ท่านผู้หญิงแผ้วสนิทวงศ์เสนี

ทานผูหญงิ แผว
สนทิ วงศเสนี

HISTORY

บคุ คลสําคญั ในวงการนาฏศลิ ปและการละครไทย

จดั ทาํ นางสาวญาณิดา ธรรมสอน
โดย เลขท่ี 1

ชน้ั มัธยมศึกษาปท่ี 6/8

HTTPS://TH.M.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/

คํานํา

หนงั สอื เลมนจี้ ัดทาํ ขึ้นเพ่ือเปนสวนหนง่ึ ของวิชา
นาฏศลิ ป ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที่ 6 เพื่อใหไดศกึ ษาหาความรใู น
เรอ่ื งบคุ คลสาํ คญั ในวงการนาฏศลิ ปและการละครไทย และ
ไดศกึ ษาอยางเขาใจเพ่ือเปนประโยชนกบั การเรยี น

ผจู ัดทาํ หวังวา หนงั สอื เลมนจ้ี ะเปนประโยชนกบั ผอู าน
หรอื นกั เรยี น นกั ศกึ ษา ทกี่ าํ ลงั หาขอมลู เรอ่ื งนอี้ ยู หากมขี อ
แนะนาํ หรอื ขอผดิ พลาดประการใด ผจู ัดทาํ ขอนอมรบั ไวและ
ขออภยั มา ณ ทน่ี ดี้ วย

ญาณดิ า ธรรมสอน
ผจู ัดทาํ

ก

สารบัญ หนา

ประวัติทั่วไป 1
ชวี ติ ชวงตน 2
สะใภหลวง 6
สมรสหนท่ีสองและปจฉิมวัย 9
การทํางาน 11

ข

ประวตั ทิ ว่ั ไป

ทานผหู ญงิ แผว สนทิ วงศเสนี (สกลุ เดิม สทุ ธบิ รู ณ; 25
ธนั วาคม พ.ศ. 2446 – 24 กนั ยายน พ.ศ. 2543) เปนผู
เชยี่ วชาญดานนาฏศลิ ปไทย ทงั้ ยงั เปนผคู ดิ คนทาราํ ใหมโดยยดึ
ระเบยี บแบบแผนตามประเพณโี บราณ และมคี วามสามารถใน
การประพันธบทโขนละคร เคยเปนหมอมในสมเด็จพระอนชุ าธิ
ราช เจาฟาอัษฎางคเดชาวุธ กรมหลวงนครราชสมี า ถอื เปน
หญงิ สามญั ชนทไี่ มใชลกู หลานขุนนางคนแรกทไ่ี ดเปนสะใภ
หลวง หลงั สามที วิ งคตจึงสมรสใหมกบั หมอมสนทิ วงศเสนี
(หมอมราชวงศตัน สนทิ วงศ)ทานผหู ญงิ แผวถกู ประกาศเปน
ศลิ ปนแหงชาติ สาขาศลิ ปะการแสดง (นาฏศลิ ป) เมอื่ พ.ศ.
2528 และไดรบั รางวัลบคุ คลดีเดนของชาติ สาขาศลิ ปะ ดาน
นาฏศลิ ป ประจําป พ.ศ. 2529

1

ประวัติ

ชวี ติ ชวงตน

ทานผหู ญงิ แผวเกดิ ทจ่ี ังหวัดฉะเชงิ เทรา เปนบตุ รคนทสี่ องจาก
ทงั้ หมดสามคนของเฮงและสทุ ธิ สทุ ธบิ รู ณ มพี ่ีสาวชอ่ื ทบั ทมิ คล่ี
สวุ รรณ และนองชายชอ่ื สหสั สทุ ธบิ รู ณ สวนยาเคยมตี ําแหนงเปน
พนกั งานฝายในในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลาเจาอยหู วั และ
เธอเคยอยใู นพระบรมมหาราชวังกบั ยา แตหลงั พระบาทสมเด็จพระ
จุลจอมเกลาเจาอยหู วั เสด็จสวรรคตจึงกลบั บานเดิมทจี่ ังหวัด
ฉะเชงิ เทรา

2

ประวัติ

ขณะอายไุ ดแปดป บดิ ามารดาหมายจะใหเธอไปเรยี นหนงั สอื กบั เอ็ด
นา ซาราห โคล หรอื แหมมโคล เพราะในยคุ สมยั นน้ั ผหู ญงิ ไมใครมี
โอกาสไดรา่ํ เรยี นด่ังบรุ ษุ เพศ ตอมามคี นจากวังสวนกหุ ลาบมาบอก
กลาว วาสมเด็จพระอนชุ าธริ าช เจาฟาอัษฎางคเดชาวุธ กรมหลวง
นครราชสมี าทรงกอต้ังคณะละครเด็กเลก็ ในวัง โดยใหเรยี นหนงั สอื
และเรยี นราํ ละครดวย ดวยเหตุนที้ านผหู ญงิ แผวจึงถวายตัวเขาพระ
ตําหนกั วังสวนกหุ ลาบ โดยมที าวนารวี รคณารกั ษ (แจม ไกรฤกษ)
เปนผปู กครอง เมอ่ื อยทู นี่ น่ั เธอไดเลาเรยี นจนอานออกเขียนได ทงั้
ยงั แตกฉานสามารถแตงกลอนไดดี กอปรกบั เปนหญงิ ทมี่ ดี วงหนา
สะสวย เพรยี บพรอมดวยจรรยามารยาท จึงไดรบั การสนบั สนนุ
ดานการศกึ ษาอยางเต็มที่

3

ประวัติ

หลงั การถวายตัวเขาวัง ทานผหู ญงิ แผวไดรบั การฝกฝนนาฏศลิ ป
จากทาววรจันทร (เจาจอมมารดาวาด ในรชั กาลท่ี 4) เจาจอม
มารดาเขียน ในรชั กาลที่ 4 เจาจอมมารดาทบั ทมิ ในรชั กาลที่ 5
หมอมแยมในสมเด็จเจาพระยาบรมมหาศรสี รุ ยิ วงศ (ชวง บนุ นาค)
หมอมอึ่งในสมเด็จพระบณั ฑรู ฯ และหมอมแกวในเจาพระยาสรุ วง
ษฯ ซงึ่ ลวนเปนนางละครผมู ชี อื่ นอกจากวังสวนกหุ ลาบแลว เธอ
ยงั มโี อกาสไปฝกฝนการแสดงทว่ี ังแพรงนราของพระเจาบรม
วงศเธอ กรมพระนราธปิ ประพันธพงศ สามารถรบั บทเปนตัวเอก
ทงั้ ฝายชายและฝายหญงิ เชนแสดงเปน อิเหนาและดรสาจาก
เรอื่ ง อิเหนา หรอื สดี า พระพิราพ และทศกณั ฐ จากเรอื่ ง
รามเกยี รต์ิ จนทาํ ใหเธอกลายเปนนางละครทมี่ ชี อ่ื เสยี งยง่ิ ในรชั
สมยั พระบาทสมเด็จพระมงกฎุ เกลาเจาอยหู วั จนถงึ รชั สมยั
พระบาทสมเด็จพระปกเกลาเจาอยหู วั โดยเธอเคยออกแสดงถวาย
หนาพระพักตรพระบาทสมเด็จพระมงกฎุ เกลาเจาอยหู วั มาแลว
หลายครง้ั

4

ประวัติ

ทานผหู ญงิ แผวสาํ เรจ็ การศกึ ษาวิชาสามญั จากโรงเรยี นในวังสวน
กหุ ลาบ และสาํ เรจ็ การศกึ ษาระดับมธั ยมศกึ ษาปที่ 3 (ม.ศ. 3) จาก
โรงเรยี นประชาพิทยากร นอกจากนเ้ี ธอยงั มคี วามรดู านภาษา
ฝรง่ั เศสจากภคนิ ที โ่ี รงเรยี นพระหฤทยั คอนแวนต และศกึ ษาภาษา
อังกฤษจากคณุ หญงิ ดอรสี ราชานปุ ระพันธ ทง้ั มคี วามรดู าน
มารยาททางสงั คมและการปฏบิ ตั ิตน

5

ประวัติ

สะใภหลวง

ขณะทานผหู ญงิ แผวมอี ายไุ ด 13 ป ได
เขาไปเรยี นนาฏศลิ ปกบั เจาจอมมารดา
ทบั ทมิ ในรชั กาลท่ี 5 และทาํ การแสดง
ทกี่ ระทรวงการตางประเทศ ไดแสดงคู
กบั คณุ หญงิ เทศ นฏั กานรุ กั ษ โดยเธอ
ไดแสดงเปนเมขลา สวนคณุ หญงิ นฏั
กานรุ กั ษแสดงเปนรามสรู ตอมาได
แสดงเรอื่ ง อิเหนา รบั บทเปน ดรสา ท่ี
กระโดดกองไฟตายตามระตู เปนท่ี
ตองพระหฤทยั ของสมเด็จพระอนชุ าธิ
ราช เจาฟาอัษฎางคเดชาวุธ กรม
หลวงนครราชสมี า และทรงขอเธอเขา
เปนหมอมหาม มนี ามวา หมอมแผว
นครราชสมี า

6

ประวัติ

แมจะเปนการเสกสมรสกบั หญงิ สามญั ชนแตกไ็ มมผี ใู ดขัดพระทยั
สวนหนง่ึ กเ็ พราะเจานายพระองคนเี้ ปนทห่ี วงใยของพระราชชนก
ชนนเี พราะมพี ระพลานามยั ไมสสู มบรู ณมานาน เธอเปยมสขุ ยง่ิ ใน
ฐานะหมอมในสมเด็จพระอนชุ าธริ าช เจาฟาอัษฎางคเดชาวุธ กรม
หลวงนครราชสมี าซงึ่ ข้ึนดํารงตําแหนงเปนรชั ทายาทอันดับหนง่ึ
แหงกรงุ สยาม หลงั การทวิ งคต ของสมเด็จพระเชษฐาธริ าช เจา
ฟาจักรพงษภวู นาถ กรมหลวงพิษณโุ ลกประชานาถเมอื่ พ.ศ.
2463 ตอมาไดทรงนาํ ความกราบบงั คมทลู พระบาทสมเด็จ
พระมงกฎุ เกลาเจาอยหู วั กท็ รงมพี ระมหากรณุ าธคิ ณุ รบั หมอมแผว
เขาเปนสะใภหลวง ถอื เปนหญงิ สามญั ชนทไี่ มใชลกู หลานขุนนางคน
แรกทไี่ ดเปนสะใภหลวง และไดพระราชทานเครอ่ื งราชอิสรยิ าภรณ
จุลจอมเกลาชน้ั ทตุ ิยจุลจอมเกลาเมอ่ื วันท่ี 25 พฤศจิกายน พ.ศ.
2466

7

ประวัติ

ทวาชวี ิตสะใภหลวงไดสน้ิ สดุ ลง เมอื่ สมเด็จพระอนชุ าธริ าช เจาฟา
อัษฎางคเดชาวุธ กรมหลวงนครราชสมี าประชวรดวยพระโรคพระ
วักกะอักเสบ กอนทวิ งคต ณ พระตําหนกั วังสวนกหุ ลาบ พระราชวัง
ดุสติ เมอื่ วันที่ 9 กมุ ภาพันธ พ.ศ. 2467 (ปฏทิ นิ แบบปจจุบนั พ.ศ.
2468) สริ พิ ระชนมายไุ ด 36 พรรษา ยงั ความทกุ ขเขาสจู ิตใจของ
หมอมแผวยงิ่ นกั โดยเธอเคยกลาวเกย่ี วกบั ความรสู กึ ของตนหลงั
การทวิ งคตของสมเด็จพระอนชุ าธริ าช เจาฟาอัษฎางคเดชาวุธ กรม
หลวงนครราชสมี าไววา "...ตอนนนั้ พระองคทานมพี ระชนมายไุ ด 36
ป ฉันอายไุ ด 25 ป ฉันรสู กึ วาเหวและเศราโศกถงึ กบั เปนลมพับไป
และรสู กึ วาโลกนช้ี างไมมอี ะไรแนนอนทง้ั สน้ิ ..." ในป พ.ศ. 2470
หมอมแผว ไดกราบถวายบงั คมลาออกจากตําแหนงหมอมหามสะใภ
หลวง พระบาทสมเด็จพระปกเกลาเจาอยหู วั พระราชทานพระบรม
ราชานญุ าต และไดถวายคนื เครอ่ื งราชอิสรยิ าภรณทตุ ิยจุลจอมเกลา
ทไี่ ดรบั พระราชทานไว

8

ประวัติ

สมรสหนทส่ี องและปจฉมิ วยั

ทานผหู ญงิ แผวจึงสมรสใหมกบั พลตรี หมอมสนทิ วงศเสนี
(หมอมราชวงศตัน สนทิ วงศ) พระโอรสในพระวรวงศเธอ
พระองคเจาสายสนทิ วงศ กบั หมอมแจม ไดรบั พระราชทาน
บรรดาศกั ดิ์เปน หมอมสนทิ วงศเสนี เมอ่ื วันท่ี 9 กรกฎาคม
2467 เปนทตู ทหารประจําประเทศฝรงั่ เศส ประเทศอังกฤษ
และประเทศอิตาลี เปนอัครราชทตู ประจําประเทศโปรตุเกส และ
เปนรฐั มนตรวี าการกระทรวงอุตสาหกรรม (พ.ศ 2491 –
2492) ทานผหู ญงิ แผวไดติดตามสามซี ง่ึ รบั ราชการเปนทตู
ประเทศตาง ๆ

9

ประวัติ

ทง้ั สองมบี ตุ ร-ธดิ าดวยกนั จํานวน 4 คน คอื
1.หมอมหลวงแตว สนทิ วงศ
2.ทานผหู ญงิ นวลผอง เสนาณรงค สมรสกบั พลเอก แสวง
เสนาณรงค
3.พ.ต.อ. (พิเศษ) หมอมหลวงเติม สนทิ วงศ สมรสกบั โสภี
โชติกพุกกณะ
4.หมอมหลวงตวง สนทิ วงศ สมรสกบั หมอมเจารงั ษีนภดล
ยคุ ล

ทานผหู ญงิ แผว สนทิ วงศเสนถี งึ แกอนจิ กรรมเมอ่ื วันที่ 24
กนั ยายน พ.ศ. 2543 อายุ 96 ป มพี ิธพี ระราชทานเพลงิ ศพเมอื่
วันท่ี 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543 ณ เมรหุ ลวงหนาพลบั พลาอิศริ
ยาภรณ วัดเทพศริ นิ ทราวาส กรงุ เทพมหานคร

10

ประวัติ

การทาํ งาน

ดวยความทเี่ ปนผเู ชย่ี วชาญดานนาฏศลิ ปไทย นายธนติ อยโู พธ์ิ
หวั หนากองการสงั คตี กรมศลิ ปากร ไดเรยี นเชญิ ใหทานผหู ญงิ ชวย
ปรบั ปรงุ ฟนฟู และวางรากฐานดานการละคร การราํ ใหกบั กรม
ศลิ ปากร ทานเปนผอู อกแบบทาราํ เปนผฝู กสอน และอํานวยการฝก
ซอมการแสดงโขน ละคร ฟอนราํ ตางๆ เปนจํานวนมาก
ทานผหู ญงิ แผว สนทิ วงศเสนี ไดรบั การยกยองเชดิ ชเู กยี รติใหเปน
ศลิ ปนแหงชาติ ประจําป พ.ศ. 2528 และ บคุ คลดีเดนของชาติ
สาขาศลิ ปะ ดานนาฏศลิ ป ประจําป พ.ศ. 2529

11