หน้าที่ ม.2

1

หนา้ ทพ่ี ลเมือง

รายวิชา ส22101 สังคมศึกษา 3
เล่มที่ 1 สถานภาพ บทบาท สิทธิ เสรีภาพ หน้าที่

นางลั่นทม ชวนช่นื
ครชู านาญการ

โรงเรียนศาลาตึกวิทยา อาเภอกาแพงแสน จังหวัดนครปฐม

สานกั งานเขตพื้นที่การศกึ ษามัธยมศึกษา เขต 9

2

สวัสดีครบั เพ่อื นๆ สถานภาพ
หมายถึงอะไรใครทราบบ้างครับ

ความหมายของสถานภาพ
คาว่า สถานภาพ ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน

พ.ศ. 2542 หมายถึง ฐานะ ตาแหน่งหรือเกียรติยศของบุคคลที่ปรากฏใน
สังคม สิทธิ หน้าที่ ตามบทบาทของบุคคล กล่าวโดยสรุปได้ว่า สถานภาพ
หมายถึง ตาแหน่งของบุคคล ซ่ึงได้มาจากการเป็นสมาชิกของสังคม
สถานภาพเป็นสิ่งเฉพาะตวั ที่ทาให้เราแตกต่างจากผอู้ ืน่

สถานภาพมีกีป่ ระเภท
อะไรบ้างค่ะ

สถานภาพมี 2 ประเภท
1. สถานภาพโดยกาเนดิ (Ascribed Status) เปน็ สถานภาพ

ที่บุคคลได้รับโดยกาเนิดที่สาคัญ ได้แก่ เชื้อชาติ สัญชาติ เพศ
รวมทั้งสถานะของครอบครัว และวงศาคณาญาติที่เกี่ยวข้องกับ
บุคคล

2. สถานภาพที่ได้มาภายหลัง (Achieved Status) เป็น
สถานภาพทีบ่ คุ คลไดม้ า อาจโดยความสามารถของบุคคลหรือมี
คณุ สมบตั ิตรงตามเกณฑ์ทีส่ งั คมกาหนด

3

สถานภาพแบบใดทีเ่ รียกว่า
สถานภาพโดยกาเนิดค่ะ

สถานภาพโดยกาเนิด ได้แก่
สถานภาพทางเชอ้ื ชาติ เช่น คนไทย คนอังกฤษ
สถานภาพทางสัญชาติ เช่นไทย อังกฤษ
สถานภาพทางเพศ เช่น เพศหญิง เพศชาย
สถานภาพทางครอบครวั เช่น บุตร พ่หี รือน้อง
สถานภาพทางถิ่นกาเนิด เช่น คนภาคเหนือ คนภาคใต้

สถานภาพที่ได้มาทีหลังมี
อะไรบ้างครับ.....

สถานภาพทีไ่ ด้มาภายหลงั ได้แก่
สถานภาพทางการศึกษา เช่น นกั เรียน นกั ศึกษา ฯลฯ
สถานภาพทางครอบครวั เช่น สามี ภรรยา พอ่ แม่ ลูก ฯลฯ
สถานภาพทางการสมรส เช่น โสด มา่ ย สมรส ฯลฯ
สถานภาพทางอาชพี เช่น วิศวกร ครู แพทย์ ตารวจ ทหาร ฯลฯ
สถานภาพทางความสามารถพิเศษ เช่น นกั แสดง นักร้อง นักกีฬา
ฯลฯ

4

สถานภาพมีความสาคญั อย่างไรใคร
ทราบบ้างครับ

ความสาคญั ของสถานภาพ
สถานภาพมีความสาคัญในการอยู่ร่วมกนั เพราะคนเรามีการติดต่อ

สัมพันธ์กับบุคคลอื่นๆ อยู่เสมอ ไม่ว่าจะติดต่อสัมพันธ์กับคนที่เรารู้จัก
ชอบพอ สนิทสนม เช่น บุคคลในครอบครัว โรงเรียน เพ่ือนบ้าน หรือ
บุคคลทีไ่ ม่รู้จัก ล้วนต้องมีสถานภาพเป็นตัวกาหนดว่าจะปฏิบตั ิตนต่อกัน
อย่างไร จึงจะเหมาะสม ซ่ึงสถานภาพนี่เองจะกาหนดความสัมพันธ์
ระหว่างคนในสังคม อันส่งผลให้การอยู่ร่วมกันเป็นไปตามระเบียบแบบ
แผน และการติดต่อสัมพันธ์ทาให้บุคคลมีความเข้าใจที่ตรงกัน ส่งผลให้
ความสมั พนั ธ์ต่อกันของบคุ คลเปน็ ไปอยา่ งราบรื่น

5

บทบาท หมายถึงอะไรใคร
ทราบบ้างครับ

บทบาท คือ แนวประพฤติปฏิบัติตน ให้ถูกต้อง
เหมาะสมตามสถานภาพของตนสถานภาพและบทบาทจึงเป็นสิ่งท่ี
อยู่คู่กัน โดยสถานภาพจะเป็นสิ่งท่ีแสดงว่าบุคคลคนน้ัน คือ
ใคร มตี าแหน่งหน้าทอ่ี ะไร ส่วนบทบาททางสังคมบอกว่า ผู้ท่อี ยใู่ น
สถานภาพนั้นๆควรจะปฏิบัติตนอย่างไร

บทบาทมีความสาคัญ
อยา่ งไรใครรู้บ้าง...

ความสาคญั ของบทบาทต่อบคุ คลในสังคม
บทบาทเป็นการแสดงกรทอประพฤติปฏิบัติตนของบุคคล

ในสังคมตามสถานภาพเปน็ สิง่ ที่บ่งบอกถึงความสมั พันธ์ระหว่าง
สมาชิกในสังคม อันจะมีผลต่อเนื่องทาให้เกิดความเป็นระเบียบ
เรียบร้อยภายในสังคมน้ันๆ หากการปฏิบัติสอดคล้องหรือตรง
ตามสถานภาพสังคมน้ันก็จะอยู่กันอย่างปกติสุข แต่ถ้าสมาชิก
ปฏิบัติบทบาทขัดแย้งหรือไม่สอดคล้องกับสถานภาพ จะทาให้
เกิดความสับสนวุ่นวาย สังคมสูญเสียระเบียบ บางครั้งอาจ
นาไปสู่ความขั้ดแย้งหรือเกดิ ปัญหาสงั คมในที่สดุ

6

เพ่ือน ๆๆ มาดกู นั ว่า สถานภาพ
สัมพันธ์กับบุคคลดงั ต่อไปนีอ้ ยา่ งไร

สถานภาพและบทบาทของบุคคล
 พ่อ แม่ ควรมีบทบาทดังนี้

1.รบั ผิดชอบในการอบรมสั่งสอนสมาชกิ ใน
ครอบครัว

2. ให้การศึกษาต่อสมาชิกในครอบครวั
3.จัดสรรงบประมาณของครอบครัวให้
เหมาะสม
4.ครองตนเปน็ แบบอยา่ งทีด่ ีความรกั ต่อบุตร

แล้วคณุ ครูละมีบทบาท
อยา่ งไร

 ครู – อาจารย์ ควรมบี ทบาท
ดังนี้
1. ถา่ ยทอดความรู้แกศ่ ิษย์
2.ครองตนให้เหมาะสมและเป็น
แบบอยา่ งที่ดีแกศ่ ิษย์
3.เป็นผู้เสียสละและอดทนในการส่ัง
สอนศิษย์
4. ยดึ ม่ันในระเบียบวินัย

7

เพื่อนๆมีสถานภาพเป็นนักเรียน
เพื่อนๆจะมีบทบาทอยา่ งไร

นกั เรียน ควรมบี ทบาทดงั นี้
1. ยึดมัน่ ในคุณธรรมจริยธรรมและระเบียบโรงเรียน
2. รับผิดชอบต่อหน้าทีใ่ นการศึกษาหาความรู้
3. ให้ความเคารพต่อบคุ คลผอู้ าวุโส
4. รับฟงั และปฏิบัติตามคาส่งั สอนอยา่ งมีเหตผุ ล
5. ขยนั หม่ันเพียรในการแสวงหาความรู้
6. เสริมสร้างความสามคั คีในครอบครัว โรงเรียน และ
ชุมชน

เพื่อนๆมี “สทิ ธิ”
อะไรกันบ้าง

สิทธิ หมายถึง อานาจหรือผลประโยชน์ของบุคคล
ที่กฎหมายให้ความคมุ้ ครอง เช่น บุคคลมีสิทธิในเคหสถาน
มีสิทธิในทรัพย์สินของตน กฎหมายจะรับรองสิทธิและให้
การคุ้มครองในเคหสถานและสิทธิในทรัพย์สินนั้น หากมี
บุคคลอืน่ มารุกรานเคหสถานหรือขโมยทรพั ย์สินของตนไป
ผู้ที่กระทาการก็จะถูกจับกุมลงโทษในความผิดที่ตนได้
กระทาไปตามทีก่ ฎหมายกาหนด

8

เอ๊ะ...แล้วสิทธิมี
ความสาคญั อย่างไรนะ.....

ความสาคญั ของสิทธิ
สิ ท ธิ มี ค ว า ม ส า คั ญ ต่ อ บุ ค ค ล ใ น ก า ร ที่ จ ะ

กระทาให้บุคคลทราบว่า ส่ิงใดที่เขาสามารถ
แสดงออกได้ เรียกร้องได้ พึงมีพึงได้ตามที่
กฎหมายกาหนด ขณะเดียวกันบุคคลอื่นก็มี
กฎหมายคุ้มครองเขาเช่นเดียวกัน การไปละเมิด
สิทธิของผู้อื่นถือเป็นความผิด ดังนั้นสิทธิจะช่วย
ให้ไมม่ ีการละเมิดซ่งึ กันและกนั อันจะทาให้การอยู่
ร่วมกันของมนษุ ยเ์ ป็นไปอย่างสนั ติสขุ

แล้วปวงชนชาวไทย
มีสิทธิด้านใดบ้างล่ะ

สิทธิของปวงชนชาวไทย
สิทธิความเสมอภาค
สิทธิในกระบวนการยุติธรรม
สิทธิพิทักษ์รัฐธรรมนญู
สิทธิพิทักษ์รัฐธรรมนญู
สิทธิในขอ้ มูลขา่ วสารและการร้องเรียน
สิทธิชมุ ชน
สิทธิในทรพั ยส์ ิน
สิทธิและเสรีภาพในการศึกษา

9

เพ่ือนๆ ทราบไหมว่า
เสรีภาพ” คอื อะไร

เสรีภาพ หมายถึง ความมีอิสระ แล้วปวงชนชาวไทยมี
ของบุคคลท่ีสามารถทาอะไรก็ได้ตาม เสรีภาพอย่างไรบ้างล่ะ
สิทธิท่ีต นมีอ ยู่ภายใ ต้ข อ บเ ข ตข อ ง
กฎหมาย ซง่ึ ไม่ไปละเมดิ สิทธิของผู้อื่น

เสรีภาพของปวงชนชาวไทย
เสรีภาพในเคหสถาน
เสรีภาพในการเดินทางและการเลือกถิน่ ท่ีอยอู่ าศยั
เสรีภาพในการแสดงความคดิ เห็นผา่ นการพดู
เสรีภาพในการสือ่ สารถงึ กันโดยทางที่ชอบด้วยกฎหมาย
เสรีภาพในการนับถือศาสนา
เสรีภาพในการชมุ นุมโดยสงบและปราศจากอาวธุ
เสรีภาพในการรวมตัวกันเปน็ สมาคม สหพันธ์ สหองค์กร องค์กรเอกชน
เสรีภาพในการรวมตัวจัดต้ังพรรค
เสรีภาพในการประกอบอาชพี และการแข่งขนั โดยเสรีอย่างเป็นธรรม

10

เอ๊ะ...แล้วเสรีภาพ
มีความสาคัญอย่างไรนะ
.....

ความสาคัญของเสรีภาพ
เสรีภาพมีความสาคัญต่อบุคคลเป็นอย่างย่ิง การมีเสรีภาพจะทาให้

บุคคลกล้าแสดงออก ทั้งด้านการพูด การเรียน การพิมพ์ และการโฆษณา
อันจะมีผลดีต่อบุคคลและสังคมในด้านการส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ของ
บคุ คล มีผลให้เกดิ ความเจริญก้าวหน้าในสังคม และยังช่วยป้องกันการละเมิด
ซ่งึ กนั และกัน ไม่ว่าจะในระดบั ผู้ใหญ่ละเมิดเดก็ และผบู้ งั คับบัญชาละเมดิ ผอู้ ยู่
ใต้บงั คบั บญั ชา

11

กาลงั จะเปลย่ี นเรื่องเปน็
หน้าที่ ลองฟังดสู แิ ล้วคุณๆ

จะได้ความรดู้ ้วย

หน้าที่ หมายถึงกิจที่จะต้องทาด้วยความ
รับผิดชอบ เป็นสิ่งที่บุคคลทาตามบทบาทที่กาหนด
ว่า ควรปฏิบัติหน้าที่หรืองดเว้นการปฏิบัติเพ่ือ
ประโยชน์โดยตรงของการมีสิทธิ หน้าที่จึงถือเป็น
สิ่งจาเปน็ ในการอยู่ร่วมกันของคนในสังคม ภาระหรี
อหน้าที่ ความรับผิดชอบของบุคคลที่จะต้องปฏิบตั ิ

หน้าที่มีความสาคัญ คือ เป็นสิ่งที่กาหนด
ความรับผิดชอบของบุคคลต่อตนเอง สังคม
ประเทศชาติ และมวลมนุษยชาติ ดังน้ันหากบุคคล
ปฏิบัติตามหน้าที่ ย่อมทาให้เกิดควมเป็นระเบียบ
เรียบร้อยในสังคม

12

เพื่อนๆ ทราบไหมว่า บุคคลมี
หน้าที่ตามกฎหมายอย่างไร

บคุ คลมีหน้าทีต่ ามรฐั ธรรมนญู ดงั นี้
 หน้าท่รี ักษาไว้ซึง่ ชาติ ศาสนา

พระมหากษัตริย์
 หน้าท่ปี อ้ งกนั ประเทศรบั ราชการทหาร
 หน้าท่ปี ฏิบตั ิตามกฎหมาย
 หน้าทเ่ี สียภาษอี ากร
 หน้าท่ไี ปใช้สิทธิเลือกตั้ง
 หน้าทใ่ี นการศึกษาอบรมตามกฎหมาย

กาหนด
 หน้าท่ชี ว่ ยเหลือราชการตามกฎหมาย

13

เรามาทบทวนกนั ใน
กรอบสรปุ อีกคร้ังค่ะเดก็ ๆ

เพื่อความเขา้ ใจ

สถานภาพ หมายถึง ตาแหน่งของบุคคล ซ่ึงได้มาจากการเป็นสมาชิกของสังคม
สถานภาพเป็นสิง่ เฉพาะตัวที่ทาให้เราแตกต่างจากผอู้ ืน่
บทบาท คือ แนวประพฤติปฏิบัติตน ให้ถูกต้องเหมาะสมตามสถานภาพของตน
สถานภาพและบทบาทจึงเป็นสิ่งที่อยู่คู่กัน โดยสถานภาพจะเป็นสิ่งที่แสดงว่า
บคุ คลคนนั้นคือใคร มีตาแหน่งหน้าทีอ่ ะไร ส่วนบทบาททางสงั คมบอกว่า ผทู้ ี่อยู่
ในสถานภาพน้ันๆควรจะปฏิบตั ิตนอยา่ งไร
สิทธิ หมายถึง อานาจหรือผลประโยชน์ของบุคคลที่กฎหมายให้ความ
คุ้มครอง เช่น บุคคลมีสิทธิในเคหสถาน มีสิทธิในทรัพย์สินของตน กฎหมายจะ
รบั รองสิทธิและให้การคุ้มครองในเคหสถานและสิทธิในทรพั ย์สินนั้น หากมีบุคคล
อื่นมารุกรานเคหสถานหรือขโมยทรัพย์สินของตนไป ผู้ที่กระทาการกจ็ ะถูกจับกุม
ลงโทษในความผดิ ทีต่ นได้กระทาไปตามทีก่ ฎหมายกาหนด
เสรีภาพ หมายถึง ความมีอิสระของบุคคลทีส่ ามารถทะอะไรก็ได้ตามสิทธิที่ตน
มีอยู่ภายใต้ขอบเขตของกฎหมาย ซ่งึ ไม่ไปละเมิดสิทธิของผอู้ ื่น
หน้าที่ คือ ภาระหรีอหน้าที่ ความรับผดิ ชอบของบุคคลทีจ่ ะต้องปฏิบัติ