คู่มือยา RDU Book

ค่มู อื การด�ำ เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสริมการใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล 1
(Rational Drug Use Hospital Manual)

คมู่ อื การดำ� เนินงานโครงการ
โรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาอยา่ งสมเหตุผล

(Rational Drug Use Hospital Manual)

จดั ท�ำโดย
คณะอนกุ รรมการส่งเสรมิ การใช้ยาอย่างสมเหตุผล


กองบรรณาธิการ
ชัยรัตน์ ฉายากุล
พิสนธิ์ จงตระกูล
วินยั วนานุกูล
พาขวัญ ปุณณุปรู ต
เพ็ญกาญจน์ กาญจนรัตน์
กติ ิยศ ยศสมบัติ
อัญชลี จิตรักนที
ชยาภา ตเุ ทพ

พมิ พ์คร้ังท่ี พิมพค์ รัง้ ที่ 1 ปีงบประมาณ 2558 จ�ำนวน 3,000 เล่ม
พิมพท์ ่ี โรงพิมพช์ ุมนมุ สหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย
ISBN: 978-974-244-368-9

2 คู่มอื การด�ำ เนินงานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใชย้ าอย่างสมเหตุผล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

คำ� นำ�

ตามนโยบายแหง่ ชาตดิ า้ นยา พ.ศ. 2554 และยทุ ธศาสตรก์ ารพฒั นาระบบ
ยาแห่งชาติ พ.ศ. 2555-2559 ก�ำหนดให้ยุทธศาสตร์การใช้ยาอย่างสมเหตุผล
เปน็ เรอ่ื งหนงึ่ ในยทุ ธศาสตรก์ ารพฒั นาระบบยาแหง่ ชาติ และคณะกรรมการพฒั นา
ระบบยาแหง่ ชาตไิ ดม้ อบหมายใหค้ ณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
ก�ำกบั ดแู ลและดำ� เนนิ การให้เป็นไปตามยทุ ธศาสตร์ ซงึ่ ใน พ.ศ. 2556 คณะอน-ุ
กรรมการฯ ได้เห็นชอบให้มีการด�ำเนินโครงการโรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยา
อย่างสมเหตผุ ล (Rational Drug Use Hospital; RDU Hospital) ข้นึ เพ่ือให้การ
ด�ำเนินการในสถานพยาบาลต่อเรื่องการใช้ยาอย่างสมเหตุผลเป็นรูปธรรมชัดเจน
เกดิ ความตระหนักถึงปัญหาการใชย้ า และสรา้ งระบบในการบริหารจดั การดา้ นยา
ใหเ้ ปน็ มาตรฐานเดยี วกนั
คมู่ อื การดำ� เนนิ การโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
ฉบับนี้ จัดท�ำขึ้นตามกุญแจส�ำคัญ 6 ประการของการเป็นโรงพยาบาลส่งเสริม
การใช้ยาอย่างสมเหตุผล (PLEASE) โดยคณะท�ำงานและผู้เช่ียวชาญท่ีเกี่ยวข้อง
ในแตล่ ะดา้ น รว่ มกนั พฒั นาขน้ึ ตามขอ้ มลู หลกั ฐานในปจั จบุ นั และขอ้ กำ� หนดทเ่ี ปน็
สากลตา่ งๆ เพอื่ ใหโ้ รงพยาบาลทสี่ มคั รเขา้ รว่ มโครงการฯ ไดพ้ จิ ารณาใชเ้ ปน็ แนวปฏบิ ตั ิ
ซง่ึ จะมกี ารประเมนิ ผลสมั ฤทธผ์ิ า่ นตวั ชวี้ ดั ตา่ งๆ ทกี่ ำ� หนดไว้ ทงั้ ในระหวา่ งดำ� เนนิ การ
(ปีงบประมาณ 2557-2558) และเม่ือสิ้นสุดโครงการฯ พร้อมให้การรับรองแก่
โรงพยาบาลที่เข้าร่วม ทั้งประชาสัมพันธ์ให้ผู้เก่ียวข้องและประชาชนได้รับทราบ
เพือ่ ยกย่องโรงพยาบาลท่ีมีการดำ� เนินการเป็นตวั อย่างที่ดีและถอื แบบอยา่ งตอ่ ไป

คูม่ ือการดำ�เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใช้ยาอย่างสมเหตุผล 3
(Rational Drug Use Hospital Manual)

การด�ำเนินการของโรงพยาบาลเพ่ือส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลนี้
จ�ำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือร่วมใจตั้งแต่ผู้บริหาร หัวหน้างาน ผู้ปฏิบัติงาน
ในทุกวิชาชีพ เพ่ือให้บรรลุตามวัตถุประสงค์ และพัฒนาระบบจัดการด้านยา
ให้มีประสิทธิภาพ มีธรรมาภิบาล และมีความย่ังยืน คณะอนุกรรมการฯ หวังว่า
โครงการนี้จะเป็นประโยชน์ส�ำหรับสถานพยาบาลที่ต้องการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง
ให้มีความชัดเจนในแนวทางการพัฒนาระบบบริหารจัดการด้านยา เพื่อประโยชน์
สูงสดุ ต่อผปู้ ว่ ย และยกระดบั คณุ ภาพบรกิ ารสุขภาพของประเทศไปพรอ้ มกัน
คณะอนุกรรมการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ขอขอบคุณ
คณะท�ำงานชุดต่างๆ ที่ช่วยกันพัฒนาเคร่ืองมือ ตัวช้ีวัด และข้อมูลสนับสนุน
การด�ำเนินการ รวมทง้ั หนว่ ยงานตา่ งๆ ท่ีให้ความร่วมมือในการด�ำเนนิ โครงการฯ
และขอบคุณโรงพยาบาลน�ำรอ่ งที่เปน็ โรงพยาบาลแนวหนา้ เพ่อื ท�ำใหเ้ กิดการใชย้ า
อยา่ งสมเหตุผลของโรงพยาบาลทกุ แห่งในประเทศไทยตอ่ ไป


คณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล

4 คูม่ ือการด�ำ เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลส่งเสริมการใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

สารบญั

บทนำ� 7
รายละเอียดโครงการ โรงพยาบาลส่งเสริมการใชย้ าอยา่ งสมเหตุผล 11
วตั ถุประสงค์หลกั 12
ข้นั ตอนการดำ� เนนิ งาน 13
กุญแจสำ� คญั 6 ประการ 19
ตัวช้ีวัดเพื่อการตดิ ตามประเมนิ ผล 23
ผู้รับผิดชอบโครงการ 23
ประโยชนท์ ีค่ าดว่าจะไดร้ ับ 24
สรุป 26
แผนการด�ำเนินงาน และกิจกรรมโครงการฯ ปงี บประมาณ 2557-2560 28
กุญแจดอกท่ี 1 การสรา้ งความเขม้ แขง็ ของคณะกรรมการเภสชั กรรมและการบำ� บดั 40
กญุ แจดอกที่ 2 การจัดทำ� ฉลากยามาตรฐาน ฉลากยาเสรมิ และข้อมูลยา 56
ส่ปู ระชาชน 104
กญุ แจดอกที่ 3 การจัดทำ� หรอื จดั หาเคร่ืองมือจำ� เป็นท่ชี ่วยใหเ้ กดิ การสั่งใช้ยา 112
อยา่ งสมเหตผุ ล 142
กุญแจดอกท่ี 4 การสร้างความตระหนักร้ขู องบคุ ลากรทางการแพทย์และ 155
ผู้รับบริการ 156
กุญแจดอกที่ 5 การดแู ลดา้ นยาเพื่อความปลอดภัยของประชากรกลมุ่ พเิ ศษ 160
กญุ แจดอกที่ 6 การสง่ เสรมิ จรยิ ธรรมและจรรยาบรรณทางการแพทยใ์ นการสง่ั ใชย้ า 174
ภาคผนวก 181
รายช่อื ยาทีเ่ ป็น CYP1A2, CYP3A4 และ P-glycoprotein inhibitor 196
ข้อแนะน�ำแพทย์ส�ำหรบั การสง่ั ยาอย่างมีจรยิ ธรรม 198
รายละเอยี ดตัวชวี้ ัด
แบบประเมนิ การใช้ยาอยา่ งสมเหตผุ ล
คณะอนุกรรมการสง่ เสริมการใชย้ าอย่างสมเหตผุ ล และคณะท�ำงานท่เี กย่ี วข้อง
รายชือ่ โรงพยาบาลทส่ี มคั รเข้ารว่ มโครงการ
การประสานติดตอ่ เพ่ือขอข้อมลู เพ่มิ เตมิ

คู่มือการดำ�เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอย่างสมเหตผุ ล 5
(Rational Drug Use Hospital Manual)

บทน�ำ

6 คูม่ ือการดำ�เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสริมการใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

บทนำ� บทน�ำ

อ งค์การอนามัยโลกให้ค�ำจ�ำกัดความของ “การใช้ยาอย่างสมเหตุผล

(rational drug use)” ไว้ คือ “ผู้ป่วยได้รับยาที่เหมาะสมกับปัญหา
สุขภาพ โดยใช้ยาในขนาดท่เี หมาะสมกบั ผ้ปู ว่ ยแตล่ ะราย ด้วยระยะเวลาการรกั ษา
ท่ีเหมาะสม และมีค่าใช้จ่ายต่อชุมชนและผู้ป่วยน้อยที่สุด” “Patients receive
medications appropriate to their clinical needs, in doses that meet their
own individual requirements, for an adequate period of time, and at the
lowest cost to them and their community” (WHO, 1985) ซ่งึ สอดคล้องกบั
ค�ำจำ� กดั ความตามคมู่ อื การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ลตามบญั ชยี าหลกั แหง่ ชาต:ิ 2552
ทข่ี ยายความวา่
การใช้ยาอย่างสมเหตุผล หมายถึง การใช้ยาโดยมีข้อบ่งชี้ เป็นยาท่ีมี
คุณภาพ มปี ระสทิ ธผิ ลจรงิ สนบั สนนุ ดว้ ยหลกั ฐานทเี่ ชอื่ ถอื ได้ ใหป้ ระโยชนท์ างคลนิ กิ
เหนอื กวา่ ความเสยี่ งจากการใช้ยาอย่างชัดเจน มีราคาเหมาะสม คุ้มค่าตามหลัก
เศรษฐศาสตรส์ าธารณสุข ไม่เป็นการใช้ยาอยา่ งซำ้� ซอ้ น คำ� นึงถงึ ปัญหาเชือ้ ดือ้ ยา
เป็นการใช้ยาในกรอบบญั ชียายังผลอยา่ งเปน็ ข้นั ตอนตามแนวทางพจิ ารณาการใช้
ยา โดยใชย้ าในขนาดทพี่ อเหมาะกบั ผรู้ บั บรกิ ารในแตล่ ะกรณี ดว้ ยวธิ กี ารใหย้ าและ
ความถใี่ นการใหย้ าท่ีถกู ต้องตามหลักเภสชั วทิ ยาคลินิก ดว้ ยระยะเวลาการรักษา
ที่เหมาะสม ผู้รับบริการให้การยอมรับและสามารถใช้ยาดังกล่าวได้อย่างถูกต้อง
และตอ่ เนอื่ ง กองทนุ ในระบบประกนั สขุ ภาพหรอื ระบบสวสั ดกิ ารสามารถใหเ้ บกิ จา่ ย
ยานนั้ ไดอ้ ยา่ งยงั่ ยนื เปน็ การใชย้ าทไ่ี มเ่ ลอื กปฏบิ ตั ิ เพอ่ื ใหผ้ รู้ บั บรกิ ารทกุ คนสามารถ
ใชย้ าน้นั ไดอ้ ย่างเทา่ เทียมกันและไม่ถูกปฏิเสธยาทสี่ มควรไดร้ ับ

คู่มือการดำ�เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตุผล 7
(Rational Drug Use Hospital Manual)

บทน�ำ อยา่ งไรกต็ าม ขอ้ มลู จากการศกึ ษาตา่ งๆ แสดงวา่ ยงั มกี ารใชย้ าอยา่ งไม่
สมเหตผุ ลในอตั ราทส่ี งู อาจถงึ ครงึ่ หนง่ึ ของการใชย้ าทง้ั หมด โดยเฉพาะในประเทศ
ที่ก�ำลังพัฒนา ซึ่งน�ำไปสู่การสูญเสียตามมาท้ังในระดับบุคคลผู้ใช้ยา ท�ำให้เกิด
ปญั หาตอ่ ประสทิ ธผิ ลของการรกั ษา และปญั หาจากความคลาดเคลอื่ นหรอื ผลขา้ งเคยี ง
ของยา ไปจนถึงสังคมโดยรวม เช่น การเกิดแนวคิดว่าเมื่อเจ็บป่วยแล้วจะต้อง
กินยา (one pill for every ill) ทำ� ให้ความต้องการในการใชย้ าเพ่ิมมากขน้ึ โดย
ไม่จ�ำเป็น หรือผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาว เช่น การเกิดปัญหาเช้ือโรค
ดอ้ื ยา (antimicrobial resistance) มากขน้ึ จากการใชย้ าปฏชิ วี นะทไี่ มเ่ ปน็ ไปตามขอ้ บง่ ช้ี
ทำ� ใหผ้ ปู้ ว่ ยตอ้ งอยโู่ รงพยาบาลนานขน้ึ มอี ตั ราการเสยี ชวี ติ สงู ขน้ึ และนำ� ไปสคู่ วาม
สูญเสียทางเศรษฐกิจ อย่างนอ้ ยปีละ 4,000-5,000 ล้านดอลลาร์ในสหรฐั อเมรกิ า
หรือ 9,000 ล้านยูโรในยุโรป ส่วนในประเทศไทย คาดว่ามีมูลค่าสูญเสียทาง
เศรษฐกจิ จากการเจบ็ ปว่ ยและเสยี ชวี ติ กอ่ นวยั อนั ควรถงึ ปลี ะกวา่ 40,000 ลา้ นบาท
แมก้ ารสง่ เสรมิ ใหเ้ กดิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ลในประเทศไทยจะไดด้ ำ� เนนิ
การมาอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ตัง้ แต่เร่มิ มนี โยบายแห่งชาติด้านยา พ.ศ. 2524 แต่ก็ยังไม่
เกิดผลสัมฤทธ์ิเท่าที่ควร จึงเป็นความจ�ำเป็นเร่งด่วนของประเทศท่ีต้องปรับการ
ดำ� เนนิ การใหเ้ หมาะสมยงิ่ ขนึ้ ดังจะเหน็ ได้จากการทอี่ นุกรรมการส่งเสริมการใชย้ า
อยา่ งสมเหตผุ ล ภายใตค้ ณะกรรมการพฒั นาระบบยาแหง่ ชาติ ซง่ึ มี ศ.คลนิ กิ นพ.ธรี วฒั น์
กลุ ทนนั ท์ คณบดคี ณะแพทยศาสตรศ์ ริ ริ าชพยาบาล เปน็ ประธาน (พ.ศ. 2553-2556)
ไดร้ ะบไุ วใ้ นรายงานการประชมุ ครง้ั ที่ 1/2553 วา่ “การใชย้ าอยา่ งไมส่ มเหตผุ ลเปน็
ปัญหาที่จ�ำเป็นต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วนและควรได้รับการยกสถานะเป็น
วาระแหง่ ชาต”ิ ซง่ึ ในเวลาตอ่ มานโยบายแหง่ ชาตดิ า้ นยา พ.ศ. 2554 ไดม้ กี ารบรรจุ
ให้ การใชย้ าอย่างสมเหตผุ ล เป็นยุทธศาสตร์ด้านท่ี 2 ของยทุ ธศาสตรก์ ารพัฒนา
ระบบยาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2555-2559
ยุทธศาสตร์ด้านท่ี 2 การใช้ยาอย่างสมเหตุผล มีวัตถุประสงค์ เพื่อส่ง
เสรมิ การใชย้ าของแพทย์ บคุ ลากรทางการแพทย์ และประชาชน ใหเ้ ปน็ ไปอยา่ งสม
เหตุผล ถกู ตอ้ ง และคุ้มค่า โดยได้กำ� หนดยทุ ธศาสตรย์ อ่ ยไว้ 7 ประการ ไดแ้ ก่
1. การพัฒนาระบบและกลไกการก�ำกับดูแล เพ่ือให้เกิดการใช้ยาอย่าง
สมเหตุผล
2. การพฒั นาระบบการผลิตและพฒั นากำ� ลังคนดา้ นสขุ ภาพ
3. การพฒั นากลไกและเครือ่ งมือ เพ่ือใหเ้ กดิ การใช้ยาอย่างสมเหตผุ ล
4. การสรา้ งความเขม้ แขง็ ภาคประชาชนด้านการใชย้ าอย่างสมเหตุผล
5. การสง่ เสริมการผลติ และประกันคุณภาพยาช่ือสามัญ

8 คูม่ ือการด�ำ เนินงานโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใช้ยาอยา่ งสมเหตุผล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

6. การพฒั นาระบบและกลไกปอ้ งกนั และแกไ้ ขปญั หาทเ่ี กดิ จากการใชย้ า บทน�ำ
ตา้ นจุลชพี และการด้อื ยาของเชอื้ ก่อโรค
7. การส่งเสริมจริยธรรมผู้สั่งใช้ยา และยุติการส่งเสริมการขายยาที่ขาด
จรยิ ธรรม
ในเวลาต่อมา อนุกรรมการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ที่มี
ศ.คลินิก นพ.อดุ ม คชนิ ทร คณบดีคณะแพทยศาสตร์ศริ ริ าชพยาบาลเป็นประธาน
(พ.ศ. 2556-2557) ในการประชุมคร้ังท่ี 3/2556 จึงเห็นชอบในหลักการให้มีการ
ด�ำเนินโครงการ โรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล (Rational Drug
Use Hospital; RDU Hospital) ข้ึน เพ่อื ใหเ้ กิดการดำ� เนนิ การส่งเสรมิ การใช้ยา
อย่างสมเหตผุ ลด�ำเนินการอย่างเปน็ รูปธรรม และสร้างใหเ้ ป็นระบบงานปกติ รวม
ทั้งสร้างความต่ืนตัวให้โรงพยาบาลต่อเรื่องการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ทั้งเป็นการ
บูรณาการกลไกและเครื่องมือส�ำคญั ทมี่ บี ทบาทในการผลักดันยทุ ธศาสตรด์ ้านที่ 2
นใี้ หส้ ามารถดำ� เนนิ ไปสเู่ ปา้ หมายไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ โดยเสนอใหม้ กี ารประเมนิ
เพ่ือให้รางวัลแก่โรงพยาบาลท่ีเข้าร่วมโครงการฯ และจะมีการประชาสัมพันธ์ให้
ผเู้ กยี่ วขอ้ งและประชาชนไดร้ บั ทราบ เพอ่ื ยกยอ่ งโรงพยาบาลทมี่ กี ารดำ� เนนิ การเปน็
ตวั อยา่ งที่ดีและถือเป็นแบบอย่างต่อไป

คมู่ ือการดำ�เนินงานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใช้ยาอยา่ งสมเหตผุ ล 9
(Rational Drug Use Hospital Manual)

รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล โรงพยาบาลสงเสรมิ การใชยาอยา งสมเหตผุ ล

(Rational Drug Use Hospital)
PLEASE

10 คู่มือการด�ำ เนินงานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสริมการใช้ยาอย่างสมเหตผุ ล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

รายละเอียดโครงการ รายละเอียดโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใช้ยาอยา่ งสมเหตผุ ล

โรงพยาบาลส่งเสริมการใชย้ า
อย่างสมเหตผุ ล

(Rational Drug Use Hospital)
PLEASE

• วัตถุประสงค์หลัก

1. สร้างต้นแบบ (model) ของโรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาอย่าง
สมเหตุผล ในโรงพยาบาลภาครัฐท้ังส่วนกลางและส่วนภูมิภาคทุกระดับ เช่น
โรงพยาบาลในกลุ่มสถาบันแพทยศาสตร์แห่งประเทศไทย (UHOSNET)
โรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลทั่วไป และโรงพยาบาลชุมชน รวมถึงโรงพยาบาล
ภาคเอกชนทส่ี นใจเข้าร่วม
2. พฒั นาระบบ กลไก และเครอ่ื งมอื เพอื่ สนบั สนนุ และสง่ เสรมิ การใชย้ า
อย่างสมเหตผุ ลให้เกิดขึน้ ในสถานพยาบาลอยา่ งเป็นรปู ธรรม
3. พฒั นาเครอื ข่าย (network) เพ่อื สง่ เสริมการใชย้ าอยา่ งสมเหตุผลใน
โรงพยาบาลระดับตา่ งๆ อยา่ งเปน็ ระบบ
4. พฒั นากลวธิ ใี นการสรา้ งความตระหนกั รู้ ซงึ่ จะนำ� ไปสกู่ ารปรบั เปลย่ี น
พฤติกรรมของบุคลากรทางการแพทย์และผู้รับบริการเพื่อน�ำไปสู่การใช้ยาอย่าง
สมเหตผุ ลทีย่ ่งั ยนื ในสงั คม

1คู่มือการดำ�เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตผุ ล 1
(Rational Drug Use Hospital Manual)

รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล • ขั้นตอนการด�ำเนินงาน

โครงการฯ มีขนั้ ตอนการดำ� เนินงานท่สี �ำคญั สรปุ ได้ ดงั นี้
1. กำ� หนดแนวทางการดำ� เนนิ งานของโรงพยาบาลทจ่ี ะเขา้ รว่ มโครงการฯ
เรยี กวา่ กญุ แจสำ� คญั 6 ประการ สูโ่ รงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตุผล
(PLEASE)
2. จัดท�ำกรอบการปฏิบัติงาน และร่วมหารือกับทีมนักวิชาการจากกลุ่ม
สถาบันแพทยศาสตร์แห่งประเทศไทย บัญชียาหลักแห่งชาติ และโรงพยาบาล
นำ� รอ่ งตา่ งๆ ทเ่ี ปน็ ตน้ แบบ เพอื่ จดั ทำ� ขอ้ มลู ทางวชิ าการในการสนบั สนนุ ขอ้ ปฏบิ ตั ิ
ให้ดำ� เนนิ ไปภายใตห้ ลักฐานเชงิ ประจักษ์ทางการแพทย์ และบริบทในการประกอบ
วิชาชพี เวชกรรมของประเทศ
3. ร่วมกับทีมนักวิจัยจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) พัฒนา
ตัวชี้วัดของโครงการฯ และศึกษาความตระหนักรู้ของบุคลากรทางการแพทย์และ
ประชาชน เพื่อสนบั สนุนการดำ� เนินงานตา่ งๆ
4. ผลักดันข้อก�ำหนดของโครงการฯ เข้าเป็นส่วนหน่ึงของการรับรอง
มาตรฐานโรงพยาบาล หรอื system specific accreditation เพอื่ ขอรบั รองมาตรฐาน
การเปน็ “โรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล” ซง่ึ ในปจั จบุ นั ไดป้ ระสาน
ใหเ้ ปน็ สว่ นหนง่ึ ของโครงการ Engagement for Patient Safety ของสถาบนั รบั รอง
คุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.) แล้ว
5. สนับสนุนการจัดท�ำเครือข่ายเพ่ือส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล
ในโรงพยาบาลระดับตา่ งๆ ตามภูมภิ าค เพอ่ื การแลกเปล่ียนเรียนรู้ และใหค้ วาม
ช่วยเหลอื ในการดำ� เนนิ การ
6. ประเมนิ ผลสัมฤทธิ์ ใหก้ ารรับรองแกโ่ รงพยาบาลท่ีเขา้ รว่ มโครงการฯ
และมอบรางวัลเชิดชูเกียรติแก่สถานพยาบาลที่ผ่านเกณฑ์ตัวช้ีวัดท่ีก�ำหนด
ท้ังประชาสัมพันธ์ให้ผู้เก่ียวข้องและประชาชนได้รับทราบ เพ่ือยกย่องโรงพยาบาล
ทีม่ กี ารด�ำเนินการเป็นตวั อย่างทีด่ ีและถือแบบอยา่ งต่อไป

12 คู่มือการด�ำ เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอย่างสมเหตผุ ล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

• กญุ แจส�ำคญั 6 ประการ รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล

Pharmacy and Therapeutics Committee (PTC) Strengthening
ความเขŒมแขง็ ของคณะกรรมการเภสชั กรรมและการบำบดั

Labeling and Leaflet for Patient Information
ฉลากยา ฉลากยาเสร�ม และขŒอมลู ยาสปู‹ ระชาชน

Essential RDU Tools
เคร�อ่ งมอื จำเปšนที่ชว‹ ยใหŒเกิดการส่งั ใชŒยาอย‹างสมเหตผุ ล

Essential drug therapy recommendation
- Non-communicable diseases
- Responsible use of antibiotics
Evidence-based hospital formulary
Essential therapeutic monitoring and investigation
Essential information system for RDU
System for drug use monitoring and feedback
Essential policy for RDU

Awareness for RDU Principles among Health Personnel
and Patients
ความตระหนักรŒูของบุคลากรทางการแพทยแ ละผูŒรับบร�การ
ต‹อการใชยŒ าอย‹างสมเหตุผล

Special Population Care
การดูแลดาŒ นยาเพ่อ� ความปลอดภัยของประชากรกลม‹ุ พเ� ศษ

Ethics in Prescription
การส‹งเสร�มจร�ยธรรมและจรรยาบรรณทางการแพทยในการสัง่ ใชŒยา

คู่มอื การด�ำ เนินงานโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล 13
(Rational Drug Use Hospital Manual)

รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล กญุ แจดอกท่ี 1 การสรา้ งความเขม้ แขง็ ของคณะกรรมการเภสชั กรรมและการบำ� บดั
(Pharmacy and Therapeutics Committee (PTC) Strengthening)

ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2002 องค์การอนามยั โลกไดช้ ้ีใหเ้ หน็ ถงึ ความส�ำคัญของ
การมีคณะกรรมการเภสชั กรรมและการบำ� บดั ทเ่ี ขม้ แขง็ ในสถานพยาบาล ซง่ึ เปน็ ท่ี
ยอมรบั ในประเทศทพี่ ฒั นาแล้ววา่ เปน็ ปัจจยั ส�ำคญั ในการสง่ เสริมให้เกดิ การใช้ยา
อย่างสมเหตุผลและคุม้ คา่ ขน้ึ ในสถานพยาบาล
โครงการ RDU Hospital มีเป้าหมายในการสร้างเสริมคณะกรรมการ
เภสัชกรรมและการบ�ำบัดให้เป็นหน่วยปฏิบัติงานท่ีมีความเข้มแข็ง สามารถช้ีน�ำ
การจัดการดา้ นยาในองค์กรได้อย่างเหมาะสม และเปน็ ที่ยอมรับ โดยมีหน้าท่แี ละ
ความรบั ผิดชอบตามแนวทางขององค์การอนามยั โลก ในดา้ นตา่ งๆ ไดแ้ ก่
1. การพฒั นาระบบเพอื่ การตดิ ตาม ตรวจสอบ และสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ ง
สมเหตุผล รวมถึงก�ำกับการปฏิบัติงานตามกรอบของกุญแจดอกท่ี 2 ถึง 6 ให้
ดำ� เนินไปอยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ
2. การจดั ท�ำเภสชั ต�ำรับ (hospital formulary) ทม่ี ีความสอดคลอ้ งกับ
ปรชั ญาและหลกั การของบัญชยี าหลกั แห่งชาติ
3. การสรา้ งความมนั่ ใจตอ่ คณุ ภาพยา (ensuring drug quality) แกผ่ ใู้ ชย้ า
4. การติดตามความปลอดภัยด้านยาและการด�ำเนินการป้องกันแก้ไข
(ensuring drug use safety)
5. การควบคุมค่าใช้จ่ายดา้ นยา (expenditure control)
6. การฝกึ อบรมบคุ ลากร (staff education) และ
7. การควบคุมการส่งเสริมการขายของบริษัทยา เวชภัณฑ์และอุปกรณ์
ทางการแพทย์ (controlling of all promotion activities to staff)

ปจั จยั ทมี่ คี วามสำ� คญั อยา่ งยงิ่ ตอ่ ความสำ� เรจ็ ของการปฏบิ ตั งิ านตามภาระ
และหนา้ ทขี่ องคณะกรรมการเภสชั กรรมและการบำ� บดั ประกอบดว้ ย การมกี ำ� หนด
มอบหมายถงึ พนั ธกจิ อยา่ งเปน็ รปู ธรรม (firm mandate) มเี ปา้ ประสงคใ์ นการปฏบิ ตั งิ าน
ทชี่ ดั เจน ไดร้ บั การสนบั สนนุ จากผบู้ รหิ ารระดบั สงู มคี วามโปรง่ ใสในการปฏบิ ตั งิ าน
มตี วั แทนจากหลากหลายสาขาวชิ าชพี มสี มรรถนะทเี่ หมาะสมกบั หนา้ ที่ ใชอ้ งคค์ วามรู้
ท่ีอ้างอิงจากหลักฐานเชิงประจักษ์ ด�ำเนินงานภายใต้แนวทางสหสาขาวิชาชีพ
(multidisciplinary approach) มที รพั ยากรเพยี งพอทจี่ ะดำ� เนนิ งาน และมกี ารประเมนิ
ติดตามหลงั จากการน�ำนโยบายต่างๆ มาใชจ้ รงิ

14 คู่มือการด�ำ เนินงานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสริมการใชย้ าอย่างสมเหตุผล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

กญุ แจดอกท่ี 2 การจดั ท�ำฉลากยา ฉลากยาเสรมิ และขอ้ มูลยาสปู่ ระชาชน รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
(Labeling and Leaflet for Patient Information)

ฉลากยาเป็นเครื่องมือหนึ่งท่ีมีความส�ำคัญต่อกระบวนการใช้ยาอย่าง
เหมาะสมท้งั ตอ่ ผปู้ ว่ ยท่จี ะชว่ ยให้ใชย้ าได้อยา่ งถูกตอ้ งและปลอดภยั ต่อเภสัชกรที่
จะชว่ ยในการใหค้ ำ� อธบิ ายทสี่ ำ� คญั เกยี่ วกบั ยาไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ และตอ่ แพทย์
ท่ีจะช่วยให้สัง่ ใชย้ าได้อย่างสมเหตผุ ลมากขึน้
โครงการ RDU Hospital มีเป้าหมายในการสนับสนุนให้ใช้ ฉลากยา
มาตรฐาน (RDU label) เพอื่ ให้ผู้ปว่ ยรับทราบขอ้ มลู ทสี่ ำ� คญั เกีย่ วกบั ยาไดอ้ ย่าง
สะดวกและครบถ้วน ช่วยให้ผู้ป่วยใช้ยาได้อย่างถูกต้องและปลอดภัยมากขึ้น ท้ัง
ช่วยให้เภสัชกรให้ค�ำแนะน�ำได้ง่ายข้ึนเนื่องจากสามารถใช้ข้อความบนฉลากยามา
ประกอบคำ� อธบิ ายไดโ้ ดยสะดวก นอกจากนน้ั ฉลากยามาตรฐานในปจั จบุ นั มขี นาด
เล็กไม่สามารถบรรจุข้อมูลส�ำคัญที่ผู้ป่วยควรทราบของยาแต่ละชนิด ซึ่งอาจแก้ไข
โดยการใช้ฉลากยาเสริม (extended label) ซ่ึงมีขนาดใหญ่ข้ึนและสามารถแนบ
หรือแปะติดเป็นสติกเกอร์ไปกับซองยาท่ีผู้ป่วยได้รับจากสถานพยาบาล เพื่อเพิ่ม
ขอ้ มลู ทส่ี ำ� คญั แกผ่ ปู้ ว่ ย ซงึ่ อาจมคี วามสำ� คญั ตอ่ การสง่ เสรมิ ใหเ้ กดิ การใชย้ าไดอ้ ยา่ ง
เหมาะสมยงิ่ ขึน้
เอกสารขอ้ มลู ยาสำ� หรบั ประชาชน (patient information leaflet หรอื
PIL) เปน็ เอกสารทจี่ ะจดั ทำ� ขน้ึ ภายใตโ้ ครงการของสำ� นกั งานคณะกรรมการอาหาร
และยา เพื่อให้บริษัทยาน�ำไปใช้เป็นต้นแบบในการผลิตและส่งมอบไปพร้อมกับ
ผลิตภัณฑ์ของตน หัวข้อของเอกสารข้อมูลยาส�ำหรับประชาชนประกอบด้วย ยาน้ี
คอื ยาอะไร ขอ้ ควรรกู้ ่อนใช้ยา วิธีใชย้ า ขอ้ ควรปฏิบตั ิระหว่างใช้ยา อันตรายทีอ่ าจ
เกิดจากยา และควรเก็บรกั ษายานีอ้ ย่างไร ในระหว่างทีโ่ ครงการดังกลา่ วยังไมไ่ ด้
ประกาศใชอ้ ยา่ งเปน็ ทางการและการจดั ทำ� เอกสารดงั กลา่ วยงั ไมค่ รอบคลมุ รายการ
ยาที่เปน็ เป้าหมายของโครงการ RDU Hospital จงึ ส่งเสริมใหโ้ รงพยาบาลดำ� เนิน
การให้ผู้ป่วยท่ีประสงค์จะได้ข้อมูลเกี่ยวกับยาเพ่ิมข้ึน สามารถเข้าถึงเอกสารดัง
กลา่ วไดส้ ะดวกและท่ัวถึง

ค่มู ือการด�ำ เนินงานโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอย่างสมเหตุผล 15
(Rational Drug Use Hospital Manual)

รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล กญุ แจดอกที่ 3 การจัดท�ำหรอื จดั หาเครอื่ งมอื จำ� เปน็ ทช่ี ่วยให้เกดิ การส่งั ใช้ยา
อยา่ งสมเหตผุ ล (Essential RDU Tools)

ประกอบดว้ ยเครอ่ื งมอื ทีส่ ำ� คัญ 6 ประการ ได้แก่
1. เป้าหมายในการรักษา (Goal, G) และค�ำแนะน�ำการใชย้ าในกล่มุ ยา
เป้าหมายซึ่งสอดคล้องกับหลักฐานเชิงประจักษ์ท่ีเป็นปัจจุบัน และเหมาะสมกับ
บริบทในการปฏบิ ตั ิงานของแต่ละสถานพยาบาล (Recommendation, R)
2. เภสัชต�ำรับทร่ี ายการยาถูกคัดเลือกอยา่ งโปรง่ ใส โดยใชห้ ลกั เกณฑ์ท่ี
สอดคลอ้ งกบั หลักฐานเชงิ ประจักษ์ และหลกั ฐานดา้ นความคมุ้ ค่า
3. แนวทางการสง่ ตรวจและการตรวจทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารทจี่ ำ� เปน็ ตอ่ การ
วินจิ ฉยั โรคเป้าหมาย และการตดิ ตามผลการรกั ษาทีส่ อดคล้องกบั ระดบั ของสถาน
พยาบาล (Monitoring, M)
4. การจัดหาหรือจัดท�ำระบบข้อมูลอิเล็กโทรนิคส์ด้านยาและการรักษา
โรค ทจี่ �ำเป็นตอ่ การใช้ยาอย่างสมเหตุผล
5. ระบบและวิธีการปฏิบัติในการประเมินและการติดตามผลการใช้ยา
รวมทง้ั การใหข้ ้อมลู ย้อนกลับแกผ่ สู้ ัง่ ใช้ยา
6. นโยบายดา้ นยาทจ่ี ำ� เปน็ ตอ่ ระบบการใชย้ าทส่ี มเหตผุ ล ไดแ้ ก่ นโยบาย
การใชย้ าตามบัญชียาหลกั แหง่ ชาติ นโยบายการสัง่ ใชย้ าดว้ ยช่ือสามญั ทางยา และ
นโยบายการใชย้ าในผปู้ ว่ ยสทิ ธริ กั ษาพยาบาลกลมุ่ ตา่ งๆ อยา่ งเทา่ เทยี มกนั (Policy, P)
ทั้งน้ี สถานพยาบาลควรมีการประเมินพัฒนาระบบยาและการใช้ยา
อยา่ งสมเหตผุ ลอย่างสม่ำ� เสมอและต่อเนอ่ื ง เช่น ใหม้ ีการตรวจทานยาและการให้
ขอ้ มลู ยอ้ นกลบั แกผ่ สู้ ง่ั ใชย้ ากอ่ นการสง่ มอบหรอื การใหย้ าแกผ่ ปู้ ว่ ย โดยมรี ะบบการ
บันทึกและรายงานผลการปฏิบัติงานต่อคณะกรรมการเภสัชกรรมและการบ�ำบัด
เพ่อื ติดตามและปอ้ งกนั ไม่ให้เกิดปญั หาเดิมซ�ำ้ อกี เป็นต้น
โครงการ RDU Hospital ไดจ้ ดั ทำ� คำ� แนะนำ� และตวั ชวี้ ดั สำ� หรบั โรคทพี่ บ
บอ่ ยในเวชปฏิบตั ิ โดยแบ่งเป็น 2 กล่มุ โรค คือ โรคติดเชอ้ื (Responsible use of
antibiotics; RUA) และโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (Non-communicable disease;
NCD) รวม 6 ประเภท ไดแ้ ก่ 1) ความดนั เลอื ดสงู 2) เบาหวาน 3) ไขมนั ในเลอื ดสงู
4) ข้อเสอื่ ม/เกาต์ 5) โรคไตเรื้อรัง และ 6) โรคปอดอุดกนั้ เร้อื รงั /โรคหดื โดยม ี
ขัน้ ตอนดังนี้

16 คู่มือการดำ�เนินงานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสริมการใช้ยาอยา่ งสมเหตุผล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

1. ยกรา่ งคำ� แนะนำ� ฯ โดยคณะทำ� งานเฉพาะกจิ ซง่ึ มอี งคป์ ระกอบ ไดแ้ ก่ รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
แพทย์และเภสัชกรจากเครือข่ายโรงพยาบาล กลุ่มสถาบันแพทยศาสตร์แห่ง
ประเทศไทย ผแู้ ทนแพทยจ์ ากราชวทิ ยาลยั แพทยแ์ ละ/หรอื เภสชั กรจากโรงพยาบาล
สังกดั กระทรวงสาธารณสุข อาจารย์จากคณะเภสัชศาสตร์ และผู้แทนคณะทำ� งาน
ผเู้ ชยี่ วชาญการคดั เลอื กยาในบญั ชยี าหลกั ทเ่ี กย่ี วขอ้ ง โดยใหค้ รอบคลมุ ถงึ เครอ่ื งมอื
ทส่ี ำ� คญั ทงั้ 6 ประการดงั กลา่ วขา้ งตน้ พรอ้ มตวั ชวี้ ดั ทเี่ หมาะสม ในระยะเรมิ่ โครงการฯ
(Indicator, I)
2. น�ำร่างค�ำแนะน�ำฯ รับฟังความคิดเห็นในช่องทางต่างๆ จากโรง
พยาบาลนำ� รอ่ ง ราชวทิ ยาลยั สมาคมวชิ าชพี คณะผเู้ ชย่ี วชาญ และตวั แทนผปู้ ฏบิ ตั ิ
3. คณะท�ำงานเฉพาะกิจ น�ำความเห็นไปพิจารณา จัดท�ำเป็นแนวทาง
ฉบบั สมบรู ณ์

กญุ แจดอกท่ี 4 การสรา้ งความตระหนกั รขู้ องบคุ ลากรทางการแพทยแ์ ละผรู้ บั
บรกิ ารตอ่ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล (Awareness for RDU Principles among
Health Personnel and Patients)

การสรา้ งความตระหนกั รตู้ อ่ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ลในบคุ ลากรทางการ
แพทยแ์ ละผ้รู บั บริการ และเหน็ ถงึ ความส�ำคญั ในเรอ่ื งดังกลา่ ว เป็นปัจจัยสำ� คัญที่
จะท�ำให้โครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใช้ยาอยา่ งสมเหตุผลเป็นทย่ี อมรับ และ
น�ำไปปฏิบัติได้อย่างยั่งยืน ส่งผลให้ผู้รับบริการได้รับเฉพาะยาจ�ำเป็นที่มีคุณภาพ
เกิดประสิทธิผลของการรักษาตามแนวทางการรักษามาตรฐานอย่างครบถ้วน
ปลอดภยั และคุม้ ค่า
โครงการ RDU Hospital มเี ปา้ ประสงคใ์ หเ้ กดิ การสรา้ งกลไก ระบบ และ
กิจกรรมของสถานพยาบาล ทีส่ นับสนุนการสรา้ งความตระหนกั รฯู้ เพอ่ื ให้เกิดการ
เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการใช้ยาของบุคลากรทางการแพทย์และผู้รับบริการให้มี
ความสอดคลอ้ งกบั หลกั เกณฑใ์ นการใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล และตา่ งมเี จตคตทิ ด่ี ี จน
ไดร้ ับการยอมรบั เป็นวฒั นธรรมองค์กร และกลายเป็นบรรทดั ฐานทางสงั คมในหมู่
ประชาชนผ้ใู ชย้ าซึ่งรวมถงึ ตวั ผปู้ ว่ ยเอง และบคุ คลใกล้ชดิ ทีอ่ าจมสี ่วนชว่ ยเหลอื ใน
การใช้ยาของผู้ป่วย

คมู่ ือการด�ำ เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลส่งเสริมการใชย้ าอย่างสมเหตผุ ล 17
(Rational Drug Use Hospital Manual)

รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล กญุ แจดอกท่ี 5 การดูแลด้านยาเพื่อความปลอดภัยของประชากรกลุ่มพิเศษ
(Special Population Care)

การดูแลให้มีการใช้ยาอย่างเหมาะสมแก่ผู้ป่วยท่ีมีความเส่ียงต่อผลข้าง
เคยี งของยา เปน็ ปจั จยั หนง่ึ ทสี่ ำ� คญั ในการลดภาวะแทรกซอ้ นจากยาตอ่ ผรู้ บั บรกิ าร
โครงการ RDU Hospital มเี ปา้ ประสงคใ์ หเ้ กดิ กลไก ระบบ และมาตรการ
ในระบบยาของสถานพยาบาล ทส่ี นบั สนนุ ใหเ้ กดิ การใชย้ าอยา่ งรอบคอบ ระมดั ระวงั
ในประชากรกลุ่มพิเศษ และกลไกดังกล่าวถูกน�ำไปใช้อย่างมีประสิทธิภาพในการ
ป้องกันอันตรายจากการใช้ยาในส่วนท่ีสามารถป้องกันได้ โดยได้จัดท�ำค�ำแนะน�ำ
และตัวชี้วัดส�ำหรับการดูแลด้านยาเพื่อความปลอดภัยของประชากรกลุ่มพิเศษ 6
กลุ่ม ได้แก่ 1) ผสู้ งู อายุ 2) สตรตี ง้ั ครรภ์ 3) สตรีใหน้ มบตุ ร 4) ผู้ปว่ ยเด็ก 5) ผปู้ ว่ ย
โรคตับ และ 6) ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง เพ่ือลดภาวะแทรกซ้อนจากยาในผู้รับบริการ
กลุม่ พเิ ศษ สอดคลอ้ งกับมาตรฐานตามตัวช้ีวัดท่ีไดร้ บั การกำ� หนดขนึ้

กญุ แจดอกที่ 6 การส่งเสรมิ จริยธรรมและจรรยาบรรณทางการแพทย์
ในการสง่ั ใช้ยา (Ethics in Prescription)

โครงการ RDU Hospital มีเป้าประสงค์ให้สถานพยาบาลปฏิบัติตาม
แนวทางในการคดั เลอื กยาและการสงั่ ใชย้ าทเ่ี ปน็ ไปตามเกณฑจ์ รยิ ธรรมวา่ ดว้ ยการ
สง่ เสรมิ การขายยาของประเทศไทย รวมถงึ การจดั ใหเ้ กดิ กลไก ระบบ และมาตรการ
ตามข้อก�ำหนดในการมีปฏิสัมพันธ์กับบริษัทยา ซ่ึงผลลัพธ์ท่ีได้คือกระบวนการน�ำ
ยาเขา้ และออกจากสถานพยาบาลมคี วามโปรง่ ใส ตรวจสอบได้ ไมต่ กอยใู่ นอทิ ธพิ ล
ของการสง่ เสรมิ การขายยาทขี่ าดจรยิ ธรรม และเป้าประสงคใ์ นระดับบุคลากร ให้มี
การสั่งใช้ยาภายใต้แนวทางของการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ตรงตามหลัก
จรยิ ธรรมทางการแพทย์ โดยคำ� นงึ ถงึ การสงั่ ใชย้ าทเี่ ปน็ ประโยชนแ์ กผ่ รู้ บั บรกิ ารจรงิ
ผลกระทบทอี่ าจเกดิ ขน้ึ จากการใชย้ า ความเทา่ เทยี มของผรู้ บั บรกิ าร และการเคารพ
ในสิทธิผปู้ ่วย

18 คู่มือการด�ำ เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตุผล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

• ตัวชีว้ ัดเพ่ือการติดตามประเมินผล รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล

วัตถปุ ระสงค์ของการใช้ตวั ชว้ี ัด
1. เป็นเคร่ืองมือผลักดันให้เกิดการด�ำเนินงานไปสู่เป้าหมายการใช้ยา
อยา่ งสมเหตุผล
2. เพอื่ เปน็ เครอื่ งมอื ตดิ ตามสถานการณแ์ ละความกา้ วหนา้ ในการดำ� เนนิ งาน
ของโรงพยาบาลทีเ่ ขา้ ร่วมโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตุผล
3. เปน็ ขอ้ มลู สว่ นหนงึ่ ของแสดงผลการดำ� เนนิ การโครงการโรงพยาบาล
ส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในภาพรวม ระหว่างด�ำเนินการ และเมื่อส้ินสุด
โครงการนำ� ร่อง

ลักษณะตัวชวี้ ัด
ประกอบด้วยตัวช้ีวัดดา้ นกระบวนการ (process) ผลผลติ (output) และ
ผลลพั ธ์ (outcome) โดยมงุ่ เนน้ การวดั ผลการดำ� เนนิ งานเพอ่ื การสง่ เสรมิ การใชย้ า
สมเหตผุ ลตามแนวทางของโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
(PLEASE) ซ่ึงด�ำเนินการขับเคล่ือนโดยคณะกรรมการเภสัชกรรมและการบ�ำบัด
(PTC) เปน็ หลกั การมฉี ลากยามาตรฐานทใ่ี หข้ อ้ มลู ถกู ตอ้ งครบถว้ น การใชเ้ ครอื่ งมอื
สง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล ไดแ้ ก่ การทบทวนบญั ชยี าโรงพยาบาล คำ� แนะนำ�
การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ลตามกลมุ่ โรค การใชย้ าปฏชิ วี นะอยา่ งรบั ผดิ ชอบ คำ� แนะนำ�
การใช้ยาในผู้ป่วยกลุ่มพิเศษ การส่งเสริมให้เกิดความตระหนักรู้ในการส่ังยาและ
ใช้ยาอย่างสมเหตุผลในบุคลากรทางการแพทย์และผู้รับบริการ และการส่งเสริม
จรยิ ธรรมและจรรยาบรรณทางการแพทยใ์ นการสั่งใชย้ า
ตัวชี้วัดส่วนใหญ่ให้ความส�ำคัญกับการวัดกระบวนการและผลผลิต
มากกว่าการวัดผลลัพธ์เชิงคลินิก โดยภาพรวมตัวช้ีวัด ประกอบด้วยการประเมิน
เชงิ คณุ ภาพแบง่ เปน็ ระดบั คะแนน 0-5 และเชงิ ปริมาณด้วยการวดั เป็นตัวเลข เช่น
ร้อยละ สัดสว่ น จ�ำนวน และการวัดเชงิ กระบวนการ เช่น มหี รือไม่มี เป็นตน้

ค่มู อื การดำ�เนินงานโครงการโรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตผุ ล 19
(Rational Drug Use Hospital Manual)

รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล แหล่งทม่ี าของตวั ชว้ี ดั
ตัวช้ีวัดพัฒนาข้ึนส�ำหรับโครงการโรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาอย่าง
สมเหตผุ ล ภายใตก้ รอบแนวคดิ กญุ แจสำ� คญั 6 ประการ PLEASE โดยมขี นั้ ตอน ดงั นี้
1. นกั วจิ ยั ทบทวนและรวบรวมตวั ชวี้ ดั จากตวั ชวี้ ดั เดมิ ของ สรพ. สปสช.
และชุดตวั ชี้วดั การใช้ยาอย่างสมเหตุผลของประเทศไทย ได้ร่างตวั ชว้ี ดั version 1
2. พจิ ารณาปรบั ลด และเพมิ่ เตมิ โดยคณะทำ� งานบรหิ ารโครงการฯ ไดร้ า่ ง
ตวั ช้ีวัด version 2
3. รบั ฟงั ความเหน็ และขอ้ เสนอแนะเบอื้ งตน้ ตอ่ จากโรงพยาบาลในสงั กดั
สปสช.เขต 1 ได้รา่ งตัวช้วี ัด version 3
4. รวบรวมตัวชี้วดั จากการพจิ ารณาคดั เลือกจาก
1) คณะทำ� งานพฒั นาคณะกรรมการเภสชั กรรมและการบำ� บดั ในระบบ
บรกิ ารสุขภาพ
2) คณะทำ� งานพฒั นาฉลากส�ำหรบั ยาที่จ่ายในโรงพยาบาล
3) คณะทำ� งานจดั ทำ� เครอื่ งมือในการสั่งใช้ยาอย่างสมเหตุผลและการ
ดูแลผู้ป่วยกลมุ่ พเิ ศษ
4) คณะท�ำงานเฉพาะกิจเพอื่ จัดท�ำเครื่องมือจำ� เปน็ สำ� หรบั การใชย้ า
อยา่ งสมเหตุผลและการดแู ลผู้ปว่ ยกลมุ่ พิเศษ
5) คณะท�ำงานส่งเสริมจรยิ ธรรมและธรรมาภบิ าลวา่ ดว้ ยการสง่ เสริม
การขายยา
6) คณะทำ� งานบรหิ ารโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใช้ยาอยา่ งสม
เหตุผล
7) ผ้ทู รงคณุ วุฒิ
5. ทดลองเก็บข้อมูล (pilot test) รบั ฟังความเหน็ และข้อเสนอแนะจาก
โรงพยาบาลที่ท�ำการทดลองเก็บข้อมูลตัวชี้วัด 10 โรงพยาบาล ประกอบด้วย
โรงพยาบาลรามาธิบดี โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ โรงพยาบาลสงขลานครินทร์
โรงพยาบาลเลดิ สนิ โรงพยาบาลขอนแกน่ โรงพยาบาลสมทุ รปราการ โรงพยาบาล
ชมุ แพ โรงพยาบาลพระยืน โรงพยาบาลบางบ่อ และโรงพยาบาลเชียงแสน
6. คัดเลือกและให้ข้อเสนอแนะตัวช้ีวัด NCD และ S โดยคณะท�ำงาน
พฒั นาเครอ่ื งมอื สง่ เสรมิ การใชย้ าอย่างสมเหตุผล version 4
7. คัดเลือกตัวชวี้ ดั โดยคณะทำ� งานบริหารโครงการฯ จนได้ version 5
ตัวชี้วดั หลัก 10 ตวั และตวั ชว้ี ัดรอง 25 ตวั
8. พฒั นาคูม่ ือตวั ชีว้ ัดและวิธกี ารคำ� นวณตวั ช้วี ดั

20 คู่มือการด�ำ เนินงานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสริมการใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

ประเภทของตัวชี้วัด
1. ตัวชวี้ ดั หลัก (Core Indicator) 10 ตัวช้ีวดั

หมายถงึ ตวั ชวี้ ดั ทเ่ี ปน็ ขอ้ ตกลงเบอื้ งตน้ ของทกุ โรงพยาบาลทเ่ี ขา้ รว่ มโครงการฯ ท่ี

จะนำ� ไปผลกั ดนั โครงการสเู่ ปา้ หมาย ดำ� เนนิ การเกบ็ ขอ้ มลู และตดิ ตามผลเพอ่ื แสดงถงึ

กระบวนการ ผลผลิต และผลลัพธ์จากการด�ำเนินงานเพื่อส่งเสริมการใช้ยาอย่าง

สมเหตุผล (เอกสารในภาคผนวก) ประกอบด้วย
1.1 ตัวชี้วัดพ้นื ฐาน (Basic Indicator) 3 ตวั หมายถงึ ตวั ชี้วดั ท่ี

แสดงผลการด�ำเนินการโดยภาพรวมของแตล่ ะโรงพยาบาล และภาพรวมท้ังโครง

การฯ ในประเดน็ ทส่ี ำ� คญั 3 ประเดน็ คอื การไมส่ ง่ั ยาเกนิ ความจำ� เปน็ การสง่ เสรมิ รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล

การใช้ยาในบญั ชยี าหลกั และการลดการใชย้ าปฏชิ ีวนะในกรณีทไี่ มจ่ �ำเป็น ตัวชี้วัด

พนื้ ฐานนสี้ ามารถใช้เปรยี บเทยี บกบั ข้อมลู กับนานาชาตไิ ด้
1.2 ตัวช้วี ดั หลกั PLEASE 7 ตวั
2. ตัวชีว้ ดั รอง PLEASE 25 ตัวชี้วัด
2.1 ตวั ชว้ี ดั รอง ในกญุ แจ P 9 ตวั ซง่ึ เปน็ ตวั ชว้ี ดั เชงิ ปรมิ าณทส่ี ำ� คญั

อยา่ งยง่ิ เนอื่ งจาก PTC จะเปน็ กลไกสำ� คญั ในการดำ� เนนิ การตามกญุ แจสำ� คญั อนื่ ๆ

เพอ่ื ใหป้ ระสบผลสำ� เรจ็ ในการดำ� เนนิ การใหเ้ กดิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ลในโรงพยาบาล
2.2 ตัวชีว้ ดั รอง ในด้านอนื่ ๆ ของกุญแจ L E A และ S 16 ตัว

เปน็ ตวั ชว้ี ดั เชงิ กระบวนการ ผลผลติ หรอื ผลลพั ธ์ ของการดำ� เนนิ การ ประกอบดว้ ย

2.2.1 ต วั ชว้ี ัดเรือ่ งฉลากยา (Labeling and Leaflet) 1 ตวั

2.2.2 ตวั ชวี้ ดั การใชเ้ ครอ่ื งมอื RDU (Essential RDU Tools) 6 ตวั

โดยเลอื ก 6 ตวั ชวี้ ดั นี้ จากทง้ั หมด 14 ตวั ดงั ตอ่ ไปน้ี

- บญั ชียาโรงพยาบาล (Formulary) 1 ตัว

- กล่มุ โรคไม่ตดิ ต่อเร้อื รงั 6 กลุ่ม (NCD) 9 ตัว

- การใชย้ าปฏิชวี นะอยา่ งรบั ผิดชอบ (RUA) 4 ตวั

2.2.3 ต วั ชีว้ ดั การสรา้ งความตระหนักของบุคลากร 3 ตวั

ท างการแพทยแ์ ละผรู้ บั บรกิ าร (Awareness of RDU)

โ ดยเลอื ก 3 ตวั ชวี้ ดั น้ี จากทงั้ หมด 5 ตวั ชวี้ ดั

2.2.4 ตวั ชว้ี ดั การใชย้ าในผปู้ ่วยกลมุ่ พเิ ศษ 6 ตัว

( Special Population Care)

โ ดยเลอื ก 6 ตวั ชี้วัดน้ี จากทงั้ หมด 10 ตวั ช้ีวัดส�ำหรับ

ผ ปู้ ว่ ยกลุ่มพเิ ศษ 6 กลมุ่

คมู่ ือการด�ำ เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล 21
(Rational Drug Use Hospital Manual)

รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
3. ตวั ชี้วดั เสริม หมายถงึ ตวั ช้ีวดั ท่แี ต่ละโรงพยาบาลอาจเลือกเพิ่มเติม
จากตวั ชวี้ ดั หลกั และรอง จากรายการตวั ชว้ี ดั ทเ่ี หลอื ในกลมุ่ โรคไมต่ ดิ ตอ่ เรอื้ รงั (NCD)
ตวั ชว้ี ดั การใชย้ าปฏชิ วี นะอยา่ งรบั ผดิ ชอบ (RUA) ตวั ชว้ี ดั การสรา้ งความตระหนกั ของ
บคุ ลากรทางการแพทยแ์ ละผรู้ บั บรกิ าร (A) หรอื ตวั ชวี้ ดั การใชย้ าในผปู้ ว่ ยกลมุ่ พเิ ศษ (S)
ตามความสมคั รใจและความพรอ้ ม ตามบรบิ ทของแตล่ ะโรงพยาบาล จากคำ� แนะนำ�
ในแตล่ ะบททีก่ ลา่ วถึง ซง่ึ โรงพยาบาลอาจไมเ่ ลอื กตัวช้วี ัดเสรมิ เลยกไ็ ด้
4. ตวั ชว้ี ดั เฉพาะ หมายถงึ ตวั ชวี้ ดั ทโ่ี รงพยาบาลอาจเสนอเพมิ่ เตมิ โดยที่
ไม่มีอยู่ในรายการตวั ชี้วดั ท่ที างโครงการฯ เสนอ แตเ่ ปน็ ตวั ชว้ี ัดท่โี รงพยาบาลเห็น
ความส�ำคัญ เป็นอัตตลักษณ์ของโรงพยาบาล หรือได้ด�ำเนินการไปแล้วบางส่วน
หรือทั้งหมด หรือก�ำลังมีแผนด�ำเนินการเพ่ือส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล
เช่น การใช้ยาอย่างสมเหตุผลในผู้ป่วยเอชไอวี การใช้ยาในผู้ป่วยจิตเวช เป็นต้น
หรอื โรงพยาบาลอาจไม่เลือกตัวช้ีวดั เฉพาะเพมิ่ เตมิ เลยกไ็ ด้

ความถ่ีและผ้รู ับผดิ ชอบในการเกบ็ ข้อมูลตวั ช้วี ดั
การช้ีแจงแนวทางการด�ำเนินการของโครงการโรงพยาบาลส่งเสริมการ
ใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ลจดั ขนึ้ ในวนั ท่ี 9 มนี าคม 2558 จงึ ขอนบั วนั ที่ 10 มนี าคม 2558
เป็นวนั เรม่ิ ต้นในการจดั เกบ็ ตวั ช้วี ดั โครงการฯ

คร้ังท่ี รายละเอยี ด วันทสี่ ง่ ขอ้ มลู

1 เก็บข้อมลู ตัง้ แต่ 1 กันยายน 2557-28 กมุ ภาพันธ์ 2558 30 มีนาคม 2558

2 เกบ็ ขอ้ มูลตั้งแต่ 1 มนี าคม 2558-31 สิงหาคม 2558 30 กันยายน 2558

3 เกบ็ ขอ้ มลู ตง้ั แต่ 1 กนั ยายน 2558-29 กุมภาพันธ์ 2559 31 มนี าคม 2559

22 คู่มือการดำ�เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

• ผรู้ บั ผดิ ชอบโครงการ รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล

- คณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล
- กระทรวงสาธารณสขุ
- กลมุ่ สถาบนั แพทยศาสตรแ์ หง่ ประเทศไทย
- เครอื ขา่ ยโรงพยาบาลในกลมุ่ สถาบนั แพทยศาสตรแ์ หง่ ประเทศไทย
- สถาบนั รบั รองคณุ ภาพสถานพยาบาล
- สถาบนั วจิ ยั ระบบสาธารณสขุ
- สำ� นกั งานกองทนุ สนบั สนนุ การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ
- ศนู ยว์ ชิ าการเฝา้ ระวงั และพฒั นาระบบยา
- สำ� นกั งานหลกั ประกนั สขุ ภาพแหง่ ชาติ
- สำ� นกั งานประกนั สงั คม
- กรมบญั ชกี ลาง กระทรวงการคลงั

• ประโยชนท์ ีค่ าดวา่ จะได้รับ

โรงพยาบาลทุกระดับทั้งภาครัฐ (และเอกชน) มีระบบส่งเสริมการใช้ยา
อย่างสมเหตุผลอย่างเป็นรูปธรรม น�ำการใช้ยาอย่างสมเหตุผลไปสู่การปฏิบัต ิ
โดยผนวกไวใ้ นงานประจำ� และมกี ารพฒั นาขน้ึ เปน็ เครอื ขา่ ยโรงพยาบาลทปี่ ฏบิ ตั งิ าน
และเรียนรู้ร่วมกันในการส่งเสริมและสนับสนุนการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ซ่ึงน�ำไป
สู่การใช้ยาท่ีให้ประโยชน์สูงสุดแก่ประชาชนผู้รับบริการ ไม่ใช้ยาเกินความจ�ำเป็น
คุม้ คา่ ปลอดภัย ลดปัญหาเชือ้ ดอื้ ยา เป็นการใช้ยาทส่ี อดคลอ้ งกับหลกั เกณฑด์ า้ น
เวชจรยิ ศาสตร์ ตอบสนองตอ่ นโยบายแหง่ ชาตดิ า้ นยา และนำ� ไปสกู่ ารลดคา่ ใชจ้ า่ ย
ทไี่ ม่จำ� เปน็ โดยใหค้ ณุ ภาพการรกั ษาพยาบาลทด่ี ีย่ิงขนึ้
ประชาชนมคี วามตระหนกั รู้ต่อค�ำว่า “การใชย้ าอยา่ งสมเหตุผล” มคี วาม
เข้าใจทถ่ี ูกต้องตอ่ ยาทใี่ ช้ เกิดความร่วมมือในการใชย้ า และสามารถใชย้ าเหลา่ นน้ั
ได้อย่างถูกต้อง และปลอดภัย รวมทั้งไม่เรียกร้องการใช้ยาและการส่งตรวจทาง
หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารทเ่ี กนิ ความจำ� เปน็ เกดิ ความศรทั ธาและเชอ่ื มน่ั ในการใชบ้ รกิ ารจาก
โรงพยาบาลทผี่ า่ นเกณฑค์ ุณภาพด้านการใช้ยาอยา่ งสมเหตุผล

คู่มือการดำ�เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตุผล 23
(Rational Drug Use Hospital Manual)

รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล • สรุป

การใช้ยาและการส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการท่ีเหมาะสมและกอปรด้วย
จริยธรรม เป็นหน้าท่ีและมาตรฐานทางวิชาชีพของบุคลากรสาธารณสุข และเป็น
พนั ธกจิ ทมี่ คี วามสำ� คญั เปน็ อนั ดบั ตน้ ของสถานพยาบาลทกุ แหง่ แตท่ ผ่ี า่ นมาปญั หา
การใชย้ าและการสง่ ตรวจทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารอยา่ งไมส่ มเหตผุ ลยงั ไมไ่ ดร้ บั การแกไ้ ข
อยา่ งเปน็ ระบบ สง่ ผลใหผ้ ู้ป่วยได้รบั ยาเกินความจ�ำเป็น เส่ียงต่ออันตรายจากยา
กอ่ ปญั หาเช้อื ด้ือยาจนเข้าส่ภู าวะวิกฤต ทำ� ให้ผู้ปว่ ย สถานพยาบาลและรัฐ สูญเสีย
ค่าใช้จ่ายโดยไม่จ�ำเป็นเป็นมูลค่ามหาศาล จนท�ำให้ประเทศไทยมีรายจ่ายด้านยา
ต่อค่าใช้จา่ ยดา้ นสขุ ภาพสงู กว่าประเทศที่พัฒนาแลว้ มากกว่า 3 เทา่
โครงการ โรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล (RDU Hospital
PLEASE) เป็นนวัตกรรมอันเกิดขึ้นจากความร่วมมือของผู้เก่ียวข้องทุกภาคส่วน
ด้วยความประสงค์ท่ีจะแก้ไขปัญหาการใช้ยาและการส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการท่ี
ไมส่ มเหตผุ ลอยา่ งเป็นรูปธรรม จนการใชย้ าอย่างสมเหตผุ ลได้รับการยอมรับเป็น
วัฒนธรรมขององค์กร และกลายเปน็ บรรทดั ฐานทางสงั คมในหมู่ประชาชนผู้ใชย้ า
การด�ำเนินงานของโครงการฯ ขับเคลื่อนผ่านกุญแจส�ำคัญเพื่อความส�ำเร็จ 6
ประการ ซ่ึงข้อปฏิบัติต่างๆ ผ่านการคัดกรองจากผู้เช่ียวชาญหลากหลายสาขา
ภายใต้หลักฐานทางวิชาการท่ีเชื่อถือได้ ร่วมกับการประเมินและติดตามผล
ด้วยตวั ชวี้ ัดทจ่ี ัดท�ำข้ึนโดยกระบวนการวจิ ยั ด้านระบบสาธารณสุข
สถานพยาบาลท่ีด�ำเนินงานผ่านเกณฑ์จะได้รับรางวัลเชิดชูเกียรติ จาก
เครือข่ายผู้สนับสนุนโครงการโรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล
ท้ายท่ีสุด ประโยชน์สุขท้ังหลายจะตกแก่ประชาชนทุกหมู่เหล่า ในอันที่จะได้รับ
บรกิ ารทางการแพทยท์ มี่ คี ณุ ภาพ ซงึ่ ชว่ ยสรา้ งเสรมิ คณุ ภาพชวี ติ ทดี่ แี กป่ ระชาชนทกุ
คนโดยไมเ่ ลือกปฏบิ ัติ

24 คู่มือการด�ำ เนินงานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสริมการใช้ยาอยา่ งสมเหตุผล
(Rational Drug Use Hospital Manual)

• เอกสารอ้างอิงทีส่ �ำคญั รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล

1. World Health Organization. Promoting rational use of medicines: core
components. WHO Policy and Perspectives on Medicine no. 5 Document
WHO/EDM/2002.3. Geneva, 2002.

2. คณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ. นโยบายแห่งชาติด้านยา พ.ศ. 2554
และยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบยาแห่งชาติ พ.ศ. 2555-2559. กรุงเทพฯ:
โรงพมิ พช์ มุ นุมสหกรณก์ ารเกษตรแห่งประเทศไทย, 2554: 1-41.

3. พสิ นธิ์ จงตระกลู . คำ� จำ� กดั ความและกรอบความคดิ ในการใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล.
ใน: คณะอนุกรรมการพัฒนาบัญชียาหลักแห่งชาติ. คู่มือการใช้ยาอย่าง
สมเหตผุ ลตามบญั ชยี าหลกั แหง่ ชาติ เลม่ 1 ยาระบบทางเดนิ อาหาร. กรงุ เทพฯ:
โรงพมิ พช์ มุ นุมสหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย, 2552: ข1-38.

4. พิสนธิ์ จงตระกูล. ค�ำแนะน�ำท่ัวไปเก่ียวกับการใช้ยา. ใน: คณะอนุกรรมการ
พัฒนาบัญชียาหลักแห่งชาติ. คู่มือการใช้ยาอย่างสมเหตุผลตามบัญชียาหลัก
แหง่ ชาติ เล่ม 1 ยาระบบทางเดินอาหาร. กรงุ เทพฯ: โรงพิมพช์ ุมนุมสหกรณ์
การเกษตรแห่งประเทศไทย, 2552: ข39-56.

5. พนิ จิ ฟา้ อำ� นวยผล, ปาณบดี เอกะจมั ปกะ, นธิ ศิ วฒั นมะโน. ระบบบรกิ ารสขุ ภาพ
ไทย. ใน: สวุ ทิ ย์ วบิ ลุ ผลประเสริฐ, บรรณาธิการ. การสาธารณสขุ ไทย 2551-
2553. กรุงเทพฯ: โรงพิมพอ์ งคก์ ารสงเคราะห์ทหารผ่านศกึ , 2554: 233-318.

คมู่ ือการด�ำ เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใชย้ าอย่างสมเหตผุ ล 25
(Rational Drug Use Hospital Manual)

• แผนการดำเนินงาน และกิจกรรมโครงการฯ ป‚งบประมาณ 2557-2560

ระยะท่ี 1 ปง‚ บประมาณ 2557-2558

ระยะท่ี 1.1 พฒั นาโครงการ/ ระยะที่ 1.3 โรงพยาบาลดำเนินการ ระยะที่ 1.4 ประเมินผล และสรุป
เสนอโครงการตอ‹ อนกุ รรมการฯ ตามแนวทางโครงการและมีการ โครงการระยะท่ี 1
รายละเอยี ดโครงการโรงพยาบาลส่งเสรมิ การใชย้ าอยา่ งสมเหตผุ ล (พ.ย. 2556–เม.ย. 2557) แลกเปลีย่ นเรยนรูรŒ ะหว‹างเครอขา‹ ย (ก.ย.–พ.ย. 2558)
และจากเครอข‹ายส‹สู ว‹ นกลาง
1. พัฒนาโครงการฯ รว‹ มกบั (พ.ย. 2557–ก.ย. 2558) 1. วเคราะห ประเมนิ สถานการณ

หน‹วยงานที่เกย่ี วขอŒ ง 1. จัดทำคู‹มอื และตัวช้วดั โครงการ ปจ˜ จบุ นั เก่ียวกับระบบการ
2. เสนอโครงการต‹อคณะ และจัดประชมุ ช้แจงและทำแผน ดำเนินการเพื่อสง‹ เสรมการใชŒยา
ร‹วมกัน อย‹างสมเหตุผลในโรงพยาบาล
อนกุ รรมการส‹งเสรม โดยใชแŒ บบประเมนิ ตนเอง
การใชŒยาสมเหตุผล 2. จัดทำแผนกบั หน‹วยงานทมี่ ีร‹วม หลังการดำเนนิ การ หรอตาม
(4 เม.ย. 2557) ลงนามบนั ทกึ ขŒอตกลงและดำเนนิ

การร‹วมกนั ตวั ชว้ ดั ท่ีกำหนด เมื่อครบ 1 ป‚
3. วเคราะห ประเมินสถานการณ 2. สรุปโครงการ
ระยะท่ี 1.2 ประชาสัมพันธ ป˜จจบุ นั เก่ยี วกับระบบการดำเนนิ
โครงการและ/รบั สมคั ร การเพื่อสง‹ เสรมการใชยŒ าอยา‹ ง
รพ.นำร‹อง/พัฒนาเคร่องมือ สมเหตผุ ลในโรงพยาบาล โดยใชŒ
สนับสนุนการดำเนินการ/ แบบประเมนิ ตนเองก‹อนการ
ดำเนินการตามตัวช้วัดทก่ี ำหนด
(เม.ย.–ต.ค. 2557) 4. โรงพยาบาลนำแนวทาง/ขŒอมูล/
1. ประชาสัมพนั ธ เชญชวน
เคร่องมอื ใน 6 กญุ แจสำคัญไป
โรงพยาบาลเขาŒ รว‹ มโครงการ ปฏบิ ตั ิ
(พ.ค.-ส.ค. 2557) 5. พัฒนาเครอขา‹ ยแยกตามภาค
รว‹ มกบั โรงพยาบาลสังกดั อนื่
2. พฒั นาเครอ่ งมอื ในการดำเนนิ 6. มีการพฒั นาศกั ยภาพการดำเนนิ
การตาม 6 กุญแจสำคญั
(พ.ค.–ต.ค. 2557) การและแลกเปล่ยี นเรยนรใŒู น
เครอขา‹ ยในสว‹ นกลางและพนื้ ท่ี
3. ประชุมชแ้ จง สรŒางการมสี ‹วน เพื่อคนŒ หา best practice
รว‹ มในการดำเนนิ การตาม 7. ถอดบทเรยน รปู แบบ (model)

แนวทาง (29-30 ต.ค. 2557) ของโรงพยาบาลส‹งเสรม
การใชŒยาอย‹างสมเหตผุ ล

26 คู่มือการด�ำ เนนิ งานโครงการโรงพยาบาลสง่ เสรมิ การใช้ยาอยา่ งสมเหตผุ ล
(Rational Drug Use Hospital Manual)