วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย

กิจกรรมส่งเสรมิ การอ่านออนไลน์

เรือ่ ง วัฒนธรรมและภมู ปิ ัญญาไทย

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอบ้านบึง
ศนู ยก์ ารศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศัยอาเภอบ้านบงึ
สานักงานส่งเสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัยจังหวัดชลบรุ ี

วฒั นธรรมและภมู ปิ ัญญาไทย

วัฒนธรรม

หมายถึง ลักษณะที่แสดงถึงความเจริญงอกงามอันเป็นแบบแผนท่ีดีของไทย เกิดจากการส่ังสม
เลือกสรร ปรับปรุงแก้ไข จนถือว่าเป็นสิ่งท่ีดีงามเหมาะสมกับสภาพแวดล้อม วัฒนธรรมในแต่ละสังคม
อาจจะเหมือนหรือต่างกันขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม เชื้อชาติ ศาสนา ท้องถิ่นที่อยู่ ซ่ึงเราควรที่จะยอมรับใน
ความหลากหลายทางวัฒนธรรมและเรียนรทู้ ีจ่ ะอยูร่ ว่ มกันอย่างสันตสิ ุข

ความสาคัญของวัฒนธรรม

1. วัฒนธรรมเป็นเครื่องกาหนดความเจริญหรือความเสื่อมของสังคม และเป็นเคร่ืองกาหนดชีวิต
ความเปน็ อยู่ของคนในสงั คม

2. การศึกษาวัฒนธรรมจะทาให้เข้าใจชีวิตความเป็นอยู่ ค่านิยมของสังคม เจตคติความคิดเห็นและ
ความเช่อื ถอื ของบคุ คลได้อยา่ งถกู ตอ้ ง

3. ทาใหม้ ีความรสู้ กึ เปน็ พวกเดียวกันและให้ความรว่ มมือกันได้
4. ทาใหเ้ กดิ ความสงบเรยี บร้อยในสงั คม เพราะวฒั นธรรมคือกรอบหรือแบบแผนของ การดารงชวี ติ
5. ทาให้มีพฤติกรรมเปน็ แบบเดยี วกนั
6. ทาให้เข้ากับคนพวกอน่ื ในสงั คมเดียวกันได้
7. ทาใหม้ นษุ ยม์ สี ภาวะท่ีแตกต่างจากสตั ว์

ปัจจัยที่ทาใหช้ าวไทยได้สร้างวฒั นธรรมข้นึ มา

1. สภาพแวดล้อมทางภูมิศาสตร์
2. ระบบเกษตรกรรม
3. ค่านิยมจากการที่ได้สะสมวัฒนธรรมต่อเน่ืองกันเป็นเวลายาวนานจึงเป็นการหล่อหลอม
ให้เกดิ แนวความคดิ ความพงึ พอใจ และความนิยม
4. อิทธิพลจากวัฒนธรรมอ่ืน

ประเภทของวัฒนธรรมไทย

1. วฒั นธรรมทางภาษา ซึ่งกห็ มายถงึ สาเนยี งการพูด ภาษาพูดรวมถึงการ เขียนด้วย

2. วฒั นธรรมทางวตั ถุ ซึ่งก็คอื ยวดยานพาหนะ ท่อี ยู่อาศยั ท่มี นุษย์สร้างขน้ึ เพ่อื ใช้เปน็ ส่งิ อานวย
ความสะดวกสบายให้กบั ชวี ติ ประจาวนั น่นั เอง

3. วัฒนธรรมทางจิตใจ เช่นศาสนา ความเชอื่ ศีลธรรม จริยธรรม ท่ีมนุษย์ใช้เปน็ เคร่ืองยดึ เหน่ียว
จติ ใจ

4. วฒั นธรรมทางจารตี และขนบธรรมเนียมประเพณี เช่น การทกั ทายดว้ ยการไหว้ มารยาทการกิน
การเดิน การแตง่ กาย ประเพณีแต่งงานเป็นต้น

5. วฒั นธรรมทางสนุ ทรียะ ซ่ึงกไ็ ด้แกศ่ ิลปะสาขาต่างๆ ท่ีมคี วามไพเราะ ความสวยงาม เช่น
นาฏศิลป์ จติ รกรรม ดนตรี การแสดงต่างๆ เปน็ ตน้

เอกลักษณ์ของวัฒนธรรมไทย

1. ความรกั อิสรภาพหรือความเป็นไท
2. การยา้ ความเป็นตัวของตวั เองหรอื ปัจเจกบุคคลนิยม
3. ความรสู้ กึ มกั น้อย สนั โดษ และพอใจในสง่ิ ทีม่ อี ยู่
4. การทาบญุ และการประกอบการกุศล
5. การยา้ การหาความสขุ จากชวี ิต
6. การย้าการเคารพเช่ือฟงั อานาจ
7. การยา้ ความสุภาพอ่อนโยนและความเอื้อเฟอ้ื เผื่อแผ่
8. ความโออ่ ่า

ภูมิปัญญาไทย

หมายถึง ความรู้ ความคิด และความสามารถในบรรพบุรุษไทยในท้องถ่ิน ซ่ึงเกิดจากการส่ังสม
ประสบการณ์และถ่ายทอดสืบต่อๆ กันมา เพ่ือนามาใช้แก้ปัญหาในการประกอบอาชีพและการดาเนิน
ชวี ติ ประจาวนั หรือปรบั วถิ ีชวี ติ ใหเ้ ขา้ กบั ธรรมชาติและสิ่งแวดลอ้ ม
ความสาคญั ของภูมปิ ัญญาไทย

1. ภูมปิ ญั ญาไทยช่วยสร้างชาตใิ หเ้ ปน็ ปกึ แผ่น

สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงใช้ ภมู ปิ ัญญาในการทายุทธหตั ถีจนชนะศัตรู เพ่ือกอบกเู้ อกราชของชาติไทย

2. สร้างความภาคภูมิใจ และศักด์ิศรี เกียรติภูมิแกค่ นไทย

อาหารพ้นื บ้านของไทยหลากหลายชนดิ ท่ี ปรงุ จากสมนุ ไพร ซ่งึ มีราคาถูกและอดุ มไปดว้ ยคณุ คา่ ทางโภชนาการ

3. สามารถปรบั ประยุกต์หลกั ธรรมคาสอนทางศาสนาใช้กบั วิถชี วี ติ ไดอ้ ยา่ งเหมาะสม
4. สร้างความสมดลุ ระหวา่ งคนในสงั คม และธรรมชาติไดอ้ ย่างยัง่ ยนื

"ประเพณสี งกรานต"์ ภูมปิ ัญญาทสี่ ืบทอดกนั มาแต่โบราณเพอ่ื รกั ษาความสมดลุ ระหว่างคนกบั ธรรมชาติในฤดรู ้อนไดอ้ ยา่ งเหมาะสม

5. เปล่ยี นแปลงปรับปรุงไดต้ ามยุคสมยั

ไร่นาป่าผสม" เป็นการทาเกษตรแบบผสมผสานทพี่ ง่ึ ตนเองได้

ลักษณะสาคัญของภูมิปญั ญาไทยมี 7 ประการ ดังนี้
1. ภมู ปิ ัญญาไทยมลี ักษณะเปน็ ทัง้ ความรู้ ทักษะ ความเชือ่ และพฤตกิ รรม
2. ภมู ปิ ญั ญาไทยแสดงถงึ ความสัมพนั ธ์ระหว่างคนกับคน คนกบั ธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และคนกับ

สิ่งเหนอื ธรรมชาติ
3. ภูมิปญั ญาไทยเปน็ องคร์ วมหรือกจิ กรรมทุกอย่างในวิถีชวี ิตของคน
4. ภูมิปัญญาไทยเป็นเร่ืองของการแก้ปัญหา การจดั การ การปรับตวั และการเรียนรู้ เพ่อื ความ

อยู่รอดของบคุ คล ชุมชน และสังคม
5. ภมู ิปญั ญาไทยเปน็ พนื้ ฐานสาคัญในการมองชวี ิต เป็นพน้ื ฐานความรู้ในเร่อื งต่างๆ
6. ภูมปิ ัญญาไทยมีลักษณะเฉพาะ หรือมีเอกลักษณใ์ นตัวเอง
7. ภมู ิปัญญาไทยมกี ารเปล่ยี นแปลงเพอ่ื การปรบั สมดลุ ในพัฒนาการทางสังคม

ประเภทของภูมปิ ัญญาไทย

กรมวิชาการ กระทรวงศกึ ษาธกิ าร ได้แบง่ ประเภทของภูมปิ ญั ญาไทยไว้ ดังน้ี
1. ภูมิปัญญาด้านคติธรรม ความคิด ความเช่ือ หลักการที่เป็นพ้ืนฐานขององค์ความรู้ที่เกิดจากการ
สั่งถ่ายทอดกันมา
2. ภูมิปญั ญาดา้ นศิลปวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณีท่ีเปน็ แบบแผนการดาเนินชีวิตท่ีปฏิบัติ
สบื ทอดกนั มา
3. ภูมิปัญญาด้านการประกอบอาชีพในท้องถิ่น ท่ียึดหลักการพึ่งตนเองและได้รับการพัฒนา
ให้เหมาะสมกับกาลสมยั
4. ภูมิปัญญาด้านแนวความคิด หลักปฏิบัติ และเทคโนโลยีสมัยใหม่ ท่ีชาวบ้านนามาดัดแปลงใช้
ในชุมชนอย่างเหมาะสมกับสภาพแวดลอ้ มและความเปน็ อยู่

ข้อมลู อา้ งอิง

1. https://zazana.com/1200

2. https://sites.google.com/site/atiyaprungjan/mnusy-laea-sing-waedlxm/033-khwam-
hmay-laksna-laea-prapheth-khxng-phumipayya-thiy

3. https://sites.google.com/site/wathnthrrmlaeaphumipayyathiy/khwam-hmay-khxng-
wathnthrrm-laea-phumipayya-thiy/khwam-hmay-khxng-wathnthrrm-laea-
phumipayya-thiy

4. https://www.saranukromthai.or.th/sub/book/book.php?book=23&chap=1&page=t23-
1-infodetail05.html

คณะผจู้ ดั ทา

ท่ีปรึกษา ผอ.กศน.อาเภอบ้านบงึ
นางสาวพวงสวุ รรณ์ พันธ์ุมะม่วง ครชู านาญการพิเศษ
นางจันทนี กิ่งไทรงาม ครูผ้ชู ่วย
นางสาวอิศราภรณ์ สิรธิ นศักดิ์
บรรณารกั ษ์
ผู้รวบรวม / เรียบเรียง
นางสาวสชุ าดา เน่ืองจานงค์



หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอบา้ นบงึ
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อาเภอบ้านบงึ
สานกั งานส่งเสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจงั หวัดชลบรุ ี