หน่วยที่ 6 ระบบไหลเวียนเลือด (Circulatory System).ppt

บทที่ 6

Circulatory System

อาจารย์ณฏั ฐณชิ า วรรณมณี

Aj. Nattanicha Wannamanee

สช 0505 กายวภิ าคศาสตร์และสรีรวทิ ยาของมนุษย์

Circulatory System

ระบบไหลเวียน ประกอบดว้ ยระบบใหญท่ ่ที ำงำนเก่ยี วเนื่องกนั 2 ระบบ คอื

1. Cardiovascular system

• ประกอบด้วย : Blood, Heart, Blood vessels
ทำหนำ้ ท่ี :

1. ส่งออกซิเจนและสำรอำหำรต่ำง ๆ ไปสู่เซลล์ท่ัว
ร่ำงกำย และนำคำร์บอนไดออกไซด์และของเสียออกจำก
เซลลไ์ ปขับท้งิ

2. ควบคมุ สมดลุ ของกรด-ดำ่ งภำยในรำ่ งกำย
3. ปอ้ งกนั กำรตกเลอื ดโดยกำรเกดิ ลมิ่ เลอื ดอุดบำดแผล
4. ชว่ ยในกำรรกั ษำอุณหภูมิร่ำงกำยให้คงท่ี

Circulatory System

2. Lymphatic system

• ประกอบด้วย : Lymph, Lymphatic vessels
และโครงสร้ำงหรืออวัยวะท่ีบรรจุเม็ดเลือดขำวชนิด
Lymphocytes เช่น Lymph nodes, Spleen,
Thymus gland, tonsils
ทำหน้ำที่ : 1. นำโปรตีนและส่วนของน้ำเลือดกลับ
เขำ้ สรู่ ะบบหัวใจรว่ มหลอดเลือด

2. กรองนำ้ ที่หล่อเลยี้ งเนอ้ื เยอ่ื
3. สร้ำงเม็ดเลอื ดขำวเพื่อป้องกันร่ำงกำยจำกโรค
ตำ่ ง ๆ

1. Cardiovascular system

Blood

เลือดเปน็ เนอื้ เย่ือต่อชนดิ พิเศษ ทีม่ ลี ักษณะเป็นของเหลวสีแดง ประกอบดว้ ย

1. Blood cells 2. Blood plasma

Blood cells

เซลล์เม็ดเลือดสร้ำงมำจำกเน้ือยึดต่อชนิดพิเศษที่อยู่ภำยในโพรงไขกระดูกท่ี

เรยี กว่ำ Bone marrow เซลลเ์ ม็ดเลอื ดแบ่งออกเปน็ 3 ชนดิ

1. Red blood cell ; Erythrocyte
2. White blood cell ; Leukocyte
3. Blood platelet ; Thromboplastin

1. Cardiovascular system

1. Red blood cell ; Erythrocyte

• มีรูปร่ำงเป็นแผ่นกลมแบน ตรงกลำงเว้ำทั้ง 2 ด้ำน
เรียกว่ำ มลี กั ษณะเป็น Biconcave disc

• ภำยในจะมีลักษณะเป็นของเหลวใสสีแดง มี
องค์ประกอบของโปรตีน เรียกว่ำ Hemoglobin :
เปน็ ตัวจบั กบั ออกซเิ จนเพื่อนำไปยังเนอื้ เยอ่ื สว่ นต่ำง ๆ

• เป็นเซลล์ชนิดที่พบมำกท่ีสุดในเลือด สร้ำงมำจำก
Red marrow เม่ือเจริญเตม็ ท่จี ะออกมำอยูใ่ นเลอื ด

• บำงครงั้ อำจพบเม็ดเลือดแดงท่ียงั ไม่เจรญิ เตม็ ที่ เรยี กวำ่ Reticulocyte ในเลือดได้
ซ่งึ จะดคู ลำ้ ยกบั เป็นเซลล์เม็ดเลอื ดแดงทม่ี ี nucleus
• อายุประมาณ 120 วนั เมื่อหมดอำยุจะถูกทำลำยท่ี Liver, Spleen

1. Cardiovascular system

หนำ้ ท่ขี อง Red blood cell

• ขนส่งออกซิเจนและคำร์บอนไดออกไซด์ระหว่ำงเนื้อเยื่อต่ำง ๆ ของร่ำงกำยกับ
Alveolar Sac

• มีสำรประกอบเหล็ก : Iron, Heme, Alpha chain, Beta chain ซง่ึ เป็น
องค์ประกอบสำคญั ของ Hemoglobin เป็นตัวจับกำ๊ ซต่ำง ๆ ในกำรขนส่ง

1. Cardiovascular system

2. White blood cell ; Leukocyte

• เป็นเซลล์ชนิดทีม่ ี nucleus แบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ

1. Granulocytes 2. Agranulocytes

มี specific granules ใน cytoplasm ไม่มี specific granules ใน cytoplasm

Neutrophil Lymphocyte

Eosinophil Monocyte

Basophil

1. Cardiovascular system

Neutrophil

• เป็นเซลลเ์ ม็ดเลือดขำวทพ่ี บมำกทส่ี ดุ
• มี 3 – 5 lobes ภำยในเซลล์
• ติดสคี อ่ นขำ้ งแดงและบรรจุ granules 2 ชนิด

1. Azurophilic granules

• บรรจนุ ้ำย่อยหลำยชนิด ขนำดค่อนข้ำงใหญ่ ยอ้ มตดิ สมี ว่ งแดง
• ใช้เปน็ ลักษณะในกำรบง่ ชว้ี ำ่ เซลลเ์ ม็ดเลอื ดขำวนนั้ เป็น Neutrophil

2. Specific granules

• ขนำดเลก็ ยอ้ มตดิ สีชมพูอ่อน บรรจนุ ้ำยอ่ ยท่มี ีคณุ สมับัตใิ นกำรฆำ่ เช้อื โรค

หน้ำทห่ี ลกั ของ Neutrophil ทำลำยเช้ือแบคทีเรียที่เข้ำสู่ร่ำงกำยโดยวิธีกำรที่ เรียกว่ำ
phagocytosis

1. Cardiovascular system

Eosinophil

• มี 2 – 3 lobes ภำยในเซลล์
• มี specific granules ท่ีหยำบ ขนำดใหญ่ มีขนำดเท่ำ ๆ กัน ย้อมสีแดงอมส้ม

สะทอ้ นแสงได้

หน้ำที่หลักของ Eosinophil

ทำลำยตัวอ่อนของหนอนพยำธิที่เข้ำสู่ร่ำงกำย
โดยผ่ำนทำงหลอดเลือดหรือผนังท่อทำงเดิน
อำหำร

1. Cardiovascular system

Basophil

• มีรูปร่ำงไม่แน่นอน อำจพบ nucleus มีลักษณะเป็น
lobe หรือเป็นรปู ยำวก็ได้

• มี specific granules ท่ีหยำบ ขนำดไม่เท่ำกัน ย้อม
ตดิ สีน้ำเงนิ เข้ม

• บรรจุสำรพวก Histamine, heparin และ slow reacting substance

หน้ำทีห่ ลักของ Basophil

ทำปฏิกริ ยิ ำกับกำรตอบสนองตอ่ กำรอกั เสบ
โดยอำศยั คณุ สมบตั ิทำงเคมขี องสำรที่บรรจอุ ยู่ จะหลั่งออกมำเมื่อ Basophil
จบั กับ antibody

1. Cardiovascular system

Lymphocyte

• เป็นเซลล์ท่ีมีหลำยขนำด มี nucleus ทรงกลม ติดสีเข้ม
ขนำดใหญเ่ ก็บเต็มเซลล์ ไม่มี specific granules

หน้ำที่หลักของ Lymphocyte

กำรตอบสนองทำงปฏกิ ริ ิยำในระบบภมู คิ ุ้มกนั

Monocyte

• มี nucleus กลมใหญ่ ด้ำนหน่ึงเว้ำทำให้มีลักษณะเป็น
รปู เกือกมำ้ ตดิ สีไม่สม่ำเสมอ

หนำ้ ทีห่ ลกั ของ Monocyte

• เม่ือมสี ่ิงแปลกปลอม Lymphocyte จะให้ สำรทเ่ี ปน็ ตวั เรียกให้ Monocyte
มำเพอ่ื กำจดั สิ่งแปลกปลอมน้นั ด้วยวธิ ีกำร phagocytosis

1. Cardiovascular system

3. Blood platelet ; Thromboplastic

• เกรด็ เลือดเป็นช้นิ ส่วนของเซลล์ สรำ้ งมำจำก Megakaryocyte
• Cytoplasm ของ Megakaryocyte จะหลุดเป็นชิ้นเล็ก ๆ ออกมำสู่กระแส

เลือดกลำยเปน็ เกรด็ เลือด
• Blood platelet มีขนำดเล็ก

รปู ร่ำงเป็นแผน่ แบนนูนท้งั 2 ดำ้ น ไม่มีสี ไมม่ ี nucleus
• พบประมำณ 150,000-300,000 เกร็ด/ลูกบำศก์

มิลลิเมตรของเลอื ด
หน้ำท่ีหลกั ของ Blood platelet

กระบวนกำรแข็งตัวของเลือด : เม่ือหลอดเลือดถูกทำลำยบริเวณใด เกร็ดเลือด
บริเวณน้ันจะเกำะรวมตัวกันเป็นก้อน อุดส่วนที่ขำดเป็นรู ป้องกันไม่ให้เลือดไหล
ออกมำนอกหลอดเลือด

1. Cardiovascular system

Blood cells

1. Cardiovascular system

หน้ำที่ของเลอื ด

1. นำสำรอำหำรและก๊ำซออกซิเจนไปเล้ียงเซลล์ต่ำง ๆ ทั่วร่ำงกำยและรับของ
เสียและก๊ำซคำรบ์ อนไดออกไซดจ์ ำกเซลลเ์ พอ่ื นำไปกำจัดออกจำกร่ำงกำย

2. ช่วยป้องกันและกำจัดสิ่งแปลกปลอมและเชื้อโรคต่ำง ๆ ท่ีเข้ำสู่ร่ำงกำยโดย
กำรทำงำนของเซลลเ์ มด็ เลอื ดขำวและ antibody ในเลือด

3. เปน็ ตวั กลำงนำสำรจำพวกฮอร์โมนจำกตอ่ มไร้ท่อ ไปยังอวยั วะเป้ำหมำยเพื่อ
ควบคุมกำรทำงำนของอวยั วะเหลำ่ นัน้

4. ควบคมุ อณุ หภูมขิ องร่ำงกำย
5. ช่วยในกระบวนกำรห้ำมเลอื ด (Hemostasis)

Heart

• หัวใจ : เป็นอวัยวะที่ประกอบด้วย
กล้ำมเน้ือ ภำยในกลวงมีขนำดใหญ่กว่ำ
กำมือ

• อยู่ภำยใน Pericardial cavity ใน

ส่วน mediastinum ของทรวงอก
ระหว่ำงปอดทงั้ 2 ขำ้ ง
• 2/3 ของหัวใจจะอยู่เอียงไปทำงซ้ำย
ของแนวกลำงตัวของร่ำงกำย

Heart

• ทำหน้ำทส่ี ูบฉดี เลอื ดไปตำมหลอดเลอื ด หวั ใจจะบบี ตวั ประมำณ 75 คร้ัง/นำที
• เลือดจะถูกบีบให้ไหลผ่ำนไปตำมแขนงต่ำง ๆ ของ arteries ผ่ำนไปตำม

arterioles จนไปถึง capillaries
• อำหำรและออกซิเจนจำกเลือดจะซมึ ผำ่ นผนงั capillaries ไปเลย้ี งเน้อื เยื่อ
• คำร์บอนไดออกไซดแ์ ละ waste products จะเข้ำสู่เลอื ดจำกเนอ้ื เยอ่ื
• เลอื ดจะไหลเข้ำสำขำตำ่ ง ๆ ของ Veins ซึ่งจะนำกลับเขำ้ สหู่ ัวใจ

➢ ขณะท่เี ลอื ดไหลเวยี น อวยั วะตำ่ ง ๆ ของร่ำงกำยจะดงึ เอำวตั ถุดบิ ตำ่ ง ๆ ที่
ต้องกำรสำหรับซ่อมแซม เพื่อกำรเจริญเติบโตและเพื่อกำรทำงำนของ
อวัยวะนัน้ ไปจำกเลอื ด

• กำรทำงำนในรำ่ งกำยเกดิ ขึ้นไดเ้ พรำะหวั ใจบบี เลือดไปเลย้ี งอยู่ตลอดเวลำ

Heart

Chambers of the Heart

• หัวใจประกอบด้วย 4 ห้อง โดยมีผนังก้ันกลำง เรียกว่ำ Septum ทำให้ห้องซ้ำย
และหอ้ งขวำของหัวใจไม่ติดต่อกัน
ซีกขวา รับเลอื ดดำจำกส่วนตำ่ ง ๆ ของร่ำงกำยเพอื่ ส่งไปฟอกทีป่ อด

ซีกซ้าย รับเลือดแดงท่ีมีออกซิเจนมำกมำจำกปอดแล้วส่งไปเลี้ยงท่ัว
รำ่ งกำย

• ทง้ั 2 ซีก จะมีลิ้นหวั ใจกั้นแบง่ บนลำ่ ง
ส่วนบน เรียกวำ่ Atrium สว่ นล่ำง เรยี กวำ่ Ventricle

Heart

1. Right Atrium

• ใหญก่ ว่ำ left atrium มสี ่วนยนื่ เลก็ ๆ ออกไปข้ำงหนำ้ เรียกวำ่ Auricle
• มีหลอดเลือดดำใหญ่ มำเปดิ เขำ Right Atrium 2 เส้น

Superior vena cava นำเลือดดำจำกสว่ นบนของร่ำงกำยมำเทเขำ้

Inferior vena cava นำเลือดดำจำกสว่ นล่ำงของร่ำงกำยมำเทเข้ำ

• Right Atrium มีทำงติดต่อกับ Right Ventricle โดยมีลิ้นหัวใจกั้น ชื่อว่ำ
Tricuspid : มี 3 แฉก จะปดิ สนทิ เพ่ือก้ันไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับ

• เมื่อ Right Ventricle บีบตวั ท่ีผนังด้ำนในของ Right Atrium ทำงดำ้ นหน้ำจะ
มีลักษณะเป็นสันนูน

Heart

2. Right Ventricle

• อยลู่ ่ำงต่อ Right Atrium จะมี Pulmonary artery ต่อออกไปจำก Right Ventricle
• มีลิ้นหัวใจ Pulmonary semilunar valve คอยกั้นไม่ให้เลือดท่ีบีบออกจำก Right

ventricle ไปตำม Pulmonary artery เพือ่ ไปสู่ปอดไหลย่ ้อนกลับ
• ปลำยผนงั จะมีเอน็ เสน้ เล็ก ๆ เรยี กวำ่ Chordae tendineae ติดอยู่

➢มลี กั ษณะคลำ้ ยเส้นด้ำย
➢ปลำยหน่ึงติดที่ Papillary muscle อีกปลำยหน่ึงไปยึดติดกับขอบลิ้นหัวใจ

คอยกัน้ ไมใ่ ห้ Tricuspid ถกู ดนั ไปทำง Right Atrium

3. Left Atrium

• รับเลือดทก่ี ลับจำกปอด โดยมี Pulmonary vein 4 เส้น นำมำเข้ำทำงด้ำนหลัง
• ดำ้ นลำ่ งมที ำงตดิ ต่อกับ left ventricle โดยมลี ิ้นหวั ใจ Mitral ก้นั ซ่งึ มี 2 แฉก

Heart

4. Left Ventricle

• มีผนงั หนำมำกทีส่ ดุ
• จำก Left Ventricle จะมี Aorta ซึ่งเป็นหลอดเลือดแดงท่ีใหญ่ท่ีสุดต่อ

ออกไปเพอ่ื เป็นทำงให้เลอื ดจำก left ventricle ไปสู่สว่ นต่ำง ๆ ของร่ำงกำย
• โดยมี Aorta semilunar vale กั้นอยูไ่ มใ่ หเ้ ลอื ดไหลย้อนกลบั

Heart

Heart

Nerve supply

• หวั ใจมีเสน้ ประสำทมำเลย้ี งมำก ดงั นี้

Visceral afferent division

➢ นำกระแสประสำทรับควำมเจบ็ ปวดจำกหวั ใจเมอ่ื กล้ำมเนือ้ หวั ใจขำดออกซิเจน

Efferent fibers

1. เสน้ ประสำทสมอง Vagus nerve
➢ เป็นระบบประสำท Parasympathetic : ทำให้กำรเตน้ ของหวั ใจช้ำและเบำลง
2. เส้นประสำท Sympathetic nerve
➢ ทำใหห้ ัวใจเตน้ เร็วข้นึ และแรงขน้ึ

Blood Vessles

Artries

• หลอดเลือดท่ีนำเลือดออกจำกหัวใจ จะมีผนังหนำเพ่ือรับกับควำมดันของเลือดท่ี
ผำ่ นภำยในหลอดเลือดทุก ๆ ครงั้ ท่ีหวั ใจบีบตัว

Aorta หลอดเลอื ดแดงท่ใี หญ่ทสี่ ุด
Arterioles ➢ ออกจำกหัวใจแล้วแตกแขนงออกเป็นหลอดเลือดท่ีมีขนำด

เลก็ ลงตำมลำดบั

หลอดเลอื ดแดงที่เล็กที่สุด

• ผนงั ของหลอดเลอื ดแดงมีขนำดเลก็ จะบำงลงตำมลำดบั จำนวนชนั้ ของกล้ำมเน้ือ
เรยี บ ในชั้นกลำงจะมำกข้นึ แตเ่ นอ้ื เยอ่ื ยึดต่อจะน้อยลง

Blood Vessles

Capillaries

• หลอดเลือดฝอยนำเลอื ดจำก arteriole ไปสู่หลอดเลอื ดดำ Venule
• ทำหน้ำที่ : แลกเปลยี่ นสำรต่ำง ๆ ระหว่ำง plasma กับ tissue fluid

Capillaries

• หลอดเลือดทจ่ี ะนำเลอื ดจำก capillaries รวบรวมไปสหู่ วั ใจ
• เร่ิมจำกหลอดเลอื ดดำ Venules รวมกันเป็นหลอดเลือดดำท่ีใหญ่ข้ึนและใหญ่สุด

เป็น Veins
• ควำมดนั ของเลือดใน Veins น้อยมำก
• มีลิ้น Valves คล้ำยกระเป๋ำอยู่เป็นระยะ จะปิดเมื่อไหลเข้ำไปเต็มกระเป๋ำ เพ่ือ

ป้องกันไม่ใหเ้ ลอื ดไหลยอ้ นกลับไปสูส่ ่วนปลำย

Blood Vessles

Arteriovenous anastomoses

• ทำให้เลือดจำนวนมำกสำมำรไหลจำก small arteries ไปสู่ small veins
โดยไม่ผ่ำน capillaries ไปสู่ผวิ หนงั

• มีควำมสำคญั ในกำรควบคุมอุณหภูมขิ องรำ่ งกำย
• พบที่ส่วนปลำยของแขนและขำ

2. Lymphatic system

ระบบน้ำเหลอื ง : เร่มิ จำก capillary network ซ่ึงนำนำ้ เหลอื งจำก tissue
fluid ของอวยั วะตำ่ ง ๆ รวมกันเป็น Lymphatic vessel ขนำดใหญข่ ึน้
➢ นำนำ้ เหลืองไปเทเขำ้ หลอดเลอื ดดำท่คี อ และส่งตอ่ ไปเร่อื ย ๆ ตำมหลอดเลือดดำ

หลอดนา้ เหลืองที่สาคญั ของร่างกาย

Lumbar trunk

รับนำ้ เหลืองจำกขำทั้งหมด, อวยั สบื พนั ธ,์ุ อวัยวะภำยใน pelvis, ไต, ต่อม
หมวกไต, ผนังทอ้ งส่วนลำ่ งต่ำกวำ่ สะดือ

Intestinal trunk

รบั นำ้ เหลอื งจำกกระเพำะ, ลำไส้, ตับอ่อน, มำ้ ม, และส่วนลำ่ งของตับ

2. Lymphatic system

Jugular trunk

รับน้ำเหลอื งจำกศรี ษะและคอ

Lumbar trunk

รับน้ำเหลอื งจำกแขนและสว่ นบนของทรวงอก

Intestinal trunk

รบั นำ้ เหลืองจำกด้ำนขำ้ งของทรวงอก ปอด หวั ใจ และส่วนบนของตบั

2. Lymphatic system

อวยั วะในระบบนา้ เหลือง

• มีเน้อื เยื่อตดิ เป็นเปลอื กหุ้ม (capsule)

1. Lymph node

2. Tonsil
3. Thymus
4. Sleen

2. Lymphatic system

1. Lymph node

• พบตำมทำงเดินน้ำเหลืองท่ัวร่ำงกำย
มีรปู ร่ำงคล้ำยเม็ดถ่วั

หนำ้ ท่ีหลกั

1. ผลติ lymphocytes
2. กรองน้ำเหลือง โดยกำรกำจัดส่ิงแปลกปลอมท่ีปนมำกับน้ำเหลือง โดยกำร

ทำงำนของ macrophages
3. สรำ้ งภูมิค้มุ กนั ของร่ำงกำย

2. Tonsil • ป้องกันและกำจัดส่ิงแปลกปลอมที่เข้ำสู่ร่ำงกำย
ทำงทอ่ ทำงเดินหำยใจและทำงเดินอำหำร

2. Lymphatic system

3. Thymus

• พบหลังต่อกระดูก Sternum ภำยใน
mediastinum

• จะมี lymphocytes มำก

หน้ำทีห่ ลัก

สร้ำงเมด็ เลือดขำวชนิด T lymphocytes
➢ทำลำยเช้ือโรคท่ีเข้ำสรู่ ่ำงกำยโดยตรง
➢สรำ้ งฮอรโ์ มนที่กระต้นุ lymphatic tissue อื่น ๆ ให้สร้ำง Lymphocytes ดว้ ย
ทำใหก้ ำรทำงำนของระบบภูมิคุม้ กนั มีประสิทธิภำพมำกขนึ้

2. Lymphatic system

4. Spleen

• อยูภ่ ำยในชอ่ งท้องบรเิ วณโครงด้ำนซำ้ ยใต้
ตอ่ กะบงั ลม

หนำ้ ทห่ี ลกั

1. Production of blood cells : ในขณะที่เป็นทำรก ม้ำมจะผลิตเม็ดเลือดขำว
ชนิด granulocytes และเมด็ เลอื ดแดง

2. Destruction of red blood cells : เม็ดเลือดแดงท่ีหมดอำยุ จะถูก
macrophages ทอี่ ยใู่ นม้ำมเก็บกนิ

3. Defense mechanism : ม้ำมทำหน้ำที่สร้ำง Lymphocytes เพ่ือทำลำยเชื้อโรค
และสรำ้ งภมู ิคุ้มกนั ใหก้ ับร่ำงกำย

4. Blood storage : ในม้ำมมีหลอดเลือดจำนวนมำกสำมำรถเก็บกักเลือดไว้ได้ เม่ือ
ร่ำงกำยต้องกำรเลอื ดเพ่ิม

Human Anatomy and Physiology