ชุดกจิ กรรมการเรยี นรูว้ ทิ ยาศาสตร์
ประกอบการสอนแบบเนน้ แผนผงั มโนทศั น์
กลมุ่ สาระการเรยี นรูว้ ทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี
รายวชิ าชีววทิ ยา 5 รหสั วชิ า ว30250 ชน้ั มธั ยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรยี นรูท้ ่ี 2 เรอ่ื ง ระบบประสาทและอวยั วะรบั ความรูส้ กึ
ชดุ ท่ี 1 เร่อื ง การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์
นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน
ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ
โรงเรยี นเบ็ตต้ดี ูเมน 2 ช่องเมก็ อาเภอสริ ินธร จงั หวดั อบุ ลราชธานี
องคก์ ารบรหิ ารสว่ นจงั หวดั อบุ ลราชธานี
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | ก
คำนำ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เรื่อง ระบบประสาทและอวัยวะรับความรู้สึก
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 จัดทำขึ้นเพื่อเป็นสื่อนวัตกรรมประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน
รายวิชาชีววิทยา 5 รหัสวิชา ว30250 ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2565 เพื่อให้ผู้เรียนใชป้ ระกอบ
กิจกรรมการเรียนการสอนและสามารถเรยี นรู้ด้วยตนเอง นำไปใช้ในการเรียนการสอนซ่อมเสริมได้
หรือใช้ในการสอนแทนได้เป็นอย่างดี เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ ความเข้าใจและพัฒนาผลสัมฤทธิ์
ทางการเรียนของผู้เรียนกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์เป็นนวัตกรรมที่ช่วยลดบทบาทของครู
ตามแนวทางการปฏิรูปการเรียนรู้ท่ยี ดึ ผู้เรียนเปน็ สำคญั เป็นกิจกรรม การเรยี นร้ทู ี่ส่งเสรมิ ใหผ้ ู้เรยี น
เกิดการเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง ทำเป็น คิดเป็น แก้ปัญหาได้ สามารถพัฒนาตนเอง ได้เต็มตาม
ศักยภาพ ซึ่งสอดคล้องกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับ
ปรับปรุง พ.ศ.2560) ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาทั้งด้านความรู้ กระบวนก ารคิด
กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ การแก้ปัญหา ความสามารถในการสื่อสาร การตัดสินใจ การนำ
ความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวัน ตลอดจนส่งเสริมให้ผู้เรียนมีจิตวิทยาศาสตร์คุณธรรมและค่านิยมท่ี
ถูกต้องเหมาะสม
ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์นี้จะทำให้ผู้เรียน
มีความรู้ ความเข้าใจในเรื่องระบบประสาทและอวัยวะรับความรู้สึกได้เป็นอย่างดี มีทักษะ
กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ และมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงขึ้น สามารถใช้เพื่อศึกษาค้นคว้า
ด้วยตนเองเป็นสื่อที่มีประสิทธิภาพ สามารถอำนวยประโยชน์ต่อการเรียนการสอนให้บรรลุ
วตั ถปุ ระสงค์ของหลักสูตรได้
ผู้จัดทำหวังเปน็ อยา่ งยง่ิ ว่า ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้วิทยาศาสตร์ชุดน้ี จะมปี ระโยชน์ต่อ
นักเรียนและผู้สนใจที่จะนำไปใช้สอนและฝึกเด็กในปกครองในการพัฒนากระบวนการเรียนรู้
วิทยาศาสตร์ใหม้ ีคณุ ภาพมากย่งิ ข้นึ ตอ่ ไป
บุญลอ้ ม แกว้ ดอน
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | ข
สารบัญ หนา้
ก
เร่ือง ข
คำนำ ค
สารบัญ ง
คำชีแ้ จงเกีย่ วกบั การใชช้ ดุ กิจกรรมการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์ จ
แผนภูมิลำดบั ข้ันตอนการใช้ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้วิทยาศาสตร์ ช
คำชีแ้ จงการใช้ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์สำหรบั ครู 1
คำช้แี จงการใช้ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้วิทยาศาสตรส์ ำหรับนักเรยี น 2
2
สาระการเรียนรู้/ผลการเรียนรู้ 3
จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ 4
แนวความคิดรวบยอด 7
สาระสำคัญ 22
แบบทดสอบกอ่ นเรยี น 24
บตั รเนอื้ หา ชุดท่ี 1 เรื่อง การรับรู้และการตอบสนองของสัตว์ 25
บตั รกิจกรรมท่ี 1.1 เรอื่ ง การตอบสนองของไฮดรา 26
บัตรกจิ กรรมท่ี 1.2 ผังมโนทัศน์ เรอื่ ง การรับรู้และการตอบสนองของสัตว์ 28
บตั รกจิ กรรมที่ 1.3 ถอดบทเรียน เร่ือง การรบั รแู้ ละการตอบสนองของสตั ว์ 31
แบบฝึกหดั เรือ่ ง การรับรแู้ ละการตอบสนองของสตั ว์
แบบทดสอบหลงั เรยี น 32
กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรยี น
33
บรรณานุกรม
ประวตั ยิ ่อผจู้ ดั ทำ
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ดี ูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | ค
คำชีแ้ จงเก่ยี วกับชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์
1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ หน่วยการเรียนรู้ท่ี 2 เรื่อง ระบบประสาท
และอวัยวะรับความรู้สึก กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เพื่อใช้ประกอบการ
จัดการเรียนรู้ วิชาชีววิทยา 5 รหัสวิชา ว30250 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โดยให้สอดคล้องตาม
หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560)
กระทรวงศึกษาธิการ หลักจิตวิทยาการเรียนรู้ ยึดแนวทางการฝึกที่เหมาะสมกับระดับและวัย
เพื่อให้นักเรียนเกิดความกระตือรือร้น มีความสุขในการทำกิจกรรมการเรียนรู้ และเพื่อส่งเสริม
เจตคติที่ดี นักเรียนจะได้พัฒนากระบวนการคิด กระบวนการตัดสินใจ กระบวนการแก้ปัญหา
และสามารถนำความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ มุ่งเน้นพัฒนาผู้เรียนให้เกิดการเรียนรู้ เข้าใจ
หลักการทางวิทยาศาสตร์ เกิดทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ วิธีสำรวจตรวจสอบข้อมูล
การคิดแก้ปัญหา ตลอดจนการเสริมสร้างจิตวิทยาศาสตร์ ซึ่งประกอบด้วยชุดกิจกรรมการเรียนรู้
จำนวน 7 ชุด ดงั น้ี
ชดุ ท่ี 1 เรอ่ื ง การรับรแู้ ละการตอบสนองของสัตว์
ชดุ ที่ 2 เรือ่ ง เซลล์ประสาท
ชุดที่ 3 เรื่อง การทำงานของเซลล์ประสาท
ชุดที่ 4 เรื่อง ศนู ย์ควบคุมระบบประสาท
ชุดท่ี 5 เรื่อง การทำงานของระบบประสาท
ชุดท่ี 6 เรื่อง อวัยวะรบั ความรู้สึก (1)
ชดุ ที่ 7 เรือ่ ง อวัยวะรับความรสู้ กึ (2)
2. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์น้ีเป็น ชุดที่ 1 เรื่อง การรับรู้และการตอบสนอง
ของสตั ว์ ใชเ้ วลา 2 ชั่วโมง
3. ผใู้ ช้ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์นคี้ วรศึกษาขั้นตอนการใชช้ ดุ กจิ กรรมการเรียนรู้
อยา่ งละเอยี ดก่อนใช้
4. ในการทำกิจกรรมและแบบทดสอบต่าง ๆ ให้นักเรียนทำด้วยความตั้งใจ และมีความ
ซอื่ สัตย์ตอ่ ตนเองใหม้ ากที่สดุ โดยไม่ดเู ฉลยก่อนทำใบกจิ กรรมและแบบทดสอบก่อนหรอื หลังเรยี น
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | ง
แผนภูมลิ ำดับข้นั ตอนการใชช้ ุดกิจกรรมการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตร์
อา่ นคำชแ้ี จงและคำแนะนำในการใช้ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้วิทยาศาสตร์
ศกึ ษาตวั ชว้ี ัดและจดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ เสรมิ พน้ื ฐาน
ทดสอบก่อนเรยี น ผมู้ ีพ้ืนฐานต่ำ
ศกึ ษาชดุ กจิ กรรมการเรียนรวู้ ิทยาศาสตร์ตามขนั้ ตอน
ประเมินผลการจัดกจิ กรรมการเรียนรู้จากชุดกจิ กรรม
ไมผ่ ่าน ทดสอบหลงั เรียน
การทดสอบ
ผา่ นการทดสอบ
ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรวู้ ิทยาศาสตร์เร่อื งตอ่ ไป
ชดุ ท่ี 1 เรื่อง การรบั รู้และการตอบสนองของสตั ว์
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ดี ูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | จ
คำชี้แจงการใช้ชุดกจิ กรรมการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตรส์ ำหรับครู
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์ท่ีครูผ้สู อนได้ศึกษาต่อไปน้ีคือ ชดุ ท่ี 1 เรื่อง การรับรู้
และการตอบสนองของสัตว์ ใชเ้ วลาในการทำกจิ กรรม 2 ช่วั โมง ซง่ึ นกั เรยี นจะได้สำรวจ สังเกต
และรวบรวม ข้อมูลมาสรุปเป็นองค์ความรู้ โดยใช้กระบวนการคิด กระบวนการสืบค้นข้อมูล
กระบวนการทางสังคม ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ กระบวนการเผชิญสถานการณ์และ
แก้ปัญหา ผ่านทางกระบวนการกลุ่ม เพื่อช่วยให้การดำเนินการจัดกิจกรรมการเรียนรู้บรรลุ
จดุ ประสงคแ์ ละมปี ระสทิ ธิภาพ ครูผู้สอนควรดำเนินการดังนี้
1. ครูผู้สอนต้องศึกษาและทำความเข้าใจเกี่ยวกับคำชี้แจงการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
สำหรับครู และแผนการจัดการเรียนรู้ เพ่ือทีค่ รูผูส้ อนสามารถนำชุดกิจกรรมการเรียนรู้ไปใช้ในการ
จดั กจิ กรรมการเรียนรูไ้ ด้อยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพ
2. ครูผสู้ อนเตรยี มสอ่ื การเรียนการสอนใหพ้ ร้อม
3. ก่อนดำเนินการจัดกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ ครูต้องเตรียมชุดกิจกรรมการเรียนรู้ไว้
บนโต๊ะประจำกลุ่มให้เรียบร้อยและเพียงพอกับนักเรียนในกลุ่มซึ่งนักเรียนจะได้รับคนละ 1 ชุด
ยกเว้นส่ือการสอนทต่ี อ้ งใช้รว่ มกนั
4. ครตู อ้ งชแ้ี จงให้นักเรียนรเู้ กี่ยวกบั บทบาทของนักเรียนในการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
ดงั นี้
4.1 ศกึ ษาบทบาทของนักเรยี นจากการปฏิบตั ิกจิ กรรมให้เขา้ ใจก่อนการเรียนรู้โดยใช้
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
4.2 ปฏิบัติกิจกรรมตามลำดับขั้นตอน อ่านคำชี้แจงจากใบกิจกรรม เพื่อจะได้ทราบ
วา่ จะปฏิบตั กิ ิจกรรมอะไร อย่างไร
4.3 นักเรียนต้องตั้งใจปฏิบัติกิจกรรมอย่างเต็มความสามารถ ต้องให้ความร่วมมือ
ชว่ ยเหลอื ซึง่ กนั และกนั ไมร่ บกวนผ้อู ่นื และไมช่ กั ชวนเพื่อนให้ออกนอกลนู่ อกทาง
4.4 หลงั จากปฏบิ ตั กิ ิจกรรมแล้ว นักเรียนจะต้องจัดเกบ็ อุปกรณท์ กุ ชิ้นใหเ้ รียบรอ้ ย
4.5 เมือ่ มีการประเมนิ ผลนักเรยี นตอ้ งปฏิบัติตนอย่างต้ังใจและรอบคอบ
5. การดำเนินการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบเน้นแผนผังมโนทัศน์ (Concept Based
Teaching)
6. ขณะทน่ี กั เรียนทุกกลุ่มปฏิบัตกิ ิจกรรม ครูไมค่ วรพูดเสียงดัง หากมอี ะไรจะพูดต้องพูด
เปน็ รายกลุม่ หรือรายบุคคล ตอ้ งไม่รบกวนกจิ กรรมของนกั เรยี นกลุ่มอนื่
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | ฉ
7. ครูผู้สอนต้องเดินดูการทำงานของนักเรียนแต่ละกลุ่มอย่างใกล้ชิด หากมีนักเรียนคน
ใดหรอื กลุม่ ใดมปี ัญหาควรเขา้ ไปให้ความชว่ ยเหลอื จนปัญหานั้นคลี่คลายลง
8. การสรุปผลที่ได้จากกิจกรรมการเรียนรู้ควรเป็นกิจกรรมร่วมของนักเรียนทุกกลุ่มหรอื
ตัวแทนของกล่มุ ร่วมกัน ครูควรเปดิ โอกาสให้นักเรยี นแสดงออกใหม้ ากที่สดุ
9. ประเมินผลการเรยี นรขู้ องนกั เรยี น เพอ่ื ตรวจสอบผลการเรียนรขู้ องนกั เรียน
ตงั้ ใจศึกษา
ชดุ กจิ กรรมนะคะ
เด็ก ๆ
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | ช
คำชี้แจงการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตรส์ ำหรับนกั เรยี น
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ท่ีนักเรยี นไดศ้ ึกษาต่อไปนี้คือ ชุดที่ 1 เรื่อง การรับรู้
และการตอบสนองของสัตว์ ซึ่งนักเรียนจะได้สำรวจ สังเกต และรวบรวมข้อมูลมาสรุปเป็นองค์
ความรู้ โดยใช้กระบวนการคิด กระบวนการสืบค้นข้อมูล กระบวนการทางสังคม ทักษะ
กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ กระบวนการเผชิญสถานการณ์ และแก้ปัญหาผ่านทางกระบวนการ
กลมุ่ เพื่อให้เกดิ ประโยชน์สูงสดุ นกั เรียนควรปฏิบัติตามคำชี้แจง ดงั ตอ่ ไปนี้
1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ชุดที่ 1 เรื่อง การรับรู้และการตอบสนองของสัตว์
ใชเ้ วลาในการทำกิจกรรม 2 ช่ัวโมง
2. นักเรยี นทำแบบทดสอบกอ่ นเรียน จำนวน 10 ขอ้
3. นกั เรยี นทำกจิ กรรมเป็นรายกล่มุ และศกึ ษาวธิ ีดำเนินกิจกรรมให้เข้าใจ
4. นักเรยี นปฏบิ ตั กิ จิ กรรมในชุดกิจกรรมการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์
5. นักเรียนทำกจิ กรรมในชดุ กจิ กรรมการเรยี นรใู้ ห้ครบ
6. นกั เรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน จำนวน 10 ขอ้
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 1
ชดุ ที่ 1
การรับรแู้ ละการตอบสนองของสัตว์
สาระการเรยี นรแู้ ละผลการเรยี นรู้
สาระ ชวี วทิ ยา
4. เข้าใจการยอ่ ยอาหารของสัตวแ์ ละมนุษย์ รวมท้งั การหายใจและการแลกเปลี่ยน
แก๊ส การลำเลียงสารและการหมนุ เวยี นเลอื ด ภูมิคมุ้ กนั ของร่างกาย การขบั ถ่าย
การรับรู้และการตอบสนอง การเคลื่อนที่ การสืบพันธ์ุ และการเจริญเติบโต
ฮอร์โมนกับการรักษาดุลยภาพ และพฤติกรรมของสัตว์ รวมทั้งนำความรู้ไปใช้
ประโยชน์
ผลการเรยี นรู้
1. สืบค้นข้อมูล อธิบาย และเปรียบเทียบโครงสร้างและหน้าที่ของระบบประสาท
ของไฮดรา พลานาเรยี ไสเ้ ดือนดนิ กุ้ง หอย แมลง และสัตวม์ ีกระดกู สนั หลงั
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 2
จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
1. อธิบายและเปรยี บเทยี บโครงสรา้ งและหนา้ ที่ของระบบประสาทของสตั ว์ (K)
2. ใชเ้ ครอื่ งมือและอปุ กรณ์ทางวิทยาศาสตรไ์ ด้อยา่ งถูกต้อง (P)
3. ประยุกตใ์ ช้หลักปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียงเก่ียวกับโครงสร้างและหน้าที่ของระบบ
ประสาทของสตั ว์ ในการรว่ มกิจกรรมการเรียนการสอนและนำความรู้ไปใชใ้ น
ชีวติ ประจำวัน (A)
4. สนใจใฝร่ ู้ในการศึกษาและมุ่งมน่ั ในการทำงาน ทำงานรว่ มกบั ผู้อนื่ อยา่ งสรา้ งสรรค์
ยอมรบั ความคดิ เหน็ ของผู้อื่นได้ (A)
แนวความคิดรวบยอด
ตอ่ เน่ือง
การรับรูแ้ ละตอบสนองของสัตว์
1. สตั วไ์ ม่มีกระดูกสนั หลงั มีการรบั รู้และการตอบสนองทแี่ ตกต่างกนั ดังนี้
1.1 ไฮดรา มีร่างแหประสาทเชื่อมโยงกัน เมื่อเส้นใยประสาทถูกกระตุ้น ทุกส่วนของ
ลำตวั จะหดจากการทำงานประสานกันระหวา่ งเซลล์
1.2 พลานาเรีย มีปมประสาทสมองบริเวณหัว 2 ปม ทำหน้าที่เป็นสมอง
มีเส้นประสาทด้านข้าง 2 เส้น ที่ต่อมาจากปมประสามสมอง และมีเส้นประสาทตามขวาง
เช่ือมเส้นประสาทด้านข้างท้งั 2 เสน้
1.3 ไส้เดือนดิน มีปมประสาทสมองบริเวณหัว 2 ปม มีเส้นประสาทรอบคอหอย 2
เส้น โอบรอบคอหอยมาเชื่อมกันเป็นปมประสาทใต้คอหอยและเชื่อมกับปมประสาทคู่ด้าน
ทอ้ ง อกี ท้งั ยงั มีปมประสาทที่ปล้องทุกปล้องตามแนวยาวของลำตัวซึง่ มแี ขนงประสาทยื่นเข้า
ไปในช้ันกลา้ มเน้ือ
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 3
1.4 หอยทาก มีปมประสาท 3 คู่ ได้แก่ ปมประสาทสมองควบคุมบริเวณส่วนหัว
ปมประสาทเท้าควบคุมการหดตวั ของกล้ามเนื้อสำหรับการเคล่ือนที่ และปมประสาทอวัยวะ
ภายในควบคมุ การทำงานของอวยั วะภายใน
1.5 กุ้ง มีสมองเป็นปมประสาทบริเวณส่วนหัว สมองมีเส้นประสาทล้อมรอบหลอด
อาหารลงมายังปมประสาทด้านลา่ งรวมกนั เปน็ ปมประสาททรวงอกซ่ึงมี 7 ปม ทอดยาวเป็น
ปมประสาทสว่ นท้อง และมปี มประสาทแยกออกไปยังกลา้ มเนือ้ และระยางคต์ า่ ง ๆ
1.6 แมลง มีปมประสาทส่วนหัว 6 คู่ (3 คู่ รวมเป็นสมอง และ 3 คู่ รวมเป็นปม
ประสาทใต้สมอง) ซึ่งจะเชื่อมต่อกับปมประสาทตามปล้องตลอดแนวยาวของลำตัวและมี
เส้นประสาทแยกไปเลยี งอวัยวะตา่ ง ๆ
2. สัตว์มีกระดูกสันหลัง มีเซลล์ประสาทรวมกันเป็นสมองบริเวณส่วนหัว มีไขสันหลัง
ทอดยาวไปตามลำตัว และมีเส้นประสาทแยกออกมาจำนวนมากเพื่อทำหน้าที่ควบคุม
และประสาทงานต่าง ๆ
สาระสำคัญ
สัตว์สว่ นใหญม่ รี ะบบประสาททำใหส้ ามารถรับรู้ และตอบสนองต่อส่ิงเรา้ ได้ เช่น ไฮดรา
มรี า่ งแหประสาท พลานาเรยี ไสเ้ ดือนดิน ก้งุ หอย และ แมลงมปี มประสาทและเส้นประสาท ส่วนสตั ว์
มกี ระดกู สนั หลัง มสี มอง ไขสนั หลัง ปมประสาท และเส้นประสาท
สัตว์ชนิดต่าง ๆ ทั้งสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและสัตว์มีกระดูกสันหลังมีการรับรู้และการ
ตอบสนองตอ่ ส่ิงเรา้ ในรูปแบบทแ่ี ตกต่างกัน ขน้ึ อยกู่ บั โครงสร้างของร่างกายและการดำรงชีวิตของสัตว์
ชนิดนั้น ๆ การรับรู้และการตอบสนองมีการทำงานอย่างเป็นระบบ เมื่อมีสิ่งเร้ามากระตุ้น หน่วยรับ
ความรู้สึกจะส่งสัญญาณผ่านเซลล์ประสาทรับความรู้สึก หน่วยแปลความรู้สึก เซลล์ประสาทสั่งการ
แล้วสง่ ต่อไปยังหน่วยปฏบิ ัติงาน เพ่ือตอบสนองต่อสิ่งเรา้ ที่มากระต้นุ
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 4
รายวิชาชีววิทยา 5 แบบทดสอบกอ่ นเรยี น ชนั้ มธั ยมศึกษาปีท่ี 6
เร่อื ง การรับรู้และการตอบสนองของสตั ว์
รหสั วชิ า ว30250
คำชีแ้ จง 1. แบบทดสอบฉบับน้ี จำนวน 10 ข้อ คะแนนเตม็ 10 คะแนน เวลาที่ใช้ 10 นาที
2. จงเลอื กคำตอบทถ่ี ูกต้องทสี่ ดุ แล้วเขียนเคร่อื งหมาย ลงในกระดาษคำตอบ
1. สิง่ มีชีวติ ชนิดใดเร่มิ มีเซลลป์ ระสาทเป็นพวกแรก
ก. กงุ้
ข. อะมบี า
ค. พลานาเรีย
ง. แมงกะพรนุ
2. สัตว์ชนิดใดมีระบบประสาทแบบรา่ งแหประสาท
ก. หมกึ
ข. ไฮดรา
ค. พลานาเรีย
ง. ไส้เดือนดนิ
3. ระบบประสาทของคนและสตั วม์ ีกระดูกสนั หลงั คือ
ก. ปมประสาท
ค. รา่ งแหประสาท
ค. สมองและไขมนั หลงั
ง. เส้นใยประสานงาน
4. สิ่งมีชวี ติ พวกโพรโทซัวมีระบบประสาทแเบบใด
ก. เส้นไยประสานงาน (Coordinating fiber)
ข. ร่างแหประสาท (Never net)
ค. แบบข้นั บนั ได (Ladder type)
ง. ปมประสาท (Nerve gangion)
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 5
5. ถ้าตัดเสน้ ใยประสานงานของพารามเี ซียมออกจะเกดิ ผลอย่างไรตอ่ พารามีเซียม
ก. พารามเี ซยี มจะตายทันที
ข. พารามีเซียมไม่สามารถเคล่อื นท่ีได้
ก. พารามีเซยี มไม่สามารถจรญิ เตบิ โตได้
ง. พารามีเซยี มเคลื่อนท่ีไปขา้ งหน้าไดอ้ ย่างเดียว
6. รา่ งแหประสาททผ่ี นงั ลำไสเ้ ลก็ ทำหน้าทอ่ี ย่างไร
ก. ควบคุมการดดู ซึมอาหาร
ข. ควบคุมการขับถ่ายของเสยี บรเิ วณลำไสเ้ ล็ก
ค. ควบคมุ กระบวนการย่อยอาหารประเภทโปรตนี
ง. ควบคมุ กระบวนการเพอรสิ หัลซสิ ของลำใส้ ทำให้เกดิ การบีบไลอ่ าหารให้ผา่ นไปได้
7. สว่ นสมองท่มี ีขนาดเล็กลงตามลำดบั วิวฒั นาการของ ปลา กบ และหนู คอื สมองส่วนใด
ก. สว่ นหน้า
ข. ส่วนทา้ ย
ค. ส่วนกลาง
ง. สว่ นหนา้ และสว่ นท้าย
8. การรบั รูแ้ ละตอบสนองต่อสง่ิ เรา้ ของส่ิงมีชีวติ กลุ่มใดจะมกี ารตอบสนองตอ่ สิ่งเร้าเรว็ ทส่ี ดุ
ก. แมลง
ข. อะมบี า
ค. พลานาเรีย
ง. พารามีเซยี ม
9. การที่เรานำปลาโลมาหรอื ลงิ ซิมแพนซมี าฝึกหัดใหเ้ รียนรู้สงิ่ ที่ซบั ซอ้ นเพ่ือการแสดงไดเ้ พราะ
เหตใุ ด
ก. เนื่องจากมขี นาดของสมองใหญ่
ข. สมองมีการพฒั นาและมรี อยหยักบนสมองเยอะ
ค. เพราะลิงซิมแพนซีและปลาโลมามีวิวฒั นาการรว่ มกบั มนุษย์
ง. ปลาโลมาและลิงชมิ แพนซีอยใู่ กล้ชดิ มนุษยท์ ำให้เกิดการเรียนรไู้ ด้เร็ว
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 6
10. ในพวกแอนเนลิดา ระบบประสาทพฒั นามากขึ้นจะมีปมประสาทอยู่บรเิ วณส่วนใดของลำตัว
ก. บริเวณสว่ นหวั ของลำตวั
ข. บริเวณสว่ นทา้ ยของลำตวั
ค. บริเวณคา้ นหลงั ในช่องกระดกู
ง. บรเิ วณค้านบนและด้านล่างของหลอดอาหาร
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 7
บตั รเนื้อหา
ชดุ กิจกรรมการเรียนรูว้ ทิ ยาศาสตร์
ชดุ ท่ี 1 การรบั ร้แู ละการตอบสนองของสตั ว์
การรับรู้และการตอบสนองของสัตว์
การรับรู้และการตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิตชั้นสูง เช่น สัตว์มีกระดูกสันหลัง จะเกิด
จากการทำงานร่วมกันของ 2 ระบบ ได้แก่ ระบบประสาทและระบบต่อมไร้ท่อ โดยรูปแบบการ
ตอบสนองต่อสิ่งเร้ามีลำดับขั้นตอนคร่าว ๆ คือ สิ่งเร้าที่เกิดจากสิ่งแวดล้อมภายในหรือภายนอก
ร่างกาย ไปกระตุ้นหน่วยรับความรู้สึก จากนั้นกระแสประสาทจะถูกส่งต่อไปที่เซลล์ประสาทรับ
ความรสู้ กึ (sensory neuron) หน่วยแปลความรูส้ กึ หรือระบบประสาทส่วนกลาง (CNS: ) ผา่ นเซลล์
ประสาทประสานงาน (interneuron หรือ relay neuron) เซลล์ประสาทสั่งการ (motor neuron)
แลว้ จึงจะส่งไปยงั หน่วยปฏบิ ัติงาน ซง่ึ กค็ อื อวยั วะต่าง ๆ ทีท่ ำหนา้ ทีต่ อบสนองต่อสง่ิ เรา้
สัตว์ชนิดต่าง ๆ ทั้งสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและสัตว์มีกระดูกสันหลังมีการรับรู้และการ
ตอบสนองต่อสงิ่ เร้าในรูปแบบที่แตกตา่ งกัน ขึ้นอยู่กบั โครงสร้างของรา่ งกายและการดำรงชีวิตของสัตว์
ชนิดนั้น ๆ การรับรู้และการตอบสนองมีการทำงานอย่างเป็นระบบ เมื่อมีสิ่งเร้ามากระตุ้น หน่วยรับ
ความรู้สึกจะส่งสัญญาณผ่านเซลล์ประสาทรับความรู้สึก หน่วยแปลความรู้สึก เซลล์ประสาทสั่งการ
แล้วสง่ ตอ่ ไปยงั หนว่ ยปฏิบตั งิ าน เพื่อตอบสนองต่อสิง่ เร้าท่ีมากระตนุ้
ภาพท่ี 1.1 การรับรแู้ ละการตอบสนองของสิ่งมีชีวิตอยา่ งเป็นระบบ
ทม่ี า : คลงั ภาพ อจท.
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 8
ภาพท่ี 1.2 กลไกการตอบสนองตอ่ ส่ิงเรา้ ของส่ิงมชี ีวติ
ที่มา : https://blog.startdee.com
1. การตอบสนองต่อสิ่งเรา้ ของส่งิ มีชีวิตเซลล์เดียว
การรบั รแู้ ละการตอบสนองต่อส่ิงเร้า เปน็ หน่งึ ในคุณสมบัติท่ีสำคัญของสิ่งมีชวี ติ ดังนั้นไม่
ว่าจะมีระบบประสาทหรือไม่ สิ่งมีชีวิตทุกชนิดก็ต้องมีการตอบสนองต่อสิ่งเร้า เพียงแต่รูปแบบการ
ตอบสนองอาจแตกต่างกันไปตามความซบั ซ้อนของสิ่งมีชีวิต ซึง่ สิง่ มีชวี ติ กลุ่มแรกท่เี ราจะพาทุกคนไป
ดูก็คือเพื่อนตัวเล็กสุดของเราอย่าง “สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว” กลุ่มสิ่งมีชีวิตที่ยังไม่มีเซลล์ประสาทเลย
ด้วยซ้ำ
1.1 อะมีบา (amoeba)
อะมีบาเป็นสิ่งมีชีวิตจำพวกโพรทิสต์ (protist) ชนิดหนึ่ง ถึงจะไม่มีเซลล์ประสาท
แต่อะมีบาก็ตอบสนองต่อสิ่งเร้า โดยการเคลื่อนที่ด้วย "เท้าเทียม (pseudopods)" เข้าหาอาหาร
และหนแี สง ซ่งึ เราเรียกการเคล่ือนท่แี บบอะมีบาวา่ amoeboid movement
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 9
ภาพท่ี 1.3 อะมีบา
ท่ีมา : https://blog.startdee.com
1.2 พารามีเซียม (paramecium)
พารามีเซียมมี "เส้นใยประสานงาน (coordinating fiber)" อยู่ใต้ผิวเซลล์ เส้นใย
ประสานงานนี้จะเชื่อมโยงระหว่างขน (cilia) แต่ละเส้น ทำให้เกิดการประสานงาน การโบกพัดของ
ขนที่อยู่รอบ ๆ ตัวทำให้พารามีเซียมเคลื่อนที่เข้าหรือหนีสิ่งเร้าได้ โดยจะตอบสนองต่อสิ่งเร้า เช่น
แสงสว่าง อณุ หภมู ิ และสารเคมี
ภาพที่ 1.4 พารามเี ซียม
ที่มา : https://blog.startdee.com
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 10
1.3 ยกู ลีนา (euglena)
ถึงจะไมม่ เี ซลลป์ ระสาท แต่ยูกลีนาก็มโี ครงสร้างรบั แสงทีเ่ รยี กว่า "จดุ ตา (stigma,
eye spot)" ทำให้ยูกลีนาตอบสนองต่อความเข้มแสงและทิศทางของแสงได้ นอกจากนี้ยังมีแฟลก
เจลลัม (flagellum) สำหรับการเคลื่อนที่ด้วย โดยยูกลีนาจะตอบสนองต่อสิ่งเร้าจำพวกแสงสว่าง
อณุ หภมู ิ และสารเคมี (คล้าย ๆ กับพารามีเซยี มเลย)
ภาพท่ี 1.5 ยูกลีนา
ทม่ี า : https://blog.startdee.com
สัตว์ที่มีวิวัฒนาการต่ำมีกลไกตอบสนองต่อสิ่งเร้าในรูปแบบที่ไม่ซับซ้อน เนื่องจากไม่มี
ศนู ยก์ ลางควบคมุ การทำงานของระบบประสาท เชน่ กง้ิ กือหยุดเคล่ือนที่และมว้ นตัวเป็นวงกลมหาก
สัมผัสกับวัตถุ แต่สัตว์ที่มีวิวัฒนาการสูงมีกลไกตอบสนองต่อสิ่งเร้าในรูปแบบท่ีซับซ้อนขึ้นโดยอาศยั
การทำงานร่วมกันของระบบประสาทและระบบต่อมไร้ท่อ โดยระบบประสาททำหน้าที่ควบคุมการ
ตอบสนองที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว เช่น การหดตัวของกล้ามเนื้อทำให้เกิดการเคลื่อนไหวของร่างกาย
สว่ นระบบตอ่ มไร้ท่อทำหน้าที่ควบคุมการตอบสนองทเี่ กิดข้ึนอย่างช้า ๆ ซึง่ จะมผี ลต่อเนื่องเป็นระยะ
เวลานาน เช่น การเจริของสเปีร์มในอัณฑะ การเจริญของเซลล์ไข่ในรังไข่อย่างไรก็ตาม ทั้งระบบ
ประสาทและระบบต่อมไร้ท่อจะทำงานสัมพนั ธ์กนั
2. การตอบสนองของสัตวไ์ ม่มีกระดูกสันหลัง
สตั วไ์ ม่มกี ระดกู สนั หลังแต่ละชนดิ มีการรับรูแ้ ละการตอบสนองแตกต่างกนั ดังน้ี
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 11
2.1 ฟองน้ำ (sponge) สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอย่างฟองน้ำ ยังไม่มีระบบประสาท
หรือเซลล์ประสาท ฟองน้ำสามารถรับรู้ถึงสิ่งเร้าผ่านการทำงานของเซลล์แต่ละเซลล์ แต่ไม่มีการ
ประสานงานระหวา่ งเซลล์ โดยจะตอบสนองต่อสง่ิ เร้าทเี่ ป็นแรงกดหรอื แรงสัมผัส
ภาพท่ี 1.6 ฟองน้ำ
ทีม่ า : https://blog.startdee.com
2.2 ไฮดรา ไม่มีปมประสาท แต่มีเส้นใยประสาทกระจายอยู่รอบตัวเชื่อมโยงกันเป็น
ร่างแห เรียกว่า ร่างแหประสาท (nerve net) เมื่อเส้นใยประสาทถูกกระตุ้นจะทำให้ทุกส่วนหดตัว
จากการทำงานประสานกันระหว่างเซลล์ประสาทรับความรู้สึกบริเวณเนื้อเยื่อและเซลล์ประสาท
ตอบสนองบริเวณผิวหนังชั้นนอกแต่กระแสประสาทของสัตว์กลุ่มนี้เคลื่อนที่ช้าเนื่องจากเคลื่อนที่
แบบไม่มีทิศทาง ซึ่งปากและเทนทาเดิลเป็นส่วนที่มีเส้นใยประสาทมากที่สุดทำให้รับความรู้สึก
และตอบสนองไดด้ ีกวา่ สว่ นอน่ื
ไฮดรามีระบบประสาทแบบร่างแห (nerve net) เมื่อมีสิ่งเร้ามากระตุ้น จึงสามารถส่ง
กระแสประสาทไปได้ทั่วตัว แล้วจึงตอบสนองต่อส่ิงเร้าด้วยการเคลื่อนไหวร่างกาย นอกจากนี้ไฮดรา
ยงั ถอื เป็นสิ่งมีชวี ิตกลมุ่ แรก ๆ ท่ีเรมิ่ มีระบบประสาททแี่ ท้จรงิ ด้วย
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 12
ภาพที่ 1.7 รา่ งแหประสาทของไฮดรา
ที่มา : หนังสือเรยี นรายวิชาเพิม่ เติมวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชีววิทยา
ช้ันมธั ยมศกึ ษาปีที่ 6 เล่ม 1 บรษิ ัทอกั ษรเจริญทศั น์ อจท. จำกดั (หน้า 38)
2.3 พลานาเรีย (planaria) สัตวไ์ ร้กระดกู สันหลังตัวต่อมาคือพลานาเรีย พลานาเรีย
มีการพัฒนาระบบประสาทที่มากขึ้น และซับซ้อนขึ้น โดยโครงสร้างเกี่ยวกับระบบประสาทของพลา
นาเรีย ประกอบดว้ ย 3 สว่ นหลกั ได้แก่
1) ปมประสาทสมอง (ganglia) เปน็ การรวมเป็นกลุ่มของเซลล์ประสาทที่บริเวณหัว
ทำหน้าท่เี ป็นสมอง
2) เส้นประสาทดา้ นข้างขนานไปกับด้านท้องของลำตวั
3) เส้นประสาทตามขวาง (transverse nerve)
เมื่อเส้นประสาทเหล่านี้เชื่อมต่อกัน จึงทำให้ระบบประสาทของพลานาเรียดูคล้าย
ข้ันบันได
พลานาเรีย มีเส้นใยประสาทรวมกันเป็นปมประสาท (nerve ganglion) บริเวณหัว 2
ปม เรียกว่า ปมประสาทสมอง (cerebral ganglion) ทำหน้าที่เป็นสมองซึ่งมีผลต่อการเคลื่อนท่ี
บริเวณด้านหน้าของสมองมีเส้นประสาทแยกไปยังจุดรับแสงหรืออายสปอต (eyespot) ทำหน้าที่
เป็นอวัยวะรับแสงแทนตาบริเวณข้างลำตัวมีเส้นประสาทขนาดใหญ่ 2 เส้น เรียกว่า เส้นประสาท
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 13
ด้านข้าง (lateral nerve cords) ซึ่งมีเส้นประสาทขนาดเล็กแยกออกเป็นระยะ และมีเส้นประสาท
ตามขวาง (transverse nerve cords) หรือเส้นประสาทวงแหวน (nerve ring) ที่มีลักษณะคล้ายวง
แหวนพาดขวางตามลำตวั เป็นระยะ ๆ
ภาพท่ี 1.8 พลานาเรยี
ท่มี า : https://blog.startdee.com
ภาพท่ี 1.9 ระบบประสาทของพลานาเรยี
ที่มา : คลงั ภาพ อจท.
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 14
2.4 พารามีเซียม เป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว ไม่มีเซลล์ประสาท แต่มีร่างแหประสาท
หรือเส้นใยประสานงาน (coordinating fibre) อยู่ใต้เยื่อหุ้มเซลล์เชื่อมโยงโคนซิเลียให้ทำงาน
ประสานกัน ทำหน้าที่รับและส่งความรู้สึกเพื่อควบคุมการโบกพัดของซิเลีย ซิเลียที่โบกพัดด้วย
ความเร็วสูงจะควบคุมซีเลียที่อยู่ข้าง ๆ ให้โบกพัดในความเร็วที่เท่ากัน หากตัดเส้นใยเหล่านี้ออก
พารามเี ซียมจะไม่สามารถควบคุมการโบกพัดของซิเลียได้ นอกจากนี้พารามีเซียมยังมีการตอบสนอง
ตอ่ แสงสวา่ ง อณุ หภูมิ และสารเคมี โดยการเคล่อื นที่เขา้ หาหรือเคล่ือนท่หี นี
ภาพที่ 1.10 เสน้ ใยประสานงานของพารามเี ซยี ม
ที่มา : หนังสอื เรยี นรายวิชาเพ่ิมเตมิ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชีววิทยา
ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีที่ 6 เล่ม 1 บรษิ ทั อักษรเจรญิ ทัศน์ อจท. จำกัด (หน้า 38)
2.5 ไส้เดือนดิน (earthworm) ระบบประสาทของไส้เดือนดิน ประกอบด้วยปม
ประสาทขนาดใหญ่ คอื “สมอง” อยู่บริเวณหวั มีเสน้ ประสาทเรียงต่อกันเปน็ วงแหวน ทำหน้าท่ีเป็น
ศนู ยก์ ลางของระบบประสาท มปี มประสาทอยู่ทแ่ี ต่ละปล้องของลำตวั และมีเสน้ ประสาทด้านท้อง 2
เส้นเชอ่ื มตอ่ กันตลอดลำตัว เพือ่ รบั ความรู้สึก และส่งคำส่ังไปยงั หน่วยปฏบิ ัติงานเพ่ือตอบสนองต่อส่ิง
เรา้
ไส้เดือนดิน มีปมประสาทสมอง 2 ปม บริเวณหัวเหนือคอหอย ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลาง
ของระบบประสาท และมีเส้นประสาทรอบคอหอย (circumpharyngeal connective nerve)
2 เส้น โอบรอบคอหอยแลว้ เช่ือมกนั เป็นปมประสาทใต้ตอหอย 2 ปม และเช่ือมกบั เสน้ ประสาทคู่
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 15
ภาพท่ี 1.11 พลานาเรยี
ที่มา : https://blog.startdee.com
ภาพที่ 1.12 พลานาเรีย
ทม่ี า : หนังสอื เรยี นรายวิชาเพิม่ เตมิ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชวี วิทยา
ช้นั มธั ยมศึกษาปที ี่ 6 เล่ม 1 บรษิ ทั อกั ษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จำกัด (หน้า 40)
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 16
2.6 ดาวทะเล (sea star) ดาวทะเลเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่มีระบบประสาท
พฒั นามากข้ึน โดยมีโครงสรา้ งหลัก ๆ คือ
1) วงแหวนประสาท (nerve ring) อยู่บริเวณรอบปาก
2) แขนงประสาท (radial nerve) แยกออกจากวงแหวนประสาทไปเลี้ยงแขน
(arm) ต่าง ๆ อยูท่ างดา้ นล่างของลำตัว
3) จุดตา (eye spot) บริเวณปลายแขนทำหน้าที่รับแสง โดยการตรวจหาเงาและ
การเปลี่ยนแปลงของแสง และเชื่อมตอ่ กับเซลลป์ ระสาทบรเิ วณลำตวั ที่มีลักษณะเป็นร่างแห
4) เทนทาเคิล (tentacle) อยู่บริเวณปลายสุดของแขนทุกแฉก ทำหน้าที่รับสัมผัส
สารเคมี
5) เท้าท่อ (tube feet) และเหงือกที่ผิวหนัง (dermal branchia) สามารถจับ
ความรสู้ ึกได้
ภาพที่ 1.13 ดาวทะเล
ทม่ี า : https://blog.startdee.com
2.7 หอยทาก ประกอบด้วยปมประสาท 3 คู่ ได้แก่ ปมประสาทสมอง (cerebral
ganglion) ลักษณะเป็นวงแหวนล้อมรอบหลอดอาหารทำหน้าที่ควบคุมบริเวณส่วนหัว ปมประสาท
เทา้ (pedal ganglion) ลักษณะเป็นเสน้ ประสาทต่อจากปมประสาทสมองไปยังเท้า ทำหนา้ ทค่ี วบคุม
การหดตัวของกล้ามเนื้อ ทำให้เกิดการเคลื่อนที่และปมประสาทอวัยวะภายใน (visceral ganglion)
ลกั ษณะเปน็ เสน้ ประสาทต่อมาจากปมประสาทสมองไปยงั อวัยวะภายใน ทำหน้าท่คี วบคุมการทำงาน
ของอวัยวะภายใน
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 17
หอยทาก จัดอยู่ในประเภทสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง ไฟลัมมอลลัสคา เป็นสัตว์โบราณที่มี
กำเนิดมาในราวตอนกลางยุคคาร์บอนิเฟอรัส (Carboniferous Period) ราวๆประมาณ เกือบสี่ร้อย
ล้านปที ผี่ ่านมา วิวัฒนาการถงึ ปจั จบุ นั พบมหี อยทาก มากกวา่ 500 ชนดิ ชอบกนิ ผักเปน็ อาหาร
ภาพท่ี 1.14 หอยทาก
ทีม่ า : https://somyotoott.wordpress.com/2013/03/14
ภาพที่ 1.15 ระบบประสาทของหอยทาก
ที่มา : หนังสอื เรยี นรายวิชาเพม่ิ เติมวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชีววิทยา
ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี 6 เล่ม 1 บรษิ ทั อักษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จำกดั (หน้า 41)
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 18
2.8 กงุ้ มสี มองเป็นปมประสาทขนาดใหญ่อยู่บรเิ วณส่วนหัว มีแขนงประสาทแยกไปยัง
ตา (optic nerve) และหนวด (antennary nerve) จากปมประสาทสมองมีเส้นประสาทล้อมรอบ
หลอดอาหารลงมายังปมประสาทด้านล่าง รวมกันเป็นปมประสาททรวงอก (thoracic ganglion)
และทอดยาวเป็นปมประสาทสว่ นทอ้ ง (ventral nerve cords) ซึง่ มีปมประสาทแยกไปยังกลา้ มเน้อื
และรยางค์ตา่ งๆ
ภาพท่ี 1.16 ระบบประสาทของกุ้ง
ท่ีมา : หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติมวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชวี วิทยา
ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ี่ 6 เล่ม 1 บรษิ ัทอกั ษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จำกัด (หนา้ 41)
2.9 แมลง (insect) ต่อมาคือสัตว์จำพวกแมลง แมลงมีสมองที่บริเวณหัว มีปม
ประสาทขนาดใหญ่ตลอดความยาวของลำตัว นอกจากนี้ยังมีเส้นประสาททางด้านท้อง (ventral
nerve cord) และมีใยประสาทแยกออกมาเปน็ ส่วนของระบบประสาทรอบนอกด้วย
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 19
ภาพที่ 1.17 ดาวทะเล
ทมี่ า : https://blog.startdee.com
แมลง มรี ะบบประสาทท่พี ัฒนามาก ระบบประสาทอยู่ด้านท้องเน่อื งจากมีเส้นประสาท
ขนาดใหญอ่ ยดู่ ้านท้อง ประกอบดว้ ยปมประสาทบริเวณส่วนหวั 6 ฉู่ ซึง่ ปมประสาท 3 อู่ รวมกันเป็น
สมอง และปมประสาทอีก 3 คู่ รวมกนั เป็นปมประสาทใตส้ มอง (subesophageal ganglion) อยู่ใต้
หลอดอาหารซึ่งเชื่อมต่อกับปมประสาทที่อยู่ตามปล้องตลอดแนวยาวของลำตัว และมีเส้นประสาท
แยกจากปมประสาทไปเลี้ยงขาและการตอบสนองต่อส่งิ เร้าเหมือนหรือปีก กล้ามเนื้ออก และอวัยวะ
อนื่ ๆ ของรา่ งกาย
ภาพที่ 1.18 ระบบประสาทของแมลง
ทม่ี า : หนังสือเรียนรายวชิ าเพ่ิมเตมิ วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชวี วิทยา
ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 6 เล่ม 1 บรษิ ทั อกั ษรเจรญิ ทัศน์ อจท. จำกดั (หนา้ 41)
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 20
3. การตอบสนองของสัตว์มีกระดกู สันหลงั และมนษุ ย์
สิ่งมีชีวิตกลุ่มสุดท้าย ก็คือสัตว์มีกระดูกสันหลังและมนุษย์ ซึ่งถือว่าเป็นกลุ่มที่ระบบ
ประสาทพัฒนาไปมากที่สุด เซลล์ประสาทเกือบทั้งหมดรวมตัวกันที่หัวเป็นสมองมีขนาดใหญ่และ
เจริญมาก นอกจากนี้เซลล์ประสาทยังรวมตัวกันเป็นเส้นออกจากสมอง เป็นแนวยาวตามลำตัว
ด้านหลัง (dorsal nerve cord) เรียกว่าไขสันหลัง ทั้งสมองและไขสันหลังทำหน้าที่เป็นศูนย์กลาง
การทำงานของระบบประสาท โดยมีเส้นประสาทแยกออกไปทำหน้าที่รับสัมผัส และตอบสนองทั่ว
รา่ งกาย
ภาพท่ี 1.19 ระบบประสาทของมนุษย์
ทีม่ า : https://blog.startdee.com
การตอบสนองของสัตว์มีกระดูกสันหลังสัตว์มีกระดูกสันหลังมีโครงสร้างและการ
ทำงานของระบบประสาทที่ซับซ้อนขึ้นเซลล์ประสาทเกือบทั้งหมดรวมกันอยู่ที่ส่วนหัวเป็นสมอง
(brain) ซง่ึ มีขนาดใหญแ่ ละเจรญิ มากและมีไขสันหลงั (spinal cord) ทอดยาวตามลำตวั ทางดา้ นหลัง
สมองและไขสันหลังทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของระบบประสาททั้งหมด เรียกว่า ระบบประสาท
ส่วนกลาง (central nervous system ; CNS) ทำหน้าที่รับสัญญาณจากหน่วยรับความรู้สึก
ประมวลผลข้อมูล และส่งสัญญาณไปยังหน่วยปฏิบัติงานนอกจากนี้ สมองและไขสันหลังจะมี
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 21
เส้นประสาทแยกออกมาจำนวนมาก ทำหน้าทีค่ วบคุมและประสานงานในระบบประสาทต่าง ๆ ของ
ร่างกาย
สมอง
ไขสนั หลงั
เส้นประสาท
ภาพที่ 1.20 ระบบประสาทของมนุษย์
ท่มี า : หนังสอื เรียนรายวิชาเพ่มิ เตมิ วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชีววิทยา
ชัน้ มธั ยมศึกษาปที ่ี 6 เล่ม 1 บริษัทอักษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จำกดั (หน้า 43)
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 22
บตั รกิจกรรมท่ี 1.1
เรอ่ื ง การตอบสนองของไฮดรา
จดุ ประสงค์
ศกึ ษาการรบั รู้และการตอบสนองของไฮดราเม่ือถูกกระตุน้ จากส่ิงเรา้
วสั ดอุ ุปกรณ์ 2. น้ำกลัน่
1. ไฮดรา 4. หลอดหยด
3. เข็มเข่ยี เช้ือ 6. กล้องจลุ ทรรศน์
5. สไลตแ์ ละกระจกปิดสไลต์
วธิ ีปฏบิ ัติ
1. หยดนำ้ กล่นั ลงบนสไลต์ นำไฮดราทีเ่ ตรียมไวม้ าวางบนกระจกสไลตโ์ ดยใช้หลอดหยด
2. นำสไลตท์ ่มี ีไฮดรามาส่องภายใตก้ ลอ้ งจุลทรรศน์ ใช้เขม็ เขี่ยเชื้อแตะทป่ี ลายเทนทาเคลิ
ของไฮดรา
3. สังเกตการตอบสนองของไฮดราภายใตก้ ลอ้ งจลุ ทรรศน์
ผลการทำกิจกรรม
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชุดท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 23
คำถามทา้ ยกจิ กรรม
ถา้ ใชเ้ ขม็ เขย่ี เช้ือแตะท่ีปลายเทนทาเคลิ ของไฮดราจะเกิดอะไรขึ้น นักเรียนอธบิ ายผลการ
ทดลองน้ีอยา่ งไร
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
สรปุ ผลการทำกิจกรรม
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 24
บัตรกจิ กรรมที่ 1. 2
แผนผังมโนทัศน์ เร่อื ง การรบั ร้แู ละการตอบสนองของสัตว์
คำชี้แจง ให้นักเรียนสรุปความรู้ที่เกี่ยวกับ “การรับรู้และการตอบสนองของสัตว์” เป็นแผนผัง
มโนทศั น์ (Concept Mapping) ในกระดาษที่แจกใหแ้ ลว้ นำเสนอผลงานหน้าชั้นเรยี น
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 25
บัตรกิจกรรมท่ี 1.3
ถอดบทเรียน เรอ่ื ง การรับรแู้ ละการตอบสนองของสตั ว์
คำชี้แจง ให้นักเรียนถอดบทเรียนที่เกี่ยวกับ “การรับรู้และการตอบสนองของสัตว์” ตามหลัก
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็น ในกระดาษชาร์ตท่ีกำหนดให้แล้วนำเสนอผลงานโดยนำไปติดป้าย
นเิ ทศหนา้ ชัน้ เรียน
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชุดที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 26
แบบฝึกหัด
เรอื่ ง การรบั รู้และการตอบสนองของสัตว์
คำชี้แจง : ใหน้ กั เรยี นตอบคำถามต่อไปน้ีให้ถกู ตอ้ งท่สี ดุ
1. เพราะเหตุใด มนษุ ย์จงึ มีการตอบสนองต่อสงิ่ เร้าซับซ้อนกวา่ สตั ว์ชนิดอ่นื ๆ
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
2. สัตวต์ า่ ง ๆ ตอบสนองต่อส่ิงเร้าแตกตา่ งกันอยา่ งไร
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
.................................................................................... ..........................................................................
............................................................................................................................. .................................
3. การรับรู้และการตอบสนองตอ่ ส่งิ เร้าของไฮดรากับพลานาเรียแตกตา่ งกันอยา่ งไร
............................................................................................................................. .................................
....................................................................................................................................................... .......
........................................................................................................................... ...................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 27
4. พลานาเรีย ไส้เดือนดิน และแมลงตอบสนองตอ่ ส่งิ เร้าเหมอื นหรือแตกต่างกันอย่างไร
.............................................................................................................................................. ................
.................................................................................................................. ............................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
5. ใหน้ ักเรยี นสรุปเกย่ี วกับการรบั รู้และการตอบสนองของสัตว์
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
..................................................................................................................................... .........................
......................................................................................................... .....................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................................. .................
................................................................................................................. .............................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 28
รายวชิ าชีววิทยา 5 แบบทดสอบหลังเรียน ช้นั มัธยมศึกษาปีที่ 6
เรอ่ื ง การรับรแู้ ละการตอบสนองของสัตว์
รหัสวิชา ว30250
คำชแ้ี จง 1. แบบทดสอบฉบบั น้ี จำนวน 10 ขอ้ คะแนนเตม็ 10 คะแนน เวลาทใี่ ช้ 10 นาที
2. จงเลือกคำตอบทีถ่ ูกต้องทีส่ ุด แล้วเขียนเคร่อื งหมาย ลงในกระดาษคำตอบ
1. ระบบประสาทของคนและสัตวม์ ีกระดกู สนั หลงั คือ
ก. ปมประสาท
ค. รา่ งแหประสาท
ค. สมองและไขมนั หลงั
ง. เส้นใยประสานงาน
2. สิง่ มีชวี ติ พวกโพรโทซวั มรี ะบบประสาทแเบบใด
ก. เส้นไยประสานงาน (Coordinating fiber)
ข. ร่างแหประสาท (Never net)
ค. แบบขน้ั บันได (Ladder type)
ง. ปมประสาท (Nerve gangion)
3. ถ้าตดั เสน้ ใยประสานงานของพารามเี ซยี มออกจะเกิดผลอย่างไรตอ่ พารามีเซียม
ก. พารามเี ซยี มจะตายทันที
ข. พารามีเซยี มไมส่ ามารถเคล่อื นทีไ่ ด้
ก. พารามเี ซียมไม่สามารถจริญเติบโตได้
ง. พารามีเซยี มเคลอ่ื นที่ไปขา้ งหนา้ ไดอ้ ย่างเดียว
4. ร่างแหประสาทที่ผนงั ลำไส้เลก็ ทำหน้าทอ่ี ย่างไร
ก. ควบคมุ การดูดซึมอาหาร
ข. ควบคมุ การขับถ่ายของเสียบริเวณลำไสเ้ ลก็
ค. ควบคมุ กระบวนการยอ่ ยอาหารประเภทโปรตนี
ง. ควบคมุ กระบวนการเพอรสิ หัลซสิ ของลำใส้ ทำให้เกดิ การบบี ไลอ่ าหารให้ผ่านไปได้
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 29
5. สว่ นสมองทมี่ ขี นาดเลก็ ลงตามลำดับวิวัฒนาการของ ปลา กบ และหนู คือ สมองส่วนใด
ก. ส่วนหน้า
ข. สว่ นท้าย
ค. ส่วนกลาง
ง. สว่ นหนา้ และสว่ นทา้ ย
6. ในพวกแอนเนลิดา ระบบประสาทพัฒนามากข้นึ จะมปี มประสาทอยบู่ ริเวณส่วนใดของลำตัว
ก. บริเวณสว่ นหวั ของลำตวั
ข. บรเิ วณสว่ นท้ายของลำตวั
ค. บรเิ วณคา้ นหลังในชอ่ งกระดกู
ง. บริเวณคา้ นบนและด้านลา่ งของหลอดอาหาร
7. การรับรูแ้ ละตอบสนองต่อส่งิ เร้าของสิ่งมีชวี ติ กลุ่มใดจะมีการตอบสนองต่อสิ่งเรา้ เรว็ ที่สดุ
ก. แมลง
ข. อะมบี า
ค. พลานาเรีย
ง. พารามีเซยี ม
8. การท่เี รานำปลาโลมาหรือลิงซิมแพนซีมาฝึกหัดใหเ้ รยี นร้สู ่ิงที่ซบั ซอ้ นเพื่อการแสดงไดเ้ พราะ
เหตใุ ด
ก. เนือ่ งจากมขี นาดของสมองใหญ่
ข. สมองมีการพัฒนาและมีรอยหยกั บนสมองเยอะ
ค. เพราะลิงซิมแพนซแี ละปลาโลมามวี วิ ฒั นาการรว่ มกับมนุษย์
ง. ปลาโลมาและลงิ ชมิ แพนซีอยู่ใกล้ชดิ มนุษย์ทำให้เกดิ การเรยี นรูไ้ ดเ้ รว็
9. ส่งิ มชี ีวิตชนดิ ใดเร่ิมมีเซลลป์ ระสาทเปน็ พวกแรก
ก. กุ้ง
ข. อะมบี า
ค. พลานาเรีย
ง. แมงกะพรนุ
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 30
10. สัตว์ชนิดใดมรี ะบบประสาทแบบรา่ งแหประสาท
ก. หมึก
ข. ไฮดรา
ค. พลานาเรีย
ง. ไส้เดอื นดิน
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเมก็
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 31
กระดาษคำตอบ
แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน
ชดุ ที่ 1 การรับร้แู ละการตอบสนองของสตั ว์
แบบทดสอบก่อนเรียน ง แบบทดสอบหลงั เรียน ง
ขอ้ ก ข ค ข้อ ก ข ค
1 1
2 2
3 3
4 4
5 5
6 6
7 7
8 8
9 9
10 10
คะแนนเต็ม 10 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน
ได้ ...................คะแนน ได้ ...................คะแนน
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ท่ี 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 32
บรรณานกุ รม
เกศทิพย์ อิศรางกูร ณ อยุธยา และฤทธิ์ วัฒนชยั ย่ิงเจริญ. (2564). หนังสือเรียนรายวิชาเพ่ิมเตมิ
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชวี วิทยา ชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 6 เล่ม 1. (พิมพ์ครงั้ ท่ี 3)
กรงุ เทพฯ : ไทยร่มเกลา้ , บรษิ ทั อักษรเจริญทัศน์ อจท. จำกัด.
จิรัสย์ เจนพาณชิ ย์ (2558). ชวี วทิ ยาสำหรับนักเรียนมัธยมปลาย. กรุงเทพมหานคร :
หจก.สามลดา.
ซีร์สตาร์ (2552). ชวี วทิ ยา เลม่ 1. (แปลจาก Biology 1 Concepts and Applications
โดยทมี คณาจารย์ ภาควิชาชวี วิทยามหาวิทยาลยั ขอนแกน่ , ผ้แู ปล). กรงุ เทพมหานคร :
เจเอสที พบั ลิชช่งิ จำกดั .
นงลักษณ์ สวุ รรณพินิจ และ ปรีชา สุวรรณพินจิ (2552). จุลชีววทิ ยาทัว่ ไป. กรุงเทพมหานคร :
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปรชี า สุวรรณพินจิ และนงลักษณ์ สุวรรณพินจิ (2549). ชีววิทยา 2. กรงุ เทพมหานคร :
จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั .
วนั ดี วัฒนชัยย่งิ เจริญ (2552). การจัดจำแนกส่งิ มีชีวิต. ภาควชิ าชีววิทยา คณะวทิ ยาศาสตร์ :
มหาวทิ ยาลัยนเรศวร.
ศกึ ษาธิการ, กระทรวง. (2560). ตัวช้ีวดั และสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรยี นรู้
วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี (ฉบบั ปรบั ปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสตู รแกนกลาง
การศกึ ษาช้นั พื้นฐาน พุทธศกั ราช 2551. กรุงเทพมหานคร : โรงพมิ พซ์ มุ นุมสหกรณ์
การเกษตรแห่งประเทศไทย.
ส่งเสรมิ การสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, สถาบนั . (2554). หนงั สือเรียนรายวิชาชีววิทยา
เพิม่ เตมิ เล่ม 5. กรงุ เทพมหานคร : สกสค.
ส่งเสรมิ การสอนวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี, สถาบนั . (2555). ค่มู ือครูรายวชิ าชวี วทิ ยาเพิ่มเตมิ
เล่ม 5. กรุงเทพมหานคร : สกสค.
ส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี, สถาบนั . (2556). หนังสือเรียนรายวิชาเพ่ิมเดมิ
ชวี วิทยา เล่ม 2 ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4-6 กลุ่มสาระการเรยี นร้วู ทิ ยาศาสตร.์
พิมพค์ รั้งท่ี 9. กรงุ เทพมหานคร : โรงพมิ พค์ รุ ุสภาลาดพร้าว.
สง่ เสริมการสอนวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี, สถาบนั .(2558). หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเดมิ
ชวี วทิ ยา เล่ม 1 ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 4-6 กลุม่ สาระการเรียนรวู้ ิทยาศาสตร์.
พิมพค์ รง้ั ที่ 9. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ครุ ุสภาลาดพรา้ ว.
สตาร์, ซีซาย. (2553). ชวี วทิ ยา เล่ม 2. กรงุ เทพมหานคร : เซนเกจ เลนิ นิ่ง.
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรียนเบต็ ต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชดุ ที่ 1 : การรบั รูแ้ ละการตอบสนองของสตั ว์ ห น้ า | 33
ประวตั ิย่อผู้จดั ทำ
ชอื่ – สกลุ นางบญุ ล้อม แกว้ ดอน
วนั เดือน ปี เกิด วนั ท่ี 16 สงิ หาคม พ.ศ. 2517
สถานทเ่ี กดิ บา้ นเลขที่ 9 หมู่ 11
บา้ นนางาม ตำบลนาดี อำเภอเดชอุดม
จงั หวดั อุบลราชธานี 34160
โทรศพั ท์ 091-828-417-9
ตำแหนง่ หน้าทีป่ ัจจุบัน ครู วิทยฐานะ ครชู ำนาญการพเิ ศษ
สถานท่ที ำงานในปจั จบุ นั โรงเรียนเบ็ตตี้ดูเมน 2 ชอ่ งเมก็ ตำบลชอ่ งเม็ก
อำเภอสิรินธร จังหวดั อบุ ลราชธานี
สังกัดองคก์ ารบรหิ ารส่วนจังหวัดอบุ ลราชธานี
ประวตั ิการศึกษา
พ.ศ. 2541 ปริญญาตรี วิทยาศาสตรบัณฑติ วชิ าเอก ชีววิทยาประยุกต์
สถาบันราชภฏั อุบลราชธานี
พ.ศ. 2542 ประกาศนียบัตรบัณฑติ วิชาชีพครู สถาบนั ราชภฏั อบุ ลราชธานี
ประสบการณก์ ารทำงาน
พ.ศ. 2542 ตำแหน่ง อาจารย์ 1 ระดับ 3 โรงเรยี นชอ่ งเมก็ วิทยา
อำเภอสิรนิ ธร จังหวัดอบุ ลราชธานี
พ.ศ. 2547 ครู โรงเรยี นชอ่ งเม็กวทิ ยา อำเภอสิรินธร จงั หวัดอบุ ลราชธานี
พ.ศ. 2550 ครู วิทยฐานะ ครชู ำนาญการ โรงเรยี นเบ็ตตี้ดูเมน 2 ชอ่ งเม็ก
อำเภอสริ ินธร จงั หวัดอบุ ลราชธานี
สงั กัดองค์การบริหารสว่ นจงั หวดั อบุ ลราชธานี
พ.ศ. 2558 ครู วทิ ยฐานะ ครชู ำนาญการพิเศษ โรงเรยี นเบต็ ต้ีดเู มน 2 ชอ่ งเม็ก
อำเภอสิรินธร จังหวดั อบุ ลราชธานี
สังกัดองคก์ ารบริหารส่วนจังหวดั อบุ ลราชธานี
โดย : นางบญุ ลอ้ ม แกว้ ดอน ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ โรงเรยี นเบ็ตต้ีดูเมน 2 ช่องเม็ก
ชุดกจิ กรรมกำรเรยี นรูว้ ทิ ยำศำสตร์
ประกอบกำรสอนแบบเนน้ แผนผงั มโนทศั น์
โรงเรยี นเบ็ตต้ดี ูเมน 2 ช่องเมก็ อำเภอสริ นิ ธร จงั หวดั อบุ ลรำชธำนี
องคก์ ำรบรหิ ำรสว่ นจงั หวดั อบุ ลรำชธำนี