ทักษะกระบวนการทำงานช่างทองหลวง

โมดลู ทักษะกระบวนการทำงานช่างทองหลวง

วชิ า ความรเู้ ก่ียวกับงานช่างทองหลวง

ผูจ้ ดั ทำ

นายอาทร เตชะพนาลัย

กาญจนาภเิ ษกวิทยาลยั ชา่ งทองหลวง
สถาบนั การอาชีวศึกษากรุงเทพหานคร

คำนำ

บทเรียนโมดูลชุดที่ 1 เรื่อง ทักษะกระบวนการำงานช่างทองหลวง ฉบับนี้ ข้าพเจ้าเรียบเรียงขึ้นเพื่อใช้
ประกอบการเรียนรายวชิ า ความรู้เกย่ี วกับงานชา่ งทองหลวง รหสั วชิ า 20315-2101 ระดบั ประกาศนียบตั รวิชาชีพ
(ปวช.) โดยพยายามเขยี นให้นักเรียนเข้าใจง่าย นักเรยี นสามารถศกึ ษาได้ดว้ ยตนเอง เพอ่ื ให้มคี วามรู้พื้นฐานก่อนท่ี
จะศึกษาเนอ้ื หานั้นจรงิ ๆ และยังได้เพิ่มเดมิ เนือ้ หาบางตอนเพอ่ื ช่วยเสรมิ ความรู้ความเข้าใจแกน่ กั เรยี น นอกจากน้ี
ยังได้เพิ่มใบกิจกรรมเสริมให้นักเรียนมีประสบการณ์กว้างขวางยิ่งขึ้น บทเรียนโมดูลชุดนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้
นกั เรียนไดศ้ กึ ษาเก่ียวกับทักษะกระบวนการำงานช่างทองหลวง บทเรียนโมดูลเล่มนี้ประกอบด้วย คำแนะนำการใช้
บทเรียนโมดูล จุดประสงค์การเรียนรู้ แบบทดสอบภาคความรู้ก่อนเรียน เนื้อหาใบกิจกรรม แบบทดสอบภาค
ความรู้หลังเรียน รวมทั้งเฉลยใบกกิจกรรมและแบบทคสอบ บทเรียนโมดูลนี้นักเรียนสามารถศึกษาค้นคว้าด้วย
ตนเองและเรียนรู้กันเปน็ กลุ่มเลก็ ๆ

ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าบทเรียนโมดูลขุดนี้จะช่วยให้นักเรียนได้รับความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกบั ทักษะ
กระบวนการำงานช่างทองหลวง มากยง่ิ ขน้ึ และสง่ ผลให้ผลสมั ฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนสงู ข้นึ อยา่ งไรก็ตามใน
บทเรียนโมดูลเล่มนี้อาจมีบางจุดที่มีข้อบกพร่องผิดพลาด ขอให้ท่านผู้อ่านโปรดแจ้งให้ข้าพเช้าทราบด้วยจะ
ขอบพระคุณเป็นอย่างยิ่ง ข้าพเจ้ายินดีรับฟังความคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากท่าน และพร้อมที่จะนำมาแก้ไข
ปรับปรงุ บทเรยี นโมดูลเลม่ น้ีให้มีความสมบูรณ์และถูกต้อง

นายอาทร เตชะพนาลยั
ผู้จดั ทำ

สารบญั

คำชีแ้ จงในการใช้บทเรียนโมดลู สำหรบั นกั เรยี น

การใช้บทเรยี นโมดูลใหเ้ กิดประสทิ ธิภาพตอ่ การจัดกจิ กรรมการเรียนการสอนได้อย่างสงู สุด
นักเรียนควรปฏบิ ัติ ดงั น้ี

1. การเตรียมตวั ของนักเรยี น
1.1 สึกษาบทเรยี นไมดลู ลว่ งหนา้ กอ่ นทจี่ ะทำการทดลอง หรือปฏบิ ัติกจิ กรรมคา่ เพ่ือให้มีความรู้

ความเข้าใจเก่ียวกับจุดประสงค์ วัสดุ อปุ กรณ์และสารเคมี วิธที คลอง ขอ้ ควรปฏิบัตใิ นการทคลอง เทคนิคการใช้
วสั ดุ อุปกรณ์ และเครอ่ื งมือวทิ ยาศาสตรต์ ่าง 1 และสามารถทำการทดลองได้อยา่ งถกู วธิ ี ประหชัดเวลา และมี
ความปลอดภัย

1.2 วางแผน และขดั เตรยี มอปุ กรณ์ท่ีใช้ประกอบการเรียนรู้ของตนเองหรอื ของกล่มุ ใหพ้ ร้อม
สำหรบั การปฏิบัติกจิ กรรมตามทีไ่ ด้รับมอบหมาย

2. คำเนินการจัดกจิ กรรมในแต่ละครั้ง นักเรียนควรปฏิบัติ ดังนี้
2.1 ศึกษาแนวทางในการปฏิบตั กิ จิ กรรมให้มีความเข้าใจอย่างถ่องแท้ หากพบปัญ

หรอื ไม่เข้าใจให้สอบถามข้อมูลเพม่ิ เตมิ จากครู
2.2 ปฏบิ ัติกิจกรรมตา่ ง ๆ ตามลำดับขนั้ ดอนที่กำหนด ดังนี้
2.2.1 นกั เรียนทำแบบทคสอบภาคความรู้ก่อนเรยี น
2.2.2 'นกั เรียนศกึ ษาและปฏบิ ตั ิถืจกรรมตา่ ง ๆ คามแนวทางการจดั กจิ กรรมการเรียนรู้

ตามลำคบั ขน้ั ตอนทก่ี ำหนด
2.2.3 นกั เรยี นสง่ ผลงานหรอื ขึ้นงานในการปฏบิ ัตกิ จิ กรรม มสี ว่ นรว่ มในการนำเสนอนล

งานหรืออภิปรวยความรู้
2.2.4 นักเรียนทำแบบทดสอบภาคความรูห้ ลังเรียน

จุดประสงค์การเรียนรู้
สมรรถนะการเรยี นรู้

แบบทดสอบก่อนเรียน
1. เทคนิคงานเคร่อื งถม เปน็ งานสกุลช่างพื้นถิ่นใด

ก. สโุ ขทยั
ข. เพชรบรุ ี
ค. สุรินทร์
ง. นครศรีธรรมราช
2. แหวนจัน่ มะพร้าว จัดเปน็ งานสกลุ ชา่ งพนื้ ถนิ่ ใด
ก. สโุ ขทยั
ข. เพชรบุรี
ค. สรุ นิ ทร์
ง. นครศรธี รรมราช
3.งานกระดมุ ดอกบวั จัดเป็นงานสกุลช่างพืน้ ถิ่นใด
ก. สุโขทัย
ข. เพชรบรุ ี
ค. สรุ ินทร์
ง. นครศรธี รรมราช
3.สรอ้ ยถักสีเ่ สาแบบลวดเสน้ เดียว จัดเปน็ งานสกลุ ช่างพ้นื ถ่นิ ใด
ก. สุโขทยั
ข. เพชรบรุ ี
ค. สรุ ินทร์
ง. นครศรธี รรมราช
4. งานปะวะหลำ่ จัดเปน็ งานสกลุ ช่างพน้ื ถิ่นใด
ก. สโุ ขทยั
ข. เพชรบุรี
ค. สรุ ินทร์
ง. นครศรธี รรมราช

5. งานลกู ไมป้ ลายมอื สือ่ ความหมายในเรือ่ งใด
ก. ความบรบิ รู ณใ์ นชีวติ และทำให้รอดพ้นจากเหตรุ ้าย
ข. ความอุดมสมบูรณ์
ค. เสริมอำนาจบารมี
ง. แคล้วคลาดปลอดภยั จากภยนั ตรายและสิง่ ชั่วรา้ ย

6. ลักษณะงานใด จัดเป็นเทคนคิ รว่ มทใี่ ช้ในสกุลช่างทง้ั สโุ ขทัย เพชรบรุ ี สรุ ินทร์
ก. ตว๊ั กระเปาะ
ข. งานตอกลายเครอื เถาว์
ค. งานดอกพกิ ุล
ง. ขน้ึ รูป

7. เครอื่ งประดับในภาพ มชี อื่ ว่าอะไร

ก. จนั่ มะพรา้ ว
ข. สัตตบงกช
ค. ลกู สน
ง. ปะวะหลำ่

8. เครอ่ื งประดับในภาพ มชี อื่ วา่ อะไร

ก. จนั่ มะพรา้ ว
ข. สตั ตบงกช
ค. ลูกสน
ง. ปะวะหลำ่
9. เคร่อื งประดบั ในภาพ จดั เป็นงานแบบใด

ก. งานสลกั ดนุ
ข. งานเครื่องถม
ค. งานดดั ลาย
ง. งานปมั๊ ลาย

9. เครื่องใช้ในภาพ จัดเป็นงานแบบใด

ก. งานสลกั ดนุ
ข. งานเคร่ืองถม
ค. งานดัดลาย
ง. งานปั๊มลาย

เฉลย

ทกั ษะกระบวนการทำงานชา่ งทองหลวง

ทักษะกระบวนการทำงานชา่ งทองหลวงหรอื เทคนคิ ในงานชา่ งทองหลวง จำแนกตามเทคนิคเฉพาะและ
งานหตั ถศลิ ปพ์ ้ืนถนิ่ ตา่ งๆ ดงั นี้

1. งานสลักดุน
2. งานเคร่อื งเงิน เครอ่ื งทองโบราณ
3.งานเคร่อื งถม
4.งานครำ่ เงนิ คร่ำทอง
1. งานสลักดนุ หรืองานบุดุน เปน็ เทคนคิ งานที่ใช้สรา้ งสรรค์ทั้งงานเครือ่ งประดับและงานเครือ่ งใช้ทห่ี ลากหลาย
โดยแยกยอ่ ยได้ดงั น้ี
1.1 งานสลักดนุ นนู ตำ่ เปน็ การสลักเสน้ ลายเกิดกับแผน่ หรอื เคร่ืองรูปพรรณต่างๆ เพื่อเพม่ิ ลวดลายกับ
ชิ้นงาน เช่น การสลกั ลายหุ้มปลอกดาบ

1.2 งานสลักดุนนนู สงู เป็นการสลักดุนลายให้มมี ิติสูงขึ้น กระบวนการทำจะสลกั ลายจากด้านหนา้ สลับดนุ ลาย
จากด้านหลังให้สูงและกลับมาสลักเกบ็ รายละเอยี ดดา้ นหนา้ อีกครงั้ ทั้งน้ีมีท้งั การสลกั ดุนลายธรรมดาและการสลัก
ดนุ ลายเพื่อการลงยาสี เชน่ ทับทรวง

1.3 งานสลักดนุ ลวดลายภาชนะเครอ่ื งใช้ เปน็ การสร้างลวดลายทั้งแบบลายนนู ตำ่ และนนู สงู ลงในพื้นท่ี
กรอบโครงสร้างของภาชนะ

1.4 งานสลกั ดนุ ลอยตวั เป็นเทคนิคการสรา้ งลวด ลายตกแต่งงานลอยตวั ส่วนใหญเ่ ปน็ รปู สัตวห์ ิมะพาน

2. งานเครอื่ งเงินเคร่อื งทองโบราณ เป็นงานหตั ถกรรมเครื่องประดับและเครื่องโลหะประณตี ทม่ี ีความโดดเดน่ สืบ
ทอดต่อกนั มาหลายช่วั คนจนเปน็ ทข่ี ้ึนชอ่ื ตามพื้นถิ่นตา่ งๆ ดงั น้ี

2.1 งานเครื่องทองเพชรบุรี เกดิ จากการสบื ทอดเทคนคิ วธิ ีการทำเครอื่ งทองโบราณมาจากต้นตระกลู จน
เป็นมรี ูปแบบโดเด่นอยู่ที่ จ.เพชรบุรี เปน็ งานที่เนน้ เรื่องรูปแบบงานทนี่ ำแรงบนั ดาลใจจากธรรมชาติในท้องถิ่นมา
สร้างเป็นผลงานเคร่ืองประดบั ซ่ึงให้คุณค่าทางจิตใจ อาทเิ ชน่ แหวนจ่นั มะพรา้ ว แหวนลูกไม้ปลายมอื แหวน
กระดมุ ดอกบวั สัตตบงกช เปน็ ตน้

2.2 งานเครอ่ื งเงนิ เคร่ืองทองสุโขทัย เปน็ งานท่ีมีความโดดเด่นด้านการดัดลวดลายทองตดิ บนช้นิ งาน
เครอ่ื งประดบั แบบตา่ งๆ งานลงยาสี งานถักสรอ้ ยแบบตา่ งๆ มี่แหลง่ ทตี่ ้งั อย่ทู ่ี อ.ศรีสัชนาลัย จ.สุโขทยั

2.3 งานเคร่อื งเงนิ สุรนิ ทร์

2.4 งานเครื่องเงินนา่ น

3. งานเคร่ืองถม เป็นงานช้ันสงู อีกเทคนคิ งานหนง่ึ ทมี่ ีกรรมวิธซี บั ซ้อนกว่าจะได้มา เป็นการสลักลายลงใน
พ้นื ผวิ ของช้นิ งานเครื่องประดับหรือเครื่องใช้ต่างๆ และนำยาถม ซง่ึ เป็นโลหะสีดำละลายลงอุดในรอ่ งลายแล้วขัด
ผิวให้เรียบจะเหน็ เปน็ ลวดลายสีดำกับผวิ โลหะเงนิ สขี าว ก่อนจะแตง่ ด้วยแรลายเพ่ิมความสวยงามยิง่ ข้นึ เคร่อื ง
ถมมท้ังเคร่อื งถมเงนิ และเคร่ืองถมทอง เครื่องถมทองเกดิ จากการทาทองที่บดละเอียดแลว้ มาทาติดผวิ ทเ่ี ปน็ สเี งนิ
โดยใช้ปรอทเปน็ ตัวนำทองมายดึ เกาะก่อนจะให้ความรอ้ นไลป่ รอทให้ละเหยออกไป คงเหลอื แต่ทองทต่ี ิดอยู่ เป็น
ผลงานที่สืบทอดตอ่ กันมาและโดดเด่นของจ.นครศรธี รรมราช

4. งานคร่ำเงินครำ่ ทอง เป็นอีกหนึ่งงานหัตถศลิ ป์ที่ทรงคุณค่าเป็นอยา่ งยิ่ง เกดิ จากการนำเสน้ ลวดเงนิ ทองมาตอก
ฝงั ลงในภาชนะเครื่องใช้ท่เี ปน็ เหล็กซ่ึงได้ทำการสับผิวใหเ้ ปน็ รอ่ งขรุขระไวแ้ ล้ว

กจิ กรรม(ยอ่ ย)ระหวา่ งเน้อื หา

เน้อื หา 2

กิจกรรม(ย่อย)ระหว่างเน้ือหา
1. ………………………
2. ………………………

แบบทดสอบหลงั เรยี น

เฉลย