เล่ม 1 การเคลื่อนที่ของสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคลื่อนทขี่ องสิง่ มชี ีวิตเซลล์เดียว

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้รายวิชาชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรียนชั้นมัธยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคลอื่ นทขี่ องสง่ิ มีชีวิต

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ท่ี 1 การเคล่อื นท่ขี องส่ิงมชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

คำนำ

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้รายวชิ าชีววทิ ยา 5 (ว30245) หน่วยการเรียนรู้ การเคลอ่ื นท่ขี องสิ่งมีชีวิต
สาหรบั นกั เรียนชั้นมัธยมศึกษาปที ่ี 6 เล่มท่ี 1 เรื่อง การเคลอ่ื นทขี่ องสิง่ มชี วี ติ เซลลเ์ ดียว ผู้สอนจงึ ได้
ดาเนินการจดั ทาขึ้นเพ่ือประกอบในการจดั กจิ กรรมการเรียนการสอน กลุ่มสาระการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตร์
และเทคโนโลยี รายวิชาชวี วทิ ยา 5 รหัสวชิ า ว30245 สาระ ชวี วิทยา ซึง่ ผเู้ รยี นสามารถเรยี นรแู้ ละ
ปฏบิ ตั ิกจิ กรรมได้ด้วยตนเอง เรยี นรูแ้ ละสร้างองคค์ วามร้ตู ามลาดบั ข้นั ศกั ยภาพและความสามารถของ
ตนเอง ช่วยพฒั นาให้ผู้เรยี นมที กั ษะในการแสวงหาความรู้ ทักษะความคิด สามารถดารงชีวิตในโลกแหง่
การเปล่ียนแปลงอย่างรู้เท่าทนั

เม่อื ผู้เรียนศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรูน้ แ้ี ล้ว ผู้เรยี นจะมีความรู้ ความเขา้ ใจ ทกั ษะและ
คณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์ ตามจุดประสงค์การเรียนรู้ เพราะนอกจากความรู้ คาถาม สอื่ การเรียนรทู้ ี่
ถกู จัดวางอย่างเป็นระบบข้นั ตอนแล้ว ยงั มกี ารเชอ่ื มโยงกับแหล่งขอ้ มูลวิดีทัศนเ์ พ่ือชว่ ยขยายขอบเขต
ของการรบั รขู้ องผเู้ รยี นอีกด้วย

ผู้สอนหวงั ว่า ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้เล่มน้ี จะเปน็ ประโยชน์อย่างยิง่ แกผ่ ้เู รยี น ครผู สู้ อน และผู้
ท่ีสนใจนาไปใชใ้ นการพัฒนาผ้เู รียนใหเ้ ป็นบุคลลแหง่ การเรียนรู้ และมีความปกตสิ ขุ ในการดารงชีวติ

วิไลพร จนั เสง่ยี ม

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรยี นชัน้ มัธยมศึกษาปีท่ี 6

1 หน่วยการเรียนรู้ การเคลอื่ นท่ขี องสิง่ มีชวี ติ

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคลอื่ นท่ขี องสงิ่ มีชีวิตเซลล์เดยี ว

สำรบัญ หนำ้
1
เร่อื ง 2
คานา 3
สารบัญ
คาช้ีแจงการใช้ 4
5
ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 เร่อื ง การเคลอ่ื นท่ีของสงิ่ มีชวี ิต 6
คาแนะนาสาหรับครู
คาแนะนาสาหรบั นกั เรยี น 7
ขัน้ ตอนการใช้
8
ชุดกจิ กรรมการเรยี นร้ทู ่ี 1 เรื่อง การเคล่ือนที่ของสิ่งมีชวี ิต 11
มาตรฐานการเรยี นรู้ 12
24
ผลการเรยี นรู้ 27
สาระการเรียนร้เู พ่ิมเตมิ 30
จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
สาระสาคัญ 32
แบบทดสอบกอ่ นเรียน 33
บัตรกจิ กรรมการเรยี นรูท้ ่ี 1 34
บัตรความรู้ที่ 1 39
บัตรกจิ กรรมการเรียนรู้ท่ี 2
แบบทดสอบหลงั เรยี น
บรรณานกุ รม
ภาคผนวก
เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรยี น – หลงั เรียน
เฉลยบัตรกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1
เฉลยบตั รกิจกรรมการเรยี นรูท้ ี่ 2
แบบสังเกตพฤติกรรมนักเรียน และประเมนิ คณุ ลักษณะ

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรยี นชั้นมธั ยมศกึ ษาปีที่ 6

2 หน่วยการเรียนรู้ การเคล่ือนที่ของสิง่ มชี ีวิต

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคลื่อนทขี่ องส่งิ มชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

คำชแ้ี จง

1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้รายวิชาชีววทิ ยา 5 (ว30245) หนว่ ยการเรียนรู้ การเคลื่อนท่ขี อง
สง่ิ มชี วี ติ สาหรับนกั เรยี นช้นั มธั ยมศึกษาปที ี่ 6 มีท้ังหมด 7 เลม่ ดังน้ี

เล่มที่ 1 เรอ่ื ง การเคลื่อนท่ีของสงิ่ มีชีวติ เซลล์เดยี ว
เล่มที่ 2 เรอ่ื ง การเคลือ่ นท่ีของสตั ว์ไมม่ ีกระดกู สันหลัง
เลม่ ท่ี 3 เรอื่ ง การเคลือ่ นท่ีของสตั วม์ ีกระดูกสนั หลัง
เลม่ ท่ี 4 เร่ือง การเคลือ่ นท่ีของคน
เลม่ ที่ 5 เรอื่ ง กจิ กรรม STEM กับการเคลือ่ นทีข่ องข้อตอ่ และกลา้ มเนอ้ื มอื
เล่มท่ี 6 เรื่อง กจิ กรรมวทิ ยาศาสตร์การกฬี ากบั การเคลื่อนที่
เลม่ ท่ี 7 เรื่อง กจิ กรรมการสร้างส่ิงประดิษฐเ์ พอื่ ช่วยเหลอื คนทีม่ ีปญั หาด้านการเคลอ่ื นที่
2. ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) หน่วยการเรียนรู้ การเคลอื่ นทข่ี อง
สิ่งมีชีวิต จุดประสงค์การเรยี นรู้ และเนื้อหาท่สี อดคลอ้ งกับสาระและมาตรฐานกลุ่มสาระการเรียนรู้
วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี สาหรับนักเรยี นชนั้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 6 สาระ ชวี วทิ ยา
3. ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้รายวิชาชีววิทยา 5 (ว30245) หน่วยการเรียนรู้ การเคลอ่ื นที่ของ
สิง่ มชี วี ติ ในแต่ละชุดกจิ กรรมจะเสรจ็ สมบรู ณ์ในตัวเอง นักเรียนสามารถทบทวนไดต้ ามท่ตี อ้ งการ
นอกจากน้ยี งั มกี ารเช่อื มโยงไปยงั สอ่ื วิดที ัศนเ์ พอ่ื ใช้ศึกษาและค้นคว้าเพิ่มเติม
4. นักเรียนสามารถประเมนิ ตนเองได้โดยการตรวจคาตอบจากเฉลย
5. ควรศึกษาคาแนะนาในการใชก้ ิจกรรมการเรียนรกู้ อ่ นใช้ทุกชุดกจิ กรรม

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรียนช้นั มธั ยมศึกษาปีท่ี 6

3 หน่วยการเรยี นรู้ การเคลอ่ื นทข่ี องส่งิ มีชวี ิต

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคล่อื นที่ของสิ่งมชี ีวิตเซลลเ์ ดียว

คำแนะนำสำหรบั ครู

1. ขนั้ ตอนกำรจดั กำรเรียนรู้
1.1 ศึกษารายละเอียดของชดุ กจิ กรรมการเรียนรูใ้ ห้เข้าใจกอ่ นสอน
1.2 จดั เตรียมสง่ิ แวดล้อม ระบบสนับสนุน เครือ่ งมือวัดและประเมินผลใหพ้ รอ้ มใช้

2. ข้นั กำรสอน
ครูให้คาแนะนาและเปน็ ผูอ้ านวยความสะดวกในการดาเนนิ กจิ กรรม ท้งั นีค้ วรกระตุ้นและ

ส่งเสริมให้นักเรียนมสี ่วนร่วมในการปฏิบัติกจิ กรรม เพื่อพฒั นาทกั ษะการคดิ กล้าแสดงความคิดเห็น
การทางานเปน็ ทมี และรบั ผิดชอบต่อหน้าท่ี
3. ข้ันสรุป

เม่อื สน้ิ สุดการปฏบิ ัติกิจกรรมการเรียนการสอน ครูควรประเมนิ ผลการเรียนรขู้ องผู้เรยี นโดยใช้
แบบทดสอบประจาชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชีววิทยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรียนชั้นมัธยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรียนรู้ การเคลอื่ นที่ของสิ่งมีชวี ิต

4

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคล่ือนที่ของส่งิ มชี ีวติ เซลล์เดียว

คำแนะนำสำหรบั นักเรียน

การจัดกิจกรรมการเรียนรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) หนว่ ยการเรียนรู้ การเคลอื่ นทขี่ อง
สงิ่ มีชวี ิต สาหรับนกั เรียนชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ 6 ให้นกั เรียนปฏบิ ตั ิตามขนั้ ตอนด้วยความซอ่ื สตั ยแ์ ละตงั้ ใจ
ดงั นี้

1. ศกึ ษาจดุ ประสงค์การเรยี นรู้
2. ทาแบบทดสอบก่อนเรยี น ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) หน่วยการ
เรียนรู้ การเคลื่อนท่ีของสิ่งมีชีวิต สาหรับนักเรียนชนั้ มธั ยมศึกษาปที ี่ 6 เลม่ ท่ี 1 เร่ือง การเคล่อื นทีข่ อง
สิ่งมีชวี ติ เซลล์เดยี ว
3. ปฏบิ ัตกิ จิ กรรมและศึกษาส่อื ตา่ งๆ ตามคาแนะนาของชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้ ซึง่ สอื่ วิดีทศั น์
จะเชอ่ื มโยงได้ในรูป QR Code ไปยังวิดที ัศน์นน้ั
4. ทาแบบฝกึ เสริมทกั ษะเกย่ี วกับกจิ กรรมการเรยี นรู้ เพ่อื ประเมินความรู้ความเข้าใจในบทเรยี น
5. ทาแบบทดสอบหลงั เรยี นชดุ กจิ กรรมการเรียนรรู้ ายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) หนว่ ยการ
เรยี นรู้ การเคลอื่ นทข่ี องสิ่งมีชวี ติ สาหรบั นกั เรียนชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 6 เลม่ ท่ี 1 เรื่อง การเคล่ือนทข่ี อง
ส่ิงมีชวี ิตเซลล์เดยี ว
6. หากมขี อ้ คาถามหรือขอ้ สงสยั สามารถสอบถามครูผู้สอนได้
7. เกณฑ์การผ่านการประเมิน จะผ่านเมือ่ นักเรยี นทาคะแนนได้ คดิ เปน็ รอ้ ยละ 80 หาก
นักเรยี นไม่ผ่านการประเมนิ ให้นักเรียนศึกษาเน้ือหาและทากิจกรรมอกี คร้งั แลว้ ทาการประเมินผลใหม่
จนกว่าจะได้คะแนนผ่านเกณฑ์ เพ่อื ใหม้ ่ันใจวา่ นักเรยี นมคี วามรู้ ความเข้าใจ ตามวตั ถุประสงคก์ าร
เรียนรู้และพรอ้ มทจ่ี ะเรียนรใู้ นเลม่ ตอ่ ไป

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรียนชั้นมธั ยมศกึ ษาปีท่ี 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคลือ่ นทข่ี องสิ่งมชี วี ติ

5

ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคล่ือนที่ของสงิ่ มชี ีวติ เซลล์เดียว

ข้ันตอนกำรใช้
นักเรียนสามารถเรยี นรู้ด้วยชดุ กิจกรรมการเรยี นรรู้ ายวชิ าชีววิทยา 5 (ว30245) หนว่ ยการ
เรียนรู้ การเคลือ่ นทข่ี องสง่ิ มีชวี ติ สาหรบั นักเรยี นชนั้ มธั ยมศึกษาปีที่ 6 เลม่ ที่ 1 เรื่อง การเคล่ือนที่ของ
สง่ิ มชี ีวติ เซลล์เดียว โดยมขี ้ันตอนการปฏบิ ัติ ดงั น้ี

1. ทำแบบทดสอบก่อนเรยี น เพือ่ ตรวจสอบควำมรูเ้ ดมิ
2. ศกึ ษำจุดประสงคก์ ำรเรยี นรู้

สำระกำรเรยี นรแู้ ละเนอ้ื หำใหเ้ ข้ำใจ
3. ทำกิจกรรมในชดุ กิจกรรมกำรเรียนรู้ใหค้ รบถ้วน

4. ทำแบบฝึกกจิ กรรมให้ถกู ตอ้ ง
5. ทำแบบทดสอบหลังเรียน

เพ่อื ประเมนิ ผลควำมกำ้ วหนำ้ ในกำรเรียนรู้

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรยี นช้ันมธั ยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่ือนท่ีของส่งิ มีชีวติ

6

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคลื่อนท่ขี องส่งิ มีชีวติ เซลล์เดยี ว

มำตรฐำนกำรเรยี นรู้

สำระ : ชวี วทิ ยำ
เขา้ ใจการยอ่ ยอาหารของสัตวแ์ ละมนษุ ย์ การหายใจและการแลกเปลย่ี นแก๊ส การลาเลยี งสาร

และการหมนุ เวยี นเลือด ภูมิคุ้มกันของร่างกาย การขับถ่าย การรับร้แู ละการตอบสนอง การเคลอื่ นที่
การสืบพนั ธ์ุและการเจรญิ เตบิ โต ฮอร์โมนกบั การรักษาดลุ ยภาพ และพฤตกิ รรมของสัตว์ รวมทง้ั นา
ความรู้ไปใชป้ ระโยชน์
ผลกำรเรียนรู้

สืบคน้ อธบิ าย และเปรยี บเทียบโครงสรา้ งและหนา้ ท่ีของอวยั วะท่เี กี่ยวขอ้ งกบั การเคล่ือนทข่ี อง
แมงกะพรนุ หมึก ดาวทะเล ไสเ้ ดือนดิน แมลง ปลา และนก
สำระกำรเรียนร้เู พ่มิ เตมิ

ส่ิงมีชวี ติ มีโครงรา่ งชว่ ยคา้ จุนร่างกายให้คงรปู และช่วยในการเคลือ่ นท่ี ส่งิ มชี วี ิตเซลลเ์ ดยี วบาง
ชนิดมีไซโทสเกเลตอนช่วยในการเคลื่อนทเ่ี ชน่ การไหลของไซโทพลาซมึ เป็นเทา้ เทยี มของอะมบี า การ
พัดโบกแฟลเจลลัมของยกู ลีนา การพัดโบกซเิ ลยี ของพารามเี ซียม

จดุ ประสงค์กำรเรียนรู้
1. อธบิ ายการเคล่ือนท่ีโดยใช้เทา้ เทียม ซเิ ลยี และแฟลเจลลัมของสงิ่ มีชีวิตเซลล์เดียว (K)
2. ตรวจสอบและเปรยี บเทียบโครงสรา้ งและการทางานของใช้เท้าเทียม ซเิ ลยี และแฟลเจลลัม

ในการเคลอ่ื นท่ขี องสงิ่ มชี วี ิตเซลล์เดยี ว (P)
3. ปฏิบตั ติ ามคาชี้แจงตามขัน้ ตอนอยา่ งตง้ั ใจ ซ่อื สัตย์ และตรงตอ่ เวลา (A)

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรียนช้ันมัธยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่ือนท่ีของสง่ิ มชี วี ิต

7

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคลอื่ นทข่ี องส่งิ มีชีวิตเซลลเ์ ดยี ว

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น
ชดุ กิจกรรมกำรเรียนร้ทู ่ี 1
เร่อื ง กำรเคลือ่ นทข่ี องสง่ิ มีชวี ติ เซลล์เดียว

คำชี้แจง แบบทดสอบฉบับน้มี ขี อ้ สอบจานวน 10 ขอ้ ใช้เวลา 10 นาที

1. ข้อใดถกู ต้องเกย่ี วกบั ไมโครทวิ บูล

ก. มีทัง้ หมด 20 หลอด

ข. มไี ขมนั ขอื่ ไดนีน ทาหน้าท่เี สมือนแขนเกาะ

ค. ถ้าไดนนี อาร์มถูกตดั จะทาใหแ้ ผลกเจลลมั เคล่ือนไหวไมไ่ ด้

ง. พบในการเคลอ่ื นทแ่ี บบ Amoeboid movement

2. การเคล่อื นไหวแบบอะมีบาเกดิ ขึน้ ไดจ้ ากการทางานขององค์ประกอบใด

ก. พลาสมาและเจล

ข. แอกทนิ และไมโอซิน

ค. มีโซเกลยี และเอนโกเกลีย

ง. เอก็ โทพลาซึมและเอนโดพลาซมึ

3. อะมีบา = เท้าเทยี ม , ยูกลีนา = ...A..... , พารามเี ซียม = ....B....

ก. A : แฟลเจลลัม B : ซิเลยี

ข. A : ซิเลยี B : แฟลเจลลมั

ค. A : ไมโครทิวบูล B : ไดนนี อารม์

ง. A : เอ็กโทพลาซมึ B : เอนโดพลาซมึ

4. ไคนโี ทโซม มีความสาคัญอย่างไร

ก. ชว่ ยในการคา้ จุนรา่ งกาย

ข. ถา้ ถูกทาลายไมส่ ามารถเคลอื่ นทีไ่ ด้

ค. ถ้าถกู ทาลายทาใหส้ ิง่ มชี วี ติ อาจตายได้

ง. ช่วยในการจับยึดเพ่อื ให้สามารถเคล่ือนไหวไดร้ อบทิศ

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้รายวชิ าชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรยี นช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคลือ่ นที่ของสิ่งมชี ีวิต

8

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคลื่อนทข่ี องส่งิ มีชีวติ เซลลเ์ ดียว

5. การเคลื่อนที่แบบ Amoeboid movement นอกจากพบในอะมีบาแลว้ ยังพบในเซลล์พวกใด
ก. เซลล์เม็ดเลือดแดง
ข. เซลล์เม็ดเลือดขาว
ค. พารามเี ซยี ม
ง. ไวรัส

6. Flagella นอกจากพบใน Euglena แลว้ ยังพบได้ในเซลล์ชนดิ ตา่ งๆ ยกเวน้ ขอ้ ใด
ก. เซลลแ์ บคทีเรยี
ข. เซลล์สบื พนั ธุพ์ ืชชน้ั ตา่
ค. เซลลส์ บื พันธข์ุ องสตั ว์
ง. เซลลเ์ ซนทรโิ อ

7. โครงสร้างใดมีบทบาทสาคัญเก่ยี วกับ Amoeboid movement และการทางานของเซลลก์ ล้ามเน้อื
ก. Myofibril
ข. Microtubule
ค. Microfilament
ง. Microfiber

8. การจัดเรียงตวั ของ Microtubule ใน Cilia และ Flagella เป็นแบบใด
ก. 9+0
ข. 9+1
ค. 9+2
ง. 9+4

9. ข้อใดกล่าวถูกตอ้ ง
ก. Flagellum ลกั ษณะคล้ายเส้นขนที่อยู่ล้มรอบเซลล์ Cilia มีลักษณะคล้ายแส้มากกว่า 1 อัน
ข. Cilia ลกั ษณะคลา้ ยเส้นขนทอี่ ยูล่ อ้ มรอบเซลล์ Flagellum มลี กั ษณะคล้ายแสม้ ากกว่า 1 อนั
ค. Flagellum เป็นโครงสรา้ งของเท้าเทยี ม Cilia เป็นโครงสร้างของแส้ 1 อัน
ง. Cilia เปน็ โครงสร้างของเท้าเทียม Flagellum เปน็ โครงสรา้ งของแส้ 1 อนั

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้รายวชิ าชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรียนชัน้ มัธยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรียนรู้ การเคลอ่ื นทีข่ องสิง่ มชี วี ิต

9

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคลอื่ นทข่ี องสิง่ มชี ีวติ เซลลเ์ ดียว
10. จากการสงั เกตภายใตก้ ล้องจุลทรรศน์ พบการเคลอ่ื นไหวของสงิ่ มชี วี ิตเซลล์เดียว 3 ชนดิ ดงั ภาพ

ขอ้ ใดกล่าวถูกต้อง
ก. การเคลอื่ นท่ีของชนิดท่ี 3 สามารถเคลอื่ นทไี่ ด้เร็วกวา่ ชนดิ ท่ี 2 แต่ช้ากว่าชนดิ ที่ 1
ข. การเคลอื่ นทีข่ องชนดิ ท่ี 3 จะเคล่ือนทไ่ี ดต้ ามทิศเหนือและทศิ ใต้
ค. การเคลื่อนท่ขี องชนดิ ที่ 2 ใชก้ ลไกการเปล่ยี นระหว่างของเหลวและเจลในการควบคมุ

ทิศทาง
ง. โครงสรา้ งการเคลื่อนทขี่ องชนดิ ที่ 1 เป็น Microfilament สว่ นชนดิ ท่ี 3 เปน็ Microtubule

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้รายวิชาชีววิทยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรียนชั้นมธั ยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคลื่อนที่ของสง่ิ มีชวี ติ

10

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคลอ่ื นที่ของสิง่ มีชีวติ เซลล์เดียว

กระดำษคำตอบ ชดุ กจิ กรรมกำรเรยี นรทู้ ี่ 1
เร่ือง กำรเคลื่อนท่ขี องสิง่ มีชีวติ เซลล์เดียว

 กอ่ นเรียน  หลังเรียน

ช่ือ......................................................ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีที่.........................เลขที่......................

ขอ้ ที่ ก. ข. ค. ง.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรยี นชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่อื นท่ขี องสงิ่ มีชีวติ

11

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคลอื่ นท่ขี องสิ่งมชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

บัตรกิจกรรมกำรเรยี นรู้ท่ี 1
กำรเคลอ่ื นทขี่ องส่งิ มีชีวิตเซลลเ์ ดยี ว

1. ถุงพลาสติก

2. เศษกระดาษ อปุ กรณ์

3. ถาด 3

3.

.ถ

1. นถาเศษกระดาษมาวางในถาด า
ด
วิธกี ำรทดลอง 2. สาวมถงุ พลาสตกิ ที่มือ
3. จ3ดับเศษกระดาษในถาด
. 4. สงั เกตการเคลือ่ นที่ของถงุ พลาสติก

ถ

า
………………………………………………………ด……………………
…………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………….. บันทกึ ส่งิ ที่สงั เกต

…………………………………………………………………………. 3

…………………………………………………………………………. .

ถ

า

ด

ศกึ ษาคลิปเพ่มิ เติม

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้รายวิชาชีววิทยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรยี นชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่อื นท่ีของส่งิ มชี ีวิต

12

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคลื่อนที่ของสิ่งมชี ีวิตเซลล์เดยี ว

บตั รควำมรูท้ ี่ 1
กำรเคลือ่ นทข่ี องสงิ่ มชี วี ิตเซลลเ์ ดยี ว

กำรเคลื่อนที่ เป็นการย้ายจากบรเิ วณหนึง่ ไปอกี บริเวณหนึ่ง ซ่ึงมักจะพบในอาณาจกั มอเนอรา
บางชนิด อาณาจกั รโพติสตา และอาณาจกั รสัตว์ การเคล่อื นท่จี งึ ถือเป็นหนึง่ ในคณุ ลักษณะของสง่ิ มีชวี ติ
วธิ ีการเคลือ่ นทน่ี ัน้ จะขึ้นอยู่กับโครงสร้างของร่างกาย เชน่ ส่งิ มีชวี ติ เซลล์เดียวอาศัยโครงร่างคา้ จนุ ของ
เซลล์ (Cytoskeleton) ชว่ ยในการเคลอ่ื นที่ สว่ นคนและสตั ว์มีกระดกู สนั หลังเคลื่อนท่ีโดยอาศยั การ
ทางานรว่ มกันของโครงกระดกู กลา้ มเนื้อ และข้อตอ่ นอกจากนกี้ ารเคลือ่ นท่ยี ังมปี ัจจัยสง่ิ แวดล้อมท่ี
อาศยั อย่เู ข้ามาเก่ียวขอ้ งอีกดว้ ย

ภาพการเคลอ่ื นทข่ี องเสือชตี ้าและลักษณะของกระดูกสนั หลงั
ท่มี า: http://www.myfirstbrain.com/student_view.aspx?ID=75321

สบื คน้ เม่ือ 5 กุมภาพันธ์ 2563
กำรเคลอื่ นท่ขี องสิ่งมชี วี ติ เซลล์เดียว
นักเรียนคงจาไดว้ า่ ภายในไซโทพลาซมึ มี Cytoskeleton ทาหน้าท่ีเป็นโครงร่างคา้ จุนใหเ้ ซลล์
คงรปู รา่ งอยู่ได้ และทาให้เกดิ การเคลื่อนไหวภายในเซลล์ ส่ิงมชี ีวติ เซลลเ์ ดยี วมี Cytoskeleton เปน็ โครง
ร่างค้าจุนเช่นกัน

คำถำมนำ : โครงรา่ งคา้ จุนนี้ชว่ ยในการเคลอ่ื นทข่ี องสงิ่ มชี ีวติ เซลลเ์ ดียวได้
อย่างไร

: สง่ิ มชี วี ิตเซลลเ์ ดียวมีการเคลือ่ นที่เหมอื นหรือแตกต่างกันอย่างไร

ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรยี นชัน้ มธั ยมศึกษาปีที่ 6
หนว่ ยการเรียนรู้ การเคล่ือนทขี่ องสิ่งมชี วี ติ

13

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคล่ือนทีข่ องสงิ่ มชี ีวิตเซลล์เดียว

โพรติสต์ (Protist)
เป็นสิง่ มีชวี ิตขนาดเลก็ อยูใ่ นอาณาจักรโพติสตา (Kingdom Protista) มที ้ังพวกทเ่ี ปน็ เซลล์
เดียวและหลายเซลล์ พวกโพรตสิ ตห์ ลายเซลลไ์ มม่ ีระบบเนื้อเยื่อและระบบโครงกระดูกจงึ มีการ
เคล่อื นไหวแตกตา่ งกัน ตัวอย่างสิง่ มชี ีวติ ในอาณาจกั รโพรตสิ ตา เช่น ยูกลนี า อะมีบา พารามเี ซียม วอติ
เซลลา ทรปิ พาโนโซมา (สาเหตุโรคเหงาหลับ) ไตรโคโมแนส (สาเหตุท่ีทาให้ช่องคลอดอักเสบ) และพ
ลาสโมเดียม (สาเหตุโรคไข้มาลาเรยี )

ภาพตวั อย่างส่งิ มีชีวิตในอาณาจักร Protists
ทมี่ า https://sites.google.com/site/possawatbunna/kingdom-protista

สืบคน้ เม่ือ 5 กุมภาพันธ์ 2563
ไซโทสเกเลตอน (Cytoskeleton)
การเคลอื่ นทข่ี องส่งิ มชี วี ิตเซลลเ์ ดียวอาศัยโครงร่างค้าจุนภายในเซลลเ์ พือ่ ให้เซลล์คงรปู ร่าง
เรยี กโครงสรา้ งเหลา่ น้วี า่ ไซโทสเกเลตอน (Cytoskeleton) เปน็ โครงสรา้ งภายในเซลล์ ประกอบด้วย
เสน้ ใยท่ีประสานกนั เปน็ ร่างแห แทรกตวั อย่ภู ายใน Cytoplasm ทาหนา้ ทเี่ ป็นโครงร่างภายในเพอื่ รกั ษา
รูปทรงหรือเปลี่ยนรปู ทรง และทาให้เกดิ การเคล่อื นไหวภายใน Cytoplasm และการเคลอื่ นทีข่ องเซลล์
บางชนดิ

ภาพโครงสรา้ ง Cytoskeleton
ท่ีมา https://sites.google.com/site/cellstructure2

สืบคน้ เม่ือ 5 กมุ ภาพนั ธ์ 2563

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรียนช้นั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคลอ่ื นทขี่ องส่งิ มชี ีวิต

14

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคลือ่ นทข่ี องสิ่งมีชีวิตเซลล์เดยี ว

ไซโทสเกเลตอน (Cytoskeleton) ประกอบด้วย
1. ไมโครทูบูล (Microtubule) เปน็ ทอ่ กลวง ประกอบด้วย Tubulin protein ชนิด Alpha-

tubulin และ Bata-tubulin ขนาดเสน้ ผ่าศนู ยก์ ลาง 25 นาโนเมตร
2. ไมโครฟลิ าเมนท์ (Microfilament) เป็นเสน้ ใยทึบ 2 สายพนั กนั เปน็ เกลียว ประกอบด้วย

Actin protein
3. อินเตอร์มเี ดทฟลิ าเมนท์ (Intermediate filament) ประกอบดว้ ยมดั ของหน่วยยอ่ ยโปรตนี

ที่พันกันเปน็ เกลยี ว ขนาดเส้นผา่ ศูนย์กลาง 6-12 นาโนเมตร ประกอบดว้ ยโปรตนี หลายชนิด แลว้ แต่
ชนดิ ของเซลล์ เชน่ Keratin

ภาพเปรียบเทยี บ Cytoskeleton ทัง้ 3 ชนดิ
ที่มา https://basicmedicalkey.com/cell-structure-and-function-3

สืบคน้ เมอ่ื 5 กุมภาพันธ์ 2563

คำถำมชวนคิด
นักวิทยาศาสตร์ศกึ ษาโครงสรา้ งขนาดเล็กของ Cytoskeleton ได้อย่างไร

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรียนชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่อื นทีข่ องสงิ่ มีชวี ิต

15

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคล่อื นท่ขี องสิ่งมชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

รปู แบบกำรเคลอ่ื นท่ขี องสงิ่ มชี วี ติ เซลลเ์ ดยี ว
การเคลอ่ื นที่ของสงิ่ มชี ีวติ เซลลเ์ ดียว แบง่ เป็นการเคลื่อนไหวโดยอาศัยการไหลของไซโทพลาซมึ
1. กำรเคลือ่ นไหวโดยอำศยั กำรไหลของไซโทพลำซมึ
ไซโทพลาซมึ (Cytoplasm) หมายถงึ สว่ นของโพรโทพลาซมึ ภายในเซลลท์ ัง้ หมด การ

เคลอ่ื นไหวโดยอาศัยไซโทพลาซึมน้ี จะเคลอื่ นไหวโดยการยดึ ส่วนของไซโทพลาซมึ ออกจากเซลล์ เช่น
การเคลอื่ นไหวของราเมือก อะมีบา เปน็ ต้น การเคลื่อนไหวของอะมบี า ซ่งึ เป็นโพทิสต์ทีอ่ าศัยการไหล
ของไซโทพลาซึม ท่แี บ่งออกเปน็ 2 สว่ น คือ เอ็กโทพลาซมึ (Ectoplasm) เปน็ ไซโทพลาซึมชั้นนอก มี
ลกั ษณะเปน็ สารกึ่งแขง็ กงึ่ เหลว เรยี กว่า เจล (Gel) และเอนโดพลาซมึ เป้นไซโทพลาซมึ ช้นั ใน มีลกั ษณะ
ค่อนขา้ งเหลว เรยี กว่า โซล (Sol) ภายในไซโทพลาซึมมีไมโครฟิลาเมนต์ (Microfilament) เปน็ เสน้ ใย
โปรตีนแอกทนิ (Actin) และไมโอซนิ (Myosin) เปน็ โครงสรา้ งที่ทาให้เอนโดพลาซึมไหลไป-มาภายใน
เซลลไ์ ด้ และดันเย่ือหุ้มเซลล์ใหโ้ ป่งออกมาเปน็ ขาเทยี ม (Pseudopodium) ทาใหอ้ ะมบี าเคลือ่ นไหวได้
เรยี กวา่ การเคลื่อนไหวแบบอะมีบา (Amoeboid movement) การเคล่อื นไหวแบบนพ้ี บในเซลล์เม็ด
เลอื ดขาวดว้ ย ดังภาพ

ภาพการเคลอ่ื นท่ีโดยใช้ Cytoplasm
ท่ีมา http://lovely-knuch.blogspot.com/2010/06/blog-post_1111.html

สืบคน้ เมื่อ 5 กุมภาพันธ์ 2563

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรยี นช้ันมธั ยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่ือนทข่ี องสง่ิ มีชวี ิต

16

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคลื่อนทีข่ องสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว

ภาพการเคลอื่ นที่โอบล้อมอาหารของ Amoeba
ท่มี า https://sites.google.com/site/biologyamoebathailand

สืบค้นเมอื่ 5 กมุ ภาพนั ธ์ 2563
คำถำมชวนคิด
นกั เรยี นคิดว่า นกั วิทยาศาสตร์ใช้หลกั ฐานอะไรในการวิเคราะห์การเคลอื่ นท่ี
ของอะมบี า

คลปิ การเคล่ือนทขี่ อง Amoeba

อธบิ ำยเพิม่ เติม

การสรา้ งคาอธบิ ายทางวทิ ยาศาสตรจ์ าเป็นตอ้ งอาศยั หลกั ฐาน แนวคดิ ทฤษฎี กฎและองค์
ความรู้ต่างๆ ในการวิเคราะหก์ ารเคล่ือนท่ขี องอะมบี า นักวทิ ยาศาสตร์มวี ิธีการศกึ ษาที่
หลากหลาย เชน่
การวเิ คราะหอ์ นุภาคของภาพถ่าย (Particle Image Velocity : PIV) การศึกษาโดยใชย้ า
ไซโตชาลาซนิ บี (Cytochalatin b) ซึ่งเป็นสารยับยั้งการทางานของไมโครฟลิ าเมนท์ ทาให้
อะมบี าไมส่ ามารถเคล่ือนทไ่ี ด้
นอกจำกควำมรู้ทำงวทิ ยำศำสตร์แล้ว
นักเรียนตอ้ งศึกษำวธิ ีกำรทไ่ี ดม้ ำซ่งึ ควำมรูท้ ำงวิทยำศำสตร์ดว้ ย

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้รายวิชาชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรียนชัน้ มธั ยมศึกษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคลอ่ื นทข่ี องสิง่ มีชีวติ

17

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคล่อื นทีข่ องส่ิงมชี ีวติ เซลล์เดียว

2. กำรเคลอื่ นไหวโดยอำศัยแฟลเจลลมั หรือซิเลยี
การเคลอื่ นไหวโดยอาศัยแฟลเจลลัมหรือซเิ ลีย ซึ่งเปน็ โครงสรา้ งเลก็ ๆ ท่ยี นื่ ออกมาจากเซลล์
สามารถโบกพดั ไปมาได้ ทาให้สงิ่ มีชวี ติ เคล่อื นทไี่ ปได้
1) แฟลเจลลมั (Flagellum) มลี กั ษณะเป็นเส้นยาวๆ คล้ายหนวดยาวกวา่ ซิเลีย แฟลเจลลมั
เปน็ โครงสรา้ งทีพ่ บในสงิ่ มชี วี ิตเซลลเ์ ดยี วบางชนิด เช่น ยกู ลนี า (Euglena) วอลวอกซ์ (Volvox) เป็น
ตน้

ภาพการเคล่อื นทข่ี อง Euglena
ทีม่ า https://www.biologydiscussion.com/invertebrate-zoology/protozoa/euglena

สบื ค้นเมือ่ 5 กุมภาพนั ธ์ 2563
คำถำมชวนคิด
นักเรียนคดิ วา่ แฟลเจลลมั มกี ลไกการควบคมุ ทิศทางการเคลื่อนท่ีอย่างไร

คลปิ การเคลื่อนท่ขี อง Euglena
ภาพกลไกการเคลอื่ นที่ของ Flagellum

ท่ีมา https://www.zoologystudy.xyz/flagellary-movement
สืบค้นเมอ่ื 5 กมุ ภาพนั ธ์ 2563

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้รายวชิ าชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรียนชั้นมธั ยมศกึ ษาปีที่ 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคลื่อนทข่ี องสิ่งมีชวี ิต

18

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคล่อื นท่ขี องสิ่งมชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

กลไกควบคมุ ทิศทำงกำรเคลอ่ื นทีข่ องแฟลเจลลมั
จากภาพกลไกควบคุมทิศทางการเคลอ่ื นท่ีของแฟลเจลลัมของยกู ลนี า แสดงใหเ้ ห็นว่าการ
เคล่อื นทแ่ี บบคลืน่ ทาใหย้ ูกลีนาเคลอ่ื นทถ่ี อยหลงั แต่การสะบัดแฟลเจลลัมจะชว่ ยให้เคลอ่ื นทไ่ี ปขา้ งหนา้
2) ซเิ ลยี (Cilia) มีลกั ษณะเปน็ เส้นเลก็ ๆ ย่นื ยาวออกจาเซลล์ของพืช หรอื สตั วเ์ ซลล์เดียวหรือ
เซลลส์ ืบพนั ธุ์ ใชโ้ บกพดั เพ่อื ทาให้เกิดการเคลือ่ นที่ภายในน้าหรือของเหลว พบใน พารามีเซียม
(Paramecium) พลานาเรีย (Planaria) เปน็ ตน้

ภาพการเคลอื่ นท่ี Cilia movement ของ Paramecium
ที่มา https://www.emedicalprep.com/study-material/biology/movement

สบื ค้นเมอ่ื 5 กุมภาพันธ์ 2563
พารามเี ซียมเคล่อื นทีโ่ ดยการพัดโบกของซิเลยี ไปทางด้านหลังททาให้ตวั ของพรารามีเซยี ม
เคลื่อนท่ีไปขา้ งหนา้ จากการพดั โบกของซเิ ลีย ทาใหต้ วั ของพารามีเซียมหมุนไปดว้ ย เนือ่ งจากไมม่ ี
อวยั วะคอยปรับสมดลุ (หางเสอื ) และอกี อยา่ งหนงึ่ คือเนอื่ งจากซเิ ลียที่รอ่ งปากมจี านวนมากกว่า พดั
โบกแรงกว่าบริเวณอนื่ จึงทาใหห้ มนุ

ภาพลกั ษณะการเคลื่อนทหี่ มุนไปหมนุ มาของ Paramecium
ท่มี า https://biologytoppers.com/paramecium-structure-locomotion-nutrition

สืบคน้ เม่ือ 5 กมุ ภาพันธ์ 2563

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรยี นชน้ั มธั ยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่ือนทีข่ องสง่ิ มชี วี ิต

19

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ท่ี 1 การเคลือ่ นทข่ี องส่ิงมชี ีวติ เซลล์เดยี ว

จากการศึกษาโครงสร้างของแฟลเจลลัมและซเิ ลียตัดตามขวาง พบวา่ มโี ครงสร้างเหมือนกัน
คือ ประกอบด้วยหลอดเล็กๆ เรียกว่า ไมโครทูบลู (Microtublue) เปน็ หลอดแกนตรงกลาง 2 หลอด
ล้อมรอบด้วยเล็กๆ อีก 9 คู่ ทง้ั หมดจะถูห้มุ ดว้ ยเยื่อบางๆ ท่ตี ดิ ตอ่ กันเป็นเน่อื ดเดีย่ วกบั เยื่อหุ้มเซลล์
เรียกโครงสรา้ งแบบนีว้ ่า 9+2 ที่โคนของซิเลียและแฟลเจลลัม มเี บซัลบอดี (Basal body) หรือ
ไคนโี ตโซม (Kinetosome) อยดู่ ้วย

เบซลั บอดีมีไมโครทูบูลเชน่ เดยี วกนั แต่การเรียงตัวตา่ งกนั โดยที่หลอดตรงกลาง 2 หลอดไมม่ ี
มแี ตห่ ลอดรอบนอก 9 ชดุ เรียการเรียงตัวแบบน้วี ่า 9+0 ถา้ หากตัดเบซลั บอดีออก พบวา่ แฟลเจลลัม
และซิเลยี เสน้ น้นั จะหยดุ การทางานลง ซ่งึ เช่ือกันวา่ เบซัลบอดีเปน็ ตัวควบคมุ การเคลื่อนไหวของซเิ ลีย
และแฟลเจลลัม

คลปิ การเคลื่อนทีข่ อง Paramecium

ภาพโครงสร้างลักษณะตดั ขวางของ Microtubule
ท่มี า https://www.quora.com/functionmicrotubules

สบื ค้นเม่อื 5 กมุ ภาพันธ์ 2563
คำถำมชวนคดิ
นกั เรยี นสามารถเปรยี บเทยี บกลไกการเคลอ่ื นที่ของแฟลเจลลัมและซเิ ลียไดห้ รอื ไม่ อย่างไร

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรยี นช้นั มธั ยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรียนรู้ การเคลือ่ นที่ของสง่ิ มีชวี ติ

20

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคลอ่ื นทีข่ องสง่ิ มชี ีวติ เซลล์เดียว

ภาปเปรียบเทียบรูปแบบการเคลอื่ นที่ Cilia movement และ Flagella movement
ทม่ี า https://byjus.com/biology/flagella/
สบื ค้นเม่ือ 5 กุมภาพันธ์ 2563

เราสามารถเปรียบเทียบความแตกตา่ งระหว่างแฟลเจลลมั และซิเลีย ดงั ตาราง

ลกั ษณะทพ่ี ิจารณา ซเิ ลยี แฟลเจลลัม

1. รปู รา่ ง เป็นเสน้ ขนสั้นๆ ล้อมรอบเยือ่ เป้นเสน้ ยาว ย่ืนออกมาจากเย่ือ

หุม้ เซลล์จานวนมาก แต่ละเส้น ห้มุ เซลล์ ส่วนใหญม่ เี พียง 1-2

มคี วามยาวประมาณ 5-10 เส้น แต่ละเสน้ มคี วามยาว

ไมครอน ประมาณ 150 ไมคอน

2. กลไกการเคลื่อนท่ี (Beating) ซิเลียเคลือ่ นท่ีเชอื่ มโยงกัน แฟลเจลลัมเคล่อื นทไ่ี ม่เชื่อมโยง

กนั

3. แรงในการเคล่อื นท่ี หมนุ รอบตวั เคลอื่ นที่คล้าย เคลือ่ นที่คล้ายคลนื่ ชา้ กว่าซิเลีย

(Motion) มอเตอร์ เคล่อื นทอ่ี ยา่ งรวดเร็ว

4. ชนดิ ของเซลล์ เซลลย์ คู าริโอต เซลล์ยูคารโิ อลและโปรคารโิ อต

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรยี นชนั้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคลอ่ื นท่ีของส่งิ มีชวี ิต

21

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ท่ี 1 การเคล่ือนท่ขี องสิ่งมชี ีวิตเซลลเ์ ดยี ว

Tips..รำกศัพท์

คำศพั ท์ - ควำมหมำย ตวั อยำ่ ง

Ecto , Exo (Greek) Ectoplasm หมายถงึ ไซโทพลาซมึ ช้ันนอก
Outside = ด้านนอก ขา้ งนอก
En (Greek) = in = ใน Endoplasm : เอนโดพลาซึม เป็นไซโทพลาซมึ
Endo (Latin) = with in = ข้างใน ชนั้ ใน
(in or into the interior : inside
Pseudopodium (Greek) = a specified Pseudopodium แยกศพั ท์
thing = สิ่งเฉพาะ - Pseudo แปลวา่ เทียม
- Podium แปลวา่ แท่นท่ียนื
Microtubule = minute tubules in *บรรยายรวมกัน หมายถงึ เท้าเทียม
Eukaryotic Microtubule แยกศพั ท์
- Micro แปลว่า เลก็ มาก
- Tubule แปลว่า หลอด
*หลอดเล็กๆ ลกั ษณะเปน็ หลอดเรียงกนั ใน
โครงสรา้ งค้าจุน

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้รายวชิ าชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรียนช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรียนรู้ การเคล่ือนท่ีของสิ่งมีชีวติ

22

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคล่อื นทข่ี องสง่ิ มชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

กระตนุ้ ควำมจำ กำรเคล่ือนที่

ส่ิงมชี วี ิต กำรเคลอื่ นท่ีแบบอะมบี ำ (Amoeboid movement)
อะมีบำ เอกโทพลาซมึ (Ectoplasm) เปน็ ไซโทพลาซึมชนั้ นอกที่มีลกั ษณะ

พำรำมีเซียม ก่ึงแขง็ กึ่งเหลว เรียกว่า เจล (Gel)
เอนโดพลาซมึ (Endoplasm) เป็นไซโทพลาซมึ ชนั้ ในทีม่ ีลกั ษณะ

ค่อนขา้ งเหลว เรยี กวา่ โซล (Sol)
การรวมและแยกกนั ของโปรตีนแอกติน ซงึ่ เปน็ ส่วนประกอบของ

ไมโครฟลิ าเมนท์ (Microfilament) : เปน็ ออร์แกเนลล์ท่ีช่วยให้เซลล์
กลา้ มเน้อื มกี ารเคลือ่ นที่ได้ ซ่งึ ทาใหเ้ กดิ การเปลย่ี นกละบไปมา
ระหวา่ ง เจลและโซล ทาให้เกดิ ซูโดโปเดยี ม (Pseudopodium)

คำสำคญั “เอ็กใชเ้ จล เหลวคือโซล ซูโดเดนิ ”
กำรเคลอื่ นทแ่ี บบซเิ ลีย (Cilia movement)

การเคลอ่ื นไหวโดยใช้ซิเลีย (Cilia) พบในพวกพารามเี ซียม
(Paramecium) วอร์ตเิ ซลลา (Vorticella) ฯลฯ

การโบกพัดกลับไปมาของซเิ ลยี คล้ายกรรเชียงเรือ ทาให้โพรทิสต์
เคลอื่ นท่ไี ดท้ ุกทศิ ทาง

โครงสรา้ งภายในประกอบด้วยไมโครทวิ บูลเรยี งตัวแบบ 9 + 2
คำสำคัญ “พำรำมเี ซียม ใชซ้ เิ ลีย”

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรียนช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่อื นทีข่ องสิ่งมีชวี ติ

23

สง่ิ มชี วี ิต ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ท่ี 1 การเคลอ่ื นท่ขี องส่งิ มีชีวิตเซลลเ์ ดยี ว
ยูกลีนำ
กำรเคลือ่ นท่ี
โครงสรำ้ งไมโครทูบลู กำรเคลอื่ นทแ่ี บบแฟลเจลลำ (Flagella movement)

แฟลเจลลมั จะมีการเคลื่อนไหวแบบคลน่ื อยูเ่ สมอ เมื่อเบซัลบอดี
ได้รบั การกระต้นุ จากส่ิงเรา้ แรงกระตนุ้ จะถูกสง่ ไปยังหลอดไมโคร
ทิวบลู ตรงแกนกลาง 2 หลอด ทาให้ไมโครทวิ บูลด้านขา้ งหดตวั อยา่ ง
รวดเรว็ แฟลเจลลมั เกดิ การสะบัดอยา่ งแรง เมอ่ื เบซัลบอดีสง่ แรง
กระตุ้นคร้งั ต่อไป การสะบดั จะลดความแรงลงกวา่ คร้งั แรก
เพราะฉะน้ันไมโครทิวบลู จะหดตวั อยา่ งช้า ๆ ทาให้ แฟลเจลลัมสะบดั
กลบั คืนสตู่ าแหนง่ เดิมอยา่ งชา้ ๆ

คำสำคัญ “ยูกลีนำ ใช้แฟลเจลลำ”
โครงสรำ้ งไมโครทบู ลู (Microtubule)

เป็นโครงสรา้ งค้าจนุ ในซิเลยี และแฟลเจลลมั ประกอบดว้ ยโปรตนี
ไดนนี และไดนนี อารม์ ทาหน้าทเ่ี ป็นแขนเกาะไมโครทูบูลเรียงตัวกันเป็น
วง 9 คู่ ลอ้ มรอบไมโครทบู ูลท่ไี ม่มคี ู่ 2 หลอดอยู่ตรงกลาง

โครงสรา้ ง 9+2 บรเิ วณทย่ี ึดซเิ ลยี และแฟลเจลลมั ติดกบั โครงสรา้ ง
ภายใน เรียกวา่ เบซัลบอดี (Basal body) หรอื ไคนโี ทโซม
(Kinetosome) ถ้าบรเิ วณนถ้ี ูกตัดออกจะทาให้ไมส่ ามารถเคล่ือนไหวได้

คำสำคัญ คอื
“9+2 ไคนีน พัดโบกโค้งงอ เบซลั บอดี บม่ ี กบ็ เ่ ดิน”

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้รายวชิ าชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคลือ่ นทีข่ องสงิ่ มีชวี ิต

24

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ท่ี 1 การเคลอ่ื นท่ขี องสงิ่ มชี ีวิตเซลล์เดยี ว

บตั รกจิ กรรมกำรเรยี นรู้ที่ 2
กำรเคลือ่ นท่ขี องส่ิงมีชีวิตเซลลเ์ ดียว

คำชีแ้ จง
ตอนที่ 1 ตอบคาถามและเขยี นบรรยายภาพว่าส่งิ มชี ีวติ ในภาพ ใชอ้ อรแ์ กเนลลใ์ นการเคลือ่ นที่อย่างไร

ตัวอย่ำง

สิ่งมีชวี ิตในภาพคือ.....Euglena.....
เคลอ่ื นทโ่ี ดยใช.้ ....Flagellum........
อธบิ ายเพมิ่ เติม...โครงสรา้ งแฟลเจกลลัมค้าจุนดว้ ยไมโคร
ทูบลู เรยี กตังแบบ 9+2 ถูกลอ้ มรอบดว้ ยเยอ่ื หุ้ม มี
โปรตนี ไดนนี อาร์ม ทาหน้าทีเ่ สมอื นแขนเกาะกับไมโคร
ทบู ูล เพื่อให้แฟลเจลลัมโคง้ งอและสามารถพัดโบกได้

ภำพที่ 1

ส่ิงมชี ีวติ ในภาพคอื ............................................................
เคลอื่ นทโ่ี ดยใช.้ .................................................................
อธิบายเพ่มิ เติม..................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรียนชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคลอ่ื นทข่ี องสงิ่ มชี วี ิต

25

ภำพที่ 2 ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคล่ือนท่ขี องสิง่ มชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว
ภำพท่ี 3
ภำพท่ี 4 สิ่งมีชวี ิตในภาพคอื ............................................................
เคลื่อนท่โี ดยใช.้ .................................................................
อธบิ ายเพิ่มเตมิ ..................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................

ส่งิ มชี วี ติ ในภาพคอื ............................................................
เคลื่อนทโ่ี ดยใช.้ .................................................................
อธบิ ายเพ่ิมเตมิ ..................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................

สิ่งมีชีวติ ในภาพคอื ............................................................
เคล่ือนท่โี ดยใช้..................................................................
อธิบายเพิม่ เตมิ ..................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้รายวิชาชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรยี นชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคลื่อนท่ขี องสิ่งมชี วี ติ

26

ภำพที่ 5 ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ท่ี 1 การเคลือ่ นท่ีของสิ่งมชี ีวิตเซลล์เดียว

สิง่ มชี ีวติ ในภาพคือ............................................................
เคลือ่ นที่โดยใช้..................................................................
อธิบายเพ่ิมเตมิ ..................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................
..........................................................................................

ตอนที่ 2 จบั คู่ขอ้ ความที่มีความสัมพนั ธก์ นั โดยนาอกั ษรหน้าข้อความด้านซา้ ยมอื มาเติมลงในชอ่ งวา่ ง
หน้าข้อความด้านขวามอื

A. สารท่มี ีลกั ษณะเป็นเจล ..........1. โครงสรา้ งพืน้ ฐานของ Cilia และ Flagellum
B. Dynein arm ..........2. โครงสร้าง Microtubule
C. เบซลั บอดถี ูกทาลาย ..........3. การเคลื่อนที่โดยการไหลของ Cytoplasm
D. 9+2 ..........4. Ectoplasm
E. ของเหลว ……….5. Endoplasm
F. Dynein ……….6. การทาลายเชอ้ื โรคของเม็ดเลอื ดขาว
G. Cilia และ Flagellum ..........7. Organelle ท่ีเก่ยี วขอ้ งกับการเคลอื่ นท่ีของ Unicellular
H. Amoeboid movement ……….8. Cilia และ Flagellum ไมส่ ามารถเคล่ือนทไี่ ด้
I. Cytoskeleton ..........9. โครงสรา้ งท่ีทาให้ Cilia และ Flagellum พดั โบกและโค้งงอ
J. Pseudopodium ..........10. โครงสร้างค้าจุนร่าง

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชีววิทยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรียนช้นั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคลอ่ื นทีข่ องสงิ่ มีชวี ิต

27

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคลอื่ นทขี่ องสงิ่ มชี ีวติ เซลล์เดียว

แบบทดสอบหลังเรยี น
ชดุ กิจกรรมกำรเรยี นรูท้ ี่ 1
เร่อื ง กำรเคลอื่ นท่ีของส่งิ มชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

คำชี้แจง แบบทดสอบฉบับนี้มขี ้อสอบจานวน 10 ขอ้ ใช้เวลา 10 นาที

1. ขอ้ ใดถกู ต้องเก่ยี วกบั ไมโครทิวบูล

ก. มีท้ังหมด 20 หลอด

ข. มีไขมันข่ือ ไดนนี ทาหนา้ ท่เี สมอื นแขนเกาะ

ค. ถา้ ไดนีนอารม์ ถกู ตดั จะทาใหแ้ ผลกเจลลมั เคล่ือนไหวไมไ่ ด้

ง. พบในการเคล่อื นท่แี บบ Amoeboid movement

2. การเคลอื่ นไหวแบบอะมบี าเกดิ ขน้ึ ไดจ้ ากการทางานขององคป์ ระกอบใด

ก. พลาสมาและเจล

ข. แอกทนิ และไมโอซิน

ค. มีโซเกลยี และเอนโกเกลีย

ง. เอ็กโทพลาซมึ และเอนโดพลาซมึ

3. อะมีบา = เท้าเทียม , ยูกลนี า = ...A..... , พารามเี ซยี ม = ....B....

ก. A : แฟลเจลลมั B : ซเิ ลีย

ข. A : ซิเลยี B : แฟลเจลลมั

ค. A : ไมโครทิวบลู B : ไดนนี อาร์ม

ง. A : เอ็กโทพลาซมึ B : เอนโดพลาซึม

4. ไคนีโทโซม มคี วามสาคญั อย่างไร

ก. ชว่ ยในการค้าจุนร่างกาย

ข. ถา้ ถูกทาลายไมส่ ามารถเคล่ือนท่ไี ด้

ค. ถ้าถกู ทาลายทาใหส้ ิ่งมีชีวติ อาจตายได้

ง. ช่วยในการจับยึดเพอื่ ให้สามารถเคล่อื นไหวไดร้ อบทศิ

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้รายวชิ าชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรยี นช้นั มธั ยมศึกษาปีท่ี 6
หนว่ ยการเรียนรู้ การเคลือ่ นทข่ี องสิ่งมีชวี ิต

28

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคลอ่ื นทข่ี องส่งิ มชี ีวติ เซลลเ์ ดียว

5. การเคลื่อนที่แบบ Amoeboid movement นอกจากพบในอะมบี าแลว้ ยังพบในเซลล์พวกใด
ก. เซลล์เม็ดเลอื ดแดง
ข. เซลล์เมด็ เลอื ดขาว
ค. พารามเี ซียม
ง. ไวรัส

6. Flagella นอกจากพบใน Euglena แลว้ ยงั พบได้ในเซลล์ชนิดตา่ งๆ ยกเว้นข้อใด
ก. เซลล์แบคทีเรยี
ข. เซลล์สืบพนั ธพุ์ ชื ชัน้ ตา่
ค. เซลลส์ ืบพันธขุ์ องสัตว์
ง. เซลล์เซนทรโิ อ

7. โครงสรา้ งใดมบี ทบาทสาคญั เก่ียวกบั Amoeboid movement และการทางานของเซลลก์ ล้ามเน้ือ
ก. Myofibril
ข. Microtubule
ค. Microfilament
ง. Microfiber

8. การจัดเรียงตัวของ Microtubule ใน Cilia และ Flagella เป็นแบบใด
ก. 9+0
ข. 9+1
ค. 9+2
ง. 9+4

9. ขอ้ ใดกล่าวถกู ต้อง
ก. Flagellum ลกั ษณะคล้ายเสน้ ขนทีอ่ ยู่ลม้ รอบเซลล์ Cilia มีลักษณะคล้ายแสม้ ากกว่า 1 อัน
ข. Cilia ลกั ษณะคลา้ ยเสน้ ขนท่อี ยู่ลอ้ มรอบเซลล์ Flagellum มีลักษณะคล้ายแสม้ ากกว่า 1 อนั
ค. Flagellum เปน็ โครงสรา้ งของเท้าเทยี ม Cilia เป็นโครงสรา้ งของแส้ 1 อัน
ง. Cilia เปน็ โครงสรา้ งของเทา้ เทยี ม Flagellum เปน็ โครงสร้างของแส้ 1 อนั

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้รายวิชาชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรียนช้นั มัธยมศึกษาปีท่ี 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคล่ือนทีข่ องสิง่ มชี วี ิต

29

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคล่อื นที่ของส่ิงมชี ีวิตเซลลเ์ ดยี ว
10. จากการสงั เกตภายใตก้ ล้องจุลทรรศน์ พบการเคลือ่ นไหวของส่ิงมชี ีวิตเซลล์เดียว 3 ชนดิ ดงั ภาพ

ขอ้ ใดกล่าวถูกต้อง
ก. การเคลอื่ นท่ีของชนิดท่ี 3 สามารถเคลอื่ นทไี่ ด้เร็วกว่าชนดิ ท่ี 2 แต่ช้ากวา่ ชนิดที่ 1
ข. การเคลอื่ นทีข่ องชนดิ ท่ี 3 จะเคล่อื นทีไ่ ดต้ ามทิศเหนอื และทศิ ใต้
ค. การเคลื่อนท่ขี องชนดิ ที่ 2 ใช้กลไกการเปล่ียนระหว่างของเหลวและเจลในการควบคุม

ทิศทาง
ง. โครงสรา้ งการเคลื่อนทขี่ องชนดิ ท่ี 1 เป็น Microfilament สว่ นชนดิ ที่ 3 เป็น Microtubule

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรยี นช้นั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 6
หนว่ ยการเรียนรู้ การเคล่อื นที่ของสง่ิ มีชีวิต

30

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคลอ่ื นที่ของสิง่ มีชีวติ เซลล์เดียว

กระดำษคำตอบ ชดุ กจิ กรรมกำรเรยี นรทู้ ี่ 1
เร่ือง กำรเคลื่อนท่ขี องสง่ิ มชี ีวติ เซลล์เดียว

 กอ่ นเรียน  หลังเรียน

ช่ือ......................................................ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีที่.........................เลขที่......................

ขอ้ ที่ ก. ข. ค. ง.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้รายวชิ าชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรยี นชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่อื นท่ขี องสงิ่ มีชีวติ

31

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคล่ือนท่ขี องสิ่งมชี ีวติ เซลลเ์ ดียว

บรรณำนกุ รม

กระทรวงศึกษาธกิ าร. (2560). ตัวชีว้ ัดและหลักสูตรแกนกลำง กลุ่มสำระกำรเรียนรู้วิทยำศำสตร์
(ฉบับปรบั ปรุง พ.ศ. 2560) ตำมหลกั สูตรแกนกลำงกำรศึกษำข้ันพืน้ ฐำน พุทธศักรำช
2551. สานักคณะกรรมการศึกษาข้ันพ้นื ฐานกระทรวงศกึ ษาธิการ, กรงุ เทพมหานคร : โรงพมิ พ์
ชมุ นมุ สหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จากดั .

เทพชัย โชตมิ ณี. 360 Concepts in Biology Part 2. พิมพ์คร้ังท่ี 1. กรงุ เทพฯ : กรีนไลฟ์ พรน้ิ ตงิ้
เฮาส,์ 2561

นภัทร ปราบมชี ัย. ชีวะระยะประชดิ Biology Speedy Edition. พิมพค์ รงั้ ท่ี 7. กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พ์
ภาพพิมพ์, 2559

สมชาย รตั นทองคา. (2556). จิตวทิ ยำกำรเรียนกำรสอนวิทยำศำสตร.์ เอกสารประกอบการสอน
475788 การสอนทางกายภาพบาบดั ภาคต้นปีการศึกษา 2556.

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้รายวิชาชีววิทยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรยี นช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ 6
หน่วยการเรียนรู้ การเคลอ่ื นทข่ี องสิ่งมชี ีวติ

32

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคลือ่ นท่ขี องส่งิ มชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชีววิทยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรยี นชน้ั มัธยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่อื นทข่ี องส่ิงมีชวี ติ

33

ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคล่อื นท่ีของส่ิงมีชีวิตเซลล์เดยี ว

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรียน - หลังเรียน
ชดุ กจิ กรรมกำรเรยี นรทู้ ่ี 1

เรอื่ ง กำรเคลอื่ นทีข่ องสิ่งมชี ีวติ เซลล์เดยี ว

กอ่ นเรียน หลงั เรยี น
1) ก 1) ก
2) ง 2) ง
3) ก 3) ก
4) ข 4) ข
5) ข 5) ข
6) ง 6) ง
7) ค 7) ค
8) ค 8) ค
9) ข 9) ข
10) ค 10) ค

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้รายวชิ าชีววิทยา 5 (ว30245) สาหรบั นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6
หนว่ ยการเรียนรู้ การเคลือ่ นทขี่ องสง่ิ มชี วี ติ

34

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ท่ี 1 การเคล่อื นทีข่ องส่ิงมชี ีวิตเซลลเ์ ดียว

เฉลย

บัตรกจิ กรรมกำรเรยี นรู้ท่ี 1
กำรเคลอ่ื นทข่ี องสงิ่ มชี วี ิตเซลล์เดียว

1. ถงุ พลาสติก

2. เศษกระดาษ อปุ กรณ์

3. ถาด 3

3.

.ถ

1. นถาเศษกระดาษมาวางในถาด า
ด
วิธกี ำรทดลอง 2. สาวมถุงพลาสตกิ ทม่ี อื
3. จ3ดบั เศษกระดาษในถาด
. 4. สงั เกตการเคล่ือนที่ของถงุ พลาสติก

ถ

า
…1. การขยบั มือขณะสวมถุงพลาสติก ลดกั ษณะคล้าย

กับการเคล่อื นท่ีของอะมบี า ………

…2. ขณะที่ใชม้ อื ท่ีสวมถงุ พลาสหยิบจับวตั ถุ ลกั ษณะ บนั ทกึ สงิ่ ทีส่ ังเกต

คลา้ ยกบั การลอ้ มจบั อาหารของอะมีบา……….. 3

.

ถ

า

ด

ศกึ ษาคลปิ เพิม่ เติม

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรยี นชน้ั มัธยมศึกษาปีที่ 6
หน่วยการเรียนรู้ การเคล่อื นทข่ี องส่ิงมชี วี ติ

35

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคล่อื นที่ของสง่ิ มีชีวิตเซลลเ์ ดียว

เฉลย

บัตรกิจกรรมกำรเรยี นร้ทู ี่ 2

กำรเคล่อื นที่ของส่ิงมชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

คำชแี้ จง
ตอนท่ี 1 ตอบคาถามและเขียนบรรยายภาพว่าสิง่ มีชีวติ ในภาพ ใชอ้ อรแ์ กเนลลใ์ นการเคลือ่ นที่อย่างไร

ภำพที่ 1

สง่ิ มชี วี ิตในภาพคือ.......Paramecium................
เคล่อื นที่โดยใช.้ ........Cilia...........
อธบิ ายเพิม่ เติม...........โครงสร้างซเิ ลียค้าจุนด้วยไมโคร
ทูบูล เรยี กตงั แบบ 9+2 ถกู ลอ้ มรอบด้วยเยอ่ื หุ้ม มีโปรตีน
ไดนนี อารม์ ทาหนา้ ทเ่ี สมอื นแขนเกาะกบั ไมโครทูบลู
เพือ่ ให้แฟลเจลลมั โค้งงอและสามารถพัดโบกได้

ภำพท่ี 2

สงิ่ มชี วี ิตในภาพคอื ..........Sperm.............
เคล่อื นทโ่ี ดยใช.้ ..........Flagellum.........
อธิบายเพิ่มเติม............โครงสร้างแฟลเจกลลมั ค้าจุนด้วย
ไมโครทูบลู เรยี กตังแบบ 9+2 ถูกล้อมรอบดว้ ยเยื่อหมุ้ มี
โปรตีนไดนีนอารม์ ทาหน้าท่เี สมอื นแขนเกาะกบั ไมโคร
ทบู ูล เพื่อใหแ้ ฟลเจลลมั โคง้ งอและสามารถพัดโบกได้

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้รายวชิ าชีววิทยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรยี นชนั้ มัธยมศึกษาปีที่ 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคล่อื นทีข่ องสง่ิ มชี วี ติ

36

ภำพที่ 3 ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคลือ่ นท่ีของสงิ่ มีชีวิตเซลล์เดียว
ภำพที่ 4
ภำพที่ 5 สิ่งมีชวี ิตในภาพคือ............Amoeba................
เคล่อื นทโ่ี ดยใช.้ ...........Pseudopodium................
อธบิ ายเพม่ิ เติม....การไหลของ Cytoplasm แบ่งออกเป็น 2 ส่วน
คอื Ectoplasm ชั้นนอก มีลักษณะเป็น Gel และ Endoplasm
ชัน้ ใน มีลกั ษณะเป้น Sol ซงึ่ ภายใน Cytoplasm มี
Microfilament เปน็ เสน้ ใยโปรตนี Actin และ Myosin เป็น
โครงสรา้ งทท่ี าให้ Endoplasm ไหลไปมาได้ ทาใหเ้ กดิ
Pseudopodium

สง่ิ มชี ีวติ ในภาพคอื ............Vorticella..........
เคล่ือนทโ่ี ดยใช้..............Cilia..............
อธบิ ายเพ่มิ เติม............โครงสร้างซเิ ลยี คา้ จนุ ด้วยไมโคร
ทูบูล เรียกตงั แบบ 9+2 ถกู ล้อมรอบดว้ ยเยื่อห้มุ มีโปรตีน
ไดนีนอาร์ม ทาหนา้ ที่เสมอื นแขนเกาะกบั ไมโครทูบลู
เพอ่ื ให้แฟลเจลลัมโคง้ งอและสามารถพดั โบกได้

สง่ิ มชี ีวิตในภาพคือ..............Euglena.......
เคลื่อนทโี่ ดยใช้.............Flagellum..........
อธิบายเพ่ิมเติม...........โครงสรา้ งแฟลเจกลลัมค้าจุนด้วย
ไมโครทูบูล เรยี กตังแบบ 9+2 ถกู ล้อมรอบดว้ ยเยื่อหุ้ม มี
โปรตนี ไดนนี อารม์ ทาหนา้ ทเ่ี สมือนแขนเกาะกบั ไมโคร
ทบู ูล เพอื่ ใหแ้ ฟลเจลลัมโค้งงอและสามารถพัดโบกได้

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้รายวชิ าชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรียนช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 6
หน่วยการเรียนรู้ การเคล่ือนทขี่ องสิ่งมชี วี ิต

37

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคล่อื นทขี่ องสง่ิ มีชีวติ เซลล์เดยี ว

ตอนท่ี 2 จบั คู่ข้อความที่มีความสมั พันธก์ นั โดยนาอักษรหนา้ ข้อความดา้ นซา้ ยมือ มาเติมลงในชอ่ งว่าง
หนา้ ขอ้ ความดา้ นขวามือ

A. สารท่มี ีลกั ษณะเป็นเจล ....F.....1. โครงสร้างพื้นฐานของ Cilia และ Flagellum
B. Dynein arm ....D.....2. โครงสร้าง Microtubule
C. เบซลั บอดถี กู ทาลาย ....J.....3. การเคล่ือนท่โี ดยการไหลของ Cytoplasm
D. 9+2 ....A....4. Ectoplasm
E. ของเหลว .…E….5. Endoplasm
F. Dynein .…H….6. การทาลายเชือ้ โรคของเมด็ เลอื ดขาว
G. Cilia และ Flagellum ....B....7. Organelle ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกับการเคลือ่ นทีข่ อง Unicellular
H. Amoeboid movement ….C….8. Cilia และ Flagellum ไม่สามารถเคล่ือนท่ีได้
I. Cytoskeleton ....G....9. โครงสร้างทที่ าให้ Cilia และ Flagellum พดั โบกและโค้งงอ
J. Pseudopodium ....I.....10. โครงสร้างคา้ จนุ ร่าง

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้รายวชิ าชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรยี นชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี 6
หนว่ ยการเรียนรู้ การเคล่ือนทีข่ องส่ิงมีชีวิต

38

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ท่ี 1 การเคลื่อนที่ของส่งิ มชี ีวติ เซลลเ์ ดียว

แบบสงั เกตพฤติกรรมกำรทำงำนรำยบุคคล
เรอื่ ง กำรเคล่ือนทข่ี องสง่ิ มชี ีวติ เซลล์เดียว

ชอื่ ......................................................ชัน้ มัธยมศกึ ษาปีที.่ ........................เลขท.ี่ .....................
คำชี้แจง ใหผ้ ู้สอนสงั เกตพฤติกรรมของนกั เรยี นในระหวา่ งเรยี นและนอกเวลาเรียน แลว้ ขีด ✓ลงใน

ชอ่ งที่ตรงกบั ระดับคะแนน

ลาดับท่ี รายการประเมิน ระดบั คะแนน
4321
1 การแสดงความคิดเหน็
2 การยอมรับฟังความคิดเหน็ ของผู้อน่ื
3 การทางานตามหน้าทท่ี ี่ได้รบั มอบหมาย
4 ความมนี า้ ใจ
5 การตรงตอ่ เวลา

รวม

ลงชื่อ......................................ผ้ปู ระเมิน
........../................./........

เกณฑก์ ำรให้คะแนน
ปฏิบตั ิหรอื แสดงพฤติกรรมอย่างสมา่ เสมอ ให้ 4 คะแนน
ปฏบิ ัตหิ รือแสดงพฤติกรรมบอ่ ยคร้ัง ให้ 3 คะแนน
ปฏบิ ัติหรือแสดงพฤตกิ รรมบางคร้งั ให้ 2 คะแนน
ปฏบิ ัติหรอื แสดงพฤตกิ รรมน้อยครัง้ ให้ 1 คะแนน

เกณฑก์ ำรตัดสนิ คณุ ภำพ ระดบั คุณภาพ
ชว่ งคะแนน ดมี าก
18-20 ดี
14-17 พอใช้
10-13 ปรบั ปรงุ
ต่ากวา่ 10

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้รายวิชาชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรยี นช้ันมธั ยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคล่อื นที่ของสง่ิ มีชวี ิต

39

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 การเคลอ่ื นทข่ี องสิ่งมีชีวิตเซลลเ์ ดยี ว

แบบสงั เกตพฤตกิ รรมกำรทำงำนกลมุ่
เรื่อง กำรเคลือ่ นที่ของสิ่งมชี วี ติ เซลล์เดยี ว

45

ชื่อ......................................................ช้ันมัธยมศกึ ษาปีท.ี่ ........................เลขท.ี่ .....................
คำชแี้ จง ใหผ้ ู้สอนสังเกตพฤตกิ รรมของนกั เรยี นในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรียน แลว้ ขีด ✓ลงใน

ช่องทต่ี รงกับระดับคะแนน

ลาดับที่ รายการประเมนิ ระดบั คะแนน
43 2 1
1 การแบง่ หน้าทีก่ นั อย่างเหมาะสม
2 ความรว่ มกนั ทางาน
3 การแสดงความคิดเห็น
4 การรับฟงั ความคดิ เหน็
5 ความมนี า้ ใจชว่ ยเหลือกัน

รวม

ลงชื่อ......................................ผูป้ ระเมิน
........../................./........

เกณฑ์กำรให้คะแนน
ปฏิบตั ิหรือแสดงพฤตกิ รรมอย่างสม่าเสมอ ให้ 4 คะแนน
ปฏิบัตหิ รอื แสดงพฤติกรรมบอ่ ยครัง้ ให้ 3 คะแนน
ปฏบิ ตั หิ รอื แสดงพฤตกิ รรมบางครงั้ ให้ 2 คะแนน
ปฏิบตั หิ รอื แสดงพฤตกิ รรมน้อยครัง้ ให้ 1 คะแนน

เกณฑ์กำรตัดสินคุณภำพ ระดบั คณุ ภาพ
ชว่ งคะแนน ดมี าก
18-20 ดี
14-17 พอใช้
10-13 ปรับปรุง
ตา่ กวา่ 10

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนักเรียนชัน้ มัธยมศึกษาปีท่ี 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคลอ่ื นท่ีของส่งิ มีชวี ิต

40

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคลือ่ นท่ขี องส่ิงมชี ีวติ เซลลเ์ ดยี ว

แบบประเมินคณุ ลกั ษณะของผู้เรียน
เรื่อง กำรเคลอ่ื นทขี่ องส่ิงมชี วี ติ เซลล์เดียว

ช่ือ......................................................ชัน้ มธั ยมศึกษาปที ี.่ ........................เลขที.่ .....................
คำชี้แจง ให้ผู้สอนสงั เกตพฤตกิ รรมของนักเรียนในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรียน แล้วขีด ✓ลงใน

ช่องท่ีตรงกบั ระดับคะแนน

คณุ ลักษณะ รายการประเมิน ระดบั คะแนน
4321
อนั พึงประสงค์

ด้าน

1. 1. ยนื ตรงเม่ือไดย้ ินเพลงชาติ รอ้ งเพลงชาตไิ ด้ และอธิบายความหมายของเพลงชาติ

รกั ชาติ 2. ปฏิบตั ิตามสิทธิฯและหน้าท่ีของนักเรียน

ศาสน์ 3. ให้ความร่วมมือรว่ มใจในการทางานกับสมาชกิ ในโรงเรยี น

กษตั ริย์ 4. เข้าร่วมกิจกรรมและมสี ่วนรว่ ม ในการจัดกิจกรรมทส่ี รา้ งความสามคั คีปรองดอง

และเป็นประโยชน์ต่อโรงเรียนและชมุ ชน

5. เข้ารว่ มกจิ กรรมทางศาสนาทตี่ นนับถือ ปฏิบตั ิตามหลักของศาสนา

6. เข้ารว่ มกจิ กรรมและมสี ่วนร่วมในการคิดจดั กจิ กรรม เกยี่ วกบั สถาบนั พระมหากษัตริย์

ตามท่ีโรงเรยี นและชุมชนจัดขึ้น

2. 1. ใหข้ ้อมลู ทีถ่ กู ต้องและเปน็ จริง

ซอ่ื สตั ย์ 2. ปฏบิ ตั ิในสิ่งทถี่ ูกต้อง ละอายและเกรงกลัวทจ่ี ะทาความผิด ทาตามสัญญาท่ีตนใหไ้ ว้

สุจรติ กับเพอ่ื น พอ่ แม่หรอื ผปู้ กครอง และครู

3. ปฏิบตั ติ อ่ ผู้อื่นดว้ ยความซื่อตรง ไม่หาประโยชน์ในทางท่ไี มถ่ ูกตอ้ ง

3. 1. ปฏิบตั ติ ามขอ้ ตกลงกฎเกณฑ์ ระเบียบขอ้ บังคบั ของครอบครวั และโรงเรียน

มีวินัย 2. ตรงต่อเวลาในการปฏิบัติกิจกรรมตา่ งๆ ในชีวติ ประจาวันและรบั ผดิ ชอบในการทางาน
รบั ผดิ ชอบ

4. 1. แสวงหาข้อมลู จากแหลง่ เรยี นรูต้ ่างๆ

ใฝเ่ รียนรู้ 2. มีการจดบันทกึ ความรอู้ ย่างเป็นระบบ

3. สรุปความรู้ทีไ่ ด้อยา่ งมีเหตผุ ล

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้รายวิชาชวี วทิ ยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรียนชน้ั มธั ยมศึกษาปีที่ 6
หนว่ ยการเรียนรู้ การเคล่อื นทข่ี องส่งิ มชี วี ติ

41

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 การเคลอ่ื นทขี่ องสิง่ มีชีวิตเซลลเ์ ดียว

คณุ ลักษณะ รายการประเมนิ ระดับคะแนน
4321
อนั พงึ ประสงค์

ดา้ น

5. 1. ใช้ทรัพยส์ นิ ของตนเอง เชน่ สิ่งของ เครือ่ งใช้ ฯลฯ อย่างประหยดั คมุ้ ค่า และเก็บรักษา

อยอู่ ยา่ ง ดูแลอย่างดีและใชเ้ วลาอย่างเหมาะสม

พอเพียง 2. ใช้ทรพั ยากรของส่วนรวมอย่างประหยัด คุ้มคา่ และเก็บรักษาดแู ลอยา่ งดี

3. ปฏบิ ัติตนและตดั สนิ ใจด้วยความรอบคอบมเี หตุผล

4. ไมเ่ อาเปรยี บผูอ้ ่ืนและไมท่ าใหผ้ ู้อืน่ เดอื ดรอ้ น พรอ้ มให้อภัย เมือ่ ผอู้ ่ืนกระทาผิดพลาด

5. วางแผนการเรียน การทางาน และการใชช้ วี ิตประจาวัน บนพื้นฐานของความรู้ข้อมูล

ข่าวสาร

6. รเู้ ท่าทนั การเปล่ียนแปลงทางสังคมและสภาพแวดลอ้ มยอมรบั และปรับตัวอยรู่ ่วมกบั

ผอู้ นื่ ได้อย่างมคี วามสุข

6. 1. มคี วามตั้งใจและพยายามในการทางานที่ได้รับมอบหมาย
มงุ่ ม่ัน 2. มีความอดทนและไมท่ ้อแท้ต่ออปุ สรรคเพ่อื ใหง้ านสาเรจ็
ในการทางาน

7. 1. มจี ติ สานกึ ในการอนรุ กั ษว์ ัฒนธรรมและภมู ปิ ญั ญาไทย

รกั ความ 2. เห็นคณุ คา่ และปฏิบตั ติ นตามวฒั นธรรมไทย
เปน็ ไทย

8. 1. รจู้ ักช่วยพ่อแมผ่ ู้ปกครองและครทู างาน

มี 2. อาสาทางานช่วยคิดช่วยทาและแบ่งปนั สิง่ ของให้ผู้อน่ื
จิตสาธารณะ 3. ดูแลรักษาทรพั ยส์ มบตั ิของหอ้ งเรียนโรงเรยี นและชุมชน

4. เข้าร่วมกิจกรรมเพ่อื สงั คมและสาธารณประโยชน์ของโรงเรยี น

ลงชื่อ......................................ผูป้ ระเมิน
........../................./........

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้รายวชิ าชวี วิทยา 5 (ว30245) สาหรบั นกั เรยี นชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ 6
หนว่ ยการเรยี นรู้ การเคลอ่ื นทีข่ องสิง่ มชี วี ิต

42

ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ที่ 1 การเคลื่อนทขี่ องสิง่ มชี ีวิตเซลล์เดียว

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้รายวิชาชีววทิ ยา 5 (ว30245) สาหรับนกั เรียนชั้นมัธยมศกึ ษาปีที่ 6
หน่วยการเรยี นรู้ การเคลอื่ นทขี่ องสง่ิ มีชีวิต