Pedagog gazetasi

1956-yil Toshkent davlat pedagogika universiteti gazetasi 2021-yil
Ma’naviy-ma’rifiy gazeta 1(1007)-son, yanvar, 2021-yil

O‘QITUVCHILIK ONLAYN TA’LIMNING
KASBIGA
E’TIBOR YUTUQLARI VA

7  KAMCHILIKLARI

NIMADA? 2 

TDPU REKTORI 2 
YOSHLARNI QO‘LLAB-
QUVVATLASHNI GURUHLAR IELTS
3. KESIMIDA BOSHLADI
OLMOQCHIMISIZ?

TAVSIYALARIMIZ
7  SIZ UCHUN

2 №1 KUN NAFASI ✁✂✄☎✆✝✆
(1007) 2021-yil

✞✟✠✡☛☞✌✟✍☞ ✠✎✏✍✟✑☞✡☛

Oliy ta’lim muassasalarining professor- 5 301 797ni, ilmiy daraja va ilmiy Internet jahon axborot tar- uchun muallifga 15 foizgacha;
o‘qituvchilar tarkibi mehnatiga haq to‘lash unvonga ega bo‘lmaganiniki esa 4 mog‘idagi axborot ta’lim resursla- Ilmiy va ilmiy-ommabop jur-
bo‘yicha bazaviy lavozim maoshlari Oliy va o‘rta 563 818 so‘mni tashkil etadi. riga o‘z o‘quv-uslubiy majmualarini
maxsus ta’lim vazirligi va Bandlik va mehnat joylashtirgan o‘qituvchilar lavozim nallar tahrir hay’ati a’zoligi uchun
munosabatlari vazirligining 2020-yil 30-yanvardagi Assistent-o‘qituvchining lavozim maoshiga nisbatan 5 foizdan 10 mahalliy jurnallarda 15 foizgacha,
qaroriga asosan, 2021-yil 1-fevraldan boshlab maoshi ilmiy daraja va ilmiy unvon- foizgacha; xorijiy jurnallarda 30 foizgacha;
o‘zgartirilgan tartibda beriladi. ning har ikkalasiga ega bo‘lgan yoki
birini olgan va olmaganiga qarab, 4 Hamkor tashkilotlar bilan birgalik- Tashkilotning mezbon sifatida
Xususan, fan doktori ilmiy dara- 7 185 585 so‘mgacha bo‘lgan 680 341, 4 369 613, 4 058 885 so‘m da yangi o‘quv mahsulotlari, trening ishtirok etadigan nufuzli xalqaro
jasiga yoki professor ilmiy unvoniga miqdorni tashkil etadi. deb belgilandi. kurslari, uslubiy ta’minotli o‘yinlarni konferensiyani tashkil etganligi
ega bo‘lgan kafedra mudiri 7 535 ishlab chiqqani va joriy etgani uchun uchun xodimning qo‘shgan hissa-
154, fan nomzodi, falsafa doktori Dotsent ilmiy daraja va ilmiy O‘qituvchi-stajer 3 592 793 so‘m 10 foizdan 20 foizgacha; sini hisobga olgan holda lavozim
yoki dotsent ilmiy unvoniga ega unvoniga ko‘ra, 5 690 207—6 078 bazaviy lavozim maoshi oladi. maoshiga nisbatan 60 foizgacha;
bo‘lgan kafedra mudiri 7 069 062, 617, ilmiy unvonga ega bo‘lmagan- O‘zining o‘quv-uslubiy maj-
ilmiy darajaga ega bo‘lmagani esa 6 lari 5 088 171 so‘m lavozim maoshi Bundan tashqari, Vazirlar Mah- mualarini o‘quv dasturiga kiritgan- Ilmiy-pedagogik faoliyatga oid
233 981 so‘m lavozim maoshi oladi. oladi. kamasining 2019-yil 17-iyundagi ligi uchun 10 foiz miqdorida; xalqaro tadbirlarda (forum, konfe-
PQ-4358-son qaroriga muvofiq, rensiya, kongress, anjuman) taklifga
Professorlar bazaviy lavozim Ilmiy daraja va ilmiy unvonga kadrlar salohiyatini oshirish, ilm- Scopus, Web of Science yoki asosan ma’ruza bilan qatnashganligi
maoshi ilmiy daraja va ilmiy un- ega bo‘lgan katta o‘qituvchining ba- fan va ta’lim sohasida yuqori boshqa umume’tirof etilgan indeksat- uchun har bir ishtiroki uchun 30
voniga qarab, 6 447 606 so‘mdan zaviy lavozim maoshi 4 991 069ni, malakali kadrlarning bilim va tajri- siyalangan ma’lumot bazalari jurnal- foizgacha qo‘shimcha ustama haqi
shulardan biriga ega bo‘lganiniki balarini amalda qo‘llashni moli- larida e’lon qilingan har bir maqola belgilab qo‘yilgan.
yaviy rag‘batlantirish chora-tadbir-
lari ishlab chiqilgan. Xususan:

✒✓✔✕✖✓ ✗✕✘✔✙✚✓✙✓✛ ✖✜✗✜✢✔✕✣✙

✤✕ ✥✕✚✦✧✙✔✙✥✔✕✣✙ ✓✙✚✕★✕✩

An’anaviy ta’lim bilan bir qatorda masofaviy ta’lim
texnologiyalari tushunchasi yillar davomida taniqli
olimlarimiz tomonidan targ‘ib qilinishiga qaramasdan,
undan foydalanishga kelganda oqsoqlanishlar bor edi.
Buni shartli ravishda ta’limning u yoki bu ko‘rinishlarida
foydalanish bo‘yicha ko‘rsatmalar yoki talablar mavjud
bo‘lmaganligi bilan izohlashimiz mumkin.

Vaholanki, bu borada birinchilardan bo‘lib tamoyillariga “labbay” deb javob beradi. foydalanishni bilmaslik ham ta’lim olishni faviy ta’limning turli darajalarini, ya’ni shaxsiy
izchil ishlar olib borgan ustozimiz A.A. Ab- Masofaviy ta’limning afzallik tomonlaridan susaytiradi. Jonli muloqotning yetishmasligi xarakterdagi masofaviy ta’limdan boshlab, to
duqodirovning ilmiy va amaliy ishlarini yod- yana biri, har joyda, har doim (uyda, ko‘cha- psixologik muammolarga va hatto depressiya- yirik ta’lim muassasasida elektron ta’lim tizimi
ga olmaslikning iloji yo‘q. Ustoz masofaviy da, mehnat bilan hamohang va boshqa) ta’lim ga olib kelishi mumkin, bu albatta shaxsiy va orqali masofaviy o‘qitishni tashkil etish va
ta’lim, uning afzalligi va undan foydalanish olishning imkoniyati mavjudligidir. Ta’lim oilaviy hayot sifatiga o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. boshqarishni o‘z ichiga oladi.
to‘g‘risida batafsil ma’lumot bergan. tizimi fanlaridan tashqari internet sahifalari-
da taklif etilayotgan kurslarni onlayn tarzda Maxsus tayyorgarlik talab qilinishi lozim Bundan tashqari ko‘p sonli tizimlari ham
Taqdir taqozosi bilan pandemiya paytida o‘zlashtirish va natijada ma’lum sertifikatlar- bo‘lgan dasturiy ta’minotdan foydalanish qo- mavjud bo‘lib, ularda ham masofaviy o‘qi-
masofaviy ta’lim sohasida katta “portlash” ga ega bo‘lish sharoiti ham yaratildi. Bularn- biliyati ham muhim. Bu holda ta’lim oluvchi- tishlarni tashkil etish va boshqarishlarni amal-
yuz berdi. Vaziyat o‘qituvchi bilan bir qatorda, ing hammasi vaqt tejalishiga olib keladi, lar tomonidan minimal dasturlar to‘plamini ga oshirish mumkin, ular jumlasiga:
o‘quvchi, talabalarni ham ushbu ta’lim tex- chunki bilim olish maqsadida auditoriyaga o‘zlashtirishga ketgan vaqt ta’lim jarayonini
nologiyasini, qolaversa unga tegishli bo‘lgan kelib ketishning hojati bo‘lmaydi. Onlayn sekinlashtirishga olib keladi. 1.Edmodo
dasturiy-texnik vositalarni tezlik bilan o‘zlash- ta’limni tashkil etish uchun shartli ravishda 2.GoogleClassroom
tirish va amalda qo‘llashga majbur qildi. Bilim dasturiy (Moodle, zoom...) va texnik vositalar, Hamma ham o‘zi uchun mustaqil izla- 3.iSpringOnline
olishning ushbu usulida kamchiliklar bor, biroq sifatli Internet xizmati bo‘lsa yetarli. nishni tashkil etishga qodir emas. Shu sa- 4.YO-Stadi
uning afzallik tomonlari ham yo‘q emas. Biz- babli, ayrim ta’lim oluvchilar uchun ma’lum 5.Getcourse.ru
ning galdagi vazifamiz ta’limning an’anaviy Dunyoning eng yaxshi universitetlari mazmundagi topshiriqlarni bajarishni keyinga 6.iSpringMarket
usuli bilan hamohang ravishda masofaviy (on- o‘zlarining ichki dasturlariga tashrif buyurish qoldirish yoki seminarlarga qatnashishni ke- 7.Antitreningi.ru kabilar kiradi.
layn) usulidan ehtiyojdan kelib chiqqan holda imkonini yaratib berganlar. O‘rganish tezli- chiktirish kabi salbiy tomonlar ham mavjud Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, maso-
foydalansak bo‘ladi. Bu borada yutuqlarga gining ixtiyoriyligi talabaga qulaylik yarata- bo‘lib, aynan shu nuqsonlar o‘quv jarayonini faviy ta’lim bizga bir qator afzalliklarni berish
erishgan rivojlangan davlatlar tajribasining afzal di. Masalan, ertalab uyg‘onishingiz bilan samarasiz bo‘lishiga olib keladi. bilan bir qatorda ma’lum qiyinchiliklarga ham
tomonlarini o‘rganish bilan bir qatorda amalga ma’ruza tinglashingiz, vaqtingizni inobatga olib kelishi mumkin. Bu qiyinchiliklar ma’lu-
oshirish ham davr talabidir. olgan holda, tabiat qo‘ynida topshiriqlarni Mashhur masofaviy ta’lim tizimlari: motlar to‘plamidan eng muhimlarini tanlay
bajarishingiz mumkin. Shu bilan birga, kurs- 1.Moodle masofaviy ta’lim tizimi. olish va ularni o‘zlashtirish, bundan tashqari
Masofaviy (onlayn) ta’lim o‘qituvchiga: larda o‘zingizga eng ma’qul vaqtni tanlash Moodle-tizimi bu eng mashhur masofaviy o‘zini o‘zi tashkil etishlarda namoyon bo‘ladi.
vaqtdan yutish; imkoniyatiga egasiz. ta’lim tizimlaridan biri hisoblanadi. (qisqart- Shunga qaramay, onlayn ta’lim hech qachon
katta va kichik hajmdagi ma’lumotlar masi-MTT). Moodle to‘liq tekin tizim bo‘lib, klassik auditoriya ko‘rinishidagi ta’limga teng
Naqllarda aytiladiki, “Har yaxshi narsani uni yuklab olish, o‘rnatish va unga o‘zgartirish kelmasligini esda tutish lozim.
blokini talabaga oldindan yetkazish; bir yomon tomoni ham bo‘ladi”. Shunga kiritish imkoniyati mavjud. U Open Source,
ta’lim samaradorligini oshirish; o‘xshash, yuqorida aks etilgan afzalliklar ya’ni ochiq boshlang‘ich kodli tizimga man- I.U. NAZAROV
ta’lim sifatini ko‘tarish; bilan bir qatorda yetarlicha muammolar ham sub bo‘lib, u yerda foydalanuvchi qo‘shimcha Axborot texnologiyalari kafedrasi
ko‘p sonli mashaqqatli ishlardan xoli bor. Ammo ularni muayyan harakatlar bilan kengaytmalarni yoki modullarni yaratish im-
minimallashtirish har bir foydalanuvchining koniyatlariga ega bo‘ladi. Moodle tizimi maso- katta o‘qituvchisi
bo‘lishlikni ta’minlaydi. oldiga qo‘yiladigan talablardan biri hisobla-
Shu bilan birga talabalar uchun: nadi.
vaqtdan yutish;
o‘zlashtirilishi lozim bo‘lgan ma’lumot- Yomon aloqa sifati, Internet tezligining
pastligi yoki uning umuman mavjud emasligi
larga oldindan ega bo‘lish; ta’lim sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bu
o‘zi ustida ishlash; ta’lim jarayonining buzilishiga yoki umuman
mustaqil ma’lumotlarni o‘rganish; to‘xtashiga olib keladi. Ma’lumotlarning
onlayn aloqa va boshqa ko‘rinishdagi haddan tashqari ko‘pligi va ulardan to‘g‘ri

imkoniyatlarni taqdim etadi.
Bularning hammasi pedagogik ta’lim

✁✂✄☎✆✝✆ UNIVERSITET XABARLARI №1 3

(1007) 2021-yil

Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi,
O‘zbekiston Respublikasi iste’dodli
yoshlarni qo‘llab-quvvatlash “Ulug‘bek”
jamg‘armasi va O‘zbekiston Respublikasi
Yoshlar ishlari agentligi hamkorligida
talabalar, doktorantlar va tadqiqotchilar
o‘rtasida “Yangi O‘zbekistonning iste’dodli
yoshlari” nomli yilning eng yaxshi maqolasi
tanlovi o‘tkazildi.

Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligida tanlovning bu yilgi g‘oliblarini taqdirlash
marosimi bo‘lib o‘tdi.

Tanlovda iqtidorli, izlanuvchan va tadqiqotchi talabalar 500 dan ortiq ilmiy
maqolalari bilan ishtirok etdilar. Mutaxassislar xulosasi asosida shulardan 44 ta
eng yaxshi maqola tanlandi va bular asosida “Yangi O‘zbekistonning iste’dodli
yoshlari” nomli ikkinchi kitob chop etildi.

Mazkur kitob Oliy attestatsiya komissiyasi e’tirof etgan ilmiy nashrlar qatoriga
kiritildi.

Tadbirda tanlov g‘oliblari tashkilotchilarning sertifikati, kitoblar to‘plami hamda
planshet bilan taqdirlandi. Shuningdek, kitobdagi sohalar bo‘yicha 10 ta eng yax-
shi maqola aniqlanib, mualliflarga O‘zbekiston Respublikasi iste’dodli yoshlarni
qo‘llab-quvvatlash “Ulug‘bek” jamg‘armasi tomonidan pul mukofoti berildi.

Universitetimizning ikki nafar magistrantlari Ma’ruf Eshpulatov va Shohruh
Bobonorov hamda bakalavr talabasi Otabek Sobitov g‘oliblar qatorida bo‘lish-
di. G‘oliblarni Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vaziri Abduqodir Toshqulov taqdir-
ladi.

Mam- Universitetimizning yana bir talabasi Moxinur Pirnaza-
lakatimizning rova 63 kg vazn toifasida 3- o‘rinni band etdi.
Qashqadaryo
viloyati, Qarshi Yangi yilning boshida shunday yuksak natijalar bilan
shahrida bo‘lib universiteti, o‘zi va oilasi sha’nini yuksalishiga sabab
o‘tgan “Universi- bo‘lgan chempion talabalarimizni universitet rahbariyati va
ada” sport mu- jamoasi nomidan g‘oliblik bilan tabriklaymiz!
sobaqalari final
bosqichida dzyudo
sport turi bo‘yicha
Nizomiy nomidagi
Toshkent davlat
pedagogika uni-
versiteti talabasi
Temur Abeshov 60
kg vazn toifasida
1-o‘rinni egalladi.

4 №1 KITOB — XAZINA ✁✂✄☎✆✝✆
(1007) 2021-yil
KITOBLAR HAQIDA
SIZ BILMAGAN
FAKTLAR

Insoniyat yarat- lari taraqqiy etishiga, ta’lim-tar- spublikasi Maorif vazirligi to- xonligiga xosdir. Shuning uchun 4-6 yoshli bola kitob o‘qish-
gan muomala biya masalalari bo‘yicha ilmiy monidan, shuningdek, yurtimizda kutubxonaning hayotimizdagi ni yaxshi o‘rganadi.
vositalari ichida tadqiqotchilar uchun ta’lim-tar- va jahonning turli nashriyotlarida ahamiyati katta, desak adashmagan
eng ishonchlisi biyaga oid noyob kitob resurslar chop etilgan 5000 dan ortiq peda- bo‘lamiz”, deydi kutubxona direk- Ossuriyada loydan kitoblar
kitobdir. Barka- orqali xizmat qilib kelayotgan ax- gogika, tarix, falsafa, ta’limga oid tori D. G‘aniyeva. nashr etilgan.
mol avlod tar- borot-kutubxona markazi hisobla- muhim manbalar mavjud. Jum-
biyasi, insonlar- nadi. Hozirgi kunda RIPK fondida ladan, kutubxonaning nodir adabi- Kutubxonaning nodir kitob- London muzeyida saqlanib
ning ma’naviyati, 500 000ga yaqin kitob bor. Fond yotlar fondida Alisher Navoiyning lar fondida pedagogikaga ham- qolgan Geografik Atlas dun-
madaniyati, ilm-u har yili o‘rta hisobda 2 ming nusxa 1800-yilga doir bo‘lgan “Xamsa” da ta’lim va tarbiyaning turli yodagi eng og‘ir kitobdir.
savodi va inson- kitob, 65 nomdagi mahalliy, xori- va “Lison ut-tayr” dostonlarining masalalariga oid jurnallarning
ning jamiyatda jiy va axborot tarzidagi jurnallar, nodir va qadimiy nusxalari saqla- birinchi sonidan to hozirgi davr- Eng ko‘p o‘qiladigan ki-
o‘z o‘rnini egal- 14 nomdagi gazetalar bilan boyib nadi. Shuningdek, pedagogikaga gacha bo‘lgan barcha sonlari, tob — Muqaddas Kitob
lashi uning kitob bormoqda. oid manbalardan, italyan pedagogi avvalgi “O‘qituvchilar gazetasi” (Qur’on).
o‘qishiga bog‘liq. Mariya Montessorining 1918-yil- (hozirda “Ma’rifat”), “Учитель
Kitob odamlarga Mavjud adabiyotlarning asosini da chop etilgan “Метод научной Узбекистана” gazetalarining Qadimgi davrlarda kitoblar
insoniyat erishgan pedagogika va ta’limni rivojlanti- педагогики применяемы к 1938-yildan hozirgi kungacha javonlarga zanjirband qi-
yutuqlarini bilish rishni aks ettiruvchi ilmiy-uslubiy детскому воспитанию в домах bo‘lgan sonlari, eski o‘zbek yo- lingan, chunki ular qimmat
imkonini beradi, qo‘llanmalar, monografiyalar, ребенка”, 1917-yil ingliz tilidan zuvidagi “Maorif va o‘qituvchi” bo‘lgan.
xalqlar o‘rtasida- dissertatsiya va avtoreferatlar, rus tiliga tarjima qilingan, pro- jurnalining 1925-1930-yillari,
gi munosabatni, darsliklar, risolalar tashkil etadi. fessor P. Monroning “История keyinchalik turli nomlarda chiqa- Kitoblarni o‘qish paytida
hamjihatlikni va Pedagogika sohasi bo‘yicha 693 педагогики” asari 1885-yilda rilgan “Politexnik maktab va ko‘zlarimiz turli tomonlar-
o‘zaro mehr-oqi- nusxada nomzodlik va doktorlik nashr qilingan “O‘rta Osiyo pedagogika”, “Sovet maktabi” ga qaraydi.
batni tiklaydi. dissertatsiyalari hamda sohalar haqidagi ma’lumotlar to‘pla- (1950-1990-yillari) hozirda “Xalq
bo‘yicha 6.000 ta avtoreferatlar mi”, “Oilaviy tarbiya qomu- ta’limi” deb nomlangan jurnallar Gotlar Afinada yuzlab
O‘zbekiston Respublikasi saqlanmoqda. si”, 1818-yilda nashr qilingan tadqiqotchilar va o‘qituvchilar odamlarni o‘ldirgan, ammo
Prezidenti Shavkat Mirziyoyev “Руководство учителя” qo‘llan- uchun foydali ilmiy – nazariy kitoblarga g‘amxo‘rlik qi-
tomonidan ilgari surilayotgan besh Shuningdek, kutubxonada ijti- malari, shu bilan birga 1887-yilgi va uslubiy manba bo‘lib xizmat lishgan.
tashabbusning tarkibiy qismida moiy-siyosiy, ma’naviy-axloqiy, Asvad Ibrohimbekning “Turk qilib kelmoqda. 1869-yildan
ham yoshlar o‘rtasida kitobxonlik- tabiiy va aniq fanlar, tilshunoslik, tili grammatikasi”dan darslik nashr etila boshlagan ustozlar Agata Kristi detektiv ki-
ni keng targ‘ib etish tashabbusi adabiyotshunoslik, fan-texnika, (arab tilida), Nastalih Eroniyning va ota-onalar uchun mo‘ljallan- toblarning eng ko‘p nashr
mavjudligi kitobning nechog‘lik o‘lkashunoslik, tarix, falsafa, ba- “Husnixatdan o‘quv qo‘llanmasi” gan “O‘qituvchi” (“Учитель”) etilgan muallifi deb topil-
inson hayotida ulkan ahamiyat diiy adabiyotlar, bolalar adabiyoti, (1893-yil, arab yozuvida), Mu- jurnali, 1917-yildan chop eti- gan.
kasb etishini ko‘rsatadi. lug‘atlar, o‘zbek, rus va jahon hammad Zixniyning “Arab tilidan la boshlagan “Туркистанский
adabiyoti namoyondalarining siyosiy grammatika” (1987-yil, учитель”, 1907-yilgi “Свободное Eng zo‘r kitoblar qamoqda
Respublika ilmiy pedagogika asarlar to‘plami, nodir adabiyotlar, arab tilida, tilni mustaqil ravishda воспитание” jurnali, 1893-yildan yozilgan.
kutubxonasi (RIPK) jamoasi ham, gazeta va jurnallar, o‘rta maktab chuqur o‘rganish uchun) asarlari chop etilgan “Русская школа” jur-
ushbu omilni anglagan holda darsliklarining 1938-yildan to kutubxonaning faxri hisoblanadi. nali, 1889-yildan “Министерство Stiven Kingning aytishi-
o‘z vazifalarini belgilab oldi. hozirgi yilgacha bo‘lgan nashrlari народного просвешения” jurnal- cha, kitoblar insonga saboq
Ayni vaqtda kutubxona Respub- saqlanmoqda. ,,Zamonaviy jamiyat odamlarga lari haqiqatda nodir manbalardir. beradi.
likamizdagi barcha oliy va o‘rta yangi talablar qo‘yadi. Ta’lim-tar-
maxsus bilim yurtlarining profes- Kutubxonaning nodir adabi- biya, bilimdonlik, ijodiy tafakkur Alisher Navoiy nomidagi “Alice in the Wonderland”
sor-o‘qituvchilari, magistrlar, tala- yotlar fondida XIX asr oxiri XX — bu fazilatlar to‘la inson kitob- O‘zbekiston Milliy kutubxo- kitobi dunyoning 125 tiliga
balarga, Qori Niyoziy nomidagi asr boshlarida va keyingi yillarda nasining “Milliy ta’lim elektron tarjima qilingan.
pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot nashr qilingan O‘zbekiston Re- kutubxonasi” loyihasiga muvofiq
institutining ilmiy xodimlari, tad- elektron kutubxona yaratish va AQShda nanotexnologi-
qiqotchi-izlanuvchilariga, maktab boshqa kutubxonalar boyligidan yalardan foydalangan holda
va maktabgacha ta’lim muassasa- foydalanish yo‘lga qo‘yildi. kitob yaratilgan. Elektron
lari mutaxassislariga, ota-onalarga Shuningdek, “EBSCO”, “Web mikroskop yordamida ion
hamda qiziquvchi kitobxonlarga of Science”, “Clarivate Apa- nurlari bilan yozilgan.
xizmat ko‘rsatib kelmoqda. litics” kompaniyalari “Elsevier”,
“Springer” kabi nufuzli xorijiy 6 daqiqa kitob o‘qish
Kutubxona tashkilot sifatida ilmiy nashrlarning masofaviy stressni yengillashtiradi —
1934-yili tashkil etilgan bo‘lib, elektron axborot resurslaridan bu Sasseks universiteti olim-
mamlakatimizda pedagogika fan- foydalanish imkoniyati yaratildi. lari tomonidan isbotlangan.
Yil davomida ulardan foyda-
lanuvchilar soni qariyb ikki ming Mualliflik huquqi bilan
nafarni tashkil etmoqda. himoyalangan eng ko‘p so-
tilgan kitob — “Ginnesning
Shuningdek, doimiy kitobxon- rekordlar kitobi”.
larimizni rag‘batlantirish uchun
Qori Niyoziy nomidagi O‘zPFITI Ko‘rlarni qo‘llab-quv-
bilan birgalikda “Yilning eng yax- vatlash jamg‘armasi rah-
shi ilmiy maqolasi”, “Eng ko‘p barligida birinchi audio-
foydalanilgan ilmiy adabiyot”, kitoblar chiqarila bosh-
“Eng ko‘p foydalanilgan disser- langan.
tatsiya” yo‘nalishidagi ko‘rik-tan-
lovlar tashkil etilgan. Yangi kitobni qo‘liga olgan
odam 30 soniya davomida
Kitob o‘rgatadi, tarbiyalaydi va kitobning muqovasiga e’ti-
kashf etadi. Kitob eng ajoyib kash- bor qaratadi.
fiyotlarning butun bir olamidir!
Ayting-chi, kitobsiz hayotni tasav- Kechasi kitoblarni o‘qish
vur qila olarmidik?! yaxshi uxlashga yordam
beradi.
Abdulazizbek O‘TKIROV,
Respublika ilmiy pedagogika
kutubxonasi kutubxonachisi

✁✂✄☎✆✝✆ FIDOYILAR — FAXRIMIZ №1 5

(1007) 2021-yil

Bugungi kunda mam- PEDAGOGLAR
lakatimizda o‘z nufuzi va SULOLASI
o‘rniga hamda tarixan
shonli sahifalariga ega
bo‘lgan Nizomiy nomidagi
Toshkent davlat pedagogika
universiteti (avvalgi institu-
ti)da Zuhriddin Rasulovich
Nuriddinov zabardast va
yuksak mahoratli olim,
jonkuyar pedagog sifatida
o‘chmas iz qoldirgan. U o‘z
faoliyatini institutning ilm-
iy va pedagogik salohiyati-
ni yuksaltirishga qaratgan
siymolardan biri.

✖✒✪✔✙★✕ ✫✬ ✖✙✔ So‘radilar, dunyoda asli kim aziz. “Mohir qo‘llar” to‘garagiga rahbarlik qilib,
(Zuhriddin Nuriddinovni xotirlab…) Aytdilar, ustozdir, ustoz begumon. to‘garak ishtirokchilari bilan birgalikda ijodiy
Tag‘in aytdilarki, aziz shubhasiz, ko‘rgazmalar tashkil qilib kelmoqda.
O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan va 1973-yilda xalqaro konferensiyada Ustozin qadriga yetolgan inson.
arbobi, tarix fanlari doktori va professor “MDU tarixchilari tomonidan univer- O‘qituvchilik – mas’uliyatli va mashaqqatli Pedagoglar sulolasining keyingi davomchisi
Zuhriddin Rasulovich O‘zbekiston va sitet uchun “Yevropa va AQSH mam- kasb bo‘lib, og‘ir va davomli mehnatni, sabr Iroda Nurmatova 1990 – yilda o‘rta maktabni
Markaziy Osiyoda G‘arb mamlakatlar- lakatlarining eng yangi tarixi” darsligin- – toqatni talab qiladigan savobli ish. Insoniyat a’lo baholarga tugatib, Toshkent shahridagi
ining “Eng yangi tarix”i hamda “G‘arb ing maketi xususida”, 1970-yil Xarkov kamoloti uchun bilimi va iqtidorini baxsh etgan Yunus Rajabiy nomidagi pedagogika bilim
mamlakatlarining tarixshunosligi” yo‘nal- davlat universitetida tashkillashtirilgan ustozlarning xizmatlarini hamma zamonlarda yurtiga qabul qilingan. 1995 – yil Nizomiy
ishida yagona mutaxassis sifatida shu xalqaro konferensiyada “Bolgariyaning ham kishilar e’zozlab kelishgan. nomidagi TDPU maktabgacha va oilaviy ta’lim
fanlardan birinchi marta o‘zbek tilida eng yangi tarixi”, 1979-yil Moskva Xalqimizning bir naqlida “Sen odamlarga yo‘nalishi bakalavr bo‘limi, 2006 – yil ma-
darsliklar yaratgan. davlat pedagogika institutida oliy o‘quv bir yil yaxshilik qilmoqchi bo‘lsang, bug‘doy gistratura yo‘nalishi, 2006 – 2009 – yillar shu
yurtlari o‘rtasida bo‘lib o‘tgan kengash- ek, o‘n yil yaxshilik qilmoqchi bo‘lsang, daraxt universitetning musiqa fakultetida tahsil olgan.
Zuhriddin Nuriddinovning qisqacha da “Talaba – yoshlarni tarbiyalash va ek, yuz yil yaxshilik qilmoqchi bo‘lsang, ta’lim Pedagoglikka ilk qadamni Chilonzor tumani-
avtobiografiyasiga nazar tashlaydigan ta’lim berishni takomillashtirish hamda – tarbiya ber” deyilgan. Shuning uchun ustoz dagi 473 – MTT da musiqa rahbari vazifasida
bo‘lsak, olimning o‘z umrini talabalarga ilmiy-pedagogik kadrlarni tayyorlash deganda ko‘z o‘ngimizda chuqur hurmat va boshlagan. Shuningdek, 2002 – 2011 – yillar
ta’lim-tarbiya berish, yuksak malakali haqida” kabi dolzarb va keng qam- ehtirom, minnatdorlik tuyg‘usi, shu bilan birga, davomida o‘zi tahsil olgan 138 – umumta’lim
pedagoglarni yetishtirish borasida fidoko- rovli mavzulardagi ma’ruzalari bilan hech qanday boylik bilan o‘lchab bo‘lmaydigan maktabida musiqa madaniyati fani o‘qituvchisi
rona mehnat qilganligini, butun umri, ishtirok etgan. Bularning barchasidan qarzdorlik hissi paydo bo‘ladi . bo‘lib ishlagan. 2011 – yildan hozirgi kunga
ilmiy faoliyati hamda mehnatini yurti va ko‘rishimiz mumkinki, Zuhriddin Rasu- Kelajak avlodning kamoloti muallim mehna- qadar to‘plagan pedagogik tajribasini yosh
xalqiga baxsh etgan holda, tarix fanini lovich o‘zining yo‘nalishidagi ko‘plab ti bilandir. O‘z davrining mashhur pedagogi talabalarga o‘rgatish maqsadida “Bolalar mu-
yuksak rivojlantirish yo‘lida bor kuchi, ilmiy ishlari bilan nainki mamlakatimiz- Abdulla Avloniy: “Har bir millatning saodati, siqiy ta’limi” fanidan o‘quv mashg‘ulotlarini
bilimi va salohiyatini ayamaganligini da, balki O‘rta Osiyo va dunyoda taniqli davlatlarning tinchi va ravnaqi yoshlarning olib bormoqda.
ko‘rishimiz mumkin. Olim uzoq yillar olimlardan edi, desak mubolag‘a qil- yaxshi tarbiyasiga bog‘liqdir” deb yozgan edi.
mobaynida yurtimizdagi eng yirik ilm maymiz. Ustoz haqida gap ketar ekan, hozirda men Iroda opa goho pedagogning jamiyatdagi
maskanlaridan biri hisoblangan Toshkent tahsil olayotgan Nizomiy nomidagi TDPUning o‘rni haqida, goho o‘quvchilarning ta’lim –
davlat pedagogika institutida rektor, Tarix ilmi misoli cheksiz dengizdir. jonkuyar va zahmatkash pedagoglarini tilga ol- tarbiyasi yoki o‘tmishda yashab ijod qilgan
kafedra mudiri, professor konsultanti Zuhriddin Rasulovich mana shu chek- masdan iloj yo‘q. Bugungi qahramonlarimiz ham buyuk ajdodlarimiz haqida gapirib turadilar.
vazifalarida faoliyat ko‘rsatgan. Mahoratli siz dengiz ichra sho‘ng‘ib, 70 yillik xuddi shu dargoh o‘qituvchilari, ya’ni “Maktab- Volidasi haqida havas bilan shunday deydilar:
pedagog va izlanuvchan olim ikkinchi umrining 50 yili Toshkent davlat ped- gacha ta’lim metodikasi” kafedrasida bir necha “Onam hozirgacha maslahatlarini ayamaydilar.
jahon urushi yillarida ham o‘z sevimli agogika institutida nihoyatda samarali yillardan buyon faoliyat yuritib kelayotgan Shax- Har tongda menga yaxshi kayfiyat tilab, kunim
yo‘nalishi – tarix fani bo‘yicha ilmiy va barakali faoliyatda o‘tdi. Olimdan noza Xasanova hamda Iroda Nurmatovalardir. sermazmun va xayrli bo‘lishini tilaydilar. Ho-
izlanishlar olib borgan. Ustoz Nuriddinov biz – talaba yoshlar, ayniqsa tarix ilmi Hech shubhasiz, ularning oilasini peda- zirgi kungacha ko‘p kitoblar o‘qiganlari uchun
Nizomiy nomidagi TDPI “Tarix” fakulteti ixlosmandlari uchun ko‘plab darsliklar, goglar sulolasi deyish mumkin. Opa – singil ustozlar, talabalar haqidagi allomalarning
“Umumiy tarix” kafedrasining dotsenti ilmiy qo‘llanmalar, monografiyalar, pedagoglar o‘qituvchilik hadisini onalari Nur- fikrlaridan eslatib o‘tadilar”.
sifatida faoliyat yuritgan. Shu bilan bir shuningdek, ibrat va o‘rnakka arzigulik matova Muyassar opadan olishgan. Muyassar
qatorda, talabalarga xorij mamlakatla- umr daftari qoldi. Tinib-tinchimas va opa qariyb 35 yil davomida TDPUning MTM Hayotini yoshlarga bilim berish, ziyo ula-
rining tarixi bo‘yicha ma’ruzalar o‘qib, nihoyatda mas’uliyatli olim yurti va kafedrasida dotsent lavozimida ishlagan. shishga bag‘ishlagan Shaxnoza opa: “Yutuqlar
so‘ng bu borada yanada mas’uliyat bilan xalqi uchun cheksiz sadoqat va fidokor- Shu yillar davomida fakultetda xotin – qizlar o‘z – o‘zidan kelmaydi, bu yutuqlar zamirida
shug‘ullangan holda, rus, ingliz va boshqa lik bilan xizmat qildi. Nizomiy nomida- kengashi raisi, guruh murabbiysi, “Mohir qancha mashaqqat, qancha mehnat yashirin”,
chet tilida yaratilgan manbalar asosida gi Toshkent davlat pedagogika instituti qo‘llar” to‘garagi rahbari sifatida qizg‘in va deydilar. Darslarida o‘quvchilar e’tiborini jalb
xorijiy davlatlar tarixi kursi bo‘yicha ilk tarixiga o‘zining mazmunli faoliyati va mazmunli faoliyat olib borgan. Tasviriy faoli- etishning o‘ziga xos metodlarini qo‘llaydilar.
bor ma’ruzalar majmuini ham yaratgan. yangiliklari bilan kirgan yetuk bilim yatga o‘rgatish nazariyasi va metodikasi, ijodiy Darsdan tashqari kunora “Mohir qo‘llar” to‘ga-
egasi va zabardast olim Z.Nuriddi- faoliyatga o‘rgatish fanlaridan ma’ruza, amaliy ragi mashg‘ulotlarini o‘tadilar.
Shu ma’noda Zuhriddin Rasulovich- novning tarix sohasidagi pеdagogik qa- mashg‘ulotlarni olib borish bilan birga shu fan-
ning siymosi, faoliyati biz uchun qadr- rashlari bugungi kunda ham ushbu fan lardan o‘quv qo‘llanmalar yaratgan. Ustozning Iroda opa esa o‘quvchilarning erkin fikr-
lidir. Taniqli olim pedagogika taraqqiyoti- rivojida muhim ahamiyat kasb etmoqda. to‘rt nafar farzandlari bo‘lib, uch qizi ham lashiga alohida ahamiyat berganligi sababli
ga salmoqli hissa qo‘shgan. Chunonchi, Shu bois uning ilmiy mеrosini chuqur ustoz tanlagan yo‘ldan ketib, bugungi kunda yillar davomida talabalar ko‘nglidan joy olib
Zuhriddin Nuriddinovning ilmiy hamda o’rganishga qiziqish ortib bormoqda. pedagogika sohasida faoliyat olib bormoqda. kelmoqda. Pedagog “Yo‘q, noto‘g‘ri aytding”
pedagogik faoliyati davomida yuksak Tasviriy faoliyatga o‘rgatish nazariyasi deyishdan ko‘ra “Bu ham to‘g‘ri bo‘lishi mum-
malakali va yetuk ilmiy-pedagog kadrlar- Xulosa o‘rnida aytish joizki, ustoz va metodikasi, bolalarni sahnalashtirish va kin, lekin bunisi ko‘proq mos keladi” deya
ni tayyorlashga qo‘shgan hissasi yuqori Nuriddinov butun vujudi bilan chinakam ijodiy faoliyatga o‘rgatish fanlari o‘qituvchisi yanglish fikrni yotig’ida tushuntiradilar.
baholangan va u 1968-yilda “O‘zbekiston tarixchi, mahoratli pedagog, yoshlarning Shahnoza Xasanova 2002 – yildan to hozirgi
xalq ta’limi a’lochisi”, 1974-yilda esa ardoqli ustozi, o‘zbek xalqining hurmatga kungacha “Maktabgacha ta’lim metodikasi” Qahramonlarimizning har tomonlama
“O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan ar- sazovor tengsiz olimlari sirasidan edi. U har kafedrasida faoliyat olib boradi. Shu yilllar sog‘lom va barkamol avlodni voyaga yetka-
bobi” singari unvonlar bilan taqdirlangan. neki qilsa yurti, xalqi uchun va uning kela- davomida Shaxnoza opa o‘zi ta’lim beradi- zish, yoshlarni ona Vatanga muhabbat ruhida
jagi bo‘lgan yoshlar uchun qilgan. Yoshlarni gan fanlardan bir qancha o‘quv qo‘llanmalar tarbiyalash yo‘lidagi ibratli faoliyati tahsinga
Zuhriddin Nuriddinov mamlakat kuchli bilim egasi va har tomonlama yetuk yaratgan. Fakultetda xotin – qizlar kengashi sazovor. Ona kasbini davom ettirib kelayotgan
miqyosida o‘z yo‘nalishining yetuk kadr sifatida tarbiyalash uchun bor kuchi raisi sifatida ayol pedagoglar, talaba-qizlar opa – singil pedagoglar hamkasblari bilan
olimi sifatida ko‘plab ma’ruzalari bilan bilan harakat qilgan. Zuhriddin Nuriddi- bilan ma’naviy – ma’rifiy ishlarni tashkil qilib o‘zaro munosabatda xushmuomala, kamtarin,
respublika va xalqaro miqyosda o‘tka- novning ilmiy va hayot yo‘li biz – yoshlar kelmoqda. Bir necha yillar davomida fakultetda jamoatchilik ishlarida faol. O‘z ustida tinimsiz
zilgan ko‘plab ilmiy konferensiyalarda uchun, shubhasiz, o‘rnak va ibratdir. ishlaydigan bunday fidoyi pedagoglarimiz bilan
ishtirok etgan. Xususan, 1968-yilda faxrlansak arziydi.
Lomonosov nomidagi Moskva davlat Muslima
universitetida o‘tkazilgan xalqaro sim- ABDUSALOMOVA Sevinch AHROROVA
poziumda “O‘zbekistonda tarixshunos- Tarix fakulteti 2-bosqich talabasi “Maktabgacha ta’lim” fakulteti
likning izlanish holati va masalalari”
105 – guruh talabasi

6 №1 XORIJDA O‘QITUVCHILIK KASBI
✁✂✄☎✆✝✆(1007) 2021-yil

ÏÐÎÔÅÑÑÈß Ó×ÈÒÅËÜ

 ÁÅËÀÐÓÑÈÈ

Наставник. Так называют лучших педагогов. У большинства из нас
был такой. Кому-то учитель помог адаптироваться в первом классе в
коллективе сверстников, кого-то сориентировал в поиске профессии, с кем-то
был рядом в непростой жизненной ситуации.

В первую очередь это про- непрерывного совершенствова- Каким должен быть настоящий и что об этом думает обществен- какие-то конфликтные ситуации
фессионал своего дела. Его ния в течение всей жизни. Педа- педагог? Можно ли им стать или ность. всегда периодически возникают,
неотъемлемые качества: ком- гогам оставаться рекомендуется же учителем нужно родиться? но любой педагог должен быть
петентность, индивидуальный быть такими же компетентными, Как вести себя в сложных психо- Этические правила имеют вежливым и тактичным, добросо-
стиль работы, имидж, порядоч- творческими, любящими жизнь, логических ситуациях, возникаю- статус закона? Или же это вестно выполнять свои обязанно-
ность, честность, ответствен- может быть, даже в чем-то неор- щих в школах? сти и тем самым подавать пример
ность. В современном мире динарными. пожелание? ученикам и коллегам.
обновление знаний происходит Эти и многие другие вопросы — Данные правила педаго-
очень стремительно, поэтому Впервые о роли учителя упо- стояли перед разработчиками гов – это свод общих требова- Педагоги выбирают профес-
важно, чтобы учитель непре- мянул Конфуций в своих трудах. этического кодекса педагога, ний, которые предъявляются к сию по призванию, а значит, не
рывно совершенствовался и Древний мыслитель считал, что который разработало Минобра- представителям педагогической должны позволять себе создание
умел мыслить нестандартно. основная задача наставника — зования Белорусии. профессии независимо от того, конфликтных ситуаций, в том
Талантливый учитель – тот, кто открывать новые знания ученику. какую должность они занимают числе и по отношению к своим
способен увлечь ребенка в мир Данные правила были опубли- в рамках своей деятельности и ученикам, их родителям, колле-
новых знаний, исследований, Кто такой учитель? кованы для общественного об- с учетом особого характера этой гам.
мотивировать детей. На этой профессии держится суждения на сайте Министерства работы. Это свод формальных и
наше общество. Учителя пере- образования Беларуси и до конца неформальных принципов, ко- Эти правила, безусловно, бу-
Престиж учителя – это слож- дают знания новым поколениям, февраля все желающие могли торым должен соответствовать дут способствовать предотвра-
ное составное явление. С одной воспитывают своих учеников и высказать свои идеи по поводу каждый педагог, свод моральных щению конфликтных ситуаций в
стороны, он определяется отно- прививают им полезные каче- данного проекта. ориентиров и качеств. учреждении образования.
шением общества к деятельности ства. В силах этого специалиста Считаем, что предлагаемые
педагога. Он складывается из открыть способности в человеке В кодексе, разделенном на 4 правила послужат хорошим под- Если интересуешься этой про-
уважения и признания, которыми и направить его на путь совер- блока, прописано, как должны спорьем молодым специалистам в фессией, попробуй себя в ней уже
пользуется каждый конкретный шенствования. вести себя белорусские педагоги. начале их трудовой деятельности. со школы. В Беларуси с недавнего
профессионал. Учитывается все: От учителей зависит благосо- В документе есть информация Примерные этические правила времени появились педагогиче-
высокая степень владения пред- стояние нации. Страны с высоким не только о том, какие взаимо- педагогов являются рамочным ские классы, выпускникам кото-
метом, уровень преподавания, уровнем образования лучшие во отношения должны быть между документом, в котором опреде- рых предоставляются льготы при
способность достойно выходить всех сферах жизни. В мировом учителем и учеником, говорится ляются основные требования к поступлении в Вуз.
из сложных педагогических си- рейтинге уровня образования также и о внутриколлективных квалификации педагога.
туаций. ООН (Education Index) Беларусь правилах. Каждое учреждение образо- Профессиональные
занимает 20-е место. Лидерство вания – это живой коллектив, навыки
С другой стороны, престиж держит Австралия. Журналист «Белновостей»
учителя – отношение его самого узнала в образовательном ведом- Учитель на высоком уров-
к той работе, которую он осу- стве, какие требования предъяв- не разбирается в той области
ществляет, это то, как он себя ляются к белорусским учителям знаний, которую преподаёт. А
позиционирует в обществе. И, ещё умеет доступно и интерес-
зачастую, мнение каждого кон- но преподнести информацию
кретного учителя, его умение ученикам. Педагог обладает и
найти общий язык с ребенком, организаторскими навыками, так
с родителями, умение осущест- как его работа во многом связана
влять руководство коллективом, с составлением планов, проведе-
реализовывать воспитательную нием мероприятий. Всему этому
работу, его личностные качества учат в вузах на педагогических
– все это в целом и есть составля- специальностях.
ющие имиджа педагога.
Плюсы и минусы
Они благодарят за помощь Эта профессия будет востребо-
на пути в мир профессий и в вана всегда и везде. Однако она
других жизненных ситуациях. считается довольно сложной и
Взрослые люди – учителя, педа- подойдёт далеко не каждому. Часто
гоги – в нужный момент должны можно услышать мнение, что это
оказаться рядом с ребенком, с скорее призвание. Иногда трудно
подростком, чтобы просто чуть- понять, будешь ли ты хорошим
чуть подсказать, помочь. учителем, пока не попробуешь себя
в этом деле. Как и любой другой
Мы говорим, что для человека специалист, педагог сталкивается
важно посадить дерево, постро- с негативом: документационной
ить дом, вырастить сына. Так рутиной, нерадивыми учениками,
вот для учителя такой же важной невысокой зарплатой. Но в учи-
задачей становится оказаться ря- тельских буднях есть место свет-
дом, подставить плечо и быть тем лым и вдохновляющим моментам,
самым профессионалом, который которые компенсируют неприятно-
обеспечит самореализацию ре- сти. Общение с разными людьми,
бенка в его дальнейшей взрослой возможность делиться знаниями и
жизни. опытом, простор для творчества и
развития способностей — всё это
Учитель — профессия позволяет учителю наслаждаться
творцов будущего. работой.

Учитель — профессия неод- Севара ДЖАЛИЛОВА
нозначная. Для одних карьера Студентка 1-го курса на-
педагога является мечтой, другие правления образования «Де-
считают эту работу сложной и фектология: логопедия» Узбек-
неблагодарной. ско-Белорусского совместного
факультета «Инновационная
Профессия, которую наставни-
ки выбрали трудная и очень от- педагогика»
ветственная. Она требует от них

✁✂✄☎✆✝✆ MAQSAD YO‘LIDA... №1 7

(1007) 2021-yil

Toshkent davlat pedagogika universiteti. 1935-yilda Nizomiy nomidagi
Toshkent davlat pedagogika universitetiga asos solindi. 1998-yilda univer-
sitet maqomini olgan oliy ta’lim muassasasi, tashkil etilganidan to bugun-
gi kunga qadar 200 mingdan ortiq pedagog kadrlarni yetishtirdi.

IELTSga

Universitet bitiruvchilari orasida taniqli shaxslar Universitetda bugungi kunda kunduzgi, kechki, TAYYORLANMOQCHIMISIZ?
juda ko’p. Z. Nuriddinov, Shukrullo, Shuhrat, Said sirtqi (maxsus sirtqi) shaklda, 12 ta fakultet, 1 ta
Ahmad, U. Abdurazzoqov, G‘. G’ulom, P. Mo’min, bo‘lim, 1 ta qo‘shma fakultet, 1 ta qo‘shma ta’lim das- tavsiyalarimiz siz uchun
A.Rashidov, Z.Diyor, V.Sa’dulla, H.Nazir, T.To‘la, turi va magistratura doirasida 18 mingga yaqin talaba
R.Bobojon, A.Ko‘chimov, M.M.Do‘st, I. Sulton, tahsil oladi. 2020-yilda bo‘lib o‘tgan OTMga kirish Hozirda O‘zbekistondagi ayrim universitetlar va
Y.G‘ulomov, SH.Abdullayev, Hamid G‘ulom, Mir- test sinovlarida TDPUga kirish istagidagi 50 mingga chet eldagi ko‘plab o‘quv muassasalariga o‘qishga
muhsin, Zulfiya, R.Choriyev va boshqalar Toshkent yaqin abituriyentlar qatnashdilar. Bu ham bo‘lsa peda- kirish uchun ingliz tilidan bilim darajasi haqidagi
davlat pedagogika universitetining faxr-iftixor tim- goglik kasbiga bo‘lgan talab va hurmatning oshishi sertifikatga ega bo‘lish kerak, ular ichida eng keng
sollaridir. isbotidir. tarqalgani — IELTS. Bugungi maqolamizda IELTS
imtihonini topshirib, yuqori ball olish yo‘llari
Pedagog kadrlar tayyorlash bo‘yicha nafaqat Keling, masalaning eng qaynoq joyi haqida gaplash- hamda uning hayotimizdagi ahamiyati haqida
yurtimizda, balki butun Markaziy Osiyoda alohida sak. Bugun oliy ma’lumotli pedagoglarning oylik o‘rtoqlashamiz.
mavqega ega bo‘lgan TDPU, bugun o‘z faoliyatini maoshlari qancha va bu miqdorga qanday omillar
yangi O‘zbekistonga xos va mos tarzda rivojlantirib ta’sir qiladi? 2021-yilda umumiy o‘rta ta’lim sohasida IELTS so‘zining kengaytmasi International English Language Testing System
bormoqda. xizmat qiluvchi pedagoglarning oylik maoshlari: bo‘lib, o‘zbekchaga so‘zma-so‘z tarjima qilinganda Xalqaro ingliz tilini o‘lchash
tizimi ma’nosini anglatadi, ya’ni ingliz tilini qay darajada bilishimizni aniqlab be-
Prezidentimizning “Pedagogik ta’lim sohasini Maktab direktori: radi. IELTSda baholash 0 dan 9 gacha bo‘ladi. Bunda 0 eng yomon natija bo‘lsa,
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 2 mln 895 ming 519 soʻm (400 oʻquvchigacha) 9 eng yuqori ko‘rsatkich hisoblanadi. Imtihon topshirgandan so‘ng natijangizga
qarorida belgilangan, zamonaviy pedagoglarni tayyor- 3 mln 091 ming 715 soʻm (401-880 oʻquvchigacha) qarab sertifikat beriladi. Ushbu sertifikat bilan chet el va o‘zimizning oliygohlarda
lash, bugungi kun talablariga javob beradigan, sifatli, 3 mln 278 ming 418 soʻm (881-1600 oʻquvchigacha) imtihonsiz yoki ma’lum imtiyozlar asosida tahsil olishingiz mumkin. Ko‘pgina
uzluksiz o‘z ustida ishlovchi, munosib pedagoglarni 3 mln 467 ming 983 soʻm (1600dan ortiq) oliygohlar bakalavr yo‘nalishlari uchun eng kami 5 darajadagi sertifikat talab
mamlakatimizning barcha hududlariga yetkazish, shu Direktor oʻrinbosarlari: (MMIBDOʻ, OʻTIBDOʻ) qilsa, magistratura uchun 6 darajani afzal ko‘radi.
orqali maktablardagi ta’lim sifatini oshirish TDPUning 2 mln 704 ming 330 soʻm (400 oʻquvchigacha)
xalq va davlat oldidagi farzidir. 2 mln 895 ming 519 soʻm (401-880 oʻquvchigacha) Agar siz imtihonni muvaffaqiyatli topshirib, xorijda o‘qishni istasangiz,
3 mln 091 ming 715 soʻm (881-1600 oʻquvchigacha) ingliz tili muhitiga chuqurroq sho‘ng‘ishingiz kerak. Ingliz tilidagi filmlar
Bugun yurtdoshlarimizning o‘qituvchilik kasbiga 3 mln 278 ming 418 soʻm (1600dan ortiq) va seriallarni yuklab oling, hujjatli filmlarni ham ko‘rish mumkin. Bu im-
bo‘lgan qarashlari tubdan o‘zgarmoqda. Bunda, al- Direktorning xoʻjalik ishlari boʻyicha oʻrinbosari: tihonning Listening (tinglash) qismiga tayyorlanish uchun juda qo‘l keladi.
batta, pedagog kadrlar mehnatiga munosib haq to‘lash 1 mln 251 ming 639 soʻm (401-880 oʻquvchigacha)
amaliyoti yo‘lga qo‘yilganligi, ularni ortiqcha, o‘z 1 mln 360 ming 574 soʻm (881-1600 oʻquvchigacha) Iloji boricha ko‘proq yozing. Agar siz ingliz tilida ta’lim olishga qattiq
vazifasiga taalluqli bo‘lmagan ishlarga jalb qilish 1 mln 473 ming 637 soʻm (1600dan ortiq) bel bog‘lagan bo‘lsangiz, ko‘p yozishga ko‘nikishingiz kerak, axir turli yoz-
qonunan taqiqlanganligi, ular faoliyatida ortiqcha bo- CHQBT rahbari: ma topshiriqlar doimiy ravishda beriladi.
sim hosil qiluvchi qog‘ozbozlikning yo‘q etilganligi 1 mln 493 ming 075 soʻm (400 oʻquvchigacha)
katta ahamiyatga ega. Respublikamizda hali hech bir 1 mln 596 ming 402 soʻm (401-880 oʻquvchigacha) Writing (yozish) qismida ko‘plab talabalar qiyinchiliklarga uchraydi.
kasb maqomiga oid davlat qonuni qabul qilinmagan bir 1 mln 709 ming 293 soʻm (881-1600 oʻquvchigacha) Ingliz tilidan bilimingizni mukammallashtiring va iloji boricha ko‘proq
paytda, “O‘qituvchi maqomi to‘g‘risida”gi O‘zbekis- 1 mln 825 ming 106 soʻm (1600dan ortiq) yozing. Kun oxirida o‘z fikrlaringizni yozib boradigan kundalik tutishingiz
ton Respublikasi qonuni qabul qilindi. Ushbu qonun CHQBT rahbari: yoki ingliz tilidagi forumlarning faol ishtirokchisiga aylanishingiz mumkin.
bilan respublikamizning barcha ta’lim bosqichlari va 2 mln 90 ming 399 soʻm (400 oʻquvchigacha)
sohalarida xizmat faoliyatini olib borayotgan peda- 2 mln 193 ming 726 soʻm (401-880 oʻquvchigacha) Imtihon formatini bilib oling. Imtihonda vaqtingizni tejash va tayyorla-
goglarning maqomi, obro‘si, mehnat huquqlari, ijti- 2 mln 306 ming 617 soʻm (881-1600 oʻquvchigacha) nishda to‘g‘ri strategiyani tanlash uchun test tuzilmasi bilan, albatta, tanishib
moiy kafolatlari, huquq-majburiyatlari aniq belgilab 2 mln 422 ming 430 soʻm (1600dan ortiq) chiqing. Rasmiy saytlarda IELTS topshirish bo‘yicha bukletni o‘qib chiqish
berildi. Psixolog – 1 mln 881 ming 359 soʻm mumkin. Masalan, O‘zbekistonda akkreditatsiyadan o‘tgan IDP IELTS
Oʻqituvchilar – 2 mln 90 ming 399 soʻm test markazining veb-saytida imtihon haqida ko‘plab foydali ma’lumotlar
2020-yilda yurtimizdagi maktablarni 451 mingga Oliy toifali oʻqituvchi – 2 mln 881 ming 828 soʻm olishingiz mumkin.
yaqin 11-sinf o‘quvchilari tamomlashdi. Maktab ta’li- Birinchi toifali oʻqituvchi – 2 mln 607 ming 826 soʻm
mini yakunlagan yosh va uning ota-onasining xayoli Ikkinchi toifali oʻqituvchi – 2 mln 340 ming 317 Ingliz tilini guruhlarda o‘rganing. Ingliz tilini kichik guruhlarda o‘rgan-
bu davrda bir narsa bilan band bo‘ladi: “Qaysi OTMga Ko‘rib turganingizdek, pedagog xodimlarga haq ish so‘zlashish malakasini yaxshilashi isbotlangan. Bu o‘quv markazlaridagi
hujjat topshirsam ekan yoki farzandim kelajagi qaysi to‘lash amaliyotida ijobiy o‘zgarishlar juda ko‘p. Dav- IELTSga tayyorlanish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan dasturlarning yuqori dara-
sohada?” kabi savollar barchani birdek qiynaydi. Bu latimiz rahbari ko‘plab yig‘ilish va chiqishlarida bu jadagi samaradorligini asoslaydi.
savollarga qanday javob berishni hech kim aniq bil- miqdor ham aslida kam ekanligi, o‘qituvchi jamiyatda-
maydi, lekin bir narsa aniqki, OTMga kirish istagidagi gi eng ko‘p maosh oluvchi, eng ko‘p hurmatga sazovor O‘qing. IELTS imtihonining reading (o‘qish) qismida ba’zan chalkash-
yosh o‘spirin o‘zi qiziqqan soha bo‘yicha ta’limning kasb egasi bo‘lishi lozimligini ta’kidlaydilar. Yaqin ke- liklar yoki siz uchun noma’lum bo‘lgan so‘zlarga duch kelishingiz mumkin.
keyingi bosqichida o‘qimas ekan, kelajakda muvaf- lajakda ta’lim sohasi professionallariga bo‘lgan e’tibor Tabiiyki, ushbu holat sizda berilgan savolning javobini topishda qiyinchilik
faqiyatga erishishi qiyin bo‘ladi. yanada kuchayishiga aminmiz. tug’dirishi mumkin. Shu sababli faqatgina ma’lum bir topshiriqni bajarish
uchun ingliz tilidagi matnlarni o‘qish bilan cheklanib qolmasdan, ingliz tilida
Toshkent davlat pedagogika universitetiga o‘qishga Sirojiddin Buriyev chop qilingan turli xildagi jurnallar hamda maqolalarni o‘qib tushunishga
kirish fikrida qat’iy turganlar uchun esa bugun biz, uni- «Pedagog» gazetasi muharriri harakat qiling va ularni tahlil qiling. Bu nafaqat o‘qish borasidagi bilimla-
versitetni tamomlagandan keyin kim bo‘lish va qanday ringizni oshirishga, balki speaking (gapirish) hamda writing (yozish)da so‘z
yutuqlarni qo‘lga kiritish mumkinligi haqidagi fikrlar boyligingizni oshirishga ko‘maklashadi. Shu bilan birga, ingliz tilida chop
bilan o‘rtoqlashamiz. qilingan kitob va jurnallarni o‘qish orqali grammatik jihatdan murakkab
bo‘lgan gap strukturalarini o‘rganib, gapirishda va yozish ko‘nikmalarida
yuqori natijalarga erishishingiz mumkin.

O‘ylang. Ingliz tilida fikringizni erkin bayon qila olish hamda bilimingizni
yanada mustahkamlash uchun muloqot qilish, kitoblar o‘qish, filmlar ko‘rish-
ning o‘zi kamlik qiladi. Siz shu tilda o‘ylashingiz orqali butun ongingizni
ingliz tiliga moslashtirishingiz lozim.

O‘z kuchingizni sinab ko‘ring. Iloji boricha haftada bir marta o‘z
bilimingizni sinab ko‘ring. Hozirgi kunda IELTS (MOCK IELTS) imtihoni
o‘tkazadigan bir qancha tashkilotlar mavjud. Siz ularning imtihon oldi sinov
testlarida qatnashish orqali o‘z bilim darajangizni aniqlashtirib olishingiz
mumkin. Masofa borasida o‘ylanayotganlar uchun hozirgi kunda onlayn sinov
testlari ham tashkil qilingan.

Yuqorida ta’kidlab o‘tilgan maslahatlarga amal qilsangiz, umid qilamiz-
ki, IELTS imtihonini hech qanday qiyinchiliklarsiz topshira olasiz. IELTS
bu nafaqat sertifikat balki sizning kelajagingiz uchun ulkan imkoniyatlarga
yo‘l hisoblanadi. Shunday ekan, ushbu imkoniyatni qo‘ldan boy bermang.
Hozirdanoq tayyorlanishni boshlang. Zero, muvaffaqiyat intilganlargagina
nasib etadi.

Mahliyo NABIYEVA
Chet tillari fakulteti II bosqich talabasi

8 №1 TURFA OLAM ✁✂✄☎✆✝✆
(1007) 2021-yil

KIMLAR VA ULARNING TA’LIMI

Kimni va qanday o‘qitish - ijtimoiy tarmoqlar va texnologiyalar o‘qituvchilar tomonidan raqamli qiladigan kasblarning ko‘payishi
jadal rivojlanib borayotgan davrdagi dolzarb savol. Jamiyat nima- yoshlarni («Z» avlod) o‘qitish hisoblanadi. Bu nafaqat innovatsion
ga muhtoj va talabalarning o‘zlari nimani xohlashadi? Buni avlod- muammosini yuzaga keltirdi. iqtisodiyotga turtki beradi, balki
lararo yondashuv prizmasi orqali ko‘rish mumkin. ishchilar o‘rtasida yuqori daraja-
ASOSIY da rivojlangan moslashuvchanlik
AVLODLAR qadriyat deb hisoblamaydigan avlod. ga qanday sotishni tushunishda QIYINCHILIK NIMA: ko‘nikmalariga ehtiyoj tug‘diradi.
NAZARIYASI HAQIDA «Z» avlod (1995-2010) («raqamli qo‘llaniladi. Sotsiologlar avlodlarga Biz avlodlarning «sof» turlari Sun’iy intellekt davrida talabni
Turli yillar oralig‘ida dunyoga tarixiy kontekst va demografik bilan emas, balki aralash turlari bilan saqlab qolish uchun yoshlar doimo
kelgan insonlarni turli avlod gu- aholi») hayoti ko‘plab texnologik jarayonlar prizmasidan qaraydilar, shug‘ullanmoqdamiz. Ba’zi yillar o‘rganishlari, yangi ko‘nikmalarga
ruhlariga bo‘lish tadqiqot uslubi qurilmalarga bog‘langan, axborotning siyosatchilar esa buni ovoz berish oralig‘ida tug‘ilganlar faqat «millen- ega bo‘lishlari va o‘z faoliyatini
1990-yillarning boshlarida Nil eng faol iste’molchisi bo‘lgan avlod. tanloviga qanday ta’sir qilishini nial», ba’zilari «Z» avlod, keyin esa o‘zgartirib borishlari kerak.
Xou va Uilyam Strauss tomonidan Ushbu avlod vakillari o‘ychanlik, hisoblaydilar. Avlod almashinuvi va darhol «alfa» avlod bo‘lib qolmay-
yaratilgan. Ularning ta’kidlashi- ko‘p vazifani bajarish qobiliyati, qiymat yo‘nalishidagi o‘zgarishlarni dilar. Bundan tashqari, zamonaviy O‘n yil ichida ular 20 yoshga
cha, tarixiy kontekst odamlarning soddaligi, tejamkorligi, yakkalanishi o‘rganish uchun yana bir yo‘nalish magistrlik dasturlarida, masalan, to‘ladilar va o‘zlariga shunday savol
xulq-atvorini belgilaydi: xuddi shu bilan ajralib turadi. mavjud — bu ta’lim tizimidir. ko‘pincha «millenniallar» va «ba- berishadi: doimiy ravishda tako-
davrda tug‘ilgan guruhlar butun by-boomer»lar aralashmasi mavjud. millashib boradigan texnologiyalar
avlod uchun universal bo‘lgan «Alfa avlodi» (2010-2025) (avs- Ushbu soha mutaxassislari mak- Ikkalasida ham individualizmga sharoitida akademik ma’lumot olish
o‘xshash ijtimoiy-psixologik xusu- traliyalik olim Mark Makkrindl tab stollarida o‘tirgan va uni- moyillik bor va ular juda faoldir. Shu uchun besh-olti yil sarflash kerakmi?
siyatlarga ega bo‘ladi. tipologiyasi). Bu avlod tasnifi versitetlarga boradigan bolalarni sababli, ta’lim jarayoni avlodlar ara-
Ma’lum bir avlod davriyligi uchun ma’lumotlar o‘zgaruvchan- qanday o‘qitishni tushunishlari lashmalariga moslashtirilishi kerak. KEYINGI AVLOD KIM?
15-20 yilni tashkil qiladi va ular dir. Haqiqat shundaki, turli mam- kerak. Qanday qilib ta’lim sohasi «Millennial», «Z» va «alfa» ALFA AVLOD VA TA’LIM
quyidagicha tasniflanadi: lakatlar uchun ular besh yildan olti mutaxassislari avlodlarning har biri avlod uchun «bilimlarni baho-
An’anaviy qadriyatlarni qayta yilgacha yoki undan ko‘proq vaqtda bo‘yicha alohida shug‘ullana olishi lash», «bilimlarni-bilimlarga» yoki QIYOFASI
ko‘rib chiqish, madaniy o‘zgarish, o‘zgaradi. Bunga turli xil sanoat- va o‘qituvchi stoliga qarama-qarshi «bilimlarni-pullarga» aylantirish Raqamli universitetlar kelajak
konservatizm, optimizm, jamoaviy lashtirish, iqtisodiy rivojlanish va tomonida o‘tirganlar bilan sifatli di- dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. avlod ta’limini ta’minlaydigan asosiy
ruh, ambitsiya, faollik, tejamkor- yuz bergan ijtimoiy-siyosiy o‘zga- alog o‘rnatishi mumkin? Yoki ushbu Bu konsepsiya ta’lim faoliyatining omil bo‘lishi hozirdan taxmin qilin-
lik bilan ajralib turadigan «Baby rishlar sabab bo‘ladi. stolni olib tashlab, uni boshqa nar- ijtimoiy tarmoqlar va virtual makon moqda. Kelajak universiteti faqat
Boomers» avlodi — 1943-1961-yil- saga almashtirish vaqti kelganmi? mavqega ta’sir qilishi yoki ular bi- diplom beruvchi emas, balki aloqa
lar oralig‘ida tug‘ilganlardir. Rossiyalik sotsiologlarning fikri- lan bog‘liqligini anglatadi. uchun vizual muhit maydoni hamdir.
«X» avlod (1962-1981) yuqori ga ko‘ra, «Z» avlodi bizning dun- Ayni vaqtda, dunyo ta’lim tizimi Alfa avlod yangi yetakchilik
mustaqillik va individualizmni boshi- yoda 2000-yildan keyin paydo ikki avlod vakillari Y va Z bilan YOUTUBE KLASSIK uslubiga ega bo‘lishi taxmin qilinadi
dan kechirgan, keskin o‘zgarishlar bo‘lgan. 1995-yildan 2000-yilgacha shug‘ullanishi lozim. «Z» avlod UNIVERSITET O‘RNINI — aniqrog‘i bunday yetakchilikning
natijasida siyosiy bo‘lmagan skeptik- tug‘ilganlar o‘tish davri avlodiga haqida batafsilroq gaplashamiz. umuman yo‘qligidir. Masalan, shartli
lik tufayli hokimiyatga ishonchsizlik mansub bo‘lib, qiymat yo‘nalish- BOSA OLADIMI? «yetakchi» ba’zi bir mahsulot yoki
tuyg‘ulariga to‘la avlod. lari va axborot xatti-harakatlari «Z» AVLOD QANDAY Kelajakka nazar tashlaydigan xizmatlarning hammuallifi sifatida
«Y» avlod (1982-1995) («millen- jihatidan ular «Y avlod»ga tegishli TA’LIM OLADI? bo‘lsak, oliy ma’lumot olish qiyin jarayonga qo‘shiladi. Oddiy qilib
nial») erkinlikni juda qadrlaydigan, bo‘ladi, degan fikr ham yo‘q emas. bo‘lishini ko‘rishimiz mumkin. Shu aytganda, «alfa»lar uchun qandaydir
yangi tajriba va o‘zini rivojlantirishga Olimlar zamonaviy yoshlarni sababli kelajak avlod uchun ta’lim bilimga ega bo‘lishning eng asosiy
intiladigan, ota-onasi bilan uzoqroq NEGA BU AVLODLARNI qanday qilib o‘qitish kerakligini trayektoriyalarini tayyorlash kerak, ular manbai — bu biror narsani tinglash
yashaydigan, shaxsiy mulkni muhim O‘RGANISH KERAK? faol ravishda muhokama qilmoq- uchun «aqlli» texnologiyalar nafaqat yoki o‘qishdan ko‘ra, amaliyotda
Generativ yondashuv ko‘pincha dalar. Masofaviy o‘qitishga o‘tish, aloqa va o‘rganish vositasi, balki oddiy bajarish, demontaj qilish orqali o‘rga-
o‘zlarini hanuzgacha virtual muhit- ijtimoiy amaliyotga aylanmoqda. nish bo‘ladi. Bu avlod vaqtdan yutish
marketologlar tomonidan mahsu- da neofitlar kabi his qilayotgan Albatta, dunyo bir kecha-kun- uchun faqat qisqa qo‘llanmalardan-
lotni turli maqsadli auditoriyalar- duzda oliy ta’lim tizimini tubdan gina o‘z ish jarayonida foydalanadi.
o‘zgartirib tashlay olmaydi, ammo Ammo mutaxassislarning bu
uning funksiyalari tobora ko‘proq taxminiy mulohazasi, ozchilik
boshqa tuzilmalar tomonidan baja- tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoq-
rilmoqda: korporativ universitetlar, da. Alfa avlod qandayligi haqida
mikrota’lim, «Worldskills» muso- nimadir deyishga kelganida esa
baqalari va boshqalar ish beruvchi- alfalarning o‘zi hozircha yosh-
lar uchun har qanday diplomdan lik qilishadi. Bizning vazifamiz
muhimroq bo‘lib kelmoqda. ta’lim tizimining qanday o‘zga-
Kelajak avlodlar uchun ta’lim rishi kerakligini to‘g‘ri bashorat
tizimini idrok etish, o‘rganish va qilishga urinishdir, shunda ta’lim
qadriyatlarining o‘ziga xos xususi- kelajakda o‘zini taraqqiy etayot-
yatlariga qanday tayyorlash mumkin? gan dunyoning chekkasida emas,
Bugungi kunda jahon mehnat markazida topa oladi.
bozoridagi asosiy tendensiya oda-
tiy bo‘lmagan ko‘nikmalarni talab Nilufar ODILOVA
Qibray tumani 28-umum-
ta’lim maktabi o‘qituvchisi

PEDAGOG

Muassis: Tahrir hay’ati: Muharrir: Manzil: Nashr indeksi: Adadi: Gazeta 2013-yil 15-yanvarda Toshkent shahri
Matbuot va axborot boshqarmasida 02-00-170
Nizomiy Alisher Umarov Sirojiddin Buriyev Toshkent shahri, 145 2000 raqam bilan ro‘yxatga olingan.

nomidagi Toshkent Feruza Madrahimova Mahfuza Po‘latova Chilonzor tumani Elektron pochta:
[email protected]
davlat pedagogika Alisher Mirazizov (Mas’ul kotib) Bunyodkor www.tdpu.uz

universiteti ko‘chasi, 27-uy

Bahosi — kelishilgan narxda Qog‘oz bichimi — A3 «NISO-POLIGRAF» MCHJ bosmaxonasida chop etildi.
Manzil: Toshkent viloyati, O‘rta Chirchiq tumani, «Oq ota»
Gazeta tahririyat kompyuterida Bosishga topshirish vaqti: 17:00
terildi va sahifalandi. QFY, Mash’al qo‘rg‘oni, Markaziy ko‘chasi, 1-uy
Bosishga topshirildi: 17:30