การเกิดลมฟ้า ฟ้ อากาศ และภูมิ ภู อ มิ ากาศ รายวิชวิาโลก ดาราศาสตร์ และอวกาศ
คำ นำ หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ หรือ รื หนังสือ(E-book) หนังสือเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิช วิ า ว30106(โลกดราราศาสตร์และอวกาศ) ซึ่งจัดทำ ขึ้นเพื่อให้ผู้สนใจในเนื้อหารายวิช วิ า ว30106 ได้ ทราบถึงเนื้อหาในหนังสือและได้เรีย รี นรู้เกี่ยวกับ การเกิดลมฟ้าอากาศและภูมิอากาศ โดยมีหัวข้อ ดังนี้ ปัจจัยสำ คัญที่ส่งผลต่อการรับรังสีดวงอาทิตย์ของพื้นผิวโลก การหมุนเวีย วี นของอากาศ การหมุนเวีย วี นของน้ำ ผิวหน้ามหาสมุทร ปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญา ทั้งนี้พวกเราได้รวบรวมเนื้อหามาจากใบความรู้ การเกิดลมฟ้าอากาศและภูมิอากาศ จากอาจารย์ วัน วั ทนา ปั่นกรวด คณะผู้จัดทำ หวัง วั เป็นอย่างยิ่งว่า ว่ หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้จะเป็นประโยชน์แก่ ผู้ที่สนใจ หรือ รื นักเรีย รี น นักศึกษา และผู้ที่ได้อ่านหนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้ของพวกเรา -คณะผู้จัดทำ - -1-
25% 75% สารบัญ สัณฐานและการเอียงของแกนโลก 4 ลักษณะของพื้นผิวโลก 5 เมฆและละอองลอย 6 ปัจจัยสำ คัญที่ส่งผลต่อการรับรังสีดวงอาทิตย์ของพื้น พื้ ผิวโลก 3 -2- การหมุนเวียนของอากาศ 7 การหมุนเวียนของน้ำ ผิวหน้ามหาสมุทร 8 บรรณานุกรม 12-13 ปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญา 9 ปรากฏการณ์ลานีญาในประเทศไทย 10
ปัจ ปั จัย จั สำ คัญที่ส่ง ส่ ผลต่อการรับ รั รัง รั สี ดวงอาทิตย์ข ย์ องพื้น พื้ ผิว ผิโลก เมฆและละอองลอย สัณ สั ฐานและการเอียง ของแกนโลก ลักษณะของพื้น พื้ ผิว ผิโลก -3-
โลกมีรู มีป รู ทรงสัณ สั ฐานเกือ กื บเป็น ป็ วงกลม มีรั มี ศ รั มีเ มี ฉลี่ย ลี่ 6,370กิโกิลเมตร มวล บริเริวณขั้ว ขั้โลกทั้ง ทั้ สองยุบ ยุ ลงมากกว่า ว่ บริเริวณศูน ศู ย์สู ย์ ต สู รเล็ก ล็ น้อ น้ ย โดยมี เส้น ส้ ผ่า ผ่ นศูน ศู ย์ก ย์ ลางจากซีก ซีโลกเหนือ นื-ใต้ประมาณ12,714กิโกิลเมตรน้อ น้ ย กว่า ว่ เส้น ส้ ผ่า ผ่ นศูน ศู ย์ก ย์ ลางตามแนวเส้น ส้ ศูน ศู ย์สู ย์ ต สู รที่ย ที่ าวประมาณ12,756 กิโกิลเมตร แกนโลกในแนวเหนือ นืใต้ที่ ต้ ห ที่ มุน มุ รอบตัว ตั เองตลอดเวลา แกนโลกจะตั้ง ตั้ ฉาก กับ กั เส้น ส้ ผ่า ผ่ นศูน ศู ย์ก ย์ ลางของโลกที่เ ที่ ส้น ส้ ศูน ศู ย์สู ย์ ต สู ร แกนโลกเอีย อี งทำ มุม มุ 23.5องศากับ กั แนวดิ่งดิ่ สัณ สั ฐานและการเอียง ของแกนโลก -4-
มีรู มีป รู ร่า ร่ งเป็น ป็ ทรงกลมมีเ มี ส้น ส้ ผ่า ผ่ ศูน ศู ย์ก ย์ ลางในแนวดิ่งดิ่จากขั้ว ขั้ โลกเหนือ นื ถึง ถึ ขั้ว ขั้โลกใต้สั้ ต้ น สั้ กว่า ว่ เส้น ส้ ผ่า ผ่ นศูน ศู ย์ก ย์ ลางในแนวนอนอยู่ เล็ก ล็ น้อ น้ ยพื้น พื้ ผิวผิโลกมีลั มี ก ลั ษณะแตกต่า ต่ งกัน กั มีทั้ มี ง ทั้ พื้น พื้ ดินดิพื้น พื้ น้ำ ภูเ ภู ขาและป่า ป่ ทึบ ทึ ส่ว ส่ นที่เ ที่ ป็น ป็ พื้น พื้ น้ำ มีม มี ากที่สุ ที่ ด สุ ประมาณ3 ใน4ส่ว ส่ น หรือ รื 71%ของพื้น พื้ ผิวผิโลกและเป็น ป็ พื้น พื้ ดินดิประมาณ1ใน4หรือ รื 29% ของพื้น พื้ ผิวผิโลก ลักษณะของพื้น พื้ ผิว ผิโลก โลก หุ่นจำ ลองพื้นผิวโลก -5-
เมฆและละอองลอยทำ ให้รั ห้ ง รั สีด สี วงอาทิตทิย์ถู ย์ ก ถู ดูด ดู กลืน ลื สะท้อ ท้ นและกระเจิงจิ หากท้อ ท้ งฟ้า ฟ้ มีเ มี มฆหรือ รื ละอองลอยมากรัง รั สีด สี วงอาทิตทิย์จ ย์ ะถูก ถู ดูด ดู กลืน ลื สะท้อ ท้ นและกระเจิงจิได้ม ด้ าก ทำ ให้รั ห้ ง รั สีด สี วงอาทิตทิย์ที่ ย์ ต ที่ กกระทบ พื้น พื้ ผิวผิโลกมีค มี วามเข้ม ข้ น้อ น้ ยลงแต่ถ้ ต่ า ถ้ ท้อ ท้ งฟ้า ฟ้ปลอดโปร่ง ร่ รัง รั สีด สี วงอาทิตทิย์จ ย์ ะ สามารถผ่า ผ่ นลงมายัง ยั พื้น พื้ ผิวผิโลกได้ม ด้ าก เมฆและละอองลอย -6-
การหมุนเวีย วี นของอากาศ พื้น พื้ ผิวผิโลกที่มีอุ มี อุ ณหภูมิ ภู สูมิง สู จะทำ ให้อ ห้ ากาศบริเริวณนั้นนั้มีค มี วามกด อากาศต่ำ หากพื้น พื้ ผิวผิโลกที่มีอุ มี อุ ณหภูมิ ภู ต่ำมิต่ำ จะทำ ให้อ ห้ ากาศบริเริวณนั้นนั้มี ความกดอากาศสูง สู เมื่อ มื่ ความกดอากาศของทั้ง ทั้ สองพื้น พื้ ที่ต่างกันจะ เกิดแรงที่เกิดจากความแตกต่างของความกดอากาศ ทำ ให้เ ห้ กิดการ หมุนอากาศในแนวราบและแนวดิ่งดิ่ ความกดอากาศ มีค มี วามหมายเดีย ดี วกับความดันดัอากาศ หมาย ถึง แรงที่อากาศกระทำ ตั้ง ตั้ ฉากต่อหนึ่ง นึ่ หน่ว น่ ยพื้น พื้ ที่ หรือ รื น้ำ หนักนั ของอากาศที่กดลงบนพื้น พื้ โลกต่อหนึ่ง นึ่ หน่ว น่ ยพื้น พื้ ที่ ตัวอย่างการหมุนเวีย วี นของอากาศ -7-
ตัวอย้า ย้ งการหมุนเวีย วี นของผิวผิน้ำ มหาสมุทร ลมค้าและลมตะวันวัตกมีคมีวามสัมสัพันพัธ์กัธ์ กับทิศทางของกระแสน้ำ ผิวผิหน้า มหาสมุทร คือ กระแสน้ำ ผิวผิหน้ามหาสมุทรไหลไปทิศทางเดียวกับลม ลักษณะ และทิศทางของกระแสน้ำ ผิวผิหน้ามหาสมุทร น้ำ จะเคลื่อนที่หมุนเวียวีนเป็นวง ใน ทิศตามเข็ม ข็ นาฬิกาในซีกซี โลกเหนือ และทวนเข็ม ข็ นาฬิกาในซีกซี โลกใต้ รูปแบบการหมุนเวียวีนของกระแสน้ำ ผิวผิหน้ามหาสมุทรในซีกซี โลกใต้จะไหลเป็น วงเหมือมืนกัน แต่มีทิมี ทิศทางที่แตกต่างกัน โดยในซีกซี โลกเหนือกระแสน้ำ ผิวผิหน้า มหาสมุทรไหลเป็นวงตามเข็ม ข็ นาฬิกา ส่ว ส่ นในซีกซี โลกใต้ กระแสน้ำ ผิวผิหน้า มหาสมุทรไหล เป็นวงทวนเข็ม ข็ นาฬิกาปัจจัยจัที่ส่ง ส่ ผลต่อการหมุนเวียวีนของน้ำ ผิวผิหน้ามหาสมุทร คือ ลม แรงคอริอริอลิส และขอบทวีปวีกระแสน้ำ ผิวผิหน้า มหาสมุทรเคลื่อนที่ไปตามทิศทางลม แต่เนื่องจากอิทธิพธิลของแรงคอริอริอลิส ทำ ให้ ทิศทางการไหลของน้ำ เบี่ย บี่ งออกจากทิศทางลม โดยในซีกซี โลกเหนือ กระแสน้ำ ผิวผิหน้าจะไหลเบนไปทาง ขวาของทิศทางลม ส่ว ส่ นในซีกซี โลกใต้กระแส น้ำ ผิวผิหน้าจะไหลเบนออกไปทางซ้า ซ้ ยของทิศทางลม ดังรูป และเนื่องจากใกล้ บริเริวณศูนย์สูย์ต สู รแรงคอริอริอลิสจะมีผมีลน้อยลง ดังนั้นนั้ทั้งทั้กระแสลมและกระแส น้ำ จะเบี่ย บี่ งตามแรงคอลิออลิสน้อยลง ทำ ให้เ ห้ มื่อมื่กระแสน้ำ ผิวผิหน้ามหาสมุทร ไหลตามทิศทางของกระแสลม ทิศทางการไหลของกระแสน้ำ เบี่ย บี่ งออกจาก ทิศทางลมอีกครั้งรั้หนึ่งและไหลไปทางทิศตะวันวัตกขนาน ตามแนวศูนย์สูย์ต สู ร การหมุนเวีย วี นของน้ำ ผิวผิหน้ามหาสมุทร -8-
ปรากฏการณ์เ ณ์ อลนีโญและลานีญา ปรากฏการณ์เ ณ์ อลนีโนี ญและลานีญ นี า เกิดขึ้น ขึ้ ในบริเริวณมหาสมุทรแปซิฟิซิกฟิ โดย เกิดขึ้น ขึ้ จากความผกผัน ผั ของสภาวะอากาศบริเริวณ แถบเส้น ส้ ศูนย์สู ย์ ต สู ร เหนือ นื มหาสมุทรแปซิฟิซิกฟิทำ ให้ก ห้ าร ไหลเวีย วี นของน้ำ และกระแสลมเกิดความแปรปรวน เอลนีโนี ญทำ ให้เ ห้ กิดฝนตกหนัก นั ในตอนเหนือ นื ของทวีปวี อเมริกริาใต้ และเกิดความแห้ง ห้ แล้งในเอเชีย ชี ตะวัน วั ออก เฉียงใต้ ในทางกลับกันลานีญ นี าทำ ให้เ ห้ กิดความแห้ง ห้ แล้งทางตอนเหนือ นื ของทวีปวี อเมริกริาใต้ และเกิดฝน ตกหนัก นั ในเอเชีย ชี ตะวัน วั ออกเฉียงใต้ ปรากฏการณ์เณ์อลนีโญ ปรากฏการณ์ลณ์านีญา -9-
ปรากฏการณ์ลานีญา ในประเทศไทย ในช่ว ช่ งที่เกิดปรากฏการณ์ล ณ์ านีญ นี า ประเทศไทยจะมีฝมี นตกมากกว่า ว่ ปกติ และอุณหภูมิ ภู ต่ำมิต่ำ กว่า ว่ ปกติ จึง จึ ทำ ให้เ ห้ กิด น้ำ ท่วมบ่อ บ่ ย -10-
รุ่ง รุ่ ทิวา พัฒ พั นประพัน พั ธุ์ เลขที่40 ม.4/7 กลุ่ม ลุ่ QUARK สมาชิก ชิ กลุ่ม ลุ่ เสนอ ญายินี ยิแซ่ห ซ่ ลี่ เลขที่12 ม.4/7 วรัญ รั ญา สนธิ์หธิ์า เลขที่36 ม.4/7 วรัญ รั ญา สินสิ ปรุ เลขที่39 ม.4/7 คุณ คุ ครูวั รู น วั ทนา ปั่นกรวด โลก ดาราศาสตร์ และอวกาศ รายวิชวิา -11- จัด จั ทำ โดย
บรรณานุก นุ รม ทีมงานชาวมัธ มั ยมศึกษา. (2546). รูป รู ร่า ร่ งของโลก. สืบ สื ค้น 14 กุม กุ ภาพัน พั ธ์ 2566, จาก https://www.thaigoodview.com/library/teachershow/bangkok/nopparat_s/ earthchanged/Chapter2/aboutearth.htm ธรรมรัต รั น์ เกตุท ตุ อง. (ม.ป.ป.). การเอียงของแกนโลก. สืบ สื ค้น 14 กุม กุ ภาพัน พั ธ์ 2566, จาก https://6208thammarat.wordpress.com/1-2- %E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8% B5%E0%B8%A2%E0%B8%87%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B 9%81%E0%B8%81%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%A5%E0%B8%81/ 1. 2. -12-
บรรณานุก นุ รม LESA. (ม.ป.ป.). เอลนีโนี ญ - ลานีญ นี า. สืบ สื ค้น 14 กุม กุ ภาพัน พั ธ์ 2566, จาก http://www.lesa.biz/earth/hydrosphere/elnino ไม่ปม่ รากฏชื่อ ชื่ ผู้พิผู้ มพิพ์.พ์ (2565). มีคำ มี คำ ตอบ! "ลานีญ นี า" ลากยาวถึง ก.พ. 66 มีผ มี ลต่อพายุหรือ รืไม่.ม่ สืบ สื ค้น 14 กุม กุ ภาพัน พั ธ์ 2566, จาก https://www.thaipbs.or.th/news/content/319617 5. 6. 7. สถาบัน บั ส่ง ส่ เสริมริการสอนวิทวิยาศาสตร์แ ร์ ละเทคโนโลยี กระทรวงศึกษาธิกธิาร (2564). จัก จั รพัน พั ธ์ น้อ น้ ยตา. (ม.ป.ป.). สัณ สั ฐานของโลก. สืบ สื ค้น 14 กุม กุ ภาพัน พั ธ์ 2566, จาก https://sites.google.com/site/loklaeawelabnlok/home/santhan-khxng-lok -13- วิทวิยาศาสตร์โร์ ลกและอวกาศ.(พิมพิพ์ค พ์ รั้ง รั้ ที่3).(น.181-186):โรงพิมพิพ์ สกสค.ลาดพร้า ร้ ว