3การทำงานของเซลล์ประสาท

ชุดท่ี 3

การทาํ งานของเซลล์ประสาท

รายวชิ าชีววิทยา 4 รหสั วิชา ว30244 ชั้นมธั ยมศึกษาปีท่ี 6

นางสาวนภศร เสรกี ลุ
ตําแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครูชาํ นาญการ

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลล์ประสาท ก

คำนำ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เร่ือง ระบบประสาทและอวัยวะรับความรู้สึก
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 จัดทาข้ึนเพ่ือเป็นสื่อนวัตกรรมประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน
รายวิชาชีววิทยา 4 รหัสวิชา ว30244 เพ่ือให้ผู้เรียนใช้ประกอบกิจกรรมการเรียนการสอน
และสามารถเรียนรู้ด้วยตนเอง นาไปใช้ในการเรียนการสอนซ่อมเสริมได้ หรือใช้ในการสอนแทนได้
เป็นอย่างดี เพ่ือให้ผู้เรียนมีความรู้ ความเข้าใจและพัฒนาผลสัมฤทธ์ิทางการเรียนของผู้เรียนกลุ่ม
สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์เป็นนวัตกรรมที่ช่วยลดบทบาทของครูตามแนวทางการปฏิรูปการ
เรียนรู้ที่ยึดผู้เรียนเป็นสาคัญ เป็นกิจกรรม การเรียนรู้ที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้
ด้วยตนเอง ทาเป็น คิดเป็น แก้ปัญหาได้ สามารถพัฒนาตนเอง ได้เต็มตามศักยภาพ ซ่ึงสอดคล้อง
กับหลกั สตู รแกนกลางการศึกษาขนั้ พื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ.2560) ที่มุ่งเน้น
ให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาทั้งด้านความรู้ กระบวนการคิด กระบวนการสืบเสาะหาความรู้
การแก้ปัญหา ความสามารถในการสื่อสาร การตัดสินใจ การนาความรู้ไปใช้ในชีวิตประจาวัน
ตลอดจนสง่ เสริมให้ผเู้ รยี นมจี ิตวทิ ยาศาสตรค์ ณุ ธรรมและคา่ นิยมทถ่ี ูกต้องเหมาะสม

ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์นี้จะทาให้ผู้เรียน
มีความรู้ ความเข้าใจในเรื่องระบบประสาทและอวัยวะรับความรู้สึกได้เป็นอย่างดี มีทักษะ
กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ และมีผลสัมฤทธ์ิทางการเรียนสูงขึ้น สามารถใช้เพ่ือศึกษาค้นคว้า
ด้วยตนเองเป็นส่ือท่ีมีประสิทธิภาพ สามารถอานวยประโยชน์ต่อการเรียนการสอนให้บรรลุ
วตั ถุประสงค์ของหลกั สูตรได้

นภศร เสรีกลุ

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ุล ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลล์ประสาท ข

สำรบัญ

เร่อื ง หน้ำ
คำนำ ก
สำรบัญ ข
คำช้ีแจงเกยี่ วกบั กำรใชช้ ดุ กจิ กรรมกำรเรยี นรู้วิทยำศำสตร์ ค
แผนภมู ลิ ำดบั ข้ันตอนกำรใชช้ ดุ กจิ กรรมกำรเรยี นรู้วิทยำศำสตร์ ง
คำชแ้ี จงกำรใชช้ ุดกจิ กรรมกำรเรียนรู้วิทยำศำสตร์สำหรับครู จ
คำชแ้ี จงกำรใช้ชุดกิจกรรมกำรเรยี นรู้วทิ ยำศำสตรส์ ำหรบั นกั เรยี น ช
1
สาระการเรียนรู้/ผลการเรียนรู้ 2
จุดประสงค์การเรียนรู้ 2
แนวความคดิ รวบยอด 3
สาระสาคัญ 4
แบบทดสอบกอ่ นเรียน 7
บัตรเนอื้ หา ชุดที่ 3 เรือ่ ง การทางานของเซลล์ประสาท 20
บตั รกจิ กรรมที่ 3.1 สรุปสาระสาคญั เรื่อง การทางานของเซลล์ประสาท 22
บตั รกจิ กรรมท่ี 3.2 ผังมโนทศั น์ เรื่อง การทางานของเซลล์ประสาท 23
บตั รกิจกรรมท่ี 3.3 ถอดบทเรียน เรือ่ ง การทางานของเซลล์ประสาท 24
แบบฝึกหดั เรอื่ ง การทางานของเซลล์ประสาท 26
แบบทดสอบหลังเรยี น 29
กระดาษคาตอบแบบทดสอบกอ่ นเรยี นและหลังเรียน 30
บรรณำนกุ รม 31
ภำคผนวก 32
เฉลยบตั รกิจกรรมท่ี 3.1 สรปุ สาระสาคญั เรือ่ ง การทางานของเซลล์ประสาท 34
เฉลยบตั รกิจกรรมที่ 3.2 ผงั มโนทัศน์ เรือ่ ง การทางานของเซลล์ประสาท 35
เฉลยบตั รกิจกรรมท่ี 3.3 ถอดบทเรียน เรื่อง การทางานของเซลล์ประสาท 36
เฉลยแบบฝึกหัด เร่อื ง การทางานของเซลล์ประสาท 38
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรยี น
39
ประวัตยิ อ่ ผู้จดั ทำ

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ุล ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลล์ประสาท ค

คำช้ีแจงเก่ยี วกับชุดกิจกรรมกำรเรียนรู้วิทยำศำสตร์

1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ หน่วยการเรียนรู้ที่ 2 เรื่อง ระบบประสาทและ
อวัยวะรับความรู้สึก กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เพ่ือใช้ประกอบการจัดการ
เรียนรู้ วิชาชีววิทยา 4 รหัสวิชา ว30244 ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 6 โดยให้สอดคล้องตามหลักสูตร
แกนกลางการศึกษาขั้นพน้ื ฐาน พทุ ธศักราช 2551 (ฉบับปรบั ปรงุ พ.ศ. 2560) กระทรวงศึกษาธกิ าร
หลักจิตวิทยาการเรียนรู้ ยึดแนวทางการฝึกท่ีเหมาะสมกับระดับและวัย เพื่อให้นักเรียนเกิดความ
กระตือรือร้น มีความสุขในการทากิจกรรมการเรียนรู้ และเพ่ือส่งเสริมเจตคติท่ีดี นักเรียนจะได้
พัฒนากระบวนการคิด กระบวนการตัดสินใจ กระบวนการแก้ปัญหา และสามารถนาความรู้ไปใช้
ในชีวิตประจาวันได้ มุ่งเน้นพัฒนาผู้เรียนให้เกิดการเรียนรู้ เข้าใจหลักการทางวิทยาศาสตร์ เกิด
ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ วิธีสารวจตรวจสอบข้อมูล การคิดแก้ปัญหา ตลอดจนการ
เสริมสรา้ งจิตวิทยาศาสตร์ ซึง่ ประกอบด้วยชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ จานวน 7 ชดุ ดงั นี้

ชุดท่ี 1 เร่ือง การรับรแู้ ละการตอบสนองของสัตว์
ชุดท่ี 2 เรื่อง เซลลป์ ระสาท
ชดุ ท่ี 3 เรอ่ื ง การทางานของเซลลป์ ระสาท
ชดุ ที่ 4 เรื่อง ศูนย์ควบคุมระบบประสาท
ชดุ ที่ 5 เรอ่ื ง การทางานของระบบประสาท
ชุดที่ 6 เรอ่ื ง อวัยวะรบั ความรสู้ กึ (1)
ชดุ ที่ 7 เรอื่ ง อวยั วะรบั ความรู้สึก (2)
2. ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์น้ีเป็น ชุดท่ี 3 เรื่อง กำรทำงำนของเซลล์ประสำท
ใชเ้ วลำ 2 ชวั่ โมง
3. ผใู้ ช้ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้วิทยาศาสตร์น้ีควรศึกษาข้นั ตอนการใช้ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้
อย่างละเอยี ดก่อนใช้
ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างย่ิงว่า ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ชุดน้ี จะมีประโยชน์ต่อ
นักเรียนและผู้สนใจท่ีจะนาไปใช้สอนและฝึกเด็กในปกครองในการพัฒนากระบวนการเรียนรู้
วิทยาศาสตร์ให้มีคุณภาพมากย่ิงข้นึ ตอ่ ไป

โดย : นางสาวนภศร เสรีกุล ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวิทยาคม

ชุดที่ 3 การทางานของเซลล์ประสาท ง

แผนภมู ลิ ำดับขน้ั ตอนกำรใชช้ ุดกิจกรรมกำรเรียนรู้วทิ ยำศำสตร์

อา่ นคาชแี้ จงและคาแนะนาในการใช้ชดุ กจิ กรรมการเรยี นร้วู ิทยาศาสตร์

ศึกษาตัวชีว้ ัดและจุดประสงคก์ ารเรียนรู้ เสรมิ พ้นื ฐำน
ทดสอบก่อนเรียน ผู้มีพนื้ ฐำนตำ่

ศกึ ษาชดุ กจิ กรรมการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตร์ตามขน้ั ตอน

ประเมินผลการจดั กจิ กรรมการเรียนรจู้ ากชดุ กจิ กรรม

ไม่ผำ่ น ทดสอบหลังเรียน
กำรทดสอบ

ผ่ำนกำรทดสอบ

ศกึ ษาชดุ กิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์เรือ่ งตอ่ ไป

แผนภูมิลำดับขั้นตอนกำรเรยี นโดยใชช้ ดุ กจิ กรรมกำรเรยี นรู้วทิ ยำศำสตร์
ชุดที่ 3 เร่ือง กำรทำงำนของเซลลป์ ระสำท

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชุดที่ 3 การทางานของเซลล์ประสาท จ

คำชแ้ี จงกำรใช้ชุดกิจกรรมกำรเรียนร้วู ทิ ยำศำสตรส์ ำหรบั ครู

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ที่ครูผู้สอนได้ศึกษาต่อไปน้ีคือ ชุดที่ 3 เร่ือง กำร
ทำงำนของเซลล์ประสำท ใช้เวลำในกำรทำกิจกรรม 2 ชั่วโมง ซึ่งนักเรียนจะได้สารวจ สังเกต
และรวบรวม ข้อมูลมาสรุปเป็นองค์ความรู้ โดยใช้กระบวนการคิด กระบวนการสืบค้นข้อมูล
กระบวนการทางสังคม ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ กระบวนการเผชิญสถานการณ์และ
แก้ปัญหา ผ่านทางกระบวนการกลุ่ม เพ่ือช่วยให้การดาเนินการจัดกิจกรรมการเรียนรู้บรรลุ
จุดประสงคแ์ ละมีประสิทธภิ าพ ครผู สู้ อนควรดาเนนิ การดงั น้ี

1. ครูผู้สอนต้องศึกษาและทาความเข้าใจเก่ียวกับคาชี้แจงการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
สาหรับครู และแผนการจดั การเรยี นรู้ เพื่อท่ีครูผู้สอนสามารถนาชดุ กิจกรรมการเรียนรไู้ ปใช้ในการ
จัดกจิ กรรมการเรียนร้ไู ด้อยา่ งมีประสทิ ธภิ าพ

2. ครูผสู้ อนเตรยี มสื่อการเรยี นการสอนใหพ้ รอ้ ม
3. ก่อนดาเนินการจัดกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ ครูต้องเตรียมชุดกิจกรรมการเรียนรู้ไว้
บนโต๊ะประจากลุ่มให้เรียบร้อยและเพียงพอกับนักเรียนในกลุ่มซึ่งนักเรียนจะได้รับคนละ 1 ชุด
ยกเวน้ สือ่ การสอนทตี่ ้องใชร้ ่วมกนั
4. ครูต้องช้ีแจงให้นักเรียนรู้เกี่ยวกับบทบาทของนักเรียนในการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
ดงั นี้

4.1 ศกึ ษาบทบาทของนกั เรียนจากการปฏิบัติกจิ กรรมให้เข้าใจก่อนการเรียนรู้โดยใช้
ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้

4.2 ปฏิบัติกิจกรรมตามลาดับขั้นตอน อ่านคาช้ีแจงจากใบกิจกรรม เพื่อจะได้ทราบ
ว่าจะปฏบิ ัติกจิ กรรมอะไร อย่างไร

4.3 นักเรียนต้องตั้งใจปฏิบัติกิจกรรมอย่างเต็มความสามารถ ต้องให้ความร่วมมือ
ช่วยเหลือซ่ึงกนั และกนั ไม่รบกวนผู้อนื่ และไม่ชักชวนเพ่ือนให้ออกนอกลนู่ อกทาง

4.4 หลงั จากปฏบิ ตั ิกจิ กรรมแลว้ นกั เรยี นจะตอ้ งจดั เก็บอุปกรณ์ทุกชิน้ ใหเ้ รยี บรอ้ ย
4.5 เมอื่ มีการประเมนิ ผลนกั เรียนตอ้ งปฏิบตั ิตนอยา่ งตง้ั ใจและรอบคอบ
5. การดาเนินการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ แบบเน้นมโนทัศน์ (Concept Based
Teaching)
6. ขณะที่นักเรียนทุกกล่มุ ปฏิบัติกิจกรรม ครูไม่ควรพูดเสียงดัง หากมีอะไรจะพูดต้องพูด
เปน็ รายกลุ่มหรือรายบุคคล ตอ้ งไม่รบกวนกิจกรรมของนกั เรียนกลุ่มอนื่

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลล์ประสาท ฉ

7. ครูผู้สอนต้องเดินดูการทางานของนักเรียนแต่ละกลุ่มอย่างใกล้ชิด หากมีนักเรียนคน
ใดหรือกลุ่มใดมีปัญหาควรเข้าไปให้ความช่วยเหลอื จนปัญหานั้นคล่คี ลายลง

8. การสรุปผลที่ไดจ้ ากกิจกรรมการเรียนรู้ควรเปน็ กิจกรรมร่วมของนักเรียนทุกกลุ่มหรือ
ตัวแทนของกลมุ่ รว่ มกัน ครคู วรเปิดโอกาสใหน้ ักเรียนแสดงออกใหม้ ากที่สุด

9. ประเมนิ ผลการเรยี นร้ขู องนกั เรียน เพ่ือตรวจสอบผลการเรียนรขู้ องนักเรียน

ตง้ั ใจศึกษา
ชดุ กิจกรรมนะคะ

เด็ก ๆ

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครูชานาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลล์ประสาท ช

คำชแ้ี จงกำรใช้ชุดกิจกรรมกำรเรียนรวู้ ิทยำศำสตรส์ ำหรับนกั เรยี น

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ท่ีนักเรียนได้ศึกษาต่อไปน้ีคือ ชุดท่ี 3 เรื่อง กำร
ทำงำนของเซลล์ประสำท ซ่ึงนักเรียนจะได้สารวจ สังเกต และรวบรวมข้อมูลมาสรุปเป็นองค์
ความรู้ โดยใช้กระบวนการคิด กระบวนการสืบค้นข้อมูล กระบวนการทางสังคม ทักษะ
กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ กระบวนการเผชิญสถานการณ์ และแก้ปัญหาผ่านทางกระบวนการ
กลุ่ม เพอ่ื ให้เกิดประโยชน์สงู สุด นักเรยี นควรปฏิบัตติ ามคาชี้แจง ดังต่อไปนี้

1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ชุดท่ี 3 เร่ือง กำรทำงำนของเซลล์ประสำท ใช้เวลำใน
กำรทำกิจกรรม 2 ชว่ั โมง

2. นกั เรียนทาแบบทดสอบกอ่ นเรียน จานวน 10 ข้อ
3. นักเรยี นทากจิ กรรมเปน็ รายกลุม่ และศกึ ษาวิธดี าเนินกจิ กรรมใหเ้ ขา้ ใจ
4. นกั เรยี นปฏบิ ตั ิกิจกรรมในชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้วิทยาศาสตร์
5. นักเรียนทากิจกรรมในชุดกจิ กรรมการเรียนร้ใู หค้ รบ
6. นักเรียนทาแบบทดสอบหลังเรียน จานวน 10 ข้อ

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 1

ชดุ ที่ 3

การทางานของเซลล์ประสาท

สาระการเรยี นรแู้ ละผลการเรยี นรู้

สาระ ชีววิทยา

4. เข้าใจการย่อยอาหารของสัตว์และมนุษย์ รวมทั้งการหายใจและการ
แลกเปลี่ยนแก๊ส การลาเลยี งสารและการหมุนเวียนเลอื ด ภมู ิคุ้มกันของร่างกาย
การขับถ่าย การรับรู้และการตอบสนอง การเคล่ือนที่ การสืบพันธุ์
และการเจริญเติบโต ฮอร์โมนกับการรักษาดุลยภาพ และพฤติกรรมของสัตว์
รวมทัง้ นาความรู้ไปใช้ประโยชน์

ผลการเรยี นรู้
2. อธบิ ายเกีย่ วกับโครงสรา้ งและหนา้ ทข่ี องเซลล์ประสาท
3. อธบิ ายเก่ียวกับการเปล่ียนแปลงของศกั ย์ไฟฟา้ ที่เยื่อห้มุ เซลลข์ องเซลล์ประสาท

และกลไกการถ่ายทอดกระแสประสาท

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 2

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้

1. อธบิ ายการทางานของเซลลป์ ระสาทในการส่งกระแสประสาท (K)
2. อธบิ ายเก่ียวกับการเปล่ยี นแปลงของศกั ย์ไฟฟ้าท่ีเยื่อห้มุ เซลล์ของเซลลป์ ระสาท (K)
3. อธบิ ายเกี่ยวกบั กลไกการเกิดกระแสประสาทและการถา่ ยทอดกระแสประสาท (K)
4. เขียนแผนภาพแสดงการเปลย่ี นแปลงศกั ย์ไฟฟ้าท่ีเยื่อหุม้ เซลลแ์ ละการถา่ ยทอด

กระแสประสาท (K)
5. ใช้เครื่องมือและอปุ กรณ์ทางวิทยาศาสตร์ได้อยา่ งถูกตอ้ ง (P)
6. ประยกุ ต์ใช้หลักปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียงเกี่ยวกับการทางานของเซลล์ประสาท

ในการรว่ มกจิ กรรมการเรียนการสอนและนาความรู้ไปใชใ้ นชวี ติ ประจาวัน (A)
7. สนใจใฝ่รู้ในการศึกษาและม่งุ มั่นในการทางาน ทางานรว่ มกับผู้อ่นื อยา่ งสร้างสรรค์

ยอมรบั ความคิดเหน็ ของผู้อนื่ ได้ (A)

แนวความคดิ รวบยอด
ตอ่ เนือ่ ง

การทางานของเซลล์ประสาท

เซลล์ประสาททาหน้าท่ีรับและส่งสัญญาณประสาทไปยังเซลล์ต่าง ๆ ท่ัวร่างกาย
มโี ครงสร้างแบ่งออกเป็น 2 สว่ น ได้แก่ ตัวเซลล์ประกอบด้วยนิวเคลียสและไซโทพลาซึมที่มี
ออร์แกเนลล์อยู่ภายใน ทาหน้าท่ีสังเคราะห์สารที่จาเป็นต่อการดารงชีวิตของเซลล์ และเส้น
ใยประสาททาหน้าท่ีรับและส่งกระแสประสาท แบ่งออกเป็น 2 ชนิด ได้แก่ เดนไดรต์ทาหน้าท่ี
นากระแสประสาทเข้าสตู่ ัวเซลลแ์ ละแอกซอน ทาหน้าท่นี ากระแสประสาทออกจากตัวเซลล์



เซลล์ประสาทจาแนกตามหน้าท่ีการทางานได้ 3 ประเภท ได้แก่ เซลล์ประสาทรับ
ความรู้สึก เซลล์ประสาทสั่งการ และเซลล์ประสาทประสานงาน และจาแนกตามรูปร่างได้
4 ประเภท ได้แก่ เซลล์ประสาทข้ัวเดียว เซลล์ประสาทข้ัวเดียวเทียม เซลล์ประสาทสองขั้ว
และเซลลป์ ระสาทหลายขั้ว



โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 3

กระแสประสาทเกิดจากการเปล่ียนแปลงศักย์ไฟฟ้าท่ีเยื่อหุ้มเซลล์ของเดนไดรต์
และแอกซอน ทาให้มีการถ่ายทอดกระแสประสาทจากเซลล์ประสาทไปยังเซลล์ประสาท
หรอื เซลลอ์ น่ื ๆ ผา่ นทางไซแนปส์



การถ่ายทอดกระแสประสาทจากเซลล์ประสาทหน่ึงไปยังอีกเซลล์ประสาทหน่ึงอาศัย
การเปลี่ยนแปลงศักย์ไฟฟ้าท่ีเย่ือหุ้มเซลล์ เรียกว่า แอกชันโพเทนเชียล ซ่ึงการถ่ายทอด
กระแสประสาทจะเกิดขนึ้ ระหว่างไซแนปส์ เม่ือกระแสประสาทถูกส่งมาท่ีปลายแอกซอนของ
เซลล์ประสาทก่อนไซแนปส์จะมีถุงบรรจุสารส่ือประสาทเคลื่อนที่ไปยังเซลล์ประสาทหลัง
ไซแนปส์ ทาใหเ้ กดิ การถา่ ยทอดกระแสประสาทไปยงั เซลล์ประสาทถัดไป

สาระสาคัญ

กระแสประสาทเกิดจากการเปลี่ยนแปลงศักย์ไฟฟ้าท่ีเย่ือหุ้มเซลล์ของเดนไดรต์
และแอกซอน ทาให้มีการถ่ายทอดกระแสประสาทจากเซลล์ประสาทไปยังเซลล์ประสาท หรือเซลล์
อน่ื ๆ ผ่านทางไซแนปส์

การถ่ายทอดกระแสประสาทจากเซลล์ประสาทหนึ่งไปยังอีกเซลล์ประสาทหน่ึงอาศัย
การเปลี่ยนแปลงศักย์ไฟฟ้าท่ีเยื่อหุ้มเซลล์ เรียกว่า แอกชันโพเทนเชียล ซึ่งการถ่ายทอดกระแส
ประสาทจะเกิดข้นึ ระหว่างไซแนปส์ เม่ือกระแสประสาทถกู ส่งมาทป่ี ลายแอกซอนของเซลล์ประสาท
ก่อนไซแนปส์จะมีถุงบรรจุสารสื่อประสาทเคลื่อนท่ีไปยังเซลล์ประสาทหลังไซแนปส์ ทาให้เกิดการ
ถา่ ยทอดกระแสประสาทไปยังเซลล์ประสาทถัดไป

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 4

รายวชิ าชีววิทยา 4 แบบทดสอบกอ่ นเรียน ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 6
เรือ่ ง เซลล์ประสาท
รหสั วชิ า ว30244

คาชแี้ จง 1. แบบทดสอบฉบับนี้ จานวน 10 ข้อ คะแนนเตม็ 10 คะแนน เวลาที่ใช้ 10 นาที
2. จงเลือกคาตอบท่ีถกู ต้องทีส่ ดุ แลว้ เขยี นเคร่อื งหมาย  ลงในกระดาษคาตอบ

1. เซลลป์ ระสาทหลายขั้วทาหน้าท่ีเปน็ เซลล์ประสาทประเภทใด
ก. เซลลป์ ระสาทส่ังการ
ข. เซลลป์ ระสาทตวั กลาง
ค. เซลลป์ ระสาทประสานงาน
ง. เซลลป์ ระสาทรับความร้สู กึ

2. ระบบประสาทของหมกึ มีลักษณะอย่างไร
ก. มีร่างแหป่ ระสาทเชอื่ มโยงทั่วร่างกาย
ข. มสี มองบริเวณส่วนหัวและมีไขสนั หลงั กลางลาตวั
ค. มีสมองบรเิ วณส่วนหัวและมเี สน้ ประสาทข้างลาตวั
ง. มสี มองบริเวณส่วนหวั และมีปมประสาทตามสว่ นต่าง ๆ

3. ขอ้ ใดอธิบายลกั ษณะของศกั ยเ์ ย่ือเซลล์ระยะพกั ไดถ้ ูกต้อง
ก. ภายในเซลลม์ คี วามเข้มของ K+ นอ้ ยกว่าภายนอกเซลล์
ข. ภายนอกเซลลม์ ีความเข้มของ Na+ มากกวา่ ภายในเซลล์
ค. ภายในเซลล์มคี วามเข้มของ Na+ มากกว่าภายนอกเซลล์
ง. ช่องโพแทสเซียมเปิด ทาให้ K+ จากภายนอกเซลล์ไหลเขา้ สู่ภายในเซลล์มากข้ึน

4. ปัจจยั ใดมผี ลต่อการเคลอื่ นท่ขี องกระแสประสาท
ก. จานวนเดนไดรต์
ข. จานวนเซลล์ชวันน์
ค. ระยะห่างของโนดออฟแรนเวยี ร์
ง. อตั ราส่วนของเดนไดรตต์ ่อแอกซอน

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 5

5. เยอ่ื หมุ้ เซลล์มีกลไกรกั ษาความตา่ งศักย์ระหวา่ งภายนอกเซลลแ์ ละภายในเซลล์ ยกเว้นขอ้ ใด
ก. อาศัยกระบวนการโซเดียมโพแทสเซียมปัม๊
ข. ยอมให้ไอออนบางชนิดผา่ นเข้าและออกได้ตา่ งกนั
ค. ภายในเซลล์มสี ารทเ่ี ปน็ ประจุลบ ไม่สามารถออกนอกเซลล์ได้
ง. ขับโปรตีนที่มปี ระจลุ บออกนอเซลล์โดยกระบวนการแอ็กทีฟทรานสปอร์ต

6. ขอ้ ใดกล่าวถงึ แอกชนั โพเทนเชยี ลได้ถกู ต้อง
ก. ดโี พลาไรเซชันเกิดขน้ึ เมอื่ Na+ เข้าส่ภู ายในเซลล์
ข. รีโพลาไรเซชันเกิดขน้ึ เม่ือ K+ เข้าสู่ภายในเซลล์
ค. ศกั ย์เย่อื เซลลร์ ะยะพักมีค่าศกั ย์ไฟฟา้ +70 mV
ง. ระยะดโี พลาไรเซชันมคี ่าศักยไ์ ฟฟ้า -70 mV

7. สว่ นใดของเซลล์ประสาททท่ี าหนา้ ทีน่ ากระประสาทเขา้ ส่ตู ัวเซลล์
ก. แอกซอน
ข. เดนไดรต์
ค. ตวั เซลล์
ง. เซลล์ชวันน์

8. ปัจจัยในข้อใดส่งผลต่อความเร็วของกระแสประสาทที่เคลื่อนที่ผ่านเซลล์ประสาทที่แอกซอน
มเี ยอ่ื หุ้มไมอลี ิน

ก. จานวนไซแนปส์
ข. จานวนเดนไดรต์
ค. ความยาวของแอกซอน
ง. ระยะของโนดออฟแรนเวียร์

9. เซลลป์ ระสาทสองขัว้ พบบรเิ วณใดของรา่ งกาย
ก. สมอง
ข. ไขสันหลงั
ค. เรตนิ าของลูกตา
ง. กลา้ มเนื้อเรียบ

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 6

10. การเคล่ือนท่ีของ Na+ และ K+ เข้าและออกจากเซลล์ในแอกชันโพเทนเชียลใช้
กระบวนการใด
ก. การแพร่
ข. ออสโมซิส
ค. เอนโดไซโทซสิ
ง. แอก็ ทฟี ทรานสปอร์ต

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 7

บตั รเน้อื หา
ชดุ กิจกรรมการเรียนรูว้ ทิ ยาศาสตร์
ชดุ ท่ี 3 การทางานเซลลป์ ระสาท

การทางานเซลล์ประสาท

เซลล์ประสาททาหนา้ ทร่ี บั และส่งสัญญาณประสาทไปยังเซลล์ตา่ ง ๆ ทั่วรา่ งกาย มีโครงสรา้ ง
แบ่งออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่ ตัวเซลล์ประกอบด้วยนิวเคลียสและไซโทพลาซึมท่ีมีออร์แกเนลล์อยู่
ภายในทาหน้าท่ีสังเคราะห์สารท่ีจาเป็นต่อการดารงชีวิตของเซลล์ และเส้นใยประสาททาหน้าท่ีรับ
และส่งกระแสประสาท แบ่งออกเป็น 2 ชนิด ได้แก่ เดนไดรต์ทาหน้าที่นากระแสประสาทเข้าสู่ตัว
เซลล์และแอกซอน ทาหนา้ ที่นากระแสประสาทออกจากตวั เซลล์

เซลล์ประสาทจาแนกตามหน้าที่การทางานได้ 3 ประเภท ได้แก่ เซลลป์ ระสาทรับความรู้สึก
เซลล์ประสาทสั่งการ และเซลล์ประสาทประสานงาน และจาแนกตามรูปร่างได้ 4 ประเภท ได้แก่
เซลล์ประสาทขั้วเดียว เซลลป์ ระสาทขว้ั เดยี วเทยี ม เซลลป์ ระสาทสองขวั้ และเซลล์ประสาทหลายขว้ั

การถ่ายทอดกระแสประสาทจากเซลล์ประสาทหนึ่งไปยังอีกเซลล์ประสาทหน่ึงอาศัยการ
เปลี่ยนแปลงศักย์ไฟฟ้าที่เย่ือหุ้มเซลล์ เรียกว่า แอกชันโพเทนเชียล ซ่ึงการถ่ายทอดกระแสประสาท
จะเกิดขึ้นระหว่างไซแนปส์ เม่ือกระแสประสาทถูกส่งมาท่ีปลายแอกซอนของเซลล์ประสาทก่อน
ไซแนปส์จะมีถุงบรรจุสารสื่อประสาทเคลื่อนที่ไปยังเซลล์ประสาทหลังไซแนปส์ ทาให้เกิดการ
ถา่ ยทอดกระแสประสาทไปยังเซลล์ประสาทถัดไป

3.1 การเกิดกระแสประสาท
กระแสประสาทเป็นการเปลี่ยนแปลงความต่างศักย์ไฟฟ้าภายในและภายนอกเซลล์

ประสาท ซึ่งเป็นผลจากสิ่งเร้าภายนอกร่างกาย เช่น ความร้อน แสงสว่าง สารเคมี มากระตุ้นหน่วย
รับความรู้สกึ บริเวณทถ่ี ูกกระตุ้นและเปน็ สอื่ ชักนาให้บริเวณถัดไปเกิดการเปลี่ยนแปลงความต่างศักย์
ซึ่งเกิดสลับกันระหว่างระยะพักและระยะท่ีถูกกระตุ้น การเคลื่อนที่ของกระแสประสาทเกิดขึ้นตาม
แนวยาวของเสน้ ใยประสาทจากจุดหนึ่งไปยงั อีกจดุ หน่งึ ของแอกซอนท่ีไม่มเี ยือ่ ห้มุ ไมอีลิน

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 8

ภาพที่ 3.1 การทดลองวัดค่าความตา่ งศกั ย์ไฟฟ้าในแอกซอนของเซลล์ประสาทหมึก
ท่มี า : หนงั สอื เรียนรายวิชาเพิม่ เติมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชีววิทยา
ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 6 เล่ม 1 บริษัทอกั ษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จากดั (หน้า 49)

จากการทดลองของเอ. แอล. ฮอดจ์กิน (A. L. Hodgkin) และเอ. เอฟ. ฮักซ์ลีย์ (A. F.
Huxley) ซึ่งวัดค่าความต่างศักย์ไฟฟ้าในแอกซอนของเซลล์ประสาทหมึก โดยนาไมโครอิเล็กโทรด
ต่อกับมาตรวัดความต่างศักย์ไฟฟ้า โดยเสียบปลายไมโครอิเล็กโทรดเข้าไปในแอกซอนของหมึก
และนาปลายอีกข้างหน่ึงแตะไว้ที่ผิวนอกแอกซอนของหมึก ผลการทดลอง พบว่า ความต่าง
ศักย์ไฟฟ้าภายในและภายนอกเซลล์ประสาทของหมึกในระยะพักของเซลล์ประสาทมีค่าประมาณ -
70 มลิ ลิโวลต์ (m V) แตเ่ มือ่ ตาแหนง่ หนง่ึ บนแอกซอนของเซลลป์ ระสาทหมกึ ถูกกระต้นุ ค่าความตา่ ง
ศักย์ไฟฟ้าเปล่ียนเป็น +70 mV และจะเปล่ยี นกลบั มาเป็น -70 mV เชน่ เดิม

จากการศึกษา พบว่า เย่ือหุ้มเซลล์ประสาทเป็นสารประกอบประเภทฟอสโฟลิพิดเรียงตัว
2 ช้ัน มีสมบัติให้ไอออนผ่านเข้าและออกได้ และมีโปรตีนแทรกอยู่ป็นระยะ เกิดเป็นช่องให้ไอออน
บางชนิดผา่ นเขา้ และออกได้ เชน่ ช่องโซเดียม ช่องโพแทสเซียม ชอ่ งแคลเซียม

ในภาวะปกติท่ีเซลล์ประสาทไม่ถูกกระตุ้นหรือไม่มีกระแสประสาทเคล่ือนที่ผ่าน เรียกว่า
ศักย์เยื่อเซลล์ระยะพัก (resting membrane potential) พบว่า สารละลายภายนอกเซลล์และ
ภายในเซลลม์ ีประจุไฟฟา้ ตา่ งกันประมาณ -70 mV โดยภายนอกเซลล์มโี ซเดยี มไอออน (Na') สูงกว่า
ภายในเซลล์ ส่วนภายในเซลล์มีโพแทสเซียมไอออน (K') สูงกว่าภายนอกเซลล์ ซึ่งเซลล์จะรักษา
ปริมาณของไอออนโดยส่งโซเดียมไอออนออกไปภายนอกเซลล์ทางช่องโซเดียมและดึงโพแทสเซียม
ไอออนเข้าสู่ภายในเซลล์ทางช่องโพแทสเซียม โดยอาศัยพลังงานจาก ATP ในไมโทคอนเดรีย เรียก
กระบวนการน้ีว่า โซเดยี มโพแทสเซียมปั้ม (sodium-potassium pump)

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 9

ภาพท่ี 3.2 การเคล่อื นทีข่ องไอออนของเซลล์ประสาทผ่านชอ่ งโปรตนี ตา่ ง ๆ บนเยอื่ ห้มุ เซลล์
ทีม่ า : หนงั สอื เรียนรายวชิ าเพ่ิมเตมิ วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชวี วิทยา
ช้นั มัธยมศึกษาปที ี่ 6 เลม่ 1 บรษิ ทั อกั ษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จากดั (หนา้ 50)

แม้ว่าภายในเซลล์จะมีโพแทสเซียมไอออนสะสมอยู่จานวนมาก แต่ยังพบสารอินทรีย์ต่าง ๆ
ทม่ี ีโมเลกลุ ขนาดใหญ่ ไม่สามารถผ่านออกนอกเซลล์ได้ เชน่ โปรตีน กรดนิวคลีอิก เป็นสารท่ีมีประจุ
ลบจงึ ทาให้ภายในเซลลม์ ีผลรวมของประจุเป็นลบเมื่อเทียบกบั ภายนอกเซลล์เมื่อเซลลป์ ระสาทได้รับ
การกระตุ้นจะมีการเปลยี่ นแปลงของศกั ย์ไฟฟ้าภายในเซลล์และภายนอกเซลล์ ดังนี้

 ในภาวะท่ีเซลล์ไม่ได้รับการกระตุ้น ภายนอกเซลล์จะมี Na และภายในเซลล์จะมี K+
ซึ่งมีคา่ ศกั ย์ไฟฟ้าท่เี ย่อื หมุ้ เซลลเ์ ทา่ กับ -70 mV เรยี กระยะน้ีวา่ ศกั ย์เย่อื เซลล์ระยะพกั

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 10

ภาพท่ี 3.3 การเปล่ียนแปลงความตา่ งศกั ยท์ ีเ่ ย่ือหุ้มเซลล์ประสาทในภาวะถกู กระต้นุ
ทม่ี า : หนังสอื เรยี นรายวิชาเพม่ิ เติมวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชีววิทยา
ช้ันมธั ยมศึกษาปที ่ี 6 เลม่ 1 บรษิ ทั อกั ษรเจรญิ ทัศน์ อจท. จากดั (หน้า 51)

 เมื่อมีสิ่งเร้ามากระตุ้นเซลล์ประสาทในระดับที่เซลล์สามารถตอบสนองได้ เรียกว่า
เทรโชลด์ (threshold) จะเกิดการเปล่ียนแปลงศักย์ไฟฟ้าท่ีเย่ือหุ้มเซลล์ ทาให้ช่องโซเดียมเปิด Na+
จึงไหลเข้าไปในเซลล์มากข้ึน เย่ือเซลล์ด้านในบริเวณท่ี Na+ ผ่านเข้าไปจะมีศักย์ไฟฟ้าเป็นบวก
มากข้ึน ความต่างศักย์ที่เย่ือเซลล์จงึ เปล่ยี นจาก -70 mV เปน็ +50 mV เรียกว่า เกดิ ดีโพลาไรเซชัน
(depolarization)

ภาพท่ี 3.4 การเปลย่ี นแปลงความต่างศักยท์ ีเ่ ย่ือหุ้มเซลล์ประสาทในภาวะถูกกระตุน้
ทีม่ า : หนงั สอื เรยี นรายวชิ าเพ่ิมเตมิ วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชวี วิทยา
ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 6 เล่ม 1 บรษิ ัทอักษรเจริญทศั น์ อจท. จากดั (หนา้ 51)

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 11

 ภายหลงั ที่ Na+ ผ่านเขา้ ไปในเซลล์แลว้ ชอ่ งโซเดียมจะปดิ ชอ่ งโพแทสเซยี มจะเปดิ K+
จึงไหลออกไปนอกเซลล์ ทาให้ภายในเซลล์สูญเสียประจุบวก เรียกว่า เกิดรีโพลาไรเซชัน
(repolarization)

ภาพที่ 3.5 การเปลีย่ นแปลงความตา่ งศกั ยท์ เ่ี ย่ือหุ้มเซลล์ประสาทในภาวะถกู กระต้นุ
ที่มา : หนังสอื เรียนรายวิชาเพิ่มเติมวทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชีววิทยา
ชัน้ มธั ยมศึกษาปีที่ 6 เลม่ 1 บรษิ ัทอักษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จากัด (หนา้ 51)

 ความต่างศักย์จะเปลย่ี นจาก +50 mV เป็น -70 mV เชน่ เดมิ ซึง่ เซลล์จะกลับเข้าสู่
ระยะศกั ยเ์ ย่ือเซลลร์ ะยะพักอีกครัง้

ภาพท่ี 3.6 การเปล่ยี นแปลงความต่างศกั ยท์ ี่เย่ือหุ้มเซลล์ประสาทในภาวะถกู กระตุ้น
ทมี่ า : หนงั สอื เรียนรายวชิ าเพม่ิ เตมิ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชีววิทยา
ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ี่ 6 เล่ม 1 บริษัทอักษรเจรญิ ทัศน์ อจท. จากดั (หน้า 51)

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 12

การเปลี่ยนแปลงความต่างศักย์ที่เกิดขึ้น เรียกว่า แอกชันโพเทนเชียล (action potential)
ทาให้เกิดกระแสประสาทในบริเวณท่ีถูกกระตุ้นและเกิดการเปล่ียนแปลงความต่างศักย์ในบริเวณ
ถัดไป บริเวณท่ีเกิดแอกชันโพเทนเชียลแล้วจะกลับสู่ศักย์เย่ือเซลล์ระยะพักอีกคร้ัง กระบวนการ
ดังกล่าวเกิดขึ้นต่อเนื่องสลับกัน ทาให้กระแสประสาทเคลื่อนที่ไปตามความยาวของแอกซอนท่ีไม่มี
เยื่อไมอีลินหุ้มแบบจุดตอ่ จุดอย่างต่อเนือ่ งไปจนถึงปลายแอกซอน การเปล่ียนแปลงศักย์ไฟฟ้าขณะที่
เซลลป์ ระสาทถูกกระตุน้ สามารถนามาเขยี นกราฟได้ ดงั น้ี

ภาพท่ี 3.7 กราฟการเปลย่ี นแปลงศกั ย์ไฟฟ้าขณะท่เี ซลล์ประสาทถูกกระตุน้
ทม่ี า : หนังสอื เรยี นรายวชิ าเพมิ่ เตมิ วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชีววิทยา
ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 6 เลม่ 1 บริษทั อกั ษรเจรญิ ทัศน์ อจท. จากดั (หนา้ 52)

ทุกครั้งที่เซลล์ประสาทถูกกระตุ้นจะเกิดการเปล่ียนแปลงศักย์ไฟฟ้าตามลาดับขั้นเช่นนี้
ทาให้เซลล์ได้รับ Na+ เข้าสู่ภายในเซลล์ และสูญเสีย K'* ออกนอกเซลล์จานวนหน่ึง กระบวนการ
โซเดียมโพแทสเซียมป๊ัมจะทาหน้าท่ีรักษาความเข้มข้นของ Na+ และ K+ ให้อยู่ในระดับปกติ
โดย Na+ ท่ีผ่านเข้าสู่ภายในเซลล์จะถูกขับออก และดึง K+ กลับเข้าสู่ภายในเซลล์ในอัตราส่วน
3Na+ : 2K+ ทางช่องโซเดียมโพแทสเซียมปั๊ม โดยอาศัยการลาเลียงแบบใช้พลังงาน (active
transport)

การลาเลยี งแบบใช้พลงั งานเปน็ การลาเลียงสารผา่ นเยอื่ หมุ้ เซลล์จากบรเิ วณท่ีมคี วามเข้มขน้
ของสารต่าไปสู่บริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง โดยลาเลียงผ่านโปรตีนตัวพาท่ีแทรกอยู่บน
เย่ือหุ้มเซลล์ และอาศัยสารพลังงานสงู เช่น ATP

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 13

การเคลื่อนที่ของกระแสประสาทผ่านเซลล์ประสาทที่ไม่มีเย่ือไมอีลินหุ้มจะเกิดขึ้นอย่าง
ต่อเนื่องจากจุดที่ถูกกระตุ้นและเกิดการเปลี่ยนแปลงประจุในจุดถัดไป และเมื่อกระแสประสาท
เคลื่อนที่ผ่านไปแล้ว จุดน้ันจะกลับคืนสู่สภาวะพักเช่นเดิม แต่การเคล่ือนที่ของกระแสประสาท
ผ่านเซลล์ประสาทที่มีเย่ือไมอีลินหุ้ม เย่ือไมอีลินจะทาหน้าที่เป็นฉนวนกั้นไฟฟ้าที่ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์
ทาให้แอกซอนบริเวณที่มเี ยอื่ ไมอีลินหมุ้ ไม่เกิดแอกชันโพเทนเชียล แตแ่ อกชันโพเทนเชียลจะเคล่อื นที่
จากโนดออฟแรนเวียร์หน่ึงข้ามไปยังอีกโนดออฟแรนเวียร์หนึ่งตลอดความยาวของเส้นใยประสาท
ดังนั้น การเคล่ือนท่ีของกระแสประสาทจึงเป็นการกระโดดจากโนดออฟแรนเยร์หนึ่งไปยังโนดออฟ
แรนเวียรถ์ ดั ไปตอ่ กนั ไปเรื่อย ๆ จึงใชเ้ วลาเคลื่อนท่ีน้อยกวา่

ภาพท่ี 3.8 เปรยี บเทียบการเคลอื่ นทีข่ องกระแสประสาทตามเซลลป์ ระสาททีไ่ ม่มเี ยื่อหุ้มไมอลี ิน (ซ้าย)
และเซลลป์ ระสาทท่ีมเี ย่ือหุ้มไมอลี นิ (ขวา)

ทีม่ า : หนังสือเรยี นรายวิชาเพ่ิมเติมวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชวี วิทยา
ช้นั มธั ยมศึกษาปีท่ี 6 เลม่ 1 บรษิ ทั อกั ษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จากดั (หนา้ 52)

นอกจากนี้ ความเร็วของกระแสประสาทที่เคล่ือนท่ีผ่านเซลล์ประสาทที่ไม่มีเย่ือไมอีลินหุ้ม
ยังข้ึนอยู่กับขนาดของเส้นผ่านศูนย์กลางของเส้นใยประสาทด้วย หากเส้นใยประสาทมีเส้นผ่าน
ศูนย์กลางขนาดใหญ่ กระแสประสาทจะเคลือ่ นท่ีได้เร็วกว่า สว่ นกระแสประสาทท่ีเคลื่อนที่ผ่านเซลล์
ประสาทที่มีเยื่อไมอีลินหุ้ม หากมีระยะของโนดออฟแรนเวียร์มาก กระแสประสาทก็จะเคลื่อนที่ได้
เรว็ กวา่

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 14

การทางานของระบบประสาทและสมอง
ระบบประสาท เป็นระบบท่ีมีความละเอียดสูง และ เป็นระบบที่ทางานอย่างสมดุล มีความ

อัจฉริยะในระบบเอง ก่อนที่จะทาความเข้าใจกับระบบประสาทในภาพใหญ่ เรามาส่องกล้อง
จุลทรรศน์ เพื่อรจู้ ักกับสง่ิ ท่เี รยี กวา่ เซลล์ประสาท

ภาพที่ 3.9 เซลลป์ ระสาท
ที่มา : http://www.idoctorhouse.com/library/physio-neuro/

รจู้ ักกบั เซลล์ประสาท

เซลล์ประสาท (Neuron) เป็นหน่วยเล็กท่ีสุดในระบบประสาท มีหลายรูปแบบ โดยทั่วไป
แล้วจะมีลกั ษณะบางอย่างคล้ายๆกันคือ มีปลายประสาทขาเข้า นิวเคลียส และ ปลายประสาทขา
ออก โดยระหว่าง ในเซลลแ์ ละสภาพแวดล้อมด้านนอก จะมคี วามตา่ งศักยท์ างไฟฟ้าอย่ปู ระมาณ -70
mV เกิดจาก ความเข้มข้นของเกลอื แร่ต่างกันระหว่างด้านในและด้านนอก เกลือแร่ท่ีวา่ คือ โซเดียม
โปแตสเซยี ม และ แคลเซยี ม

เมื่อเกดิ การกระตุ้น เซลล์ประสาทนี้จะมีการถ่ายเทเกลอื แร่ระหว่างภายในและภายนอก จน
เกิดประจุไฟฟ้า เกิดสัญญาณต่อเนื่องไปที่ ปลายประสาทขาออก ทาให้เกิดการหล่ัง “สารส่ือ
ประสาท” เพื่อไปกระตุ้นเซลล์ถัดไป และทางการแพทย์เราสามารถตรวจจับกระแสไฟฟ้าน้ีเพื่อ
นามาทาการวิเคราะห์

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 15

นอกจากเซลล์ประสาทแล้ว ยังมีเซลล์ที่คอยค้าจุน ยึดเหน่ียวโครงสร้าง ส่งผ่านสารอาหาร
และช่วยเพิ่มความเร็วของสญั ญาณไฟฟา้ เราเรียกเซลล์กล่มุ น้ีว่า Glial cell

เซลล์ประสาทสามารถแบ่งตามหนา้ ทไ่ี ด้ 3 ชนดิ ครบั
1. เซลล์รับข้อมูล (Sensory neuron) ทาหนา้ ทใ่ี นการรบั รขู้ ้อมูลจากสภาพแวดล้อมภายนอก
ยงั แบง่ อีกวา่ จะ รบั เคมี รับแรงกด รบั แสง รับอุณหภูมิ หรอื รบั อันตราย
2. เซลล์เช่อื มตอ่ (Interneuron) ทาให้ทีใ่ นการเช่ือมตอ่ การรับ และ การสง่ สารสอ่ื ประสาท
3. เซลลส์ ่งั การ (Motor neuron) ทาหนา้ ทส่ี ง่ั การ การทางานไปยงั อวัยวะเป้าหมายต่อไป

ภาพท่ี 3.10 การทางานของระบบประสาท
ทีม่ า : http://www.idoctorhouse.com/library/physio-neuro/

กายวิภาคของระบบประสาทและสมอง
มาดูของจริงที่ตาเรามองเห็นกันครับ เน่ืองจากระบบประสาทและสมอง เป็นระบบที่มี

ความสาคัญในการดารงชีวิต จึงได้รับการวิวัฒนาการให้มีอวัยวะที่ช่วยปกป้องระบบนี้ ส่ิงน้ันคือ
ระบบโครงร่างและกล้ามเนื้อครบั จากทก่ี ลา่ วมาระบบประสาทสามารถแบง่ ชนิดตามการทางานคือ

 ระบบประสาทส่วนกลาง คอื สมอง และ ไขสันหลัง
 ระบบประสาทส่วนปลาย คอื เสน้ ประสาทท่ีนอกเหนือจากสว่ นกลางทงั้ หมด

การเดินทางของข้อมูลคือ ระบบประสาทส่วนปลาย(เส้นประสาท) รับและส่งข้อมูลเข้า
สู่ ระบบประสาทส่วนกลาง(สมองและไขสันหลัง) และสั่งงานออกมาที่ ระบบประสาทส่วนปลาย

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 16

(เสน้ ประสาท) อีกคร้งั โดยระบบประสาทส่วนกลางจะได้รับสารอาหารจากเส้นเลือดสมอง และ มีน้า
ไขสันหลงั คอยค้าจุน โดยน้าไขสันหลงั น้ีจะอยู่รอบๆสมองและไขสนั หลังทง้ั หมด ทางการแพทย์เราจึง
ใชน้ ้าไขสนั เพื่อวินิจฉยั โรคเก่ยี วกับสมองบางโรค

ภาพที่ 3.11 การทางานของระบบประสาท
ท่มี า : http://www.idoctorhouse.com/library/physio-neuro/

ระบบประสาทส่วนกลาง และ ระบบประสาทสว่ นปลาย
ระบบประสาทส่วนกลางและส่วนปลายทาหน้าที่ร่วมกันคือ รับสัญญาณประสาทขาเข้า

ผา่ นระบบประสาทสว่ นปลาย สง่ ต่อไปยงั ประสาทสว่ นกลางเพอื่ ประมวลผล สง่ กลับมายงั ประสาท
สว่ นปลายเพ่อื ทางานอกี คร้งั ซึ่งระบบการทางานของระบบประสาทส่วนปลายขาออก ยงั แบง่ เปน็

 กล่มุ ท่ีสง่ั การไดต้ ามใจ (Somatic) เช่น มือ แขน ขา กล้ามเนอ้ื ใบหน้า
 กล่มุ ที่ทางานอตั โนมัติ (Autonomic) เชน่ ควบคุม ระบบหัวใจ ทางเดนิ อาหาร และ หลอด

เลอื ด เพื่อปรบั สมดุลของอวัยวะภายในใหโ้ ดยอตั โนมตั ิ และในกลุ่มนี้ยังแบง่ ออกเป็น 2 กลมุ่
ยอ่ ยท่ีทางานในทางตรงกนั ข้าม เพอื่ ความคุมอวัยวะภายในคอื
1. Sympathetic division ออกจากไขสนั หลงั ระดบั หน้าอก และ เอว
2. Parasympathetic division ออกจากไขสันหลงั ระดับ ต้นคอ และ กน้

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 17

ภาพที่ 3.12 สมองสว่ นตา่ ง ๆ
ทีม่ า : http://www.idoctorhouse.com/library/physio-neuro/

สมองแต่ละส่วนนั้นทาหน้าท่ีแตกต่างกัน เม่ือสมัยก่อนน้ันแพทย์เราศึกษา การทางานของ
สมองแต่ละส่วน จากคนที่ประสบอุบัติเหตุทางสมอง และกลุ่มของทหารท่ีได้รับบาดเจ็บในสงคราม
เพื่อดูว่าสมองแต่ละตาแหน่ง ทาหน้าท่ีแตกต่างกันอย่างไร แต่ปัจจุบันเทคโนโลยีมากขึ้น ทาให้เรา
เขา้ ใจสมองในแตล่ ะสว่ นชัดเจนมากขน้ึ

3.2 การถา่ ยทอดกระแสประสาทระหว่างเซลลป์ ระสาท
จากการทดลองของออทโต ลอวิ (Otto Loewi) ซ่ึงนาหัวใจกบที่มีชีวิตและมี

เส้นประสาทสมองคู่ท่ี 10 ติดอยู่มาใส่ในแก้วท่ีมีน้าเกลือ แล้วกระตุ้นเส้นประสาทสมองด้วย
กระแสไฟฟ้า พบว่า หัวใจกบเต้นช้าลง และเมื่อดูดสารละลายจากแก้วท่ี 1 ใส่ลงในแก้วท่ี 2 ซ่ึงมี
หัวใจกบที่ตัดเส้นประสาทสมองคู่ท่ี 10 ออก พบว่า หัวใจกบในแก้วท่ี 2 มีการเต้นของหัวใจช้าลง
เชน่ กัน

จากการทดลองน้ีแสดงให้เห็นว่า การกระตุ้นเส้นประสาทสมองคู่ที่ 10 ทาให้เกิดการ
ปล่อยสารบางชนิดมายับย้ังการทางานของกล้ามเน้ือหัวใจ เช่นเดียวกับการกระตุ้นเส้นใยประสาท
ที่ไปเลี้ยงกล้ามเน้ือน้ัน โดยมีการหล่ังสารจากปลายประสาทกระตุ้นให้กล้ามเน้ือหดตัว เรียกสาร
ที่หลั่งออกจากเส้นใยประสาทวา่ สารสือ่ ประสาท (neurotransmitter)

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 18

ภาพที่ 3.13 การทดลองของออทโต ลอวิ ในการกระตุน้ การหล่งั สารสือ่ ประสาทของกล้ามเนอ้ื หัวใจกบ
ทม่ี า : หนงั สอื เรียนรายวชิ าเพมิ่ เตมิ วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชีววิทยา
ช้นั มัธยมศกึ ษาปีที่ 6 เล่ม 1 บริษัทอกั ษรเจริญทศั น์ อจท. จากดั (หนา้ 52)

ในเวลาต่อมา พบว่า บริเวณปลายแอกซอนมีสารสื่อประสาทปริมาณสูงมาก ทาหน้าที่เป็น
ตัวกลางถ่ายทอดกระแสประสาทจากเซลล์ประสาทหน่ึงไปยังอีกเซลลป์ ระสาทหน่ึง และในปจั จุบันพบ
สารสื่อประสาทหลายชนิด เช่น แอซิติลโคลีน (acetylcholine) นอร์เอพิเนฟริน (norepinephrine)
เอนดอรฟ์ ิน (endorphin ซ่ึงจากการทดลองของออทโต ลอวิ พบว่า แอซติ ลิ โคลีน เปน็ สารสือ่ ประสาท
ท่หี ล่ังออกมาจากเส้นประสาทสมองคู่ท่ี 10 เมอ่ื ถูกกระตุ้นดว้ ยกระแสไฟฟ้า

การถ่ายทอดกระแสประสาทเกิดข้ึนระหว่างปลายแอกซอนของเซลล์ประสาทหนึง่ กับปลาย
เดนไดรของอีกเซลล์ประสาทหน่ึง เรียกว่า ไซแนปส์ (synapse) มีช่องขนาดเล็กประมาณ 0.02
ไมโครเมตร ค่ันอยู่ เรียกว่า ช่องไซแนปส์ (synaptic cleft) ซ่ึงเป็นช่องผ่านของสารสื่อประสาท
ที่ปล่อยออกจากปลายแอกซอน โดยปลายแอกซอนของเซลล์ประสาทก่อนไซแนปส์ (presynaptic
neuron) มีถุงขนาดเล็กบรรจุสารส่ือประสาท เม่ือกระแสประสาทเคล่ือนที่มาถึงปลายแอกซอน
ถุงบรรจุสารส่ือประสาทจะเคลื่อนที่ไปชิดกับเย่ือหุ้มเซลล์บริเวณไซแนปส์และปล่อยสารส่ือประสาท
ออกมาเพื่อกระตุ้นเซลล์ประสาทหลังไซแนปส์ (postsynaptic neuron) ทาให้เกิดการถ่ายทอด
กระแสประสาทไปจนถึงเซลล์เปา้ หมาย

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 19

เมื่อสารส่ือประสาทถูกปล่อยจากปลายแอกซอนของเซลล์ประสาทก่อนไซแนปส์เข้าสู่ช่อง
ไซแนปส์ สารส่ือประสาทจะจับกับโปรตีนตัวรับบนเย่ือหุ้มเซลล์ของเซลล์ประสาทหลังไซแนปส์ทาให้
เกิดการเคล่ือนที่ของไอออนต่าง ๆ ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ เกิดการเปล่ียนแปลงความต่างศักย์ท่ีเดนไดรต์
ของเซลล์ประสาทหลังไซแนปส์ ทาให้เกิดแอกชันโพเทนเชียลและเกิดการส่งกระแสประสาทต่อ ๆ
ไป

ภาพที่ 3.14 การถ่ายทอดกระประสาทผ่านไซแนปส์
ทม่ี า : หนงั สอื เรียนรายวชิ าเพม่ิ เติมวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชีววิทยา
ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี 6 เลม่ 1 บรษิ ัทอกั ษรเจริญทศั น์ อจท. จากัด (หน้า 55)

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 20

บัตรกจิ กรรมที่ 3.1
สรปุ สาระสาคัญ เรื่อง การทางานของเซลลป์ ระสาท

คาส่งั ใหน้ กั เรยี นสรุปสาระสาคัญ เรื่อง การทางานของเซลล์ประสาท

……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 21

……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………

เจ้าของผลงาน ชื่อ……………………………..…………………………………ชั้น……………..เลขที่…………

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 22

บัตรกิจกรรมท่ี 3.2
แผนผงั มโนทัศน์ เร่ือง การทางานของเซลล์ประสาท

คาช้ีแจง ให้นักเรียนสรุปความรู้ท่ีเก่ียวกับ “การทางานของเซลล์ประสาท” เป็นแผนผังมโนทัศน์
(Concept Mapping) ในกระดาษท่แี จกใหแ้ ลว้ นาเสนอผลงานหน้าชน้ั เรียน

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 23

บัตรกจิ กรรมที่ 3.3
ถอดบทเรียน เรอ่ื ง การทางานของเซลลป์ ระสาท

คาชี้แจง ให้นักเรียนถอดบทเรียนท่ีเก่ียวกับ “การทางานของเซลล์ประสาท” ตามหลักปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียงเป็น ในกระดาษชาร์ตที่กาหนดให้แล้วนาเสนอผลงานโดยนาไปติดป้ายนิเทศ
หนา้ ชน้ั เรียน

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 24

แบบฝึกหดั
เรือ่ ง การทางานของเซลลป์ ระสาท

คาช้แี จง : ใหน้ กั เรียนตอบคาถามตอ่ ไปนใี้ ห้ถูกตอ้ งทสี่ ุด

1. กระแสประสาทถูกสง่ จากเซลลป์ ระสาทหนงึ่ ไปยังอีกเซลลป์ ระสาทหน่ึงได้อยา่ งไร
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................

2. การเปล่ียนแปลงศกั ยเ์ ย่อื เซลล์ระยะพักและระยะท่ีถกู กระต้นุ มลี ักษณะอยา่ งไร
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
........................................................................................... ...................................................................
............................................................................................................................. .................................
.......................................................................................................................................................... ....
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................

3. เย่ือไมอีลนิ ที่หุ้มบริเวณแอกซอนของเซลลป์ ระสาทส่งผลต่อการเคล่ือนท่ีของกระแสประสาท
อยา่ งไร
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 25

4. เพราะเหตใุ ดจงึ พบสารสื่อประสาทเฉพาะทป่ี ลายแอกซอน และมีผลต่อการเคลอื่ นที่ของกระแส
ประสาทอย่างไร
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................

5. จงเขยี นแผนภาพเกดิ กระแสประสาท และการถ่ายทอดกระแสประสาทผา่ นไซแนปส์
............................................................................................................................................... ...............
................................................................................................................... ...........................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
....................................................................................................................................................... .......
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 26

รายวชิ าชีววิทยา 4 แบบทดสอบหลังเรยี น ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 6
เร่ือง การทางานของเซลล์ประสาท

รหสั วิชา ว30244

คาชี้แจง 1. แบบทดสอบฉบับน้ี จานวน 10 ขอ้ คะแนนเต็ม 10 คะแนน เวลาที่ใช้ 10 นาที
2. จงเลอื กคาตอบทถี่ ูกต้องท่สี ดุ แล้วเขยี นเคร่ืองหมาย  ลงในกระดาษคาตอบ

1. ระบบประสาทของหมึกมีลักษณะอย่างไร
ก. มีร่างแหป่ ระสาทเชื่อมโยงท่วั ร่างกาย
ข. มีสมองบรเิ วณส่วนหัวและมีไขสันหลงั กลางลาตัว
ค. มสี มองบรเิ วณสว่ นหวั และมเี สน้ ประสาทข้างลาตัว
ง. มสี มองบรเิ วณส่วนหวั และมีปมประสาทตามส่วนตา่ ง ๆ

2. ข้อใดอธิบายลักษณะของศักยเ์ ยอ่ื เซลลร์ ะยะพกั ได้ถูกต้อง
ก. ภายในเซลลม์ คี วามเข้มของ K+ น้อยกวา่ ภายนอกเซลล์
ข. ภายนอกเซลล์มีความเขม้ ของ Na+ มากกวา่ ภายในเซลล์
ค. ภายในเซลลม์ คี วามเข้มของ Na+ มากกว่าภายนอกเซลล์
ง. ช่องโพแทสเซียมเปดิ ทาให้ K+ จากภายนอกเซลล์ไหลเขา้ สู่ภายในเซลลม์ ากขึน้

3. เซลล์ประสาทหลายขว้ั ทาหนา้ ท่ีเป็นเซลล์ประสาทประเภทใด
ก. เซลล์ประสาทส่ังการ
ข. เซลลป์ ระสาทตวั กลาง
ค. เซลลป์ ระสาทประสานงาน
ง. เซลลป์ ระสาทรับความรสู้ ึก

4. ปัจจยั ใดมผี ลตอ่ การเคลือ่ นทีข่ องกระแสประสาท
ก. จานวนเดนไดรต์
ข. จานวนเซลล์ชวนั น์
ค. ระยะห่างของโนดออฟแรนเวยี ร์
ง. อัตราส่วนของเดนไดรต์ตอ่ แอกซอน

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 27

5. ข้อใดกล่าวถงึ แอกชันโพเทนเชยี ลได้ถกู ตอ้ ง
ก. รีโพลาไรเซชันเกดิ ขน้ึ เม่ือ K+ เข้าสู่ภายในเซลล์
ข. ดโี พลาไรเซชนั เกิดข้นึ เมอื่ Na+ เขา้ สภู่ ายในเซลล์
ค. ระยะดีโพลาไรเซชันมีคา่ ศักย์ไฟฟา้ -70 mV
ง. ศกั ย์เยื่อเซลล์ระยะพกั มีค่าศักย์ไฟฟา้ +70 mV

6. เยอ่ื ห้มุ เซลล์มีกลไกรกั ษาความตา่ งศกั ย์ระหวา่ งภายนอกเซลล์และภายในเซลล์ ยกเว้นขอ้ ใด
ก. อาศัยกระบวนการโซเดียมโพแทสเซยี มปัม๊
ข. ยอมให้ไอออนบางชนดิ ผ่านเข้าและออกไดต้ ่างกัน
ค. ภายในเซลล์มสี ารทีเ่ ป็นประจุลบ ไมส่ ามารถออกนอกเซลล์ได้
ง. ขบั โปรตนี ท่ีมีประจลุ บออกนอเซลล์โดยกระบวนการแอ็กทีฟทรานสปอร์ต

7. การเคล่ือนท่ีของ Na+ และ K+ เข้าและออกจากเซลล์ในแอกชันโพเทนเชียลใช้
กระบวนการใด
ก. แอ็กทีฟทรานสปอรต์
ข. เอนโดไซโทซสิ
ค. ออสโมซสิ
ง. การแพร่

8. สว่ นใดของเซลล์ประสาททท่ี าหน้าทีน่ ากระประสาทเขา้ สตู่ ัวเซลล์
ก. ตวั เซลล์
ข. แอกซอน
ค. เดนไดรต์
ง. เซลล์ชวนั น์

9. ปัจจัยในข้อใดส่งผลต่อความเร็วของกระแสประสาทที่เคล่ือนท่ีผ่านเซลล์ประสาทที่แอกซอน
มีเยอ่ื หุ้มไมอลี ิน

ก. จานวนไซแนปส์
ข. จานวนเดนไดรต์
ค. ความยาวของแอกซอน
ง. ระยะของโนดออฟแรนเวยี ร์

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 28

10. เซลลป์ ระสาทสองขัว้ พบบรเิ วณใดของรา่ งกาย
ก. สมอง
ข. ไขสนั หลัง
ค. กล้ามเนอ้ื เรียบ
ง. เรตินาของลูกตา

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 29

กระดาษคาตอบ
แบบทดสอบกอ่ นเรยี นและหลงั เรยี น
ชุดที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท

แบบทดสอบก่อนเรยี น ง แบบทดสอบหลงั เรยี น ง
ขอ้ ก ข ค ขอ้ ก ข ค
1 1
2 2
3 3
4 4
5 5
6 6
7 7
8 8
9 9
10 10

คะแนนเต็ม 10 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน
ได้ ...................คะแนน ได้ ...................คะแนน

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 30

บรรณานุกรม

เกศทิพย์ อิศรางกูร ณ อยุธยา และฤทธ์ิ วัฒนชัยยิง่ เจริญ. (2564). หนังสือเรยี นรายวิชาเพมิ่ เติม
วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชีววิทยา ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 6 เล่ม 1. (พิมพ์ครั้งที่ 3)
กรงุ เทพฯ : ไทยร่มเกล้า, บริษัทอักษรเจริญทศั น์ อจท. จากัด.

จิรัสย์ เจนพาณิชย์ (2558). ชวี วทิ ยาสาหรับนกั เรียนมัธยมปลาย. กรงุ เทพมหานคร :
หจก.สามลดา.

ซรี ส์ ตาร์ (2552). ชีววทิ ยา เล่ม 1. (แปลจาก Biology 1 Concepts and Applications
โดยทีมคณาจารย์ ภาควชิ าชีววทิ ยามหาวิทยาลัยขอนแก่น, ผู้แปล). กรุงเทพมหานคร :
เจเอสที พบั ลชิ ช่ิง จากดั .

นงลกั ษณ์ สวุ รรณพินจิ และ ปรีชา สวุ รรณพินจิ (2552). จลุ ชีววทิ ยาทั่วไป. กรงุ เทพมหานคร :
จุฬาลงกรณม์ หาวิทยาลัย.

ปรีชา สุวรรณพินจิ และนงลกั ษณ์ สุวรรณพนิ ิจ (2549). ชีววทิ ยา 2. กรุงเทพมหานคร :
จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั .

วันดี วฒั นชัยยง่ิ เจรญิ (2552). การจัดจาแนกส่งิ มชี ีวิต. ภาควชิ าชวี วิทยา คณะวทิ ยาศาสตร์ :
มหาวิทยาลยั นเรศวร.

ศึกษาธกิ าร, กระทรวง. (2560). ตัวชว้ี ดั และสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลมุ่ สาระการเรียนรู้
วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี (ฉบบั ปรบั ปรงุ พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลาง
การศึกษาช้นั พ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551. กรงุ เทพมหานคร : โรงพิมพซ์ มุ นุมสหกรณ์
การเกษตรแห่งประเทศไทย.

สง่ เสรมิ การสอนวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี, สถาบนั . (2554). หนังสอื เรียนรายวิชาชวี วทิ ยา
เพิม่ เติมเล่ม 5. กรงุ เทพมหานคร : สกสค.

ส่งเสริมการสอนวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี, สถาบัน. (2555). คมู่ ือครูรายวิชาชวี วิทยาเพ่ิมเติม
เลม่ 5. กรุงเทพมหานคร : สกสค.

ส่งเสรมิ การสอนวทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี, สถาบัน. (2556). หนังสือเรยี นรายวชิ าเพ่มิ เดิม
ชีววทิ ยา เลม่ 2 ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 4-6 กล่มุ สาระการเรยี นร้วู ทิ ยาศาสตร์.
พมิ พ์ครง้ั ท่ี 9. กรงุ เทพมหานคร : โรงพิมพค์ ุรสุ ภาลาดพรา้ ว.

สง่ เสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, สถาบัน.(2558). หนงั สือเรยี นรายวชิ าเพิม่ เดมิ
ชีววิทยา เล่ม 1 ชนั้ มธั ยมศึกษาปีท่ี 4-6 กลมุ่ สาระการเรียนรูว้ ทิ ยาศาสตร์.
พิมพค์ รั้งท่ี 9. กรงุ เทพมหานคร : โรงพิมพค์ รุ ุสภาลาดพรา้ ว.

สตาร์, ซีซาย. (2553). ชวี วิทยา เลม่ 2. กรงุ เทพมหานคร : เซนเกจ เลินนิ่ง.

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 31

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 32

บัตรกิจกรรมที่ 3.1
สรปุ สาระสาคัญ เรอื่ ง การทางานของเซลลป์ ระสาท

คาสง่ั ใหน้ ักเรยี นสรปุ สาระสาคัญ เรือ่ ง การทางานของเซลลป์ ระสาท

……แน…ว…ค…า…ตอ…บ…………………………………………………………………………………………………………………………
………………เ…ซ…ลล…์ป…ร…ะ…ส…าท…ม…ีโ…ค…รง…ส…ร…้าง…ป…ร…ะ…กอ…บ…ด…้ว…ย…ต…ัวเ…ซ…ล…ล์ท…า…ห…น…้า…ท…ี่ส…ังเ…ค…รา…ะ…ห…์ส…าร…ท…ี่จ…า…เป…็น……
……ต่อ…ก…า…รด…า…ร…งช…ีว…ิต…ข…อง…เซ…ล…ล…์ …แล…ะ…เส…้น…ใ…ยป…ร…ะ…ส…าท…ท…า…ห…น…้าท…่ีร…ับ…ส…่ง…กร…ะ…แ…สป…ร…ะ…ส…าท……แ…บ…่งอ…อ…ก…เป…็น……
……เด…น…ได…ร…ต…์ทา…ห…น…้า…ท…ี่นา…ก…ร…ะแ…ส…ป…ร…ะส…า…ท…เข…้า…สู่ต…ัว…เซ…ล…ล…์ แ…ล…ะ…แ…อก…ซ…อ…น…ท…าห…น…้า…ท…ี่น…าก…ร…ะ…แส…ป…ร…ะ…สา…ท……
……ออ…ก…จ…า…กต…ัว…เซ…ล…ล…์ …เซ…ล…ล์…ปร…ะ…ส…าท…แ…บ…่ง…ป…ร…ะเ…ภ…ท…ตา…ม…ห…น…้า…ท…ี่กา…ร…ท…าง…า…น…ได…้เ…ป…็น…เซ…ล…ล…์ป…ระ…ส…า…ทร…ับ……
……คว…า…ม…รู้ส…กึ …เ…ซล…ล…์ป…ร…ะส…า…ท…ส…ั่งก…า…ร …แ…ละ…เซ…ล…ล…์ป…ระ…ส…า…ท…ปร…ะ…ส…าน…ง…าน……แ…ละ…แ…บ…่งป…ร…ะ…เภ…ท…ต…าม…ร…ปู …ร…า่ ง…ได…้ …
……เป…็น…เซ…ล…ล…์ป…ร…ะ…สา…ท…ข…้ัว…เด…ีย…ว…เ…ซ…ลล…์ป…ร…ะ…ส…าท…ข…้ัว…เด…ีย…ว…เท…ีย…ม……เซ…ล…ล…์ป…ระ…ส…า…ท…ส…อ…งข…้ัว…แ…ล…ะ…เซ…ล…ล…์ …
……ปร…ะ…ส…า…ทห…ล…า…ย…ข…ั้ว…ก…ระ…แ…ส…ป…ร…ะส…า…ท…จ…ะถ…ูก…ก…า…รถ…่า…ย…ท…อ…ดจ…า…ก…เซ…ล…ล…์ป…ร…ะส…า…ท…ห…น…่ึงไ…ป…ย…ังอ…ีก…เ…ซล…ล…์ …
……ปร…ะ…ส…าท…ห…น…่ึง…โด…ย…ก…ระ…บ…ว…น…ก…าร…แ…อ…กช…ัน…โ…พ…เท…น…เช…ีย…ล…ซ…ึ่งเ…ป…็นก…า…ร…เป…ล…ี่ย…น…แป…ล…ง…ศ…ักย…์ไ…ฟ…ฟ…้าท…ี่เ…ย…่ือห…ุ้ม……
……เซ…ล…ล์…ก…าร…ถ…่า…ยท…อ…ด…ก…ระ…แ…ส…ป…ระ…ส…า…ท…จะ…เ…กิด…ข…้ึน…ร…ะห…ว…่า…งไ…ซ…แ…นป…ส…์ …เม…่ือ…ก…ระ…แ…ส…ป…ระ…ส…า…ทถ…ูก…ส…่ง…มา…ท…่ี …
……ปล…า…ย…แ…อก…ซ…อ…น…ข…อ…งเ…ซ…ลล…์ป…ร…ะ…ส…าท…ก…่อ…น…ไซ…แ…น…ป…ส…์ จ…ะ…ม…ีถุง…บ…ร…ร…จุส…า…ร…ส่ือ…ป…ร…ะ…ส…าท…เ…คล…ื่อ…น…ท…ี่ไ…ป…ยัง……
……เซ…ล…ล์ป…ร…ะ…สา…ท…ห…ล…ังไ…ซ…แน…ป…ส…์ ท…า…ให…เ้…ก…ิดก…า…รถ…า่ …ย…ท…อด…ก…ร…ะแ…ส…ป…ร…ะส…า…ท…ไป…ย…ังเ…ซ…ลล…ป์ …ร…ะ…สา…ท…ถ…ัด…ไป…………
………………ก…า…รเ…ค…ล…่ือ…นท…ี่ข…อ…ง…ก…ระ…แ…ส…ป…ระ…ส…า…ท…ผ…่าน…เ…ซ…ลล…์ป…ร…ะ…ส…าท…ท…่ีไ…ม…่มีเ…ย…่ือ…ไม…อ…ีล…ิน…ห…ุ้มจ…ะ…เ…กิด…ข…ึ้น……
……อย…่า…งต…่อ…เ…น่ื…อง…จ…าก…จ…ุด…ท…ี่ถ…ูก…กร…ะ…ต…ุ้น…แล…ะ…เก…ิด…ก…า…รเ…ป…ล…่ียน…แ…ป…ล…ง…ปร…ะ…จ…ุใน…จ…ุด…ถ…ัดไ…ป…แ…ล…ะ…เม…ื่อ…ก…ร…ะแ…ส……
……ปร…ะ…ส…าท…เ…คล…่ือ…น…ท…่ีผ…า่ น…ไ…ป…แล…้ว…จ…ุด…น…้ัน…จ…ะก…ล…ับ…ค…นื …สูส่…ภ…า…วะ…พ…ัก…เช…่น…เด…ิม……แต…่ก…า…รเ…ค…ล่ือ…น…ท…ขี่ …อ…งก…ร…ะแ…ส……
……ปร…ะ…ส…าท…ผ…่า…น…เซ…ล…ล์ป…ร…ะ…ส…าท…ท…ี่ม…ีเย…ื่อ…ไ…มอ…ีล…ิน…ห…ุ้ม…เ…ย่ือ…ไ…มอ…ีล…ิน…จ…ะ…ทา…ห…น…้า…ท่ีเ…ป…็น…ฉน…ว…น…ก…ั้น…ไฟ…ฟ…้า…ท…่ีผ่า…น……
……เย…่ือ…หุ้ม…เ…ซ…ลล…์ …ท…าใ…ห…้แ…อก…ซ…อ…น…บ…ริเ…วณ……ที่ม…ีเ…ย…่ือไ…ม…อ…ีลิน…ห…ุ้ม…ไ…ม่เ…ก…ิด…แอ…ก…ช…ัน…โพ…เ…ทน…เ…ช…ียล……แ…ต่แ…อ…ก…ช…ันโ…พ……
……เท…น…เช…ีย…ล…จะ…เค…ล…ื่อ…น…ท…่ีจา…ก…โน…ด…อ…อ…ฟ…แร…น…เว…ีย…ร…ห์ น…ึ่ง…ข…้าม…ไ…ป…ยงั…อ…ีก…โน…ด…อ…อฟ…แ…ร…น…เว…ยี …ร์ห…น…ึ่ง…ต…ลอ…ด…ค…ว…าม……
……ยา…ว…ขอ…ง…เส…น้ …ใย…ป…ร…ะ…สา…ท…ด…งั น…น้ั ……กา…ร…เค…ล…อ่ื …นท…ีข่…อ…ง…กร…ะ…แ…สป…ร…ะ…สา…ท…จ…ึงเ…ป…็น…กา…ร…ก…ระ…โด…ด…จ…า…กโ…น…ด…ออ…ฟ……
……แร…น…เย…ร…ห์ …น่ึง…ไ…ปย…ัง…โน…ด…อ…อ…ฟ…แร…น…เว…ยี …ร…ถ์ ัด…ไ…ปต…อ่…ก…ัน…ไป…เ…รื่อ…ย…ๆ……จงึ…ใ…ช้เ…วล…า…เค…ล…อ่ื …น…ท…ีน่ ้อ…ย…ก…ว…า่ ………………
………………ค…ว…า…ม…เร…็ว…ขอ…ง…ก…ร…ะแ…ส…ป…ร…ะ…ส…าท…ท…่ีเ…ค…ล…่ือ…นท…่ีผ…่า…น…เ…ซล…ล…์ป…ร…ะ…ส…าท…ท…ี่ไ…ม…่ม…ีเย…ื่อ…ไ…ม…อีล…ิน…ห…ุ้ม……
……ยัง…ข…้ึน…อย…ู่ก…ับ…ข…น…าด…ข…อ…งเ…ส้…นผ…่า…น…ศ…ูนย…ก์ …ล…า…งข…อ…งเ…ส…้นใ…ย…ป…ระ…ส…า…ทด…้ว…ย…ห…า…ก…เส…้น…ใย…ป…ร…ะส…า…ท…ม…ีเส…้น…ผ่า…น……
……ศนู…ย…์ก…ล…าง…ข…น…าด…ใ…หญ…่…ก…ระ…แ…ส…ป…ระ…ส…า…ทจ…ะ…เค…ล…ือ่ …น…ท…ไี่ ด…เ้ ร…ว็ …ก…วา่ …ส…ว่ …น…ก…ระ…แ…ส…ปร…ะ…ส…าท…ท…่เี …คล…่อื …น…ท…่ผี …า่ น……
……เซ…ล…ล์ป…ร…ะ…ส…าท…ท…ี่ม…ีเ…ย่ือ…ไ…ม…อีล…ิน…ห…ุ้ม…ห…า…ก…ม…ีระ…ย…ะ…ขอ…ง…โ…นด…อ…อ…ฟ…แ…รน…เ…วีย…ร…์ม…า…ก …ก…ระ…แ…ส…ป…ระ…ส…า…ท…ก็จ…ะ……
……เค…ล…่ือน…ท…ไ่ี …ด้เ…ร…ว็ ก…ว…า่ ………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 33

……แ…นว…ค…า…ต…อบ……(ต…่อ…)………………………………………………………………………………………………………………
………………ก…า…ร…ถ่…าย…ท…อ…ด…ก…ระ…แ…ส…ป…ระ…ส…า…ท…เก…ิด…ข…ึ้น…ระ…ห…ว…่า…งป…ล…า…ย…แ…อก…ซ…อ…น…ข…อ…งเ…ซ…ลล…์ป…ร…ะ…ส…าท…ห…น…ึ่ง…
……ก…ับ…ปล…า…ย…เด…น…ไ…ด…รข…อ…ง…อ…ีก…เซ…ล…ล…์ป…ระ…ส…า…ท…ห…น…ึ่ง …เร…ีย…ก…ว…่า …ไ…ซแ…น…ป…ส…์ …(s…yn…a…p…se…)…ม…ีช…่อ…งข…น…า…ด…เล…็ก…
……ป…ระ…ม…า…ณ…0….0…2…ไ…ม…โค…ร…เม…ต…ร…ค…ั่น…อย…ู่ …เร…ีย…กว…่า…ช…่อ…งไ…ซ…แ…นป…ส…์ …(s…yn…a…p…ti…c …cl…e…ft)…ซ…่ึง…เป…น็ …ช…่อ…งผ…า่ …น…ขอ…ง…
……ส…าร…ส…่ือ…ป…ระ…ส…า…ท…ท…่ีป…ล่อ…ย…อ…อ…ก…จา…ก…ป…ล…า…ยแ…อ…ก…ซ…อ…น…โ…ดย…ป…ล…า…ย…แอ…ก…ซ…อ…น…ข…อ…งเ…ซ…ลล…์ป…ร…ะ…ส…าท…ก…่อ…น…
……ไซ…แ…น…ป…ส…์ (…p…re…sy…n…a…pt…ic…n…e…u…ro…n…) …ม…ีถุง…ข…น…า…ดเ…ล…็ก…บ…รร…จ…ุส…า…รส…่ือ…ป…ร…ะส…า…ท…เ…ม…่ือ…ก…ระ…แ…ส…ป…ร…ะส…า…ท…
……เค…ล…ื่อ…นท…ี่ม…า…ถ…ึงป…ล…า…ย…แอ…ก…ซ…อ…น…ถ…ุงบ…ร…ร…จุส…า…ร…ส่ือ…ป…ร…ะ…สา…ท…จ…ะ…เค…ล…่ือน…ท…่ีไ…ป…ช…ิดก…ับ…เ…ย่ือ…ห…ุ้ม…เซ…ล…ล…์บ…ริเ…ว…ณ…
……ไ ซ…แ…น…ป…ส…์ แ…ล…ะ…ป…ล…่ อ…ย…ส…า …ร ส…ื่ อ…ป…ร…ะ…ส…า…ท…อ…อ…ก …ม …า เ…พ…ื่ อ…ก…ร…ะ…ตุ้ …น …เ ซ…ล…ล…์ ป…ร…ะ…ส…า ท…ห…ล…ั ง…ไ…ซ…แ…น…ป…ส…์
……(p…o…st…sy…n…a…pt…ic…n…e…u…ro…n…)…ท…าใ…ห…้เก…ดิ …ก…าร…ถ…า่ ย…ท…อ…ด…กร…ะ…แ…สป…ร…ะ…ส…าท…ไ…ปจ…น…ถ…ึง…เซ…ล…ล์เ…ป…า้ ห…ม…า…ย……………
………………เ…ม…ื่อส…า…ร…ส…ื่อป…ร…ะ…ส…าท…ถ…ูก…ป…ล…่อย…จ…า…กป…ล…า…ย…แอ…ก…ซ…อ…น…ขอ…ง…เซ…ล…ล…์ป…ระ…ส…า…ท…ก่อ…น…ไ…ซ…แน…ป…ส…์เข…้า…ส…ู่
……ช่…อง…ไ…ซแ…น…ป…ส…์ …สา…ร…ส…่ือ…ปร…ะ…ส…า…ท…จะ…จ…ับ…ก…ับ…โป…ร…ต…ีน…ต…ัวร…ับ…บ…น…เย…่ือ…ห…ุ้ม…เซ…ล…ล…์ข…อ…งเ…ซ…ลล…์ป…ร…ะ…ส…าท…ห…ล…ัง…
……ไซ…แ…น…ป…ส์ท…า…ใ…ห้เ…ก…ิด…กา…ร…เค…ล…ื่อ…น…ท…่ีขอ…ง…ไอ…อ…อ…น…ต่า…ง…ๆ……ผ่า…น…เย…ื่อ…ห…ุ้ม…เซ…ล…ล…์ เ…กิด…ก…า…ร…เป…ล…่ีย…นแ…ป…ล…ง…คว…า…ม…
……ต…า่ ง…ศ…กั ย…์ท…่ีเ…ดน…ไ…ด…รต…ข์ …อ…งเ…ซล…ล…์ป…ร…ะส…า…ท…ห…ลัง…ไ…ซแ…น…ป…ส…์ ท…า…ให…้เ…กิด…แ…อ…ก…ชัน…โ…พ…เท…น…เช…ีย…ล…แ…ละ…เ…กิด…ก…า…รส…่ง…
……ก…ระ…แ…สป…ร…ะ…ส…าท…ต…อ่ …ๆ……ไป………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………

เจ้าของผลงาน ช่ือ……………………………..…………………………………ชน้ั ……………..เลขท่ี…………

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 34

เฉลยบัตรกจิ กรรมท่ี 3.2
แผนผังมโนทัศน์ เร่อื ง การทางานของเซลล์ประสาท

คาช้ีแจง ให้นักเรียนสรุปความรู้ท่ีเกี่ยวกับ “การทางานของเซลล์ประสาท” เป็นแผนผังมโนทัศน์
(Concept Mapping) ในกระดาษที่แจกใหแ้ ล้วนาเสนอผลงานหนา้ ชัน้ เรยี น

ขนึ้ อย่กู ับดลุ พินจิ ของครผู สู้ อน

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 35

เฉลยบัตรกิจกรรมที่ 3.3
ถอดบทเรียน เรือ่ ง การทางานของเซลลป์ ระสาท

คาชี้แจง ให้นักเรียนถอดบทเรียนที่เกี่ยวกับ “การทางานของเซลล์ประสาท” ตามหลักปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียงเป็น ในกระดาษชาร์ตที่กาหนดให้แล้วนาเสนอผลงานโดยนาไปติดป้ายนิเทศ
หน้าชั้นเรียน

ขึน้ อยกู่ ับดลุ พนิ ิจของครผู สู้ อน

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 36

เฉลยแบบฝกึ หดั
เร่อื ง การทางานของเซลลป์ ระสาท

คาช้แี จง : ให้นกั เรยี นตอบคาถามตอ่ ไปน้ใี หถ้ ูกตอ้ งที่สุด

1. กระแสประสาทถูกสง่ จากเซลล์ประสาทหนง่ึ ไปยงั อีกเซลล์ประสาทหนึ่งได้อยา่ งไร
.แ...น..ว...ค..า..ต...อ..บ........................................................................................................... .................................
...............ก..า..ร..ถ...่า..ย..ท...อ..ด...ก..ร..ะ..แ...ส..ป...ร..ะ..ส..า..ท...ผ..า่..น...ไ.ซ...แ..น...ป..ส...์ .โ..ด..ย...อ..า..ศ..ัย..ส...า..ร..ส..อื่..ป...ร..ะ..ส...า..ท..ใ..น..ก...า..ร..น..า..แ...ล..ะ..ค...ว..บ...ค..ุม...
.ส..ัญ....ญ...า..ณ...ไ..ฟ...ฟ..้.า..จ..า..ก..เ..ซ..ล..ล...์ป...ร..ะ..ส..า..ท...ห...น..ึ่ง..ไ..ป...ย..ัง..อ..ีก...เ.ซ..ล...ล..์ป...ร..ะ..ส...า..ท..ห...น...่ึง...ท...า..ใ.ห...้เ.ก...ิด..ก...า.ร..ส..่.ง.ก...ร..ะ..แ...ส..ป...ร..ะ..ส..า..ท....
.ไ..ป..เ.ร..อื่...ย....ๆ...............................................................................................................................................

............................................................................................................................. .................................

2. การเปล่ยี นแปลงศักย์เย่อื เซลลร์ ะยะพกั และระยะท่ีถกู กระตุ้นมลี ักษณะอย่างไร
.แ..น...ว..ค...า..ต..อ...บ........................................................................................................... .................................
.........ใ..น...ร..ะ..ย...ะ..ศ...ัก...ย..์เ..ย..ื่อ...เ.ซ...ล...ล..์ร..ะ...ย..ะ...พ..ั.ก....ภ...า..ย...น..อ...ก...เ.ซ...ล..ล...์ม..ี..N...a..+...แ..ล...ะ..ภ...า..ย...ใ..น...เ.ซ...ล..ล...์ม..ี..K...+...ม..ีค...่า..ศ...ัก...ย..์ ...
.เ.ย..อ่ื...เ.ซ...ล..ล..์ร..ะ...ย..ะ..พ...ัก....-.7..0....m....V...แ...ต..่เ.ม...ื่อ..ม...สี ..ิ่ง..เ.ร..า้..ม...า..ก..ร..ะ..ต...ุ้น..จ...ะ..ท...า..ใ.ห...้ช..่อ...ง.โ..ซ..เ..ด..ีย..ม...เ.ป...ิด....N..a..+...ไ.ห...ล...เ.ข..า้..ส...ู่เ.ซ..ล...ล..์...
.ม...า..ก..ข...ึ้น....ท...า..ใ..ห..้ภ...า..ย...ใ..น..เ..ซ..ล...ล..์ม...ีศ...ัก..ย...์ไ.ฟ...ฟ...้า..เ..ป..็.น..บ...ว..ก...ม...า..ก..ข...ึ้น....ค...่า..ง..ต..่า...ง..ศ..ัก...ย..ี่เ..ย..่ือ...ห..ุ้.ม..เ.ซ...ล..ล..์.เ.ป...ล..่ีย...น...จ..า..ก......
.-.7..0....m....V....เ.ป...็น....+..5..0....m....V....จ..า..ก..น...้นั ..ช...อ่ ..ง..โ..ซ..เ.ด...ีย..ม...จ..ะ..ป...ิด...ช...่อ..ง..โ..พ..แ...ท..ส..เ..ซ..ีย..ม...จ..ะ..เ..ป..ิด....K..+....ไ.ห...ล..อ..อ...ก..น...อ..ก...เ.ซ..ล...ล..์...
.ท...า..ใ.ห...้ภ..า..ย...ใ.น...เ.ซ...ล..ล..์ส...ญู ...เ.ส...ีย..ป...ร..ะ..จ..ุบ...ว..ก....ค...่า..ง.ต...่า..ง..ศ..ัก...ย..เี่ .ย..ื่อ...ห...ุ้ม..เ.ซ...ล..ล...์เ.ป...ล..ี่ย..น...จ..า..ก....+...5..0...m....V....เ.ป...็น....-.7..0....m....V.....
.ห...ร..อื ..ก..ล...ับ..เ..ข..้า..ส..รู่..ะ..ย...ะ..พ...ัก..อ..กี...ค..ร..ง้ั................................................................................................................

............................................................................................................................. .................................

3. เยอื่ ไมอลี นิ ท่ีหุ้มบรเิ วณแอกซอนของเซลล์ประสาทสง่ ผลตอ่ การเคลือ่ นท่ีของกระแสประสาท
อย่างไร
..แ..น...ว..ค...า..ต...อ..บ............................................................................................ ...............................................
................เ.ย...ื่อ..ไ..ม..อ...ีล..ิน...ท...ี่ห...ุ้ม..บ...ร..ิเ..ว..ณ...แ...อ..ก...ซ..อ...น...ข..อ..ง..เ..ซ..ล...ล..์ป...ร..ะ...ส..า..ท...ท...า..ห...น..้า...ท..ี่เ..ป..็น...ฉ...น..ว..น...ก..ั้น...ไ..ฟ..ฟ...้า....ท...า..ใ.ห...้ .
..แ..อ...ก..ซ...อ..น...บ...ร..ิเ.ว..ณ....ท..ี่ม...ีเ.ย...่ือ..ไ..ม..อ...ีล..ิน...ห..ุ้.ม..ไ..ม..่เ..ก..ิด...แ..อ..ก...ช..ัน...โ..พ...เ.ท...น..เ..ช..ีย...ล...ท...า..ใ..ห...้แ..อ..ก...ช..ัน...โ..พ...เ.ท...น..เ..ช..ีย...ล..เ.ค...ล..ื่อ...น...ท..่ี.
..จ..า..ก...โ.น...ด..อ..อ...ฟ...เ.ร..น..เ..ว..ีย..ร..ห์...น..่ึง..ข..า้..ม...ไ.ป...ย..ัง..อ...กี ..โ.น...ด..อ...อ..ฟ...เ.ร..น...เ.ว..ีย...ร..ห์ ..น...ึ่ง...ก...ร..ะ..แ..ส..ป...ร..ะ..ส...า..ท..จ..งึ ..เ.ค..ล...่อื ..น...ท..ไ่ี..ด..เ้.ร..็ว...ข..้ึน.....
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 37

4. เพราะเหตุใดจงึ พบสารสื่อประสาทเฉพาะท่ีปลายแอกซอน และมีผลต่อการเคลือ่ นที่ของกระแส

ประสาทอย่างไร
.แ...น..ว...ค..า..ต...อ..บ........................................................................................................... .................................
...............ส..า..ร...ส..่ือ..ป...ร..ะ..ส...า..ท...พ..บ...เ.ฉ...พ...า..ะ..ท..ี่ป...ล...า..ย..แ..อ...ก..ซ...อ..น....ท...า..ใ.ห...้ก...า.ร..เ.ค...ล..่ือ...น..ท...่ีข..อ...ง..ก..ร..ะ...แ..ส..ป...ร..ะ..ส...า..ท..เ..ก..ิด...ข..ึ้น...
.ใ..น..ท...ิศ..ท...า..ง..เ.ด..ีย...ว...จ..า..ก...แ..อ..ก...ซ..อ...น..ข...อ..ง..เ.ซ..ล...ล..ป์...ร..ะ..ส..า..ท...ห...น..งึ่..ไ..ป..ย..ัง..เ..ด..น...ไ.ด...ร..์ต..ข..อ...ง..อ..ีก..เ..ซ..ล..ล..์ป...ร..ะ..ส..า..ท...ห...น..ง่ึ..............

..............................................................................................................................................................

5. จงเขยี นแผนภาพเกดิ กระแสประสาท และการถ่ายทอดกระแสประสาทผา่ นไซแนปส์
..แ..น...ว..ค...า..ต..อ...บ.......................................................................................................... .................................
................................................................................................ ..............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
.................................................................................................................................... ..........................
........................................................................................................ ......................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
................................................................................................. .............................................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................
............................................................................................................................. .................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .................................

โดย : นางสาวนภศร เสรกี ลุ ตาแหนง่ ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวิทยาคม

ชดุ ท่ี 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 38

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรยี น
ชุดที่ 3 การทางานของเซลล์ประสาท

แบบทดสอบกอ่ นเรียน แบบทดสอบหลงั เรยี น
ข้อ ก ข ค ง ข้อ ก ข ค ง
1 1
2 2
3 3
4 4
5 5
6 6
7 7
8 8
9 9
10  10 

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหนง่ ครู วทิ ยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรียนโนนกลางวทิ ยาคม

ชดุ ที่ 3 การทางานของเซลลป์ ระสาท 39

ประวัติยอ่ ผู้จัดทา

ชื่อ – สกลุ นางสาวนภศร เสรกี ลุ
วนั เดือน ปี เกดิ วันท่ี 7 มกราคม พ.ศ. 2528
สถานท่เี กดิ อาเภอชานมุ าน จังหวดั อานาจเจรญิ
สถานท่อี ยู่ปจั จบุ นั บ้านเลขท่ี 26 หมู่ 7 บา้ นโคกนกกระเตน็
ตาบลโคกสาร อาเภอชานุมาน จงั หวัดอานาจเจริญ
ตาแหน่งหน้าทปี่ จั จุบัน ครู วทิ ยฐานะ ครูชานาญการ
สถานท่ที างานปจั จุบัน โรงเรยี นโนนกลางวทิ ยาคม ตาบลโนนกลาง
อาเภอพบิ ลู มงั สาหาร จังหวัดอุบลราชธานี
ประวตั ิการศึกษา
พ.ศ. 2540 ประถมศกึ ษาปีท่ี 6 โรงเรียนชมุ ชนโคกสารวิทยา ตาบลโคกสาร
อาเภอชานมุ าน จงั หวดั อานาจเจรญิ
พ.ศ. 2543 มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 3 โรงเรียนชุมชนโคกสารวิทยา ตาบลโคกสาร
อาเภอชานมุ าน จังหวดั อานาจเจริญ
พ.ศ. 2546 มธั ยมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนชานมุ านวิทยาคม
อาเภอชานมุ าน จงั หวดั อานาจเจรญิ
พ.ศ. 2551 ปริญญาครศุ าสตรบ์ ัณฑิต (ค.บ.) สาขาวิชาวิทยาศาสตร์
(ชีววิทยา) ถาบันราชภัฏอบุ ลราชธานี จงั หวัดอุบลราชธานี
พ.ศ. 2558 ปริญญาศกึ ษาศาสตรมหาบณั ฑติ (ศษ.ม.)
สาขาวชิ าบริหารการศึกษา มหาวิทยาลยั กรงุ เทพธนบุรี
กรุงเทพมหานคร

โดย : นางสาวนภศร เสรีกลุ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ โรงเรยี นโนนกลางวิทยาคม