สรุปภูมิศาสตร์ทวีปแอฟริกา

สรปุ ภมู ศิ าสตรท์ วปี แอฟรกิ า ม.2

ทวปี แอฟริกา มชี ่ือเรียกอกี อยา่ งหน่งึ ว่า ทวีปมืดหรือกาฬทวีป เพราะมีความลึกลับอย่มู าก สภาพแวดล้อม
เป็นอุปสรรคต่อการสารวจดินแดน และล้าหลังทางด้านเศรษฐกิจ สังคม และวิทยาการสมัยใหม่ บริเวณท่ีราบลุ่ม
แม่นาไนล์ในอียิปต์โบราณเป็นแหล่งอารยธรรมแรกของโลก สิ่งท่ีแสดงถึงอารยธรรมของชาวอียิปต์โบราณ เช่น
การชลประทาน การประดษิ ฐ์อกั ษรไฮโรกลฟิ ิก ฯลฯ

1. ลกั ษณะทางกายภาพของทวปี แอฟรกิ า

1.1 ท่ตี งั อาณาเขต และขนาด
ทวีปแอฟรกิ ามีเนือที่ 30,244,050 ตารางกิโลเมตร ตังอยู่ระหว่างละติจูด 37 องศา 21 ลิปดาเหนือกับ
34 องศา 52 ลิปดาใต้ และระหว่างลองจิจูดที่ 51 องศา 26 ลิปดาตะวันออกกับ 17 องศา 32 ลิปดาตะวันตก
มีเส้นศูนย์สูตรลากผ่านกลางทวีป คร่ึงหนึ่งจึงอยู่ทางซีกโลกเหนอื และอีกคร่ึงหน่ึงอยูท่ างซกี โลกใต้ โดยมอี าณา
เขตติดตอ่ ดังนี

ทิศเหนอื มีอาณาเขตติดต่อเกือบเป็นแผ่นดินเดียวกันกับทวีปยุโรปและเอเชีย มีช่องแคบยิบ
รอลตาร์แบ่งทวีปแอฟริกากับยุโรป มีคลองสุเอชแบ่งทวีปแอฟริกากับเอเชีย โดยมี
ทิศตะวันออก ช่องแคบยิบรอลตาร์เป็นทางออกสู่มหาสมุทรแอตแลนติก คลองสุเอชและทะเล
ทศิ ใต้ แดงเปน็ ทางออกสู่มหาสมทุ รอินเดีย มชี ายฝั่งบารบ์ ารี (Barbary) เป็นพนื ท่ีชายฝ่ัง
ทศิ ตะวนั ตก ทะเลเมดเิ ตอร์เรเนียนทางเหนอื ของทวปี
จดทะเลแดง อ่าวเอเดน และมหาสมุทรอินเดีย
จดมหาสมุทรอนิ เดยี และแอตแลนติก****
จดมหาสมทุ รแอตแลนติก มอี ่าวกินที างตอนกลางทวปี

1 | ส รุ ป ภู มิ ศ า ส ต ร์ แ อ ฟ ริ ก า ม . 2 B Y ณั ฐ พ ล ค รู อิ ฐ

**ทะเลเมดเิ ตอรเ์ รเนยี นพรมแดนธรรมชาตทิ ก่ี นั ระหวา่ งแอฟรกิ ากบั ยโุ รป

*** คลองสุเอช เป็นคลองขดุ ท่ีเชอื่ มทะเลคทะเลแดง – ทะเลเมดเิ ตอร์เรเนียน

1.2 ลักษณะภมู ิประเทศ

1. เขตทร่ี าบลุ่มแมน่ า มที ีร่ าบลุม่ แม่นาขนาดใหญ่ 4 แหง่ ไดแ้ ก่ ทร่ี าบลุม่ แม่นาไนล์ (มคี วามยาวทีส่ ดุ ใน

โลก) ที่ราบล่มุ แมน่ าไนเจอร์ ท่ีราบลมุ่ แม่นาแซมบซี ี และทีร่ าบลมุ่ แม่นาคองโก

2. เขตทร่ี าบสงู และภเู ขาสงู 1) เขตที่ราบสูงและภูเขาสูงทางตะวันออก ได้แก่ ท่ีราบสูงเอธิโอเปียและ

แอฟริกาตะวันออก มีภูเขาไฟทังท่ีทรงพลังอยู่และที่ดับแล้ว มีภูเขาคิลิมันจาโร

ซึ่งมยี อดเขาสูงสุดในทวีปนี นอกจากนยี งั มีทะเลสาบขนาดใหญ่อยหู่ ลายแหง่

2) เขตที่ราบสูงและภูเขาสูง เป็นที่ราบสูงหินแกรนิต อยู่ระหว่างแม่นาวาลและ

แม่นาลิมโปโป เรียกว่า เดอะแรนด์ ( The Rand) หรือวิตวอเตอร์สแรนด์

(Witwatersrand) บริเวณทางตะวันออกเปน็ เทอื กเขาดราเคนส์เบิร์ก ทางตอน

ใตเ้ ป็นแอง่ รูปจาน และทางตะวันตกเปน็ เขตแหง้ แล้ง

3. เขตท่ีราบสูงทางตะวันตก มีอาณาเขตตังแต่ทะเลทรายซาฮาราถึงอ่าวกินี ทิวเขาท่ีสาคัญ ได้แก่ ทิวเขาอา

เปน็ ทีร่ าบสงู หนิ เก่า ฮักการ์ และทวิ เขาทเิ บสตี และทางใต้เป็นทร่ี าบสงู

2 | ส รุ ป ภู มิ ศ า ส ต ร์ แ อ ฟ ริ ก า ม . 2 B Y ณั ฐ พ ล ค รู อิ ฐ

1.3 แหลง่ นาในทวีปแอฟริกา

1. แมน่ าแม่นาสายสาคญั ในทวปี แอฟริกามีดังนี

แมน่ า ความยาวโดยประมาณ แหลง่ กาเนดิ

1. แมน่ าไนล์ 5,588 กโิ ลเมตร เกิดจากที่สูงทางภาคตะวันออกของทวีป ไหลผ่าน
ยกู ันดา ซูดาน อยี ิปต์ ลงสทู่ ะเลเมดเิ ตอรเ์ รเนียน

เกิดจากท่ีสูงทางตะวันตกเฉียงใต้ของทวีป ไหลผ่าน

2. แมน่ าคองโก 4,300 กิโลเมตร แซ มเ บี ย ค อง โ ก แอ ง โ ก ล า ลง สู่ มห า ส มุ ท ร

แอตแลนติก มลี ักษณะปา่ ดงดบิ

3. แมน่ าไนเจอร์ 4,183 กโิ ลเมตร เกดิ จากที่สูงทางตะวันตกของทวีป ไหลผ่านกนิ ี มาลี
ไนเจอร์ ไนจีเรยี ลงสอู่ า่ วกินี

เกิดจากภูเขาด้านตะวันออกเฉียงใต้ ไหลผ่านนามิ

4. แมน่ าแซมบซี *ี ** 2,735 กิโลเมตร เบีย แองโกลา บอตสวานา แซมเบียซิมบับเว
โมซัมบิก ลงสมู่ หาสมทุ รอินเดยี ****

5. แมน่ าออเรนจ์ 2,100 กโิ ลเมตร เกิดจากเทอื กเขาดราเคนสเ์ บริ ์ก ไหลผ่านสาธารณรัฐ
แอฟรกิ าใต้ ลงสู่มหาสมทุ รแอตแลนตกิ

6. แมน่ าลมิ โปโป 1,770 กโิ ลเมตร ผ่านบอตสวานา ซิมบับเว โมซัมบิก ลงสู่มหาสมุทร
อินเดยี

2. ทะเลสาบนาจืดท่ีสาคัญมี 3 แห่ง ได้แก่ ทะเลสาบวิกตอเรีย (มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 2 ของ
โลก) ทะเลสาบแทนกนั ยีกา และทะเลสาบมาลาวีหรือทะเลสาบยาซา

*** ลกั ษณะเดน่ ของแมน่ าในทวปี แอฟรกิ ามสี าขามากมาย***
*** ทะเลทรายขนาดใหญ่ของทวปี แอฟรกิ ามีชอื่ เรยี กวา่ สะฮารา ***

1.4 ภูมิอากาศ
1.4.1 ปัจจยั ที่มีอิทธิพลต่อสภาพภูมิอากาศ
1. ทีต่ งั ทวปี แอฟริกามีเส้นศนู ย์สูตรลากผา่ นตอนกลางของทวปี ทาใหเ้ นือท่ี 3 ใน 4 ส่วนอย่ใู น

เขตร้อน อีก 1 ส่วนอยู่ในเขตอบอุน่
2. ลักษณะภูมิประเทศ เนือที่ประมาณ 2 ใน 3 เป็นที่ราบสูง มีอ่าวและคาบสมุทรน้อย พืนที่

ตอนกลางตังอยู่ในเขตศูนย์สูตร มีทิศทางการพัดของลมสงบไม่แน่นอน จึงได้รับอิทธิพลความชืนและมวลอากาศ
จากทะเลนอ้ ยมาก

3 | ส รุ ป ภู มิ ศ า ส ต ร์ แ อ ฟ ริ ก า ม . 2 B Y ณั ฐ พ ล ค รู อิ ฐ

3. กระแสนา ทางเหนือของทวีปมีกระแสนาเย็นกรีนแลนด์ไหลมาบรรจบกับกระแสนาอุ่นกัลฟ์
สตรีม กระแสนาเย็นที่มีความหนาแน่นมากกว่าจมลงด้านล่าง และเคล่ือนตัวขึนมาสู่ผิวนาบริเวณหมู่เกาะคะแนรี
ชายฝ่งั ตะวันตกเฉยี งใต้มีกระแสนาเย็นเบงเกวลาไหลผ่าน ทาให้ดินแดนชายฝั่งตะวนั ตกเฉียงเหนอื และตะวนั ตกเฉียง
ใต้มีอากาศไม่ร้อนมากนัก กระแสนาอุ่นโมซัมบิกไหลผ่านชายฝั่งทางใต้ของโมซัมบิกและตะวันออกเฉียงใต้ของ
แอฟริกา ทาใหฤ้ ดหู นาวมีอากาศอบอนุ่ ชนื

1.4.2 เขตภูมิอากาศ
ทวีปแอฟรกิ ามีภูมอิ ากาศทแ่ี ตกตา่ งกันจาแนกได้ 6 เขต ดังนี

1. ภูมิอากาศแบบป่าฝนเขตรอ้ น (Af)
2. ภูมอิ ากาศร้อนชืนแบบทงุ่ หญา้ เมอื งรอ้ นหรือทุ่งหญ้าสะวันนา (Aw)
3. ภมู อิ ากาศแบบทะเลทราย (BW) เปน็ ลกั ษณะเดน่ ของภมู อิ ากาศทวปี แอฟรกิ าทก่ี นิ
พนื ทเี่ ปน็ บรเิ วณกวา้ ง ****
4. ภูมิอากาศแบบทุ่งหญา้ ก่ึงทะเลทราย (BS)
5. ภูมอิ ากาศแบบเมดเิ ตอรเ์ รเนยี น (Cs)
6. ภมู อิ ากาศแบบอบอุน่ ชนื (Ca)

“พืนทเี่ ป็นป่าใบเขียวชอมุ่ ต้นไม้มลี าต้นสงู ใหญ่ และมีเถาวัลยข์ ึนอยู่ท่วั ไป เป็นลกั ษณะของ
แบบปา่ ดบิ ชนื ”

4 | ส รุ ป ภู มิ ศ า ส ต ร์ แ อ ฟ ริ ก า ม . 2 B Y ณั ฐ พ ล ค รู อิ ฐ

1.5 ทรพั ยากรธรรมชาติ
1. ดิน บรเิ วณท่ีดนิ อดุ มสมบูรณ์ ได้แก่ พนื ทล่ี ุ่มนา

2. ปา่ ไม้ ส่วนใหญ่ปลูกปา่ เพ่อื การดารงชีพ ไมส้ าคญั ไดแ้ ก่ มะฮอกกานี โอชีบี ไอโรโค
3. สัตว์ในธรรมชาติ ทวีปแอฟริกามีสัตว์หลายชนิดมากมาย มีการจัดตังเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
แห่งชาตขิ ึน สว่ นสัตวน์ าจะพบปลานาเคม็ ในบริเวณแอฟรกิ าตะวนั ตก และปลานาจดื ในแม่นาไนล์
4. พลังงานทส่ี าคัญ ได้แก่ ถ่านหิน นามันและก๊าซธรรมชาติ พลังงานนา และนวิ เคลยี ร์
5. แร่ เป็นสินค้าออกท่ีสาคัญ ได้แก่ ทองคา ผลิตมากในแอฟริกาใต้ ซิมบับเว และกานา เพชร
ผลิตมากในแอฟริกาใต้ นามิเบยี บอตสวานา ซิมบับเว และโมซัมบิก และยังมแี รอ่ ่ืน ๆ เชน่ บ็อกไซต์ ทองแดง และ
เหล็ก

2. ลักษณะทางสงั คม เศรษฐกิจ และวฒั นธรรมของทวปี แอฟรกิ า
2.1 เชอื ชาติ

เชอื ชาติของประชากรในทวปี แอฟรกิ าแบง่ เปน็ 2 กลุ่ม ดงั นี
1. กลุ่มผวิ ดา
2. กลุ่มผิวขาว
2.2 ภาษา

แบง่ ภาษาเปน็ 4 กลุ่มใหญ่ ๆ ดังนี
1. กลุ่มภาษาเซมิติก ได้แก่ ภาษาอาหรับ ซง่ึ เป็นภาษาของคนสว่ นใหญ่ในแอฟริกาเหนือและบางส่วนใน

แอฟริกาตะวนั ออก
2. กลุ่มภาษาซูดาน เป็นภาษาของประชากรในประเทศตา่ งๆ ซง่ึ ***ตังอยู่ในเขตทุ่งหญ้าสะวนั นาทางตอน

ใต้ของทะเลทรายสะฮารา*** ตงั แต่ภูมภิ าคแอฟรกิ าตะวันตกไปทางตะวนั ออกถงึ ประเทศแทนซาเนยี
3. กลุ่มภาษาบันตู***เป็นภาษาของประชากรในประเทศต่างๆ ซึ่งตังอยู่ทางภาคกลาง (คองโก) ภาค

ตะวนั ออก และภาคใต้ของทวีปแอฟรกิ า กลมุ่ ภาษาบนั ตมู ีหลายภาษา เช่น ภาษาซลู ู สวาฮลิ ี
4. กลุ่มภาษาเฮาซา เป็นกลุ่มภาษาทางการค้าของประชากรทางภาคตะวันตกของทวีปแอฟริกา กลุ่ม

ภาษาเฮาซามีหลายภาษา เชน่ ภาษาฟลู านี แมนดา คะวา
2.3 ศาสนา

ประชากรในทวีปแอฟริกายังมีความเช่ือเรื่องจิตวิญญาณอานาจของธรรมชาติ ส่วนศาสนาท่ีนับถือกัน ได้แก่
ศาสนาครสิ ต์ ศาสนาอิสลาม และมบี างสว่ นนับถอื พราหมณ์-ฮินดู และศาสนายดู าห์

5 | ส รุ ป ภู มิ ศ า ส ต ร์ แ อ ฟ ริ ก า ม . 2 B Y ณั ฐ พ ล ค รู อิ ฐ

2.4 เศรษฐกจิ

1. การเกษตรประกอบด้วย
1) การเพาะปลกู มคี วามแตกต่างกันไปตามสภาพภูมอิ ากาศและภูมปิ ระเทศ ดงั นี

(1) เขตรอ้ นชนื บรเิ วณแอฟรกิ าตะวันตก ลมุ่ นาคองโก และชายฝง่ั แอฟรกิ าตะวันออก จะปลกู พืช
เมืองรอ้ น เชน่ โกโก้** ปลกู มากในกานา พชื สาคัญ ไดแ้ ก่ เผือก มนั ปาล์ม นามนั กาแฟ อ้อย

(2) เขตลมุ่ นาไนล์ เป็นเขตภูมิอากาศร้อนและแห้งแล้ง แตไ่ ดร้ บั นาจากการชลประทาน พชื สาคัญ
ได้แก่ ฝา้ ย ชา อนิ ทผลัม*** และขา้ วฟา่ ง

6 | ส รุ ป ภู มิ ศ า ส ต ร์ แ อ ฟ ริ ก า ม . 2 B Y ณั ฐ พ ล ค รู อิ ฐ

(3) เขตเมดิเตอร์เรเนียน บริเวณตอนเหนอื สุดและใต้สุดของทวีป พืชแบบเมดิเตอร์เรเนียน เช่น
อง่นุ ส้ม มะกอก อนิ ทผลัม

(4) เขตอบอุน่ ชืน บรเิ วณตะวนั ออกเฉยี งใตข้ องประเทศแอฟรกิ าใตแ้ ละภาคใตข้ องโมซมั บกิ เหมาะ
แก่การปลูกขา้ วสาลี ข้าวโพด ไม้ผล

2) การเลยี งสตั ว์ สัตวเ์ ลียงท่สี าคัญ ได้แก่ โคพนั ธุ์พืนเมือง โคพันธุต์ ่างประเทศแพะ แกะ อูฐ และลา
3) การล่าสัตว์ มีการล่าสัตว์กันมากขึนจนทาให้สัตว์ป่าลดลงอย่างรวดเร็ว ประเทศต่าง ๆ จึงจัดทาเขต
รกั ษาพนั ธสุ์ ัตวป์ ่าแห่งชาติทร่ี จู้ กั กนั ในชอื่ ว่า ซาฟารี
2. การทาประมงมีการทาประมงน้อย โดยสาธารณรฐั แอฟรกิ าใตจ้ ับปลามากทีส่ ุดในทวีป
3. การทาป่าไม้ แหล่งป่าไม้เมืองร้อนที่สาคัญ ได้แก่ ชายฝ่ังอ่าวกินีและลุ่มนาคองโก และเขตท่ีราบสูง
ตะวนั ออกของแอฟริกา แตท่ วปี นผี ลติ ไมไ้ ด้น้อยกว่าทวีปอน่ื
4. การทาเหมืองแร่ แร่ที่สาคัญ ได้แก่ เพชร ทองคา ถ่านหิน นามันดิบและก๊าซธรรมชาติ เหล็ก และ
ทองแดง
5. อุตสาหกรรม สาธารณรัฐแอฟริกาใต้เป็นประเทศเดียวท่ีมีความก้าวหน้าทางอตุ สาหกรรมในทวีปนี และ
ประเทศทม่ี อี ุตสาหกรรมทอ่ งเที่ยว ไดแ้ ก่ ตนู ีเซยี โมรอ็ กโก อียปิ ต์ เคนยา และแอลจีเรยี
6. การค้า

สนิ ค้าออก ไดแ้ ก่ นามนั ดิบ ก๊าซธรรมชาติ แร่ และวตั ถดุ ิบต่าง ๆ เช่น กาแฟ โกโก้
สินค้าเข้า ได้แก่ เคร่ืองจักรกล ยานยนต์ อุปกรณ์การขนส่งจากโรงงานอุตสาหกรรม นามันดิบ
กา๊ ซธรรมชาติ และอาหาร

***แหลง่ นาในทะเลทราย เรียกวา่ โอเอซสิ
***ทองคาเปน็ ทรพั ยากรทส่ี าคญั ของประเทศ สาธารณรัฐแอฟรกิ าใต้
ประเทศอยิ ปิ ต์ แซมเบยี กานา ใช้ **พลงั นา** เปน็ วตั ถดุ บิ ในการผลติ กระแสไฟฟา้
ประเทศสาธารณรฐั แอฟรกิ าใตม้ พี ลงั งานนวิ เคลยี รใ์ นทวปี แอฟรกิ า

ลมุ่ นาคองโก เปน็ เขตปา่ ไมท้ สี่ าคญั ในทวปี แอฟรกิ า

7 | ส รุ ป ภู มิ ศ า ส ต ร์ แ อ ฟ ริ ก า ม . 2 B Y ณั ฐ พ ล ค รู อิ ฐ