ลิลิตพระลอ_4

ลิลิตพระลอ
ลิลิตพระลอ
ลิลิตพระลอ
ลิลิตพระลอ

คํานาํ

E-book เล่มนเี ปนสว่ นหนงึ ของวชิ าภาษา
ไทย(ท๓๓๑๐๑) โดยเนอื หาภายในเล่มนีจะประกอบ
ไปดว้ ยขอ้ มูลและรายละเอียด เกียวกับ วรรณคดี
เรอื งลิลิตพระลอ

ทางคณะผจู้ ดั ทําหวงั วา่ E-book เล่มนจี ะเปน
ประโยชนต์ ่อ ผทู้ ีต้องการศึกษา หรอื มคี วามสนใจ
วรรณคดเี รอื งลิลิตพระลอ

คณะผจู้ ดั ทํา

สารบญั หนา้
๑
เรอื ง ๒
ความเปนมาของลิลิตพระลอ ๔
แนะนาํ ตัวละคร ๘
เนอื เรอื งลิลิตพระลอ ๑๐
คณุ ค่าลิลิตพระลอ ๑๓
วดั พระธาตพุ ระลอ ๑๔
อุทยานลิลิตพระลอ ๑๕
บรรณานกุ รม
รายชอื สมาชกิ

๑

ความเปนมาของ
ลิลิตพระลอ

ลิลิตพระลอ เปนยอดวรรณคดปี ระเภทลิลิตเขา้ ใจกันวา่ เปน
เรอื งจรงิ เล่ากันเรอื ยมาจนเปนนยิ ายชอื ดงั ของท้องถินไทย
ภาคเหนอื แถว ๆ จงั หวดั แพรแ่ ละลําปาง คือเมอื งสรองคงจะ
อยูท่ ีอําเภอรอ้ งกวาง จงั หวดั แพร่ เมอื งสรวงน่าจะอยูท่ ีอําเภอ

แจห้ ม่ จงั หวดั ลําปาง

พระธาตพุ ระลอ ตําบลบา้ นกลาง จงั หวดั แพร่

๑

ความเปนมาของ
ลิลิตพระลอ

ความเปนมา : แต่เดมิ ในชนั ต้นเขา้ ใจกันวา่ ลิลิตพระลอแต่งใน
สมยั พระนารายณฯ์ กวผี แู้ ต่งคือพระมหาราชครู ต่อมาภายหลัง
กรมพระยาดาํ รงราชนภุ าพ ดาํ รวิ า่ ลิลิตพระลอเปนเรอื งเก่า นา่
จะแต่งก่อนสมยั พระนารายณฯ์ เพราะคนในสมยั พระนารายณฯ์

รจู้ กั ลิลิตพระลอเปนอยา่ งดี
ผแู้ ต่ง : ไมป่ รากฏนามผแู้ ต่ง แต่คงจะเปนกวชี นั นกั ปราชญท์ ี

เดยี วแต่งไดเ้ ลิศเลอนกั ยงั หาผเู้ ทียบทานไมไ่ ด้
ทํานองแต่ง : แต่งเปนลิลิตสภุ าพ ซงึ ประกอบด้วยรา่ ย
สภุ าพ และโครงสภุ าพ อีกทังมบี างตอนก็เปนรา่ นดันและรา่ ย

โบราณ
วตั ถปุ ระสงค์ในการแต่ง : เพอื ใหพ้ ระมหากษัตรยิ ท์ รงอ่านเปน

ทีสาํ ราญพระทัย

๒

แนะนาํ ตัวละคร

พระลอ เปนหนมุ่ รปู
งามเลืองลือไปทัว
สารทิศเปนพระโอรส
ของ ท้าวแมนสรวง
และนาฏบุญเหลือ

จากเมอื งสรวง

ท้าวแมนสรวง เจา้ เมอื งสรวง กษัตรยิ ผ์ หู้ า้ วหาญ พระองค์
อุดมมงั คังไปดว้ ยสรรพ- สนิ ทรพั ยแ์ หง่ กษัตรยิ ์ ทังนางสนม

กํานลั ขุนนาง ขา้ ราชบรพิ าร ชา้ ง มา้ หมูท่ หารกล้า
พระนางบุญเหลือ อัครมเหสขี องท้าวแมนสรวง พระนางมรี ปู
โฉมงดงาม และสบื สาย เลือดกษัตรยิ ท์ ีสงู สง่ ทัดเทียมค่คู วรกับ
พระสวามพี ระนางเปนมารดา ทีทกุ ขร์ ะทมอยา่ งใหญ่หลวงเนอื ง

ดว้ ยชะตากรรมของพระลอ
พระนางลักษณวดี อัครมเหสขี องพระลอ ก่อนสนิ พระชนมท์ ้าว
แมนสรวงทรงขอพระ- นางลักษณวดมี าใหอ้ ภิเษกกับพระลอ
นายแก้ว นายขวญั พระพเี ลียงของพระลอ มบี ทบาทติดตาม

ขา้ งเคียงพระลอไป

๓

พระเพอื นและพระแพง
เปน พระธดิ าผเู้ ลอโฉม
ของท้าวพชิ ยั วษิ ณกุ ร
และ พรดาราวดจี าก

เมอื งสรอง

ท้าวพมิ พสิ าคร กษัตรยิ เ์ มอื งสรองสมบูรณด์ ว้ ยอํานาจราช
สมบตั ิเสมอกับท้าวแมน- สรวง

พระนางดาราวดี อัครมเหสขี องท้าวพไิ ชยพษิ ณกุ รพระนางเปน
มารดาทีต้องทกุ ขร์ ะทม แสนสาหสั เพราะชะตากรรมของลกู อัน

เปนทีรกั ยงิ เชน่ เดยี วกับพระ นางบุญเหลือ
นางรนื นางโรย นางพเี ลียงรบั ใชใ้ กล้ชดิ พระเพอื นพระแพง ไม่
วา่ พระเพอื น พระแพง จะปรารถนาสงิ ใด นางทังสองจะพยายาม

ทกุ วถิ ีทางทีจะจดั หามาให้
เจา้ ยา่ มศี ักดเิ ปนสมเดจ็ ยา่ ของพระเพอื นพระแพงพระนางรกั
พระเพอื นพระแพงดงั แก้วตา แมเ้ ปนหญงิ ชรา แต่พระนางก็มี

ไฟแค้นทีอัดแนน่ ต่อราชตระกลู เมอื งสรวงอยา่ งรนุ แรง
ปูหมอเฒา่ ศิษยป์ ูเจา้ สมงิ พรายมอี าคมแปลงตนใหเ้ หน็ เปน

สตั วต์ ่างๆ ได้
ปูเจา้ สมงิ พราย เปนผทู้ รงคาถาอาคมแก่กล้ากวา่ ผใู้ ดใน

เมอื งสรวงและเมอื งสรอง

๔

เนอื เรอื ง ลิลิตพระลอ

มเี มอื งสรวง เจา้ เมอื งชอื ท้าวแมนสรวง ชายาชอื นางบุญเหลือ มี
โอรสชอื พระลอ เปนชายทีมรี ูปรา่ งงามมาก

สว่ นอีกเมอื งหนงึ ชอื เมอื งสรอง เจา้ เมอื งชอื ท้าวพมิ พสิ าร มี
โอรสชอื ท้าวพชิ ยั พษิ ณกุ ร บดิ าไดไ้ ปขอนางดาราวดีเปนชายา มี

ธดิ า ๒ องค์ คือพระเพอื นและพระแพง

๕ ต่อมาท้าวแมนสรวงไดย้ กทัพไปตีเมอื งสรอง ท้าวพมิ พสิ าร

ออกรบถกู อาวุธตาย ท้าวพชิ ยั พษิ ณกุ รโอรสจงึ ปองกันเมอื ง
อยา่ งแขง็ ขนั ทําใหท้ ้าวแมนสรวงต้องยกทัพกลับ ต่อมา

ความงามของพระลอเปนทีเลืองลือจนมนี กั ขบั เพลงนาํ ความ
งามของพระลอไปขบั ยลโฉมยงั เมอื งต่างๆพระเพอื น พระ
แพงไดฟ้ งคําเล่าลือ เกิดไขใ้ จหลงรกั ทังยงั ไมเ่ คยเหน็ หน้า
นางรนื นางโรยพเี ลียงของนางทังสองคิดกลอุบายใหพ้ ระ
ลอมาเมอื งสรอง จงึ ไดห้ าหมอทําเสนห่ ์ คือ ปูเจา้ สมงิ พราย

พระลอเกิดคลังไคล้ไมย่ อมอยูเ่ มอื ง นางบุญเหลือขดั ขนื พระ
ลอไวไ้ มไ่ ดจ้ งึ อนญุ าตใหไ้ ป พระลอเดนิ ทางไปพรอ้ มพเี ลียงคือ
นายแก้ว นายขวญั เมอื เดนิ ทางถึงแมน่ าํ กาหลงจงึ เสยี งนาํ มี
ลางบอกเหตวุ า่ ไปแล้วจะเปนอันตราย พระลอก็ไมย่ อมเดนิ ทาง

กลับ รบั สงั ใหน้ ายแก้วนายขวญั ไปลาดเลาในเมอื งสรอง

๖

และเตรยี มทีพกั ซอ่ นตัว จงึ กลับมารายงาน ขณะทีพระลอเดนิ
ทางเขา้ เมอื งสรอง นางรนื นางโรย ก็ไปเตือนปูเจา้ สมงิ พราย ปู

เจา้ จงึ เสกผเี ขา้ สงิ ไก่ไปล่อพระลอ
พระลอหลงตามไก่และไปพกั หลบอยูใ่ นสวนสงัด

ใกล้สวนพระเพอื นพระแพง

๗ โดยพระลอปลอมตัวเปนพราหมณช์ อื ศรเี กศ นายแก้วนายขวญั
เปลียนชอื เปน นายรตั น์ นายราม ปลอมตัวเปนนักท่องเทียว
ต่อมาพระลอไดพ้ บกับพระเพอื นพระแพง โดยนางรนื นางโรยออก

อุบายลอบนาํ พระลอ นายแก้ว นายขวญั เขา้ ไปซอ่ นไวใ้ นทีประทับ
ของพระเพอื นพระแพง ซอ่ นอยูน่ านถึงครงึ เดอื น เรอื งรไู้ ปถึงท้าว
ชยั พษิ ณกุ ร เมอื พระองค์ไดเ้ หน็ พระลอก็ทรงเมตตา และตรสั วา่ ได้
ฤกษ์ วนั ดี คืนดี จะจดั อภิเษก แต่เจา้ ยา่ ยงั ผกู ใจเจบ็ ได้ออกอุบาย
ล้อมจบั ในคืนดกึ สงัด พระลอ พระเพอื น พระแพง นางรนื นางโรย

นายแก้ว นายขวญั ไดต้ ่อสจู้ นถกู ตายหมด

ท้าวพชิ ยั พษิ ณกุ รทรงทราบ จงึ จบั ทหารเหล่านนั พรอ้ มเจา้ ยา่
ประหารชวี ติ แล้วใหบ้ รรจุศพสามกษัตรยิ แ์ ละพเี ลียง มสี ารไปแจง้
แก่นางบุญเหลือ นางบุญเหลือจงึ แต่งทตู พรอ้ มเครอื งบูชาศพไป
ยงั เมอื งสรอง ท้าวพชิ ยั พษิ ณกุ รจดั ถวายเพลิงศพ จงึ สรา้ งสถปู
ขนึ ๓ องค์ บรรจุอังคารสามกษัตรยิ ์ และพเี ลียง แต่นนั มาทังสอง

เมอื งก็เปนไมตรตี ่อกัน

๘

คณุ ค่าของลิลิตพระลอ

๑. ในด้านอักษรศาสตร์ นบั เปนวรรณคดที ีใชถ้ ้อยคําไดอ้ ยา่ ง
ไพเราะ ปลกุ อารมณร์ ว่ มไดท้ กุ อารมณ์ เปนวรรณคดที ีมอี ิทธพิ ล

ต่อวรรณคดอี ืน ๆ มากอยา่ งบทเสยี งลือเสยี งเล่าอ้างทีวา่

เสยี งฦๅเสยี งเล่าอ้าง อันใด พเี อย
เสยี งยอ่ มยอยศใคร ทัวหล้า

สองเขอื พหี ลับใหล ลืมตืน ฤๅพี
สองพคี ิดเองอ้า อยา่ ไดถ้ ามเผอื ฯ

แปลความวา่ มเี สยี งราํ ลืออ้างถึงอะไรกัน เสยี งนนั ยกยอ่ ง
เกียรติของใครทัวทังพนื หล้าแผน่ ดนิ พที ังสองนอนหลับใหล จน
ลืมตืนหรอื พี พที ังสองจงคิดเอาเองเถิด อยา่ ไดถ้ ามนอ้ งเลย

บทนเี ขานบั เปนบทครทู ีวรรณคดยี ุคต่อมาต้องนาํ มาเปนแบบ
อยา่ ง

๒. ในด้านการปกครอง จะเหน็ วา่ การปกครองในสมยั นนั ต่าง
เมอื งต่างก็เปนอิสระ เปนใหญ่ ไมข่ นึ แก่กัน
แต่สามารถมสี มั พนั ธไมตรกี ันได้

๙ ๓. ในด้านพระศาสนา ไดใ้ หแ้ ง่คิดทางศาสนาอยา่ งเชน่ ความไม่

เทียงแท้แนน่ อนของชวี ติ ซงึ เปนของแนย่ งิ กวา่ แน่เสยี อีก
อยา่ งบททีวา่

ถึงกรรมจกั อยูไ่ ด้ ฉันใด พระเอย
กรรมบม่ มี ใี คร ฆา่ เขา้

กศุ ลสง่ สนองไป ถึงที สขุ นา
บาปสง่ จาํ ตกชา้ ชว่ ยไดฉ้ ันใด

หรอื บททีวา่ ดว้ ยกฎแหง่ กรรม

สงิ ใดในโลกล้วน อนจิ จงั
คงแต่บาปบุญยงั เทียงแท้
คือเงาติดตัวตรงั ตรงึ แนน่ อยูน่ า
ตามแต่บุญบาปแล ก่อเกือรกั ษา

๔. ในด้านประวตั ิศาสตร์ ลิลิตพระลอไดใ้ หค้ วามรูใ้ นทาง
ประวตั ิศาสตรข์ องไทยไดใ้ นแง่มุมต่าง ๆ โดยเฉพาะทําใหร้ เู้ รอื ง

ราวความเปนมาของเมอื งสรวงและเมอื งสรองอันไดแ้ ก่
ลําปางและแพร่

๕. ในด้านวถิ ีชวี ติ ไดม้ องเหน็ ถึงความเปนอยูข่ องคน
ไทยสมยั นนั ทียงั เชอื ในเรอื งไสยศาสตรอ์ ยูม่ ากมกี ารนบั ถือผี

สางนางไม้ แมป้ จจุบนั ก็ยงั มอี ยู่

๑๐

วดั พระธาตพุ ระลอ

พระธาตพุ ระลอเปนพระธาตเุ ก่าแก่ทีมอี ายุกวา่ ๔๐๐ ป และเปน
โบราณสถานทีมปี ระวตั ิเกียวเนอื งกับเวยี งสอง ซงึ คือ "อําเภอ
สอง" ในปจจุบนั เมอื งเวยี งสองนนั คือเมอื งโบราณทีถกู กล่าว
ถึงวรรณคดไี ทยเรอื งลิลิตพระลอ และเปนทีประดษิ ฐานพระศรี
สรรเพชญ พระค่บู า้ นค่เู มอื งของอําเภอสอง โดยภายในวดั นนั
คณุ จะพบรปู ปนของพระลอ พระเพอื น พระแพง พระธาตพุ ระลอ
แหง่ นเี ดมิ เรยี กกันวา่ ธาตหุ นิ สม้ เพราะแต่เดมิ ก่อนทีจะมกี าร
สรา้ งพระธาตนุ นั ไดพ้ บวา่ มซี ากอิฐและหนิ กองใหญท่ ีมลี ักษณะ

เปนหนิ สม้ และต่อมาไดเ้ ปลียนชอื เปนพระธาตพุ ระลอ

๑๑

โดยสนั นษิ ฐานวา่ สรา้ งขนึ ในสมยั กรงุ ศรอี ยุธยาตอนปลาย จาก
หลักฐานทางโบราณวตั ถหุ ลายชนิ ทีค้นพบ ไดแ้ ก่ ดาบ พระพุทธ

รปู อันเปนศิลปะสมยั อยุธยาตอนปลายทีหล่อด้วยตะกัว องค์
พระธาตมุ รี ปู แบบเจดยี เ์ ปนทรงลังกา และในป พ.ศ. ๒๓๒๕ ได้
รบั พระราชทานวสิ งุ คามสมี าต่อมา พ.ศ. ๒๕๒๑ ได้มกี ารจดั สรา้ ง
อนสุ าวรยี พ์ ระลอ พระเพอื นพระแพงขนึ ในบรเิ วณวดั โดยเปน

รปู ปนของกษัตรยิ ท์ ังสามพระองค์ทีถกู ทหารยงิ ด้วยธนูจน
สนิ พระชนม์

เปนพระธาตเุ ก่าแก่อายุกวา่ ๔๐๐ ป สรา้ งขนึ เปนอนสุ รณเ์ พอื ระลึก
ถึงความรกั อมตะของพระลอแหง่ นครแมนสรวง

๑๒

นอกจากนยี งั มปี ูเจา้ สมงิ พรายอยูท่ ีพระธาตพุ ระลออีกดว้ ย

๑๓
อุทยานลิลิตพระลอ

อนสุ รณส์ ถานพระลอพระเพอื นพระแพง เมอื มกี ารจดั ตังอุทยานลิ
ลิตพระลอขนึ มา ภายในอุทยานแหง่ นจี ะมอี ะไรไปไมไ่ ดน้ อกเหนือ

จากเรอื งเราวของพระลอ พระเพอื น และพระแพง โดยเฉพาะ
อนสุ รณท์ ีสรา้ งขนึ เปนรปู ทีทังสามจบชวี ติ ลง อนสุ รณล์ ักษณะแบบ

เดยี วกันนมี อี ยูในวดั พระธาตพุ ระลอดว้ ย

๑๔

บรรณานกุ รม

https://sites.google.com/site/wrrnkhdii/li-lit-phra-lx
https://sites.google.com/site/reuxnglilitphralx/
https://www.bloggang.com/m/viewdiary.php?
id=airynothing&group=10

https://www.touronthai.com/article/1302

https://www.touronthai.com/article/1324

http://www.phrae.go.th/Tourist/Song-paloo.htm

๑๕

รายชอื สมาชกิ

๑. นาย กฤติน ลิโมทัย เลขที ๓ ชนั ม.๖/๒
(รวบรวมขอ้ มูลในสว่ นของตัวละครและหาภาพประกอบ)
๒. นางสาว จนิ ต์จุฑา มโี ฉมงาม เลขที ๑๘ ชนั ม.๖/๒

(กราฟฟกดไี ซนแ์ ละหาภาพประกอบ)
๓. นางสาว สพุ ชิ ชา คณุ วชั ระกิจ เลขที ๒๐ ชนั ม.๖/๒

(กราฟฟกดไี ซนแ์ ละรวบรวมทีมาของลิลิตพระลอ)
๔. นางสาว ณฐั รดา ภผู า เลขที ๒๒ ชนั ม.๖/๒
(รวบรวมขอ้ มูลในสว่ นของขอ้ คิดและสถานทีทีเกียวขอ้ ง)
๕. นาย กฤตภาส วริ ยิ ภาพไพบูลย์ เลขที ๒๖ ชนั ม.๖/๒
(รวบรวมขอ้ มูลในสว่ นของเรอื งยอ่ และหาภาพประกอบ)