดียิ่งขึ้น เมื่อนำสิ่งใหม่เหล่านั้นมาใช้การทำงาน
แล้ว จะทำให้การทำงานนั้นมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล
นวัตกรรมมี ๕ ลักษณะ คือ ความคิด หรือการกระทำนั้น
ใหม่ในบ้านเราทั้งๆ ที่เก่ามาจากที่อื่น ความคิดหรือการกระ
ทำนั้นใหม่ขณะนี้ ความคิดหรือการกระทำนั้นใหม่เนื่องจาก
มีความคิด ฯลฯ เป็นต้น กระบวนการเกิดนวัตกรรมที่
สำคัญ ๓ ขั้นตอน

๑. มีการประดิษฐ์คิดค้นสิ่งใหม่หรือ
ปรับปรุงของเก่าให้เหมาะสมกับสภาพงาน
๒. มีการตรวจสอบหรือทดลองและ
ปรับปรุงพัฒนา ๓. มีการนำมาใช้หรือ
ปฏิบัติในสถานการณ์จริง ซึ่งแตกต่างจาก
การปฏิบัติที่เคยปฏิบัติมาจึงเป็นนวัตกรรม
ที่สมบูรณ์

วิธีการนำระบบมาปรับใช้ในการ
จัดการเรียนการสอน ประกอบ
ด้วย ๔ ขั้นตอน ดังนี้
๑. การกำหนดจุดมุ่งหมายและ
ขอบเขต
๒. การออกแบบ
๓. การพัฒนารูปแบบและการ
ทดลองใช้
๔. การประเมินและการปรับปรุง

สื่อช่วยสอนที่ทันสมัย
๑) การสอนทางไกลผ่านดาวเทียม เช่น
โรงเรียนวังไกลกังวล
๒) เคเบิลทีวีใช้สอนสำหรับการศึกษาทั้งใน
และนอกโรงเรียน เช่น การสังคมสงเคราะห์
เป็นต้น
๓) วิดีโอดิสก์ (Video Disc) เป็นสื่อนิยมใช้
ปัจจุบันมีขนาดเล็ก เก็บรักษาง่าย
๔) คอมพิวเตอร์ช่วยสอน ช่วยครูในการเรียน
การสอนจะบรรจุเนื้อหาที่จะสอนไว้ใน
โปรแกรมคอมพิวเตอร์

แนวคิด การปฏิบัติหรือสิ่งประดิษฐ์
ใหม่ๆ ที่เกิดขึ้นมานั้น กว่าที่บุคคลจะเกิด
การยอมรับและตัดสินใจนำไปใช้จะต้อง
ผ่านการตัดสินใจอย่างเป็นขั้นตอน
ประกอบด้วย ขั้นความรู้ ขั้นจูงใจ ขั้น
การตัดสินใจ ขั้นการนำไปใช้และขั้นการ
ยืนยัน คุณลักษณะของนวัตกรรมที่ส่ง
ผลต่อการยอมรับมีดังนี้

๑.การได้รับประโยชน์
จากนวัตกรรม
๒. การเข้ากันได้กับสิ่ง
ที่มีอยู่เดิม
๓. ความซับซ้อน
๔. ทดลองปฏิบัติได้
๕. สังเกตเห็นผลได้

การวิเคราะห์และสังเคราะห์ปัญหา

๑. ปัญหาสังคมที่เกิดจากเทคโนโลยี
สารสนเทศ เกิดจากปัญหาเด็กติดเกม
ปัญหาการปฏิสัมพันธ์กันระหว่าง
คนในสังคมลดลง ปัญหาภาพโป๊หรือ
คลิปวีดีโออนาจาร
๒. ปัญหาอาชญากรรมทางเทคโนโลยี
สารสนเทศ

ผลกระทบของเทคโนโลยี
สารสนเทศ

๑. มีผลกระทบต่อความคิดและ
พฤติกรรมมนุษย์
๒. เทคโนโลยีสารสนเทศและ
สังคมมีผลกระทบซึ่งกันและกัน
๓. เทคโนโลยีสารสนเทศส่งผลก
ระทบต่อสังคม
๔. เทคโนโลยีสารสนเทศมีผลก
ระทบต่อการดำเนินชีวิต

เทคโนโลยีการศึกษาเป็นการผสม
ผสานองค์ประกอบทั้งหลายที่จะ
เกื้อหนุนให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้
อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งมีองค์
ประกอบ

ขอบเขตและองค์ประกอบของ
เทคโนโลยีการศึกษา ความสำคัญ
ของนวัตกรรมและเทคโนโลยีการ

ศึกษา

๑. ช่วยนำมวลประสบการณ์เข้ามาจัดการศึกษา
๒. ช่วยขยายแหล่งวิทยากรมนุษย์ ซึ่งมีอยู่อย่าง

จำกัด
๓. ช่วยจัดสภาวะการเรียนได้อย่างหลากหลาย
๔. ทำให้คุณภาพของสถานศึกษาเท่าเทียมกัน

๕. ทำให้เกิดผลการเรียนรู้หลายด้าน

๖. ช่วยอำนายความสะดวกให้กับนักเรียน
ได้ลงมือกระทำด้วยตนเอง
๗. ช่วยให้เกิดเหตุการณ์สอนที่สำคัญที่
ทำให้การเรียนรู้มีประสิทธิภาพ
๘. ช่วยทำให้เกิดภาวะเบื้องต้นที่จำเป็น
สำหรับการเรียนการสอน

ระบบสารสนเทศ (Information
System) ประกอบด้วย
ฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ บุคลากร
ระเบียบปฏิบัติงานข้อมูลและการ
เชื่อมต่อ องค์ประกอบของระบบ
สารสนเทศ

คือ ส่วนต่างๆ ที่ทำให้ระบบสารสนเทศ
ทำงานบรรลุเป้าหมายที่วางไว้ ได้แก่

บุคลากร ขั้นตอนการปฏิบัติงาน
ฮาร์ตแวร์ ซอฟต์แวร์ ข้อมูลและเครือข่าย

ประเภทของระบบสารสนเทศที่ใช้ใน
องค์กร จำแนกได้ดังนี้

๑. ระบบประมวลผลรายการ (TPS)
๒. ระบบสารสนเทศเพื่อการบริหาร (MIS)
๓. ระบบสนับสนุนการตัดสินใจ (DSS)
๔. ระบบสารสนเทศเพื่อผู้บริหารระดับสูง (EIS)
๕. ระบบผู้เชี่ยวชาญ (Expert System)

Communication) กับการ
สื่อสารโดยอาศัยสัญลักษณ์
อย่างอื่นนอกจากคำหรือเรียก
ว่า อวัจนภาษา

สื่อ (Media) คือ ตัวกลางที่ทำ
หน้าที่ถ่ายทอดเรื่องราว สาระ
ความรู้สึกและ ฯลฯ แบ่งออกได้
ดังนี้ คือ วิธีของการสื่อสารแบ่ง
ออกเป็น ๒ วิธี คือ การสื่อสาร
โดยอาศัยคำเป็นสัญลักษณ์หรือ
เรียกว่า วจนภาษา (Verbal

รูปแบบการสื่อสาร แบ่งออก
เป็น ๒ รูปแบบ คือ การ
สื่อสารทางเดียว (One –
Way Communication)
กับการสื่อสารสองทาง
(Two – Way
Communication)

ประเภทการสื่อสารแบ่งออกเป็น
๔ ประเภท คือ การสื่อสารภายใน
ตัวบุคคล (Interpersonal
Communication)

องค์ประกอบของการสื่อสาร คือ
สิ่งที่ประกอบกันเข้าจนเป็นกระ
บวนการสื่อสารที่สมบูรณ์มีผู้ส่ง
สารหรือต้นแหล่งของสาร สาร
สื่อหรือช่องทาง ผู้รับ ผล และ
ข้อมูลป้อนกลับ

จุดเด่นและความน่าสนใจของผล
งานทางวิชาการ : หนังสือ
นวัตกรรมและเทคโนโลยี
สารสนเทศทางการศึกษานี้มีจุด
เด่นที่น่าสนใจสำหรับการศึกษา
โดยเฉพาะ

จุดเด่นที่ ๑. คอมพิวเตอร์ช่วยสอน
(Computer Assisted Instruction)
เป็นการนำเอาเทคโนโลยีรวมกันกับการ
ออกแบบโปรแกรมการสอนมาใช้ช่วยสอน เรียก
ทั่วไปเรียกว่า บทเรียน ปัจจุบันอยู่ในรูปของสื่อ
ประสม (Multimedia) หมายถึงการนำเสนอได้
ทั้งภาพ ข้อความ เสียง ภาพเคลื่อนไหวเหมาะ
กับการศึกษาด้วยตนเองและเปิดโอกาสให้ผู้เรียน

สามารถโต้ตอบกับบทเรียนได้ตลอด

คอมพิวเตอร์ช่วยสอนมีหลายแบบ มี
ลักษณะการใช้

๑. คอมพิวเตอร์ใช้เพื่อการสอน (Tutoring)
๒. คอมพิวเตอร์ใช้เพื่อการฝึก (Drill and
Practice)
๓. คอมพิวเตอร์ใช้เพื่อสร้างสถานการณ์จำลอง
(Simulation)
๔. คอมพิวเตอร์ใช้เพื่อเป็นเกมในการเรียนการสอน
๕. คอมพิวเตอร์ใช้เพื่อการทดสอบ (Testing)
๖. คอมพิวเตอร์ใช้เพื่อการ

ไต่ถามข้อมูล (Inquiry)
จุดเด่นที่ ๒. ระบบการเรียนการสอนทาง
ไกล (Distance Learning) หมายถึง
การเรียนการสอนที่ผู้เรียนและผู้สอนอยู่
ไกลกัน ใช้วิธีการถ่ายทอดเนื้อหาสาระ
และประสบการณ์ โดยอาศัยสื่อประสม
ในหลายรูปแบบ

สื่อที่เป็นหนังสือ สื่อทางไปรษณีย์
ไปรษณีย์อิเล็กทรอนิกส์ วิทยุกระจาย
เสียง โทรทัศน์ การประชุมทางไกลด้วย
ภาพและเสียง อินเตอร์เน็ต เป็นต้น ช่วย
ให้ผู้เรียนที่อยู่ต่างถิ่นที่กันสามารถศึกษา

ความรู้ได้

องค์ประกอบของระบบการเรียน
การสอนทางไกล

๑. เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางที่มีอิสระในการ
กำหนดเวลา สถานที่ และวิธีเรียน เช่น การ
สอนสดโดยผ่านสื่อสารทางไกลและผ่าน
ระบบสารสนเทศทางอินเตอร์เน็ต เป็นต้น
๒. ผู้สอนเน้นการสอนโดยใช้สื่อสารทางไกล
แบบ ๒ ทาง และอาศัยสื่อหลายชนิด ซึ่ง
ช่วยให้ผู้เรียนเรียนได้ด้วยตนเองได้

๓. ระบบบริหารและการจัดการ จัดโครงสร้าง
อื่นๆ เพื่อเสริมการสอน เช่น การจัดศูนย์วิทยุ
บริการ จัดระบบอาจารย์ที่ปรึกษา ระบบการ
ผลิตสื่อและจัดส่งสื่อให้ผู้เรียนโดยตรง
๔. การควบคุมคุณภาพ จัดทำอย่างเป็นระบบ
และดำเนินการต่อเนื่องสม่ำเสมอ โดยเน้นการ
ควบคุมคุณภาพในด้านองค์ประกอบของการ
สอน เช่น ขั้นตอนการวางแผนงานละเอียด
ฯลฯ เป็นต้น

กระบวนการการเรียนการสอน มีขั้น
ตอนสำคัญๆ ๓ ขั้นตอน คือ การ
เรียน-การสอน การถาม-ตอบ และ
การประเมินผล

จุดเด่นที่ ๓. อินเตอร์เน็ต (Internet) เป็น
เครือข่ายคอมพิวเตอร์ที่มีรากฐานความเป็น
มา โดยการสนับสนุนของกระทรวงกลาโหม
ของสหรัฐอเมริกาที่มีความประสงค์เครือ
ข่ายคอมพิวเตอร์ที่มีประสิทธิภาพ
อินเตอร์เน็ตมีประโยชน์ต่อการศึกษามาก
ทำให้มหาวิทยาลัยต่างๆ

ทั้งนี้เพราะว่าในระบบเครือข่ายมี
ข้อมูล ข่าวสารที่ต้องการมากมาย จึง
มีอัตราการขยายตัวของผู้ใช้สูง และ
ครอบคลุมทุกแห่งทั่วโลก จึงทำให้
อินเตอร์เน็ตมีบทบาทต่อการศึกษา

๑. การใช้เป็นระบบสื่อสารส่วนบุคคล
๒. ระบบข่าวสารบนอินเตอร์เน็ตมีลักษณะ
เหมือนกระดานข่าวที่เชื่อมโยงกันทั่วโลก

๓. การใช้เพื่อสืบค้นข้อมูลข่าวสารต่างๆ
บนอินเตอร์เน็ต มีแหล่งข้อมูลขนาดใหญ่ที่
เชื่อมโยงกันและติดต่อกับห้องสมุดทั่วโลก

ทำให้การค้นหาข้อมูลโดยใช้เวลาอันสั้น

๔. ฐานข้อมูล เครือข่ายใยแมงมุม (World Wide
Web) เป็นฐานข้อมูลแบบเอกสารและมีรูปภาพจนมา
ปัจจุบัน ฐานข้อมูลเหล่านี้ได้พัฒนาขึ้นมาเป็นแบบ
มัลติมีเดีย มีทั้งข้อความ รูปภาพ วีดิทัศน์และเสียง
๕. การพูดคุยแบบโต้ตอบหรือคุยเป็นกลุ่ม บนเครือ
ข่ายอินเตอร์เน็ตสามารถเชื่อมต่อกันและพูดคุยกันได้
ด้วยเวลาจริง ผู้พูดสามารถพิมพ์ข้อความโต้ตอบกันได้
ไม่ว่าจะอยู่ที่ใดบนเครือข่าย

๖. การส่งถ่ายข้อมูลระหว่างกันแบบ
FTP (Files Transfer Protocol)
สามารถโอนย้ายถ่ายเทข้อมูลระหว่าง
กันเป็นจำนวนมากๆ ได้ โดยส่งผ่าน
ระบบเครือข่ายอินเตอร์เน็ต ซึ่งทำให้
สะดวกต่อการรับ-ส่งข้อมูลข่าวสาร

อื่นๆ ตามความเหมาะสม : เนื้อหาสาระที่ปรากฏในหนังสือเล่มนี้ยังมีเนื้อหาสาระอื่นๆ ที่สามารถนำไปใช้ประยุกต์ใช้ได้

๗. การใช้ทรัพยากรที่ห่างไกล ผู้เรียน
อาจจะเรียนอยู่ที่บ้านและเรียกใช้ข้อมูล
เป็นทรัพยากรการเรียนรู้ของ
มหาวิทยาลัยได้และต่างมหาวิทยาลัยได้
ด้วย

๑. การออกแบบสื่อการเรียนการสอน เป็นการวางแผน
สร้างสรรค์สื่อการเรียนการสอนหรือการปรับปรุงสื่อการ
เรียนการอสนให้มีประสิทธิภาพ โดยคำนึงถึงปัจจัยต่างๆ
เช่น หลักการ ทฤษฎีเทคโนโลยีการศึกษา ทฤษฎี
จิตวิทยาการศึกษาและหลักการทางศิลปะ ฯลฯ เป็นต้น
ลักษณะการออกแบบที่ดีควรเหมาะสมกับจุดมุ่งหมาย
ของการนำไปใช้ ง่ายต่อการทำความเข้าใจเหมาะสมกับ
สภาพการใช้งานของสื่อและควรมีความกลมกลื่นกับส่วน
ประกอบและสภาพแวดล้อม

๒. ปัจจัยพื้นฐานของการออกแบบสื่อการสอน หรือ
วัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรม ๓ ด้าน คือ พุทธพิสัย
จิตตพิสัยและทักษะพิสัย การออกแบบและผลิตสื่อ
จำเป็นที่ผู้ผลิตต้องมีความรู้เกี่ยวกับสื่อการเรียนการ
สอน ผู้ออกแบบต้องศึกษาองค์ประกอบของการ
ออกแบบหรือส่วนประกอบในการสร้างภาพ ได้แก่
จุด (Dots) เส้น (Line) รูปร่าง (Shape) รูปทรง
(Form) แสงและเงา (Light and Shade) สี
(Color) และลักษณะพื้นผิว (Texture)

๓. การใช้นวัตกรรมการ
ศึกษาในประเทศไทย
๓.๑ ใช้วิธีระบบ
(System Approach)
๓.๒ ศูนย์การเรียนรู้
(Learning Center)

ปัญหาและแนวทางการใช้
เทคโนโลยีสารสนเทศ ICT

๑. ปัญหาในใช้นวัตกรรมเทคโนโลยี
สารสนเทศ ได้แก่ ปัญหาด้านบุคลากร
ด้านวัสดุ อุปกรณ์และงบประมาณเกี่ยว
กับนวัตกรรม