พระไตรปิฏก

๔หน่วยการเรยี นรูท้ ่ี

พระไตรปิฎกและพทุ ธศาสนสภุ าษิต

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้
๑. อธบิ ายโครงสร้างและสาระโดยสงั เขปของพระไตรปิฎก หรือคมั ภีรข์ องศาสนาทตี่ นนบั ถอื ได้
๒. อธิบายธรรมคณุ และขอ้ ธรรมสาคญั ในกรอบอริยสัจ ๔ หรอื หลักธรรมของศาสนาที่ตนนบั ถอื

ตามที่กาหนด เห็นคณุ คา่ และนาไปพัฒนา แกป้ ัญหาของชมุ ชนและสังคมได้

พระไตรปิฎกและพทุ ธศาสนสภุ าษิต

โครงสรา้ งและสาระสาคญั ของพระไตรปฎิ ก

พระไตรปิ ฎก แปลว่า “คมั ภรี ์ ๓”หรือตะกร้า 3 ใบ เพราะปิ ฎก แปลว่า “คมั ภรี ์”
พระไตรปิ ฎก คือ คมั ภรี ์ทบี่ รรจุหลกั คาสอนของพระพุทธศาสนา แบ่งเป็ น ๓
ส่วน ได้แก่

ความหมายและความสาคัญของพระไตรปิ ฎก

ในสมัยพุทธกาล พระพุทธองคม์ ิไดเ้ รียกคาส่ังสอนของพระองคว์ ่า “พระพุทธศาสนา” แต่
เรียกว่า “พรหมจรรย”์ บา้ ง “ธรรมวินัย” บา้ ง หลังจากพระพุทธเจ้าปรินิพพานแล้ว นิยม
เรียกคาส่ังสอนของ พระองคว์ ่า ธรรมวนิ ัย

การสืบทอดคาส่ังสอนของพระพุทธองค์ ในอดตี กระทาโดยการทอ่ งจา
กระท่งั ประมาณ พ.ศ. ๔๕๐ ไดม้ ีการจารึกพระพุทธวจนะลงเป็ นลายลักษณ์
อักษรเป็ นภาษาบาลี ในเมอื งไทยมีการตพี มิ พพ์ ระไตรปิ ฎกภาษาบาลีดว้ ย
ภาษาไทยครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ ๕ ตอ่ มาในสมัยรัชกาลที่ ๘ เร่ิมแปล
พระไตรปิ ฎกเป็ นภาษาไทย และตพี มิ พค์ รั้งแรกเป็ นการฉลอง ๒๕
พุทธศตวรรษ

ปัจจุบันมีพระไตรปิ ฎกทาเป็ นแผ่น CD ROM ผลติ โดยสถาบนั ต่างๆ เช่น มหาวทิ ยาลยั
มหามกฏุ ราชวทิ ยาลยั ทาให้สะดวกในการค้นคว้า มกี ารเผยแพร่ลงในเวบ็ ไซต์ที่เกยี่ วข้อง
กบั พระพทุ ธศาสนาอกี เป็ นจานวนมาก สามารถสืบค้นได้โดยผ่านเครือข่ายอนิ เทอร์เน็ต

ส่วนทวี่ า่ ดว้ ยศีลในพระปาฏโิ มกข์
ส่วนทวี่ า่ ดว้ ยสังฆกรรม พิธกี รรม วตั รปฏบิ ตั ขิ องพระ
ส่วนทส่ี รุปข้อความ หรอื คมู่ อื พระวนิ ัยปิฎก

คมั ภีรแ์ ละโครงสรา้ งของพระไตรปิฎก

หมวดทป่ี ระมลู สตู รขนาดยาว
หมวดทป่ี ระมลู สตู รขนาดปานกลาง

หมวดทป่ี ระมลู สตู รโดยจดั กลมุ่ ตามเน้ือหา
เชน่ กลมุ่ สัจจะ เรยี กวา่ สัจจสังยตุ ต์

หมวดทปี่ ระมวลหมวดธรรมจากน้อยไปหามาก

หมวดทป่ี ระมวลเรอื่ งเบด็ เตลด็ ตา่ ง ๆ ทมี่ ไิ ด้
รวบรวมไวใ้ น ๔ นิกายข้างตน้ มี ๑๕ประเภท

คัมภรี แ์ ละโครงสร้างของพระไตรปิ ฎก

พระอภธิ รรมปิฎก คอื ส่วนทว่ี า่ ดว้ ยการ
อธบิ ายหลกั ธรรมในรูปวชิ าการ ไมเ่ กย่ี วดว้ ย
บคุ คลและเหตกุ ารณ์ แบง่ เปน็ ๗ คมั ภรี ์

คัมภรี ท์ รี่ วมข้อธรรมเป็นหมวดๆ
แลว้ แยกอธบิ ายเป็นประเภทๆ

คมั ภรี ท์ แี่ ยกข้อธรรมในสังคณี แสดง
รายละเอยี ดเพอื่ ความเข้าใจแจม่ แจง้

คมั ภรี ท์ จ่ี ดั ข้อธรรมลงในขันธ์ ธาตุ
อายตนะ วา่ มขี ้อใดเข้ากนั ไดห้ รอื ไม่
อยา่ งไร

คมั ภรี แ์ ละโครงสรา้ งของพระไตรปิฎก

กมมฺ นุ า วตตฺ ตี โลโก : สัตวโลกยอ่ มเป็นไปตามกรรม

กรรม แปลว่า การกระทาและมักหมายรวมถงึ ผลแห่งการกระทา ในภาษาไทย
ปัจจุบัน คาว่า กรรม มักใช้ในความหมายว่าเป็ นการกระทาทไี่ ม่ดี เช่น มคี า
กล่าววา่ “กรรมตามสนอง” หมายถงึ การได้รับผลร้ายจากการกระทาทไี่ ม่ดี

ในทางพระพทุ ธศาสนาสอนวา่ คนเราจะมชี วี ติ เป็นไปอยา่ งไรน้ัน
ข้ึนอยกู่ บั กรรมหรอื การกระทาของเรา ดงั พทุ ธดารสั ทวี่ า่

“ ควรพจิ ารณาโดยเนือง ๆ ว่า เรามกี รรมเป็ นของตน เป็ นผู้รับผลแห่งกรรม มี
กรรมเป็ นกาเนิด มกี รรมเป็ นเผ่าพันธุ์ มกี รรมเป็ นทพ่ี ง่ึ อาศัย เราทากรรมอัน
ใดไว้ดกี ต็ าม ช่ัวกต็ าม เราจักเป็ นผู้รับผลแห่งกรรมนั้น”

พทุ ธศาสนสภุ าษิต กลยฺ าณการี กลยฺ าณ ปาปการี จ ปาปก : ทาดไี ดด้ ี ทาช่ัวไดช้ ่ัว

พระพุทธศาสนามีหลักคาสอนทส่ี าคญั ยงิ่ ข้อหน่ึง เรียกว่า “กฎแหง่ กรรม”
มคี วามหมายว่า ทาดไี ดด้ ี ทาช่ัวไดช้ ่ัว กรรม แปลว่า การกระทา และวบิ าก
แปลวา่ ผล กรรมวิบาก จงึ แปลวา่ ผลแหง่ กรรม แบ่งเป็ น ๓ ระดับ

พทุ ธศาสนสภุ าษิต สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย : การส่ังสมบญุ นาสขุ มาให้

บุญ แปลว่า ความดี ความดงี าม การทาบุญทาได้ ๑๐ วธิ ี เรยี กวา่ บุญกริ ิยาวตั ถุ มี ๑๐ ประการ

ปูชโก ลภเต ปชู วนฺทโก ปฏวิ นฺทน : ผู้บชู าย่อมไดร้ ับการ
บูชาตอบ ผู้ไหว้ยอ่ มได้รับการไหว้ตอบ

พทุ ธศาสนสภุ าษิต

บชู า หมายถงึ การแสดงความเคารพบุคคลหรือสิ่งทนี่ ับถอื รวมตลอดไป
ถงึ การยกยอ่ งเทดิ ทนู ดว้ ยความนับถอื และอาจขยายความไปถงึ การยอมรับ
การใหเ้ กียรตแิ ละการเหน็ ความสาคญั การใหเ้ กียรติ การยอมรับ การนับถอื นี้
เราควรเดนิ สายกลาง ไม่แสดงอาการพนิ อบพิเทาจนเกนิ ควร ไม่กล่าววาจายก
ยอ่ งสรรเสริญ เกนิ งาม จนกลายเป็ นการประจบสอพลอ

การบชู าเป็ นการแสดงความรู้สึกออกมาใหเ้ หน็ เป็ นรูปธรรม การบูชา
ดว้ ยวิธีตา่ งๆ เป็ นการแสดงออกซงึ่ ไมตรีจติ เป็ นการเปิ ดโอกาสความรู้สกึ ทดี่ ี
นาไปสู่ความสาเร็จในหน้าทก่ี ารงานได้

สรุปเนื้อหา พระไตรปิฎกและพทุ ธศาสนสภุ าษิต

1. พระไตรปิ ฎก หมายถึง.........ประกอบดว้ ย 3 ส่วน ประกอบดว้ ย........
2.พระวินยั ปิ ฎก คือ ................มี 3 หมวดยอ่ ย คือ...............................
3. พระสุตตนั ตปิ ฎก คือ..................มี .........นิกาย
4. พระอภิธรรมปิ ฎก คือ......................มี .............คมั ภีร์
5. กมฺมุนา วตฺตตี โลโก หมายถึง.................
6. กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ หมายถึง.......................
7. สุโข ปุญฺญสฺส อจุ ฺจโย หมายถึง.......
8. ปูชโก ลภเต ปูชํ วนฺทโก ปฏิวนฺทนํ หมายถึง........