แนวทางปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วยผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง กลุ่มภารกิจด้านการพยาบาล โรงพยาบาลพระนารายณ์มหาราช หน้า : 11 หน้า แนวปฏิบัติการพยาบาลเลขที่ : WI – NUR - EENT - 110 ทบทวน : ทุกปี เรื่อง : แนวทางปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วยผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง วันบังคับใช้ : 9 มกราคม 2566 วันที่ปรับปรุง : 5 มกราคม 2566 แผนก : กลุ่มงานการพยาบาลผู้ป่วยโสต ศอ นาสิก จักษุ แผนกที่เกี่ยวข้อง : OPD ตา พิเศษตา ผู้จัดทำ : ................................................................ (นางขวัญฤดี พรสุขวิทูร) พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ ผู้ทบทวน .................. .............................................. ( นางธารกมล อนุสิทธิ์ศุภการ ) หัวหน้ากลุ่มงานการพยาบาลโสต ศอ นาสิก จักษุ ผู้อนุมัติ ......................................................... ( นางมารยาท รัตนประทีป ) หัวหน้าพยาบาล
2 แนวทางปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วยผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง 1. วัตถุประสงค์ : 1. เพื่อให้ผู้ป่วยที่มาผ่าตัดไซนัสผ่านกล้องทุกรายได้รับการดูแลถูกต้องตามมาตรฐานทางการพยาบาล และทีมสหสาขาวิชาชีพ 2. เพื่อให้ผู้ป่วยมีความรู้และความพร้อมในการผ่าตัด 3. เพื่อให้ผู้ป่วยไม่เกิดภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัด 2. ขอบเขต : แนวการปฏิบัตินี้ใช้กับผู้ป่วยผ่าตัดไซนัสผ่านกล้องทุกรายตั้งแต่แรกรับจนถึงจำหน่าย 3. คำนิยาม : 1. ไซนัสอักเสบ เป็นการอักเสบของเยื่อบุจมูก และไซนัสที่มีอยู่ 4 กลุ่มคือ ไซนัส maxillary , ethmoid, psphenoid, frontal 2. การผ่าตัด Functional endoscopic sinus surgery (FESS) คือการผ่าตัดเพื่อรักษาไซนัสอักเสบโดยใช้กล้องส่อง (Telescope หรือ Endoseope) เป็นการผ่าตัดโดยการคงสรีระวิทยาและกายวิภาคของไซนัสไว้ ให้มากที่สุดการผ่าตัดวิธีนี้สามารถทำการผ่าตัดรักษาได้ทุกไซนัส 4. เอกสารอ้างอิง : ต ำรำ หู คอ จมูก ส ำหรับนักศึกษำแพทย์ โครงกำร ต ำรำ ม.ขอนแก่น:2547. 5. หน้าที่ความรับผิดชอบ : พยาบาลวิชาชีพในหอผู้ป่วยตา หู คอ จมูก 6. เป้าหมาย : ผู้ป่วยที่มาผ่าตัดไซนัสผ่านกล้องทุกรายได้รับการดูแลได้ตามมาตรฐานทางการพยาบาล 7. ตัวชี้วัด : 1. ไม่เกิดภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัด เช่น ติดเชื้อและมีเลือดออกมาก 2. ไม่เกิดการ Re- admit จากการปฏิบัติตัวไม่ถูกต้อง 3. ผู้ป่วยมีความพึงพอใจมากกว่า 80 % ขึ้นไป 4. ผู้ป่วยสามารถสวนล้างโพรงจมูกได้ถูกต้อง
3 8.แนวทางปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วยผ่าตัดไซนัสโดยผ่านกล้อง การประเมินปัญหาฯ (มาตรฐานที่ 1) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (มาตรฐานที่2) การวางแผนการพยาบาล (มาตรฐานที่3) การปฏิบัติการพยาบาล (มาตรฐานที่1, 3, 4, 5, 6,7,8,9,10,11) การประเมินผล (มาตรฐานที่6) ระยะแรกรับ 1.จัดให้ผู้ป่วยเข้ารักษาใน หอผู้ป่วย ตา หู คอ จมูก พยาบาลวิชาชีพประเมิน ปัญหาและความต้องการ แรกรับ โดยประเมินอาการ ผู้ป่วย ได้แก่ ประเมินอาการ คัดแน่นจมูก อาการปวด ลักษณะสิ่งคัดหลั่งออกจาก โพรงจมูก เช่น สี ปริมาณ กลิ่น เป็นต้น 2.จำแนกประเภทผู้ป่วยตาม คู่มือของกองการพยาบาล 3.วินิจฉัยตามความรุนแรง ของโรค โดยแบ่งตามอาการ ดังนี้ 3.1) ไซนัสอักเสบ เฉียบพลัน (Acute) มักเกิด ร่วมกับการเป็นไข้หวัด การ อักเสบมักกินเวลาราว 2-4 สัปดาห์ 1.วิตกกังวลเกี่ยวกับการผ่าตัด อาการและการรักษา 1.ผู้ป่วยได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง และมีการเปิดโอกาสในการ ซักถามข้อสงสัย หรือเปิด โอกาสให้ครอบครัวได้มีส่วน ร่วมในการดูแลผู้ป่วย ได้รับ กำลังใจที่ดี 1.ประเมินความวิตกกังวล 2.อธิบายเกี่ยวกับการผ่าตัดไซนัสผ่า กล้องและการรักษา 3.เปิดโอกาสให้ซักถามข้อสงสัย 4.ให้กำลังใจผู้ป่วยและให้ข้อมูลการ รักษาอย่างต่อเนื่อง 4.ติดตามประเมินความวิตกกังวล โดย การสังเกตสีหน้า และการซักถาม 1. ผู้ป่วยมีความกังวลลดลง 2. มีสีหน้าแจ่มใสขึ้น 3. ผู้ป่วยได้รับข้อมูลถูกต้อง และครบถ้วน
4 การประเมินปัญหาฯ (มาตรฐานที่ 1) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (มาตรฐานที่2) การวางแผนการพยาบาล (มาตรฐานที่3) การปฏิบัติการพยาบาล (มาตรฐานที่1, 3, 4, 5, 6,7,8,9,10,11) การประเมินผล (มาตรฐานที่6) 3.2) ไซนัสอักเสบกึ่ง เฉียบพลัน (Subacute) การอักเสบจะกินเวลาราว 4-12 สัปดาห์ 3.3) ไซนัสอักเสบ เรื้อรัง (Chronic) การ อักเสบจะเกิดขึ้นต่อเนื่อง ราว 12 สัปดาห์ขึ้นไป มัก พบในผู้ป่วยที่เป็นโรคภูมิแพ้ 3.4) ไซนัสอักเสบ ซ้ำซ้อน (Recurrent) การ อักเสบจะเกิดขึ้นมากกว่า 3 ครั้งใน 1 ปี โดยแต่ละครั้ง จะมีอาการนานกว่า 10 วัน 4.ประเมินปัญหาความ ต้องการแรกรับตามแบบ บันทึกประวัติและการ ประเมินภาวะสุขภาพโดย รวบรวมข้อมูลอาการ เจ็บป่วยปัจจุบันและอดีต โรคประจำตัว แบบแผนการ ดำรงชีวิตจากผู้ป่วยและ
5 การประเมินปัญหาฯ (มาตรฐานที่ 1) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (มาตรฐานที่2) การวางแผนการพยาบาล (มาตรฐานที่3) การปฏิบัติการพยาบาล (มาตรฐานที่1, 3, 4, 5, 6,7,8,9,10,11) การประเมินผล (มาตรฐานที่6) ญาติ ใบส่งต่อการรักษา ผล การตรวจต่าง ๆ 5.รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับ การประเมินภาวะสุขภาพ (11 แบบแผนกอร์ดอน) ผล การตรวจร่างกาย ผลการ ตรวจทางห้องปฏิบัติการ ผล การประเมินทางการ พยาบาลให้ครบถ้วนภายใน 24 ชั่วโมงหลังรับผู้ป่วย 6.รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับ แบบแผนการดำเนินชีวิต การรับรู้ต่อความเจ็บป่วย ภาวะสุขภาพ ความเชื่อ วัฒนธรรม เศรษฐกิจ 7.การวางแผนจำหน่าย ระยะดูแลต่อเนื่อง 1.ประเมินความพร้อมผู้ป่วย ก่อน ขณะและหลังการทำ ผ่าตัด โดยการประเมินความ พร้อมทางด้านร่างกาย เช่น การวัดสายตา ผลการตรวจ ทางห้องปฏิบัติการ การ การพยาบาลก่อนการผ่าตัด 1.อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน ก่อน ขณะผ่าตัด จากร่างกาย ไม่พร้อม 1.ผู้ป่วยได้รับการเตรียม ความพร้อมทั้งร่างกายและ จิตใจในก่อนการทำผ่าตัด 1.ประเมินความพร้อมในการผ่าตัด ติดตามผลทางห้องปฏิบัติการ วัดสายตา 2. ตรวจร่างกายว่ามีโรคอื่นๆและยาที่ใช้ อยู่มียาอะไรบ้าง ควรจะใช้ต่อหรือหยุด ยาบางชนิดก่อนผ่าตัด เช่น การงดยา ละลายลิ่มเลือด/ต้านเกล็ดเลือด 3. คำแนะนำเกี่ยวกับการผ่าตัด และ ความจำเป็นที่ต้องได้รับการผ่าตัดและ 1.ผู้ป่วยมีความพร้อมก่อน และขณะผ่าตัด 2.ขณะผ่าตัดไม่เกิด ภาวะแทรกซ้อนในการผ่าตัด
6 การประเมินปัญหาฯ (มาตรฐานที่ 1) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (มาตรฐานที่2) การวางแผนการพยาบาล (มาตรฐานที่3) การปฏิบัติการพยาบาล (มาตรฐานที่1, 3, 4, 5, 6,7,8,9,10,11) การประเมินผล (มาตรฐานที่6) ตรวจคลื่นหัวใจ เอ๊กซเรย์ ทรวงอก เป็นต้น 2. ประเมินความพร้อมด้าน จิตใจ เช่นความวิตกกังวลใน การทำผ่าตัด 3.ประเมินติดตามดูแลหลัง การผ่าตัด เช่น ภาวะ เลือดออกหลังการผ่าตัด อาการปวด และ ตาพร่ามัว น้ำตาไหลเอ่อหลังการผ่าตัด 4.ติดตามประเมินสัญญาณ ชีพต่อเนื่อง ทุก 2-4 ชั่วโมง ตามอาการของผู้ป่วย 5. ประเมินติดตามการดูแล ตนเองอย่างต่อเนื่อง เช่น ห้ามสั่งน้ำมูกแรงๆ งด รับประทานอาหารเผ็ดร้อน การประคบเย็น และการ สวนล้างโพรงจมูก การพยาบาลหลังผ่าตัด เซ็นยินยอมผ่าตัด ในแบบฟอร์มที่ โรงพยาบาลกำหนด ให้ถูกต้องและ ครบถ้วน 4. เย็นก่อนวันผ่าตัดให้ผู้ป่วย อาบน้ำ สระผม ทำความสะอาด ร่างกายให้เรียบร้อย ตัดเล็บให้สั้นและ สะอาด เตรียมความพร้อมทางด้าน ร่างกายทั่วไป ตัดขนจมูก (กรณีตาม แผนการรักษา) 5. งดน้ำและอาหารหลังเที่ยงคืน หรือ อย่างน้อย 6 ชั่วโมงก่อนการผ่าตัด หรือตามแผนการรักษาของแพทย์ 6. ในเช้าวันผ่าตัด ให้ผู้ป่วยอาบน้ำ ทำ ความสะอาดร่างกาย ถอดชุดชั้นใน ออก ถอดเครื่องประดับของมีค่าฝาก ญาติไว้ 7. ให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำตาม แผนการรักษาของแพทย์ 8. ดูแลให้ผู้ป่วยปัสสาวะให้เรียบร้อย ก่อนเข้าห้องผ่าตัด 9.บันทึกผลทางการพยาบาล 1.เลือดหยุดไหล
7 การประเมินปัญหาฯ (มาตรฐานที่ 1) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (มาตรฐานที่2) การวางแผนการพยาบาล (มาตรฐานที่3) การปฏิบัติการพยาบาล (มาตรฐานที่1, 3, 4, 5, 6,7,8,9,10,11) การประเมินผล (มาตรฐานที่6) 1.เสี่ยงต่อภาวะเลือดออกจาก โพรงจมูกหลังผ่าตัด 2.อาจเกิดภาวะเนื้อเยื่อพร่อง ออกซิเจนจากการผ่าตัดดม ยาสลบ 1.ผู้ป่วยได้รับการดูแลเมื่อ เกิดเลือดออกจากโพรงจมูก ภายหลังการผ่าตัด 2.ผู้ป่วยได้รับการดูแลไม่เกิด Cyanosis 1.ประเมินอาการ และภาวะเลือดออก จากโพรงจมูก ปริมาณของเลือดที่ซึม จากก๊อสที่ปิดหน้าจมูก 2. ดูแลนำเจลเย็นประคบประเวณจมูก 3. ติดตามปริมาณของภาวะเลือดออก หากมีเลือดออกมากเปลี่ยนก๊อสหน้า จมูกมากกว่า 3แผ่น /เวร ให้รายงาน แพทย์ 4. ประเมินสัญญาณชีพ ทุก 2 – 4 ชั่วโมงเพื่อติดตามอาการ 5. เปลี่ยนก๊อสบริเวณหน้าโพรงจมูกทุก เวร/ทุกครั้งเมื่อมีเลือดชุ่ม เพื่อประเมิน ปริมาณเลือดที่ออกจากโพรงจมูก 6. บันทึกผลทางการพยาบาล 1. ประเมินติดตามอาการเหนื่อยหอบ ภาวะ Cyanosis จัดท่าศรีษะสูง 2. ประเมินสัญญาณชีพ และออกซิเจน ในเลือด 3. ดูแลให้O2 หากพบว่าผู้ป่วยมีภาวะ พร่องออกซิเจน โดยติดตามประเมิน อาการเหนื่อย หายใจไม่อิ่ม O2 Sat ≤95% เป็นต้น 2.ไม่เกิดภาวะแทรกซ้อน 1.ผู้ป่วยไม่เกิดภาวะเนื้อเยื่อ พร่องออกซิเจน 2. O2 Sat ≥ 95 %
8 การประเมินปัญหาฯ (มาตรฐานที่ 1) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (มาตรฐานที่2) การวางแผนการพยาบาล (มาตรฐานที่3) การปฏิบัติการพยาบาล (มาตรฐานที่1, 3, 4, 5, 6,7,8,9,10,11) การประเมินผล (มาตรฐานที่6) 3.ไม่สุขสบายจากอาการปวด หลังผ่าตัด 4. เสี่ยงต่อการติดเชื้อหลังการ ผ่าตัด 5. อาจเกิดภาวะท่อน้ำตา อุดตันหลังการทำผ่าตัด 3.ผู้ป่วยได้รับการบรรเทา อาการปวด 4.ผู้ป่วยได้รับการดูแลเพื่อไม่ เกิดการติดเชื้อหลังผ่าตัด ตามมาตรฐานทางการ พยาบาล 5.ผู้ป่วยได้รับการดูแลตาม มาตรฐานการพยาบาล 4. ติดตามประเมินอาการต่อเนื่อง 5.บันทึกผลทางการพยาบาล 1.ประเมินติดตามอาการปวด 2. ดูแลให้ยาแก้ปวดตามอาการปวดและ แผนการรักษา 3. ดูแลเบี่ยงแบนความเจ็บปวดโดยหา สิ่งที่ผู้ป่วยชอบ 4. ประเมินอาการปวดซ้ำ 5. บันทึกผลการปวดลงในแบบฟอร์ม 1.ติดตามประเมินสัญญาณชีพทุก 2 – 4 ชั่วโมงโดยเฉพาะ ภาวะไข้ และอัตราการ เต้นของหัวใจ 2.สังเกตสิ่งคัดหลั่งที่ออกจากโพรงจมูก 3.ดูแลให้ยาปฏิชีวะนะตามแผนการ รักษาของแพทย์ 4.ประเมินติดตามผผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง 5.บันทึกผลทางการพยาบาล 1.ติดตามประเมินเกี่ยวกับตาพร่ามัว/ น้ำตาเอ่อ หลังการทำผ่าตัด 1.ผู้ป่วยปวดตาลดลง Pain scale น้อยกว่า 3 คะแนน 1.ผู้ป่วยไม่เกิดการติดเชื้อ 2.ไม่มีไข้ T< 38 Co 1.ผู้ป่วยไม่เกิดตาพร่ามัว/ น้ำตาเอ่อหลังการผ่าตัด
9 การประเมินปัญหาฯ (มาตรฐานที่ 1) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (มาตรฐานที่2) การวางแผนการพยาบาล (มาตรฐานที่3) การปฏิบัติการพยาบาล (มาตรฐานที่1, 3, 4, 5, 6,7,8,9,10,11) การประเมินผล (มาตรฐานที่6) ระยะจำหน่าย 1.ประเมินผู้ป่วยในการดูแล ตนเองก่อนการจำหน่าย 1.1.ประเมินความพร้อม ด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สังคม และจิตวิญญาณ 1.2 ประเมินความรู้ เกี่ยวกับการดูแลตนเอง โดย มีการติดตามและประเมิน เป็นระยะ จนถึงจำหน่าย 6. ขาดความรู้เกี่ยวกับการ ปฏิบัติตนในการดูแลตนเอง 6.ผู้ป่วยได้รับความรู้และ ความเข้าใจเกี่ยวกับการดูแล ตนเอง และสามารถนำไป ปฏิบัติตนได้ 2.วัดสายตาเพื่อเปรียบเทียบการ มองเห็นก่อนและหลังการผ่าตัด 3. ติดตามสังเกตอาการผู้ป่วยต่อเนื่อง 4.บันทึกผลทางการพยาบาล 1.ประเมินความรู้และความเข้าใจ เกี่ยวกับการดูแลตนเองหลังผ่าตัดไซนัส 2.แนะนำการดูแลตนเองหลังผ่าตัด 2.1.ให้ผู้ป่วยพักผ่อน สังเกตอาการ เลือดออก 2.2.ไม่แคะ หรือแหย่ในจมูก 2.3.ไม่สั่งน้ำมูกแรงๆ 2.4.รับประทานอาหารงดอาหารเผ็ด ร้อน 2.5.หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายและ ยกของหนักอย่างน้อย 10-14 วันหลัง ผ่าตัด 2.6.ห้ามว่ายน้ำ ดำน้ำอย่างน้อย 2 สัปดาห์ 2.7.หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นการระคาย เคือง เช่นบุหรี่ ยานัด ควันรถ ควันไฟซึ่ง อาจระคายเคืองเยื่อบุโพรงจมูกได้ 1.ผู้ป่วยเข้าใจและรับรู้ เกี่ยวกับการดูแลตนเองหลัง ผ่าตัด 2.สามารถสวนล้างโพรงจมูก ได้ถูกต้อง
10 การประเมินปัญหาฯ (มาตรฐานที่ 1) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (มาตรฐานที่2) การวางแผนการพยาบาล (มาตรฐานที่3) การปฏิบัติการพยาบาล (มาตรฐานที่1, 3, 4, 5, 6,7,8,9,10,11) การประเมินผล (มาตรฐานที่6) 3. แนะนำเกี่ยวกับการสวนล้างโพรงจมูก โดยแจกแผ่นพับการสวนล้างโพรงจมูก วิธีการสวนล้างโพรงจมูก ดังนี้ 3.1. ก้มหน้าเล็กน้อย เอนศีรษะไป ข้างใดข้างหนึ่งเล็กน้อย 3.2. กลั้นหายใจหรือหายใจทางปาก (ป้องกันการสำลัก) 3.3. ฉีดน้ำเกลือประมาณ 5-10 ซีซี เข้าไปทางรูจมูกที่อยู่ด้านบน เพื่อให้ น้ำมูกและน้ำเกลือไหลออกทางรูจมูกอีก ข้างหนึ่ง 3.4. สั่งน้ำมูกพร้อมกันทั้งสองข้าง (ไม่ ต้องอุดรูจมูกอีกข้าง) บ้วนน้ำเกลือและ เสมหะในลำคอทิ้งไป 3.5. ทำซ้ำหลายๆ ครั้งในจมูกแต่ละ ข้างจนไม่มีน้ำมูกออกมา 3.6. ล้างอุปกรณ์ด้วยน้ำสบู่หรือน้ำยา ล้างจาน แล้วล้างด้วยน้ำจนสะอาด แล้ว ผึ่งให้แห้ง 4.ติดตามประเมินการสวนล้างโพรงจมูก 5.ประเมินความรู้ความเข้าใจและการ ดูแลตนเอง การปฐมพยาบาลเบื้องต้น
11 การประเมินปัญหาฯ (มาตรฐานที่ 1) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (มาตรฐานที่2) การวางแผนการพยาบาล (มาตรฐานที่3) การปฏิบัติการพยาบาล (มาตรฐานที่1, 3, 4, 5, 6,7,8,9,10,11) การประเมินผล (มาตรฐานที่6) หากมีเลือดออก ให้ก้มหน้าบีบจมูก และ ประคบเย็น 6.การรับประทานยาตามแผนการรักษา 7.แนะนำการปฏิบัติตน และสังเกต อาการ หากปฐมพยาบาลเบื้องต้นแล้ว เลือดยังไม่หยุดไหล ให้มาร.พ.ใกล้บ้าน 8.บันทึกผลทางการพยาบาล