คู่มือผู้ปฏิบัติงานถังขนส่งน้ำมันประเภทรถขนส่งน้ำมัน

P a g e | 48

2.4 อปุ กรณ์เครื่องจกั รที่ได้รับการเสียดสีจนเกดิ ความรอ้ น
2.5 แผน่ โลหะท่รี ้อนเนือ่ งจากการถกู ตัดหรือเชอ่ื มไฟฟ้า
2.6 อุปกรณ์หมอ้ ตม้ หรือระบบท่อนา้ รอ้ นต่าง ๆ
3. ประกำยไฟจำกงำนกลทัว่ ไปงำนใชเ้ คร่ืองมอื ต่ำง ๆ มโี อกาสจะเกิดประกายไฟข้ึนในลักษณะต่อไปน้ี
3.1 การหล่อของค้อน คีม สกัด ฯลฯ ไปกระทบพ้ืนผิวโลหะที่มีความแข็งหรือกระทบกับหนิ
ของพนื้ ซเี มนต์
3.2 หนิ เจยี ระไนแบบต่าง ๆ ทเ่ี กดิ ประกายขึน้ เมื่อทา้ งาน
3.3 ท่อไอเสยี ที่มสี ่วนท่อเปลือยยาวและหลวมคลอน
3.4 การทบุ ตอคอ้ นเหล็กทห่ี วั สกัด ฯลฯ

ใช้ส มเ ล่ียมแ ไฟ

เป็นเวลานานท่ีสามเหลี่ยมแทนไฟเอาไว้ใช้ในงานในการแสดงให้เห็นว่าไฟจะเกิดข้ึนได้ต้องมี
องค์ประกอบ 3 อย่างคือ เชื้อเพลิง (ในรูปไอระเหย) อากาศ (ออกซิเจน ประมาณ 16-21%) ความรอ้ น
(อุณหภูมติ ดิ ไฟ) และการทจ่ี ะดับไฟนน้ั กจ็ ะต้องก้าจดั องคป์ ระกอบอย่างใดอย่างหนึง่ ออกไป

ูป แสดงส มเ ล่ียมแ ไฟ

P a g e | 49

ชนดิ และชั้นของไฟ
ชนั้ เอ เปน็ ไฟทีเ่ กิดจากการเผาไหม้ของพวก ไม้ กระดาษ เสอ้ื ผา้ หญ้า ฯลฯ สามารถท่ีจะดับไฟ

ดว้ ยนา้ หรอื เคร่ืองดับเพลิงเคมีแห้ง ช้นั เอ บี ซี ซง่ึ สามารถทจ่ี ะดบั ไฟได้อย่างรวดเร็ว เพ่ือจะไม่เกดิ การลุก
ไหม้ขนึ้ อกี คร้งั

ช้ัน บี เป็นไฟที่เกิดจากไอระเหยของน้ามันเชื้อเพลิงชนิดต่างๆ เช่น น้ามันเบนซิน ไขมันต่างๆ
สามารถที่ดับได้โดยเคร่ืองดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้ง ก๊าซที่หนักกว่าอากาศ เช่น ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ฮา
รอน เป็นต้น น้ายาโฟม รวมท้ังการใช้หัวฉีดตรงไปอย่างแรงเพราะจะท้าให้ไฟกระเด็นไปสู่จุดอื่นๆ เป็น
บรเิ วณกวา้ งออกไป

ชั้น ซี เป็นไฟที่เกิดจากการลุกไหม้กับกระแสไฟฟ้า เช่น เคร่ืองก้าเนิดไฟฟ้า เคร่ืองรับวิทยุ วิทยุ
โทรทัศน์ และเครื่องก้าเนิดไฟฟ้า ชนิดอ่ืนๆ เป็นต้น ดับได้โดยใช้เครื่องดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้ง ก๊าซ
คาร์บอนไดออกไซด์ ฮารอน ข้อควรระวัง ห้ำมใช้โฟมดับเป็นอันขำด เพราะมีน้าซ่ึงเป็นส่ือไฟฟ้าจะเป็น
อันตรายกับผู้ท้าการดับไฟ และส้าหรับชนิดผงเคมีแห้งไม่ควรใช้เพราะอาจจะท้าลายวงจรไฟฟ้าให้ช้ารุด
เสยี หายได้

ชน้ั ดี เป็นไฟทีเ่ กิดจากการลกุ ไหม้ของของแข็งท่ีตดิ ไฟ เช่น แมกนีเซยี ม ไตตาเนียมเซอรโ์ คเนียม
และโซเดียม การดับเพลิงชนิดนี้ต้องใช้เคร่ืองมือดับเพลิงพิเศษเฉพาะชนิดของโลหะที่ระบุไว้ที่เครื่องดับเพลิง
เทา่ นน้ั ซง่ึ หากเราใช้เครอ่ื งดบั เพลิงแบบธรรมดาไปดับไฟชนิดนี้กอ็ าจจะท้าให้เกดิ การระเบดิ ได้

P a g e | 50

ไฟมี 4 ประเภท คอื A B C D ซ่ึงเป็นข้อกำหนดมำตรฐำนสำกล

ประเภทของไฟ สญั ลักษณ์อกั ษร สญั ลักษณ์
รูปภำพ

ไฟประเภท เอ
- สญั ลักษณ์เป็นรปู ตวั A สขี าวหรือด้า อย่ใู นสามเหลยี่ มสเี ขียว
- เป็นไฟทเี่ กิดจากเช้ือเพลงิ ท่มี ีลักษณะเปน็ ของแขง็ เชอื้ เพลิงธรรมดา
เชน่ ฟาง ยาง ไม้ ผา้ กระดาษ พลาสตกิ สัตว์ รวมทั้งตวั เราเอง

วธิ ดี ับไฟประเภท A
- การลดความรอ้ น (Cooling) โดยใชน้ ้า

ไฟประเภท บี
- สัญลักษณเ์ ป็นรูปตวั B สีขาวหรอื ด้า อยู่ในรูปส่เี หล่ยี ม สีแดง
- เป็นไฟที่เกิดจากเชื้อเพลิงที่มีลักษณะเป็นของเหลวและก๊าซ เช่น
น้ามันทุกชนิด แอลกอฮอล์ ทินเนอร์ ยางมะตอย จารบี และ
ก๊าซติดไฟ ทกุ ชนิด เปน็ ต้น

วิธีดบั ไฟประเภท B
- ก้าจดั ออกซิเจน ท้าใหอ้ บั อากาศ โดยคลุมดับ ใช้ผงเคมแี หง้ ใช้ฟอง
โฟมคลุม

ไฟประเภท C
- สญั ลักษณเ์ ป็นรูป C สีขาวหรือด้า อยใู่ นวงกลมสีฟา้
- เป็นไฟที่เกิดจากเชื้อเพลิงที่มีลักษณะเป็นของแข็งท่ีมีกระแสไฟฟ้า
ไหลอยู่ เช่น การอาร์ค การสปาร์ค อปุ กรณ์ไฟฟา้ ทกุ ชนดิ

วิธดี ับไฟประเภท C
- ตดั กระแสไฟฟา้ แล้วจึงใช้ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ หรอื นา้ ยาเหลว
ระเหยทไ่ี ม่มี CFC ไล่ออกซิเจนออกไป

ไฟประเภท D
- สญั ลักษณเ์ ป็นรูปตวั D สขี าวหรอื ด้า อยู่ในดาว 5 แฉก สีเหลอื ง
- เป็นไฟท่ีเกิดจากเชื้อเพลิงที่มีลักษณะเป็นโลหะและสารเคมีติดไฟ
เช่น วัตถุระเบิด ปุ๋ยยูเรีย (แอมโมเนียมไนเตรต) ผงแมกนีเซียม
ฯลฯ

วธิ ีดับไฟประเภท D
- การท้าให้อับอากาศ หรือใช้สารเคมีเฉพาะ (ห้ามใช้น้าเป็นอัน
ขาด) ซ่ึงต้องศึกษาหาข้อมูลแต่ละชนิดของสาร เคมีหรือโลหะ
นั้นๆ

ไฟประเภท K
- สัญลกั ษณเ์ ป็นรปู ตวั K สขี าว อยู่ในรปู แปดเหลีย่ มสดี า้
- เป็นไฟท่ีเกิดจากน้ามนั ท่ตี ิดไฟยาก เช่น น้ามันทา้ อาหาร น้ามันพืช
ไขมันสัตว์ติดไฟ

วธิ ดี ับไฟประเภท K
- การก้าจัดออกซิเจน การท้าให้อับอากาศ ซึ่งจะมีดังดับเพลิงชนิด
พิเศษทส่ี ามารถดับไฟชนิดนโ้ี ดยเฉพาะ

P a g e | 51

เครอ่ื งดบั เพลิงแบบมือถือ (Portable Fire Extinguisher) หรืออำจเรียกวำ่ แบบยกหิ้ว มปี ระโยชน์ในกำร
ระงับไฟเบอ้ื งตน้
( ไม่ควรฉดี ถา้ ไมเ่ หน็ แสงไฟ เครื่องดับเพลิงมมี ากกว่า 20 ชนดิ แตค่ วรรเู้ ปน็ หลัก 6 ชนิด คือ )

1 เคร่อื งดับเพลงิ ชนิดกรดโซดำ ( Soda Acid )
( นิยมบรรจุในถังสแี ดงไมม่ ีสาย ไม่มคี นั บบี ) เวลาใช้ ตอ้ งทา้ ใหห้ ลอดบรรจกุ รดโซดาแตก ( โดยการทุบปุ่ม
เหนอื ถงั ) เพ่อื ทา้ ปฏกิ ิรยิ ากบั นา้ เกิดแกส๊ ขับดัน ใหถ้ อื ถังคว่้าลง แล้วน้าจะพุง่ ผ่านหัวฉีดเข้าดบั ไฟซึ่งยงุ่ ยาก
ซับซ้อน ตรวจสอบยาก ปจั จุบนั ไม่นิยมใช้ ไมม่ จี ้าหน่ายในเมอื งไทยแลว้ แต่ในต่างประเทศยงั มีใช้อยู่ ใชด้ ับ
ไฟประเภท A อยา่ งเดยี ว
2 เคร่อื งดับเพลิงชนิดฟองโฟม ( Foam )
( นยิ มบรรจใุ นถงั อลูมิเนยี มสคี รมี หรอื ถังสแตนเลส มหี วั ฉีดเป็นหวั ฝกั บัว ) บรรจุอยใู่ นถังท่มี นี ้ายาโฟมผสม
กับน้าแล้วอัดแรงดันเข้าไว้ ( นิยมใช้โฟม AFFF ) เวลาใช้ ถอดสลักและบีบคันบีบแรงดันจะดันน้าผสม
กับโฟมผ่านหัวฉีดฝักบัวพ่นออกมาเป็นฟอง กระจายไปปกคลุมบริเวณท่ีเกิดไฟไหม้ ท้าให้อับอากาศขาด
ออกซเิ จน และลดความรอ้ น ใชด้ ับไฟประเภท B และ A

3. เครื่องดบั เพลงิ ชนดิ นำ้ สะสมแรงดัน ( Water Pressure )
( นิยมบรรจถุ ังสแตนเลส ต่างประเทศบรรจถุ ังกันสนิมสีแดง) บรรจุน้าอยู่ในถัง แลว้ อดั แรงดนั นา้ เข้าไว้ จงึ
เรยี กวา่ น้าสะสมแรงดนั ใชด้ บั ไฟประเภท A
4. เครือ่ งดับเพลิงชนิดก๊ำซคำร์บอนไดออกไซด์หรือ ซโี อทู (Carbon dioxide)
( นิยมบรรจุถังสีแดง ต่างประเทศบรรจุถังสีด้า ) บรรจุก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ไว้ในถังที่ทนแรงดันสูง
ประมาณ 800 – 1200 ปอนด์ ต่อตารางน้ิว ที่ปลายสายฉีดจะมีลกั ษณะเปน็ กระบอกหรือกรวย เวลาฉดี
ดับเพลิงจะมีเสียงดังเล็กน้อยพร้อมกับพ่นหมอกหิมะออกมาไล่ความร้อน และออกซิเจนออกไป ควรใช้
ภายในอาคารท่ีตอ้ งการความสะอาดโดยฉีดเขา้ ใกลฐ้ านของไฟให้มากที่สุด ประมาณ 1.5 – 2 เมตร เมื่อ
ใช้งานแลว้ จะไม่มีสงิ่ สกปรกหลงเหลือ ใชด้ บั ไฟประเภท C และ B
5. เครอ่ื งดับเพลงิ ชนดิ ผงเคมแี หง้ ( Dry Chemical Powder )
( นิยมบรรจุถงั สีแดง ต่างประเทศบรรจุถังสฟี ้า ) บรรจุผงเคมี ซ่ึง มีหลายชนิด หลายคุณภาพไว้ในถัง แล้ว
อัดแรงดันเข้าไป เวลาใช้ ผงเคมีจะถูกดันออกไปคลุมไฟท้าให้อับอากาศ และสารเคมีตัดกระบวนการทาง
เคมี ควรใช้ภายนอกอาคาร เพราะผงเคมเี ปน็ ฝนุ่ ละอองฟุ้งกระจายทา้ ให้เกิดความสกปรก และเป็นอปุ สรรค
ในการเข้าผจญเพลิงอาจท้าให้อุปกรณ์ไฟฟ้าราคาแพง เสียหายได้ใช้ดับไฟได้ดีคือ ไฟประเภท B ผงเคมีไม่
เป็นสื่อไฟฟ้า สามารถดับไฟประเภท C ได้ (แต่อุปกรณ์ไฟฟ้าอาจเสียหาย) การดับไฟประเภท A ต้องมี
ความชา้ นาญและควรใช้นา้ ดับถ่าน
6. เครอ่ื งดับเพลิงชนดิ นำ้ ยำเหลวระเหย ฮำโลตรอน ( Halotron )
( นิยมบรรจถุ งั สเี ขยี ว) แต่เดมิ บรรจุน้ายาเหลวระเหย ชนิด โบรโมคลอโร ไดฟลอู อโร ซง่ึ เปน็ สาร CFC ไว้ใน
ถัง ใช้ดับไฟได้ดีแต่มีสารพิษ และในปัจจุบันองค์การสหประชาชาติ ประกาศให้เลิกผลิตพร้อมทั้งให้ทุก
ประเทศ ลด ละ การใช้จนหมดส้ิน เพราะเป็นสารที่ท้าลายส่ิงแวดล้อมโลก บางประเทศถือว่าเป็นส่ิงผิด
กฎหมาย : ปัจจุบันน้ายาเหลวระเหยที่ไม่มีสาร CFC มีหลายย่ีหอ้ และหลายชื่อใช้ดับไฟประเภท C และ B
ส่วนไฟประเภท A ต้องมีความช้านาญ สามารถฉีดใช้ได้ไกลกว่าก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกไซด์ คือระยะ
3-4 เมตร

P a g e | 52

เค ่ืองด เพลงิ เคมสี ด เพลงิ ข ้

เคร่ืองดับเพลิงเคมีส้าหรับการดับเพลิงข้ันต้นนั้น ส่วนใหญ่เป็นเครื่องดับเพลิงขนาดเล็กสามารถ
หยิบยก หิ้ว เคล่ือนท่ีไปได้รวดเร็ว ขนาดบรรจุประมาณ 5-25 ปอนด์ ติดต้ังไว้ตามอาคารสถานที่ต่าง ๆ
ซ่ึงอาจจะเกดิ เหตุอัคคีภัยได้ และสามารถจะหยิบใช้ไดท้ ันท่วงที อยู่ด้วยกันหลายชนิด และเคร่ืองดับเพลิงแต่
ละชนดิ จะดับเพลิงได้แตกต่างกันออกไปแล้วแตป่ ระเภทของไฟและคุณภาพของเครื่องดับเพลิงแต่ละชนดิ แต่
ท่นี ิยมใชก้ ันในปจั จบุ ัน จะเป็นชนิดท่ีสามารถดับไฟไดห้ ลายประเภทและมปี ระสทิ ธิภาพดี ได้แก่

1. ผงเคมแี หง้ (DRY CHEMICAL)
2. คารบ์ อนไดออกไซด์เหลว (แบบสะสมความดัน)

เค ่ืองด เพลงิ ช ิดผงเคมีแ ้ง DRY CHEMICAL

เครื่องดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้ง เป็นเครื่องดับเพลิงที่ได้นา้ ออกใชก้ ันอยา่ งแพร่หลายในปัจจุบัน การ
บรรจุผงเคมีที่ผา่ นกรรมวธิ ีอบแห้งทางกระบวนการเคมี โดยใช้ผงเคมีโปแตสเซียมไบคาร์บอเนต หรือโปแต
สเซียมคลอไรด์ (ผงสีฟ้า) หรือผงแอมโมเนียฟอสเฟส (ผงสีเหลือง) บรรจุอยู่ภายในถัง ประมาณ 97 %
ของน้ายาและผสมสารกันช้ืนเพื่อไม่ให้ผงเคมีจับตัวกันเป็นก้อน โดยมีก๊าซไนโตรเจนหรือก๊าซ
คารบ์ อนไดออกไซด์ ท่มี ีความดนั สงู ประมาณ 200 ปอนด์/ตารางน้ิว เป็นตวั ขบั ดนั ผงเคมอี อกมา ซึ่งเปน็ ตัว
เคมหี ลกั เกาะตวั เป็นก้อนผลเคมดี ังกล่าวคอื

1. โซเดียม ไบคารบ์ อเนต 97% (SODIUM BICARBONATE)
2. แมกซเี นยี ม สเตียเรท 1% (MAGNESIUM STERATE)
3. แมกนเี ซยี ม คารบ์ อเนต 1% (MAGNESIUM CARBONATE)
4. ไตรคบั เซียม ฟอสเฟส 1% (TRICALCIUM PHOSPHATE)
สารผสมเหล่านี้บรรจุอยู่ในเคร่ืองดับเพลิงลักษณะต่าง ๆ แต่ส่วนมากบรรจุอยู่ในเครื่องดับเพลิง
รูปทรงกระบอก มีท่อก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ หรือไนโตรเจน เป็นตัวขับดับผงเคมีแห้งในอีกส่วนหนึ่ง ผง
เคมที ี่ถูกขับด้วยความดันของกา๊ ซจะพุ่งออกมาทางปากกรวยหัวสบู รูปแตร เม่ือฉดี ผงเคมีไปกระทบกับความ
ร้อนหรือไฟจะท้าให้เกดิ
1. การดูดถ่ายความรอ้ น
2. ผงเคมีบางส่วนจะสลายตัวเป็นก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณน้าหนัก 1 ปอนด์/4.5 ลูกบาศก์
ฟตุ ช่วยในการคลมุ ดบั เพลงิ
3. ท้าให้หยดุ ชะงักการสนั ดาป
4. เกดิ เป็นละอองนา้

P a g e | 53

เครอื่ งดบั เพลิงชนดิ ผงเคมแี ห้ง แบง่ ออกได้ 2 ประเภท คอื
1. ถังดับเพลิงแบบอัดควำมดัน คือ ถังดับเพลิงที่สารดับเพลิง ถูกขับออกมาด้วยก๊าซเฉ่ือย ท่ีอัดอยู่
ภายในถัง ข้อดี ราคาถูก ข้อเสีย อายุการใช้งานสั้นต้องคอยตรวจสอบความดันให้อยู่ในสภาวะพร้อม
ใช้งานเสมอ
2. ถังดบั เพลิง แบบ มที อ่ อดั ก๊ำซ คือ ถงั ดับเพลงิ ท่ีสารดับเพลงิ ถูกขับออกมาด้วยทอ่ อัดก๊าซ โดยท่อ
อัดก๊าซอาจอยู่ภายในถัง หรือภายนอกถังก็ได้ ข้อดี คือ ดูแลรักษาง่าย ไม่ค่อยมีปัญหาด้านแรงดัน
ขอ้ เสีย คือ ราคาแพง ในประเทศไทยไม่มีผลติ

คุณสมบัติเฉพำะของถงั ดับเพลิงแบบ

1. น้าหนกั รวม 42 Ibs

2. นา้ หนกั ผงเคมีแห้ง (POWDER WEIGHT) 25 Ibs

3. ความดนั ภายในถัง 185 psi

4. เวลาในการฉดี (DURATION OF DISCHARGE) 24-28 sec

5. ฉดี ไกล (SHOOTING TANGE) 22-25 m

ฉะนั้น ผลในการดับเพลิงของเครื่องดับเพลิงชนิดน้ี คือ ในกรณีที่ใช้ดับเพลิงท่ีเป็นระบบไฟฟ้า เช่น

พัดลมไฟฟ้า เคร่ืองเป่าผม ผงเคมีท่ีอยู่ในถังจะไม่เป็นส่ือท้าให้กระแสไฟฟ้าไม่ไหลเข้าสู่ผู้ฉีด จึงใช้ดับเพลิงท่ี

เกิดขึ้นกับเครื่องอุปกรณ์หรือเคร่ืองมือไฟฟ้าท่ียังมีกระแสไฟฟ้าไหลได้ ซึ่งขนาดของเครื่องดับเพลิง มีอยู่

หลายขนาด คอื 5 ปอนด์ 10 ปอนด์ และ 25 ปอนด์

วิธีใช้ น้าเครอ่ื งดบั เพลิงไปยังที่เกดิ เหตุ ดึงสลกั ออกจบั ปลายสายชีไ้ ปทเี่ กิดเหตุ และกดไกเพอ่ื เปิดวาลว์ ฉีดไป

ที่ฐานของไฟ ใหเ้ ข้าทางดา้ นเหนือลม โดยยนื หา่ งจากท่เี กิดเหตุประมาณ 4-5 ฟุต กราดหวั ฉีดไปช้าๆ และ

ฉีดไปให้ทั่วเพ่ือให้ผงเคมีคลุมผิวหน้าของไฟไว้ เดินเข้าไปช้า ๆ ฉีดไปเรื่อย ๆ จนกว่าไฟจะดับลง ถ้าผู้ฉีด

สามารถเข้าใกล้เพลิงได้มากเท่าใด ประสิทธิภาพในการท้างานผงเคมีแห้งยิ่งมากข้ึน แต่ไม่ควรเข้าใกล้เพลิง

มากจนเกินไปเพราะอาจเกิดอันตรายได้ ซึ่งการฉีดท่ีถูกวิธีคือให้ฉีดส่วนฐานของเพลิงจากด้านหนึ่งไปยังอีก

ด้านหน่ึง ตดั ขา้ มผิวหนา้ ของเชือ้ เพลิงอย่างช้า ๆ จนเพลงิ ดับ

P a g e | 54

เครอ่ื งดับเพลิงชนิดผงเคมแี หง้ DRY CHEMICAL - STORED PRESSURE

ขอ้ ปฏิบัติ
- กอ่ นใช้ควรตรวจดูท่ีเกจวัดความดนั ถ้าเขม็ ของเกจ์วัดตกให้ท้าการบรรจใุ หม่
- หลงั การใชเ้ สร็จแลว้ ต้องทา้ การบรรจุ ABC DRY – CHEMICAL ใหม่ทุก ๆ ครั้ง
- เกบ็ ไวใ้ นทีร่ ม่ ไม่ควรตากแดด
- ตรวจสอบทกุ ๆ 6 เดอื น

ข้อควรระวงั
1. เมอ่ื ฉดี แลว้ ใช้ได้ครัง้ เดียว ให้รีบนา้ ไปอัดใหม่
2. ไม่ควรน้าไปใช้ดับเพลิงไหม้เครื่องคอมพิวเตอร์ เนื่องจากผงเคมีจะตกค้างอยู่ในเครื่องท้าให้เคร่ือง
เสยี หายมากกวา่ เดิม
3. เม่ือฉีดแลว้ ให้รบี ออกจากหอ้ งทันที และหากผงเคมโี ดนหน้าหรอื ตวั ต้องรบี ลา้ งออกดว้ ยนา้ ทันที
4. ไมค่ วรเข้าไปฉีดใกล้เกินไป เพราะแรงดันของก๊าซมีมากจะทา้ ให้ไฟกระเด็นกลับมาถูกตัวผู้ใช้ได้
5. เคร่อื งดบั เพลิงขนาด 10-15 ปอนด์ สามารถฉดี ดบั เพลิงได้ประมาณ 20-30 วนิ าที เท่านั้น ก่อน
ฉีดควรมั่นใจว่าฉีดได้ถูกเป้าหมาย และควรจะศึกษารายละเอียดก่อนใช้ ไม่เช่นนั้นไฟอาจจะไม่ดับ
และจะเปน็ อนั ตรายต่อตวั ผูใ้ ชเ้ อง
6. ก่อนนา้ เครอื่ งดบั เพลิงไปใช้ ตอ้ งมนั่ ใจวา่ เครอ่ื งดับเพลงิ น้ันใชไ้ ด้ และใช้ถกู กบั ประเภทของไฟ
7. ควรฉีดเม่ือเห็นแสงเพลิงเท่านั้น และระวังอันตรายจากก๊าซพิษ ควันไฟ และการขาดอากาศ
หายใจ

P a g e | 55

หน้ำทีข่ องเคร่ืองดับเพลงิ ชนดิ เคมีแหง้ ในกำรดบั เพลิง
1. ลดอณุ หภูมิของเช้ือเพลิง
2. เป็นฉากปกคลมุ ปอ้ งกนั ออกซเิ จนเขา้ ท้าปฏิกิรยิ า
3. ท้าให้สว่ นผสมของออกซเิ จนในอากาศเจอื จางลง

ข้นั ตอนกำรใชเ้ ครอ่ื งดบั เพลิงชนดิ ผงเคมแี ห้ง

ขอ้ ควรระวงั
1. ไม่ควรฉีดผงเคมีแห้งนี้ในห้องคอมพิวเตอร์หรือห้องควบคุมทางไฟฟ้า เพราะจะท้าให้เคร่ืองมือและ
อุปกรณส์ กปรก
2. การใช้เครอ่ื งดับเพลิงชนิดนี้กับเครื่องมือทางไฟฟา้ ท่รี ว่ั จะท้าให้เกดิ ปญั หาไฟฟา้ รัว่ มากข้ึน
3. หลังจากท้าการดับเพลิงเสรจ็ แลว้ ควรจะก้าจดั เศษผงของสารเคมีท่ีติดบนอุปกรณ์ตา่ ง ๆ ออก ให้

หมด
4. ประสทิ ธิภาพการดับเพลิงจะสูงสดุ เม่ือผู้ดบั เพลิงอยู่ทางเหนือลม
5. เม่ือท้าการฉดี ผงเคมแี ห้งแล้ว ควรนา้ ไปบรรจใุ หม่ทนั ที

P a g e | 56

ขอ้ ดีและขอ้ เสียของเคร่อื งดบั เพลิงชนดิ ผงเคมแี ห้ง
ขอ้ ดี
1. ใชด้ บั เพลงิ ที่เกดิ ขนึ้ กบั การเผาไหม้ของก๊าซไดด้ ี
2. ใช้ดบั เพลงิ ประเภท A B C ได้
ขอ้ เสีย
1. ใชด้ ับเพลิงทเ่ี กดิ จากสิง่ ตอ่ ไปนไ้ี ม่ได้ผลดีนัก
1.1 สารเคมที ีเ่ ป็นตัวเติมออกซเิ จน เช่น CELLULOSE ITTRATE
1.2 สารเคมีท่ีว่องไวต่อการท้าปฏิกิริยา เช่น โซเดียม โพแทสเซียม แมกนีเซียม ติตา

เนยี ม และ เซอรโ์ คเนียม
2. ท้าให้ขาดออกซเิ จนในการหายใจในท่อี บั อากาศ
3. เม่ือใชเ้ สรจ็ แล้วไม่ควรเกบ็ ไว้ จะต้องรีบนา้ มาบรรจุใหมท่ นั ที เพ่ือเตรยี มไวใ้ ชง้ านในครั้งต่อไป
4. ผลจากการใชเ้ ครอ่ื งดบั เพลงิ ชนดิ น้จี ะท้าใหบ้ ริเวณทใ่ี ช้น้นั สกปรก

กำรบำรงุ รักษำ
1. ถ้าเป็นแบบ DRY CHEMICAL – STORED PRESSURE ควรหม่ันตรวจดูเกจ์วัดอย่างสม่้าเสมอ

ว่าเกจ์ตกลงไปหรือไม่ ถ้าเป็นแบบ DRY CHEMICAL CARTRIDGE ควรเปล่ียนหลอดก๊าซ N2 ทุก ๆ 6
เดอื น หรือเม่อื พบวา่ มนี า้ หนกั ลดลงไปมากกว่า 1 ออนซ์

2

2. ต้องระมัดระวังมิให้ถงั ดบั เพลงิ ตกกระแทก ซง่ึ อาจจะเปน็ สาเหตใุ ห้เกดิ การแตกระเบดิ ได้
3. ควรตรวจเช็คภายในปากกระบอกฉีดไม่ให้อุดตัน เพราะถ้าปากกระบอกฉีดอุดตันจะมีผล
ต่อการขบั เคลื่อนของกา๊ ซ
4. ส้าหรับเคร่อื งดับเพลิงแบบล้อเข็น ขนาด 150 ปอนด์ ใหต้ รวจดูทีค่ นั โยกด้วยว่า สามารถโยกได้
คลอ่ งตัวดีหรือไม่ ควรหยอดนา้ มนั หลอ่ ล่นื ไว้สา้ หรบั กันลูกบิดตาย ซึง่ จะท้าให้ใชง้ านไมไ่ ด้
5. ส้าหรับขนาด 10 ปอนด์ และ 20 ปอนด์ การตรวจเช็คให้ชั่งน้าหนักดูว่าน้าหนักลดลงไป
หรือไม่ ถ้าลดลงไปมากกวา่ 0.5 ออนซ์ ควรส่งไปให้ทางบรษิ ทั ผูจ้ า้ หน่ายท้าการบรรจุใหม่
6. เครื่องดบั เพลงิ ชนดิ ผงเคมีแห้ง ขนาด 10 ปอนด์ และ 20 ปอนด์ จะมเี กจ์วดั ความดนั อยู่ ถ้ามี
การรว่ั หรอื ใชแ้ ล้ว เกจ์จะตกลงควรส่งบรรจุใหม่

กำรตดิ ตัง้
1. ส้าหรับเคร่ืองดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้ง ขนาด 25 ปอนด์ ควรติดตั้งในระดับสูงจากพ้ืนถึงส่วนบนสุด

ของเครอ่ื งดบั เพลงิ ไม่เกนิ 3.5 ฟตุ
2. ควรตดิ ตั้งในท่ี ๆ สะดวกในการใช้งาน
3. เครื่องมอื ดับเพลงิ ชนิดผงเคมแี ห้งแบบลอ้ เขน็ ไม่ควรวางไวท้ ่แี สงแดดสอ่ งถงึ หรอื ใกลค้ วามร้อน

P a g e | 57

เค ่ืองด เพลงิ ช ิดค ์ อ ไดออ ไซด์เ ลว ือ CO2

เครื่องดับเพลิงชนิดน้ี มีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์อัดอยู่ด้วยความดันไม่ต้่ากว่า 800 – 900 ปอนด์/
ตารางนิ้ว ในอุณหภูมิปกติ (ตามมาตรฐานของประเทศอังกฤษ ด้วยความดนั 74 ปอนด์/ตารางนิ้ว) เมื่อ
60 ℉ ก๊าซทีอ่ ัดไวด้ ว้ ยความดันสงู จะแปรสภาพเปน็ ของเหลว

ตัวภาชนะท่ีบรรจุก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ เป็นโลหะซ่ึงสามารถทนความดันได้ไม่ต่้ากว่า 3,375
ปอนด/์ ตารางนิ้ว มีกระบอกฉีดรูปแตรท้าด้วยไฟเบอร์ หรือวตั ถุซ่งึ ไม่เป็นส่ือไฟฟ้าและมีลิ้นบงั คับการไหลพุ่ง
ของก๊าซได้ตามต้องการ

ก๊าซ CO2 เป็นกา๊ ซเฉ่อื ยไมช่ ่วยในการลกุ ไหม้ มีความหนาแนน่ ของไอ 1- 5 เทา่ ของอากาศและไม่
เป็นส่ือไฟฟ้า ขณะใช้ถังดับเพลิงชนิดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ฉีดเพ่ือดับเพลิงนั้น ก๊าซท่ีพุ่งออกมานั้นจะมี
ความหนาแน่นมากกว่าอากาศ และมีความเย็นจัดจะท้าหน้าท่ีตัดอากาศในบริเวณผิวหน้าของเช้ือเพลิงเกิด
การอับอากาศ ซึง่ จะทา้ ให้เชื้อเพลงิ ไม่ตดิ ไฟอย่างตอ่ เน่ือง จึงท้าใหไ้ ฟดบั และท้าให้เชอ้ื เพลิงสว่ นหนึง่ เย็นตัวลง

เคร่ืองดับเพลิงชนิดคาร์บอนไดออกไซด์แบบสะสมความดัน เหมาะแก่การดับเพลิงท่ีเกิดข้ึนกับน้ามัน
เช้ือเพลงิ โดยเฉพาะอย่างย่ิงเพลิงท่เี กดิ ขนึ้ กับเคร่ืองอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ยังมีกระแสไฟฟ้าไหลอยู่

เคร่ืองดับเพลงิ ชนดิ คำรบ์ อนไดออกไซด์เหลว

P a g e | 58

คณุ สมบตั ิ ชนิดของถังดบั เพลิง 10 BC ฉดี ไดไ้ กล 3 ฟุต
- นา้ หนกั รวม 3.5 ปอนด์ หรอื 1.81 กก.
- น้าหนักสุทธิ Co2 15 ปอนด์ หรอื 6.8 กก.
- อณุ หภมู ทิ เี่ หมาะสมสา้ หรบั ใชง้ าน 40 ℉ ถงึ 120 ℉

หน้ำทีก่ ำรดับเพลงิ
1. ลดอุณหภมู ขิ องเช้ือเพลงิ
2. เปน็ ฉากปกคลุมป้องกนั ออกซเิ จนเข้าทา้ ปฏิกิรยิ า
3. เจือจางส่วนผสมของ O2 ในอากาศ

กำรใช้งำน
หิ้วถังดับเพลิงตรวจคันโยกอันบน ให้ดึงสลักหรือสายรัดออก จับที่ปากกรวย ชี้ไปตรงจุดท่ี เกิดเหตุ

หา่ งจากที่เกดิ เหตปุ ระมาณ 3-6 ฟุต แล้วบบี คนั โยกกา๊ ซจะพ่งุ ออกมา มลี ักษณะคลา้ ยควัน สขี าวและเย็นจดั
จนเปน็ น้าแขง็ แหง้ ซ่งึ การฉีดเครอื่ งดบั เพลิงชนดิ น้ี ผ้ฉู ีดตอ้ งปฏบิ ัติดังนี้

1. เขา้ ไปทางเหนือลมโดยห่างจากฐานของไฟประมาณ 3-6 ฟตุ
2. ดึงสลักหรอื ลวดทีร่ ัง้ วาลว์ ออก
3. ยกหัวฉีดปากกรวยชีไ้ ปที่ฐานของไฟ ( ท้ามมุ ประมาณ 45 องศา )
4. บบี ไกเพ่ือเปดิ วาลว์ ให้กา๊ ซพ่งุ ออกมา
5. ให้ฉีดไปตามทางยาว และกราดหวั ฉดี ไปชา้ ๆ
6. ดับใหส้ นิทจนแนใ่ จแลว้ จึงฉีดตอ่ ไปขา้ งหน้า

ไม่ควรยืนห่างจากเพลิงเกินกว่า 8 ฟุต ( 2.4 เมตร ) เน่ืองจากก๊าซจะฟุ้งกระจายการใช้งานใน ที่อับ
ต้องระวังการขาดอากาศหายใจและหมดสติ ห้ามจับบริเวณปากกรวยเน่ืองจากอาจเป็นอันตรายกับผิวหนัง
จากความเย็นจัด ให้ฉีดไปท่ีฐานของเพลงิ ในระยะใกล้โดยส่ายหัวฉีดไปช้า ๆ และฉีดกราดจากด้านหนึ่งไปอีก
ดา้ นหน่ึงตัดขา้ มผิวหน้าของนา้ มนั เชื้อเพลงิ หรอื เชื้อเพลิงอย่างชา้ ๆ จนไฟดับ
ในกรณีที่เกิดเพลิงไหม้อยู่ในระดับต่างกัน ให้ฉีดจากข้างล่างไปหาข้างบน และถ้าน้ามันร่ัวไหลให้ฉีดจาก
ปลายทางท่ีร่ัวไหลไปยังจุดท่ีรั่วไหล และเหตุเพลิงไหม้ที่เกิดจากอุปกรณ์ไฟฟ้า ท่ีมีกระแสไฟฟ้าไหลอยู่ ต้อง
รีบตัดกระแสไฟฟ้ากอ่ น เพอื่ ปอ้ งกันมิให้เกิดการลุกไหม้ข้นึ มาอีกได้

ข้อควรระวัง ไม่ควรใช้ในที่ลมพัดแรงเพราะจะท้าให้ก๊าซลอยและจางไปจนไม่สามารถครอบทับ
ผิวหน้าของไฟไดแ้ ละผู้ฉดี ต้องระวงั สภาวะการขาดออกซเิ จน เมื่อฉดี ในท่ีทม่ี อี ากาศระบายไม่ดีพอ

ขัน้ ตอนกำรใชเ้ ครอื่ งดบั เพลงิ คำร์บอนไดออกไซดเ์ หลว (Co2) P a g e | 59

งด เพลิง ดงึ สล ปลดปล ยส ย
ออ ออ จ ง

ดค ส่ ย วฉีดใ ้ ่ว
ี ฐ ของไฟ

ขอ้ ควรปฏบิ ัติเมอ่ื เกดิ กำรลกุ ไหม้ของก๊ำซแอลพจี ี
1. ในกรณที เี่ ปน็ ถังกา๊ ซขนาดใหญ่อยา่ งเช่นถังตามโรงานอุตสาหกรรมหรือสถานท่ที ่ีมีการใช้กา๊ ซเปน็

จ้านวนมากจะต้องให้สัญญาณเตือนภัยและกนั อาณาเขตอันตรายห้ามผทู้ ่ีไม่เกี่ยวข้องเข้ามาในบริเวณ หรอื จดั
ให้ผทู้ ่ีไมเ่ กยี่ วขอ้ งออกนอกบริเวณอันตราย

2. ท้าการดับเพลงิ ทันทีโดยใช้อปุ กรณ์ดับเพลิงชนดิ ผงเคมีแหง้ หรอื ใช้น้าฉดี ถ้าเห็นว่า
2.1. ไฟอาจลกุ ลามออกไป
2.2. สามารถหยุดการรว่ั ของก๊าซได้ และสามารถซอ่ มและปิดวาล์วท่ถี งั ไม่ให้ก๊าซรวั่ ออกมา

ได้
2.3. ไฟเผาถงั กา๊ ซในส่วนท่ีไม่มนี า้ ก๊าซ (ส่วนท่ีเปน็ ไอ) นอกเหนือจากเหตผุ ลดงั กลา่ วการ

ปล่อยใหม้ ีไฟไหมต้ ิดอยูเ่ ปน็ วิธีท่ีจะควบคุมการรั่วและแผ่กระจายของกา๊ ซไดเ้ ป็นอย่างดี
3. หา้ มดบั เพลงิ ท่ีไหม้ท่ลี นิ้ นิรภยั เน่อื งจากก๊าซจะถูกปล่อยออกมาเรอื่ ย ๆ จนกว่าความดนั ภายใน

ถงั จะตา่้ กว่าความดันทีต่ ้ังไว้ที่ลิ้นนิรภยั ก๊าซน้อี าจจะกระจายแผ่เปน็ วงกวา้ ง และก่อให้เกดิ การลกุ ไหม้หรือ
ระเบิดได้ ถ้าหากมีส่ิงท่ีทา้ ให้เกิดประกายไฟ อยูบ่ รเิ วณใกล้เคยี ง

4. ใชน้ า้ หล่อเลี้ยงถังตลอดเวลาทเี่ กิดไฟไหมถ้ ังกา๊ ซ หรือบริเวณใกล้เคยี ง
5. ในกรณที ่ีเปน็ ถังเก็บกา๊ ซขนาดใหญ่ อาจจะใช้วธิ ีการลดปรมิ าณเชอื้ เพลิงทป่ี ้อนเข้าไปในไฟโดย

5.1. ลดความดันในถงั โดยใช้น้าฉดี ให้เยน็
5.2. สบู ถ่ายก๊าซในถงั ทร่ี ่ัว
5.3. ปล่อยกา๊ ซในถัง โดยต่อท่อออกไปปลอ่ ยในที่ ๆ ปลอดภยั

P a g e | 60

6. ปอ้ งกันไมใ่ ห้ไฟลกุ ลามโดย
6.1. เคลอ่ื นย้ายวัตถดุ บิ ไฟและเช้อื เพลิงออกห่างบริเวณไฟไหม้
6.2. ฉีดน้าเลย้ี งอาคาร วสั ดุในบริเวณใกล้เคียง

7. วธิ กี ารดับเพลิง
7.1. เขา้ ท้าการดบั เพลิง ทางดา้ นเหนือลม
7.2. เขา้ ท้าการดับเพลงิ ทางดา้ นข้างของถัง
7.3. ฉีดน้าหล่อเล้ียงสว่ นบนของถังให้เย็น ซ่ึงในส่วนของถงั ดา้ นลา่ งท่ีมกี ๊าซเหลวจะมี

อุณหภมู ิเทา่ กับก๊าซเหลว และจะไมร่ ้อนกว่าก๊าซเหลว แต่สว่ นของถงั ด้านบนท่ีมีไอของก๊าซจะร้อนข้ึนและ
ออ่ นตวั ได้

7.4. ฉีดน้าหล่อเลย้ี งฐานถังใหเ้ ยน็ เพ่อื ไมใ่ หฐ้ านถงั ล้ม เพรำะ
- ถา้ ฐานถังล้ม ถังจะพลกิ ตะแคงหรือคว้่า
- โอกาสที่ไฟจะลุกทีส่ ่วนของบนถงั ที่มีไอก๊าซอยูจ่ ะมีมากข้ึน
- ถังอาจจะระเหยกา๊ ซเหลวออกมา เพราะวาลว์ นริ ภยั จะอยู่ในสว่ นที่มีกา๊ ซอยู่
- โอกาสท่ีถงั จะระเบดิ มมี ากขน้ึ

7.5. ห้ามดบั เพลงิ ที่ไหม้ตรงบรเิ วณลิ้นนริ ภยั

วธิ ี วจสอ แ งด ใ งด เพลิง

มำตรวัด (Pressure Gauge) เครอื่ งดบั เพลิง
ถ้ามีมาตรวัด (Pressure Gauge) ต้องดูที่เข็ม “เข็มต้ังยังใช้ได้ เข็มเอียงซ้ำยไม่ได้กำร” หาก

แรงดันไม่มี เข็มจะเอียงมาทางซ้าย ต้องรีบน้าไปเติมแรงดันทันที อย่าติดตั้งไว้ให้คนเข้าใจผิด คิดว่ายัง
ใช้ได้ หากเข็มเอียงไปทางขวาอาจเกิดจากความร้อนรอบถังท้าให้แรงดันในถังสูงข้ึน ซึ่งไม่มีผลเสียการ
ตรวจสอบเครื่องดับเพลิงนี้ ควรเป็นหน้าที่ของเจ้าของพื้นท่ีท่ีติดตั้งเคร่ืองดับเพลิงน้ันๆ ควรตรวจสอบอย่าง
นอ้ ยเดอื นละ 1 คร้ัง ถา้ ไมม่ ีมาตรวดั (Pressure Gauge) คอื เครอื่ งดบั เพลงิ ชนดิ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (ซี
โอท)ู ใชว้ ิธีชง่ั น้าหนกั กา๊ ซท่ีอย่ใู นถงั หากลดลงต้่ากวา่ 80 % ควรนา้ ไปอัดเพ่ิมเติม

เ จ์ งด เพลงิ ่ีใช้ง ไม่ได้ เ จ์ งด เพลงิ ่ีใช้ง ได้

ูปแสดงม วดเค ่ืองด เพลงิ ่ใี ช้ง ได้และเค ่ืองด เพลิง ่ใี ช้ง ไม่ได้

P a g e | 61

กำรบำรงุ รักษำเครอ่ื งดบั เพลิง
เคร่ืองดบั เพลงิ เปน็ อปุ กรณ์ทส่ี ้าคัญต่อชีวติ และทรัพยส์ นิ เป็นอย่างย่ิง จึงควรได้รับการดแู ลเอาใจใส่ให้

สามารถใช้งานได้อย่างมปี ระสทิ ธิภาพในระยะยาวนาน ขัน้ ตอนทส่ี ้าคญั ในการบา้ รงุ รักษา คอื
1. อย่าติดต้ังอุปกรณ์ดับเพลิงไว้ในอุณหภูมิสูงมีความชื้นหรือเกิดความสกปรกได้ง่าย เช่น ตากแดด

ตากฝน ติดต้ังใกล้จุดก้าเนิดความร้อนต่างๆ อาทิ หม้อต้มน้า เคร่ืองจักรท่ีมีความร้อนสูง เตาหุงต้ม
ห้องอบตา่ งๆ เป็นต้น

2. ท้าความสะอาดตัวถังและอุปกรณ์ประกอบ (สายฉีด,หัวฉีด) เป็นประจ้าสม้่าเสมอ (อย่างน้อย
เดือนละ 1 ครั้ง) เพอ่ื ใหค้ วามเป็นระเบียบและพรอ้ มใช้งาน

3. หากเป็นเคร่ืองดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้งควรเคล่ือนผงเคมีที่บรรจุอยู่ภายใน โดยยกถังพลิกคว่้า-
พลกิ หงาย 5 - 6 คร้ัง (จนแน่ใจว่าผงเคมแี ห้งไมจ่ ับตวั เป็นกอ้ น) อยา่ งน้อยเดือนละ 1 ครงั้

4. ตรวจสอบสลากวิธีใช้ ป้ายบอกจุดติดต้ัง ป้ายแสดงก้าหนดการบ้ารุงรักษา และผู้ตรวจสอบให้
สามารถอ่านออกได้ชัดเจนตลอดเวลา หากท่านได้ตรวจสอบและบ้ารุงรักษาตามท่ีกล่าวมานี้แล้ว อุปกรณ์
ของท่านจะมีอายุยนื ยาวสามารถใช้ไดไ้ ม่ต้่ากว่า 5 ปี

ข้อพึงปฏบิ ัตสิ ำหรบั ผูม้ ไี วซ้ ง่ึ เครอ่ื งดบั เพลงิ เคมี
จงจ้าไว้ว่า เครื่องดับเพลิงส้าหรับดับเพลิงข้ันต้นน้ัน ใช้เฉพาะส้าหรับการดับเพลิงท่ีเร่ิมเกิดเท่านั้น

ฉะนั้น ผู้มีไว้ซึ่งเครื่องดับเพลิงดังกล่าวจะต้องศึกษาเกี่ยวกับเคร่ืองดับเพลิงต่าง ๆ ที่ตนมีอยู่อย่างละเอียด
ทัง้ นเ้ี พือ่ จะไดใ้ ช้อย่างรวดเรว็ และทนั ทว่ งที เมอ่ื มีเหตุเพลิงไหมเ้ กิดข้ึน

หลกั กำรทั่ว ๆ ไป สำหรบั ยดึ ถือ มีดงั ต่อไปนี้ คือ
1. ผู้ใช้หรือมีไว้ซ่ึงเครื่องดับเพลิงทุกชนิด จ้าเป็นต้องมีความรู้เกี่ยวกับวิธีใช้ท่ีถูกต้อง เพ่ือท่ีจะ

สามารถใช้เคร่อื งดบั เพลิงให้เกิดผลดที สี่ ดุ
2. ปฏิบัติตามค้าแนะน้าในการใช้ การเปล่ียน เติมตัวยาและการดูแลรักษาของบริษัทผู้ผลิตอย่าง

กวดขัน
3. เครื่องดับเพลิงทุกเครื่องควรจะได้ท้าการตรวจทดลองอย่างนอ้ ย 5 ปี ต่อคร้ัง เพื่อว่าจะได้ทราบ

ความคงทนของภาชนะท่บี รรจุ
4. ควรจะได้ตรวจบ่อย ๆ วา่ เคร่อื งดบั เพลงิ ท่ีมีอยู่ไดว้ างไว้ในที่ ๆ เหมาะสมซ่ึงจะหยบิ ใช้ได้งา่ ยและ

ปากกรวยหัวสูบของเครอื่ งดับเพลงิ ไม่อุดตันด้วย
5. ในการเปลี่ยนน้ายาตามวาระและอายุของน้ายานั้น ควรฝกึ วธิ ีใช้ไปในตวั ด้วย
6. การติดตั้งเครือ่ งดับเพลงิ ควรยดึ หลัก ดังนี้
6.1. กรดโซดา หรือ โฟม หรือ เครื่องดับเพลิงแบบน้าธรรมดาติดตั้งในระดับสูงวัดจาก

พน้ื ถงึ สว่ นบนสุดของเคร่อื งไมเ่ กิน 5 ฟตุ

P a g e | 62

6.2. คาร์บอนไดออกไซด์หรือผงเคมีแห้งขนาดน้าหนักน้อยกว่า 10 ปอนด์ ติดต้ังใน
ระดับสูง วัดจากพ้ืนถึงส่วนบนสุดของเครื่องไม่เกิน 5 ฟุต ถ้าน้าหนักเกินกว่า 10 ปอนด์
ข้ึนไปใหต้ ดิ ตงั้ ในระดบั สูงไม่เกนิ 4 ฟุต
สรุป เครื่องดับเพลิงเคมีส้าหรับดับเพลิงขั้นต้นน้ัน ผู้ใช้จะต้องมีความรู้ความเข้าใจในการใช้ และ
การบ้ารุงรักษาเป็นอย่างดีจึงจะสามารถใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และท้าให้ลดการสูญเสียทรัพย์สิน
รวมถึงอนั ตรายตา่ ง ๆ ทีอ่ าจเกิดขนึ้ ได้

จด ม ่วไ ล Oil Spill ลงสู่แ ล่ง

กำรขจัดครำบนำ้ มัน
การขจัดคราบน้ามันที่ร่ัวไหลสามารถกระท้าได้หลายวิธี โดยพิจารณาจากข้อมูลที่เก่ียวข้องทั้งหมด

เช่น ชนิดของน้ามัน ปริมาณการรั่วไหล ทิศทางและความเร็วของกระแสน้า กระแสลม สภาพอากาศ ลักษณะ
ทางภูมิศาสตร์และสง่ิ แวดล้อม ซึ่งวธิ กี ารขจดั คราบน้ามันสามารถแบ่งไดว้ ิธกี าร 5 วิธี ดังน้ี

1. การปลอ่ ยให้สลายตัวตามธรรมชาติ เหมาะสมในกรณีท่ีมีการรั่วไหลจา้ นวนเล็กน้อย และชนิดของ
น้ามันที่รั่วไหลสามารถสลายตัวเองได้ดีในธรรมชาติ เช่น น้ามันดีเซล แต่ยังต้องมีการติดตามและเฝ้าระวัง
ผลกระทบของคราบน้ามัน วา่ จะสง่ ผลกระทบต่อสงิ่ แวดล้อมบริเวณใกล้เคียงในลักษณะใดบ้าง เพือ่ หาวิธีแก้ไข
ทเี่ หมาะสมตอ่ ไป

2. การกักและเก็บ ท้าได้โดยใช้ทุ่นน้ามัน (Boom) จ้ากัดขอบเขตการแพร่กระจายของน้ามันให้มี
ความหนาแนน่ เพม่ิ มากข้นึ จึงใชเ้ ครอื่ งเกบ็ น้ามนั (Skimmer) เกบ็ คราบนา้ มนั ได้อยา่ งมีประสิทธภิ าพ หรอื ใช้
วัสดุดูดซับคราบนา้ มันอ่นื ๆ เชน่ ล้าไมไ่ ผ่ มัดฟางขา้ ว เปน็ ตน้

ทนุ่ น้ำมนั (boom)

P a g e | 63

เครอื่ งเก็บครำบนำ้ มนั (skimmer)

3. ใช้สารเคมขี จัดคราบน้ามัน เปน็ วธิ ีการทีใ่ ชส้ ารเคมขี จัดคราบนา้ มันบนผวิ น้าได้ในระยะเวลาอันส้นั
เช่น การใชส้ ารเคมีทท่ี ้าให้นา้ มนั แตกตัวเปน็ โมเลกุลเล็กๆ (oilspill dispersant) หรอื สารลดแรงตึงผวิ ชีวภาพ
(biosurfactant) ที่ผลติ จากจุลนิ ทรีย์บางชนิด สารเคมที น่ี า้ มาใช้ตอ้ งไมส่ ่งผลกระทบต่อระบบนิเวศทางน้า
และตอ้ งได้รับการอนุญาตจากหนว่ ยงานของรฐั ทีเ่ ก่ยี วข้อง ควรใช้วิธนี ้เี ม่อื ขจดั คราบนา้ มันไม่ไดผ้ ลหรือไมท่ นั
การ

4. การเผา สามารถใชว้ ธิ นี ี้ไดก้ ่อนท่ีคราบน้ามนั จะเกดิ การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพและเคมี และ
คราบนา้ มันต้องมีความหนาต้ังแต่ 3 มลิ ลิเมตรขึน้ ไป โดยเร่มิ จากลอ้ มคราบน้ามนั ดว้ ยทุนกักเก็บชนิดพเิ ศษที่
ทนไฟไดด้ ี เช่น Ceramic type boom และเรม่ิ ท้าการเผา การขจดั คราบน้ามันดว้ ยวิธีนี้ตอ้ งทา้ ด้วยคราม
เชยี่ วชาญเป็นพเิ ศษและมีการวางแผนเป็นอยา่ งดี

P a g e | 64

5. การท้าความสะอาดชายฝั่ง เปน็ วธิ ขี จดั คราบน้ามันในกรณที ่ีคราบนา้ มันถูกพดั เขา้ หาฝ่ัง โดยใชค้ น
และอปุ กรณ์เขา้ เก็บรวบรวมคราบน้ามนั และใช้อุปกรณช์ ว่ ยเก็บคราบน้ามันในกรณีทค่ี ราบนา้ มนั จับตวั เปน็
กอ้ นหรือปนเปอ้ื นกบั ขยะ เชน่ พลั่ว เสียม และถุงพลาสตกิ รวมท้ังใชเ้ คร่ืองมือตกั น้ามันในกรณที ่ีคราบน้ามนั
ยังไม่จับกันเปน็ ก้อน

P a g e | 65

ดา้ นการควบคมุ น้ามนั
และความปลอดภยั

P a g e | 66

2.1 กฎหมายที่เกย่ี วขอ้ งกบั
การประกอบกิจการน้ามนั

ถังขนส่งน้ำมัน หมายถึง ภาชนะสาหรับบรรจุน้ามัน เพื่อใช้ในการขนส่งน้ามัน ท่ีน้ามาตรึงไว้กับตัว
โครงรถหรอื แครร่ ถไฟ ที่มปี ริมาณความจเุ กิน 500 ลติ รข้นึ ไป

สถำนท่ีเกบ็ รักษำนำ้ มนั หมายถงึ สถานทที่ ่ีใช้ในการเก็บน้ามนั เชื้อเพลิง ทม่ี ปี รมิ าณไมเ่ กิน 500,000
ลติ ร

คลังนำ้ มนั หมายถึง สถานทีท่ ่ใี ชใ้ นการเกบ็ น้ามนั เชือ้ เพลงิ ทมี่ ปี รมิ าณเกิน 500,000 ลติ ร
สถำนบี รกิ ำรน้ำมนั หมายถงึ สถานทเี่ กบ็ นา้ มนั เช้ือเพลิง เพื่อใหบ้ ริการน้ามนั เชอ้ื เพลงิ แกย่ านพาหนะ
ระบบกำรขนส่งน้ำมันทำงท่อ หมายถึง ระบบที่เกี่ยวกับการเคล่ือนย้ายน้ามันจากอุปกรณ์ วัด
ปรมิ าตรน้ามนั ผ่านท่อขนส่งน้ามนั ต้นทางไปยังอุปกรณ์วัดปริมาตรน้ามนั ที่ปลายทาง
สถำนท่ีเก็บรักษำนำ้ มัน หมายถงึ สถานท่ที ่ีใช้ในการเก็บนา้ มนั ทม่ี ีปริมาณ รวมไม่เกนิ 500,000 ลติ ร
แบง่ เปน็ 3 ลักษณะ คือ
1. สถานท่เี ก็บรกั ษาน้ามนั ลักษณะที่ 1
สถานท่ีเกบ็ นา้ มันชนดิ ใดชนดิ หนึง่ หรือหลายชนดิ ดังตอ่ ไปนี้

 เก็บน้ามันชนดิ ไวไฟมากปรมิ าณไมเ่ กนิ 40 ลิตร หรอื
 ชนดิ ไวไฟปานกลางปริมาณไม่เกนิ 227 ลติ ร หรือ
 ชนิดไวไฟน้อยปรมิ าณไมเ่ กิน 454 ลติ ร
2. สถานท่ีเก็บรกั ษานา้ มนั ลกั ษณะที่ 2
 เกบ็ น้ามันชนดิ ไวไฟมากปรมิ าณเกิน 40 ลติ ร แตไ่ มเ่ กิน 454 ลิตร หรือ
 ชนิดไวไฟปานกลางปริมาณเกนิ 227 ลิตร แตไ่ ม่เกนิ 1,000 ลิตร หรอื
 ชนิดไวไฟนอ้ ยปริมาณเกนิ 454 ลติ ร แต่ไม่เกิน 15,000 ลิตร
3. สถานท่เี ก็บรักษาน้ามนั ลักษณะท่ี 3
 เก็บนา้ มันชนดิ ไวไฟมากปรมิ าณเกนิ 454 ลิตรขน้ึ ไป หรือ
 ชนดิ ไวไฟปานกลางปริมาณเกิน 1,000 ลิตรขนึ้ ไป หรอื
 ชนิดไวไฟน้อยปริมาณเกิน 15,000 ลิตรข้ึนไป ทั้งน้ีปริมาณรวมท้ังหมดต้องไม่เกิน

500,000 ลติ ร

P a g e | 67

ส ่เี ็ ษ ม ล ษณะ ่ี 1
้ ค้ ปลี ม ข ดเล็

ส ่เี ็ ษ ม ล ษณะ ่ี 2
้ ค้ ข ด ล ง

ส ่เี ็ ษ ม ล ษณะ ่ี 3
คลง ม

สถำนบี ริกำรนำ้ มัน
เป็นสถานทที่ ี่ใชใ้ นการเกบ็ น้ามัน เพื่อให้บริการน้ามนั แกย่ านพาหนะ (รถ เรือ เครอ่ื งบิน)

แบ่งเป็น 6 ประเภท
1. สถานีบริการน้ามัน ประเภท ก ต้ังติดถนนสาธารณะระยะ ≥ 12 ม. และตั้งติดถนน

สว่ นบคุ คลระยะ ≥ 10 ม.
2. สถานีบริการน้ามัน ประเภท ข ต้ังติดถนนสาธารณะระยะ < 12 ม. และต้ังติดถนน

สว่ นบคุ คลระยะ < 10 ม.
3. สถานีบรกิ ารน้ามัน ประเภท ค ดังนี้

P a g e | 68

3.1 ประเภท ค ลกั ษณะทีห่ นงึ่ สถานบี ริการน้ามนั ท่ีใหบ้ รกิ ารแก่ยานพาหนะทาง
บก ท่ีเก็บน้ามันท่ีมีปริมาณไม่เกิน 10,000 ลิตร ไว้ในถังเก็บน้ามันเหนือพื้นดิน และจะ
เก็บนา้ มนั ไว้ในถังน้ามนั รวมกนั ไมเ่ กิน 2 ถัง อีกด้วยก็ได้

3.2 ประเภท ค ลักษณะที่สอง สถานีบริการน้ามันที่ให้บริการแก่ยานพาหนะทาง
บก ท่เี กบ็ นา้ มนั ท่ีมปี รมิ าณเกิน 10,000 ลติ รขน้ึ ไป ไว้ในถงั เก็บนา้ มนั เหนอื พื้นดิน
และจะเก็บนา้ มันที่มีปริมาณไมเ่ กนิ 5,000 ลิตร ไวใ้ นถงั เก็บน้าใตพ้ ื้นดนิ อกี ด้วยกไ็ ด้
4. สถานีบริการน้ามัน ประเภท ง สถานีบริการน้ามันท่ีเก็บน้ามันชนิดไวไฟมาก ชนิดไวไฟ
ปานกลาง หรือชนดิ ไวไฟน้อย ไวใ้ นถังน้ามนั โดยให้เกบ็ ไดไ้ มเ่ กนิ ชนดิ ละ 2 ถัง
5. สถานบี รกิ ารน้ามัน ประเภท จ ดังนี้

5.1ประเภท จ ลักษณะที่ 1 สถานีบริการน้ามันที่เก็บน้ามันชนิดไวไฟ ปานกลาง
หรือชนิดไวไฟน้อยท่ีมีปริมาณ ไม่เกิน 10,000 ลิตร ไว้ในถังเก็บน้ามันเหนือพ้ืนดินหรือถัง
เกบ็ น้ามนั ท่ตี ดิ ต้งั ภายใน โปะ๊ เหล็กเพือ่ ใหบ้ รกิ ารแกเ่ รือ

5.2 ประเภท จ ลักษณะที่ 2 สถานีบริการน้ามันท่ีเก็บน้ามันท่ีมีปริมาณเกิน
10,000 ลิตรขึ้นไป ไว้ในถังเก็บน้ามันเหนือพื้นดิน ถังเก็บน้ามันใต้พ้ืนดิน หรือถังเก็บ
น้ามันทตี่ ิดต้ังภายในโปะ๊ เหล็ก เพ่อื ให้บรกิ ารแก่เรอื
6. สถานีบรกิ ารน้ามนั ประเภท ฉ สถานีบริการน้ามนั ที่ใหบ้ รกิ ารแก่อากาศยาน

ส ี ิ ม ป ะเภ ส ี ิ ม ป ะเภ ข ส ี ิ ม ป ะเภ ค

P a g e | 69

ส ี ิ ม ป ะเภ ง ส ี ิ ม ป ะเภ จ ส ี ิ ม ป ะเภ ฉ

ระบบกำรขนสง่ น้ำมันทำงท่อ
ระบบที่เกี่ยวกบั การเคลอ่ื นย้ายน้ามัน จากอุปกรณว์ ัดปริมาตรน้ามันผ่านท่อขนส่งน้ามนั ต้นทางของท่ี

แหง่ หน่งึ ไปยงั อปุ กรณว์ ัดปรมิ าตรน้ามันทีป่ ลายทางซึ่งประกอบดว้ ยท่อ อุปกรณ์ หรือเครื่องมือตา่ งๆทใ่ี ช้ใน
การขนสง่ น้ามัน

P a g e | 70

ประกำศกรมธุรกจิ พลังงำน
เร่อื ง กำหนดหลักเกณฑ์ แบบคำขอ แบบใบรบั รอง แบบบัตรประจำตัว และหลกั สตู รกำร

ฝกึ อบรม
ของผฝู้ ึกอบรม วทิ ยำกร และผู้ปฏบิ ตั งิ ำน

พ.ศ. ๒๕๕๙
____________________

อาศัยอา้ นาจตามความในขอ้ ๔ ขอ้ ๕ ข้อ ๗ วรรคสาม ข้อ ๘ ข้อ ๑๐ วรรคสาม
ข้อ ๑๑ วรรคสอง ขอ้ ๑๒ วรรคสอง ข้อ ๑๖ วรรคหน่งึ ข้อ ๑๙ ขอ้ ๒๐ วรรคสอง ข้อ ๒๑
ข้อ ๒๒ วรรคสอง ข้อ ๒๔ วรรคส่ี ขอ้ ๒๕ และข้อ ๒๖ วรรคสาม แหง่ กฎกระทรวงคุณสมบัตแิ ละการฝึกอบรม
ผู้ปฏิบัติงานเก่ียวกับการควบคุมน้ามันเช้ือเพลิง พ.ศ. ๒๕๕๘ ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมน้ามัน
เช้ือเพลิง พ.ศ. ๒๕๔๒ อธิบดกี รมธรุ กจิ พลงั งานจงึ ออกประกาศไว้ ดังต่อไปน้ี

ข้อ ๑ ประกำศน้ีให้ใช้บงั คับตั้งแตบ่ ดั น้ี เป็นตน้ ไป
หมวด ๑
บทท่ัวไป

ข้อ ๒ การประกอบกิจการถังขนส่งน้ามันประเภทรถขนส่งน้ามัน คลังน้ามัน สถานีบริการน้ามัน
ประเภท ก สถานีบริการน้ามันประเภท ข สถานีบริการน้ามันประเภท ค ลักษณะท่ีสอง สถานีบริการน้ามัน
ประเภท จ ลักษณะท่ีสอง สถานีบริการน้ามัน ประเภท ฉ ระบบการขนส่งน้ามันทางท่อ สถานที่เก็บรักษา
น้ามัน ลักษณะที่สาม ถังขนส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวท่ีน้ามาตรึงไว้กับตัวโครงรถ คลังก๊าซปิโตรเลียมเหลว
สถานทบ่ี รรจกุ ๊าซปโิ ตรเลียมเหลวประเภทโรงบรรจุ สถานทีบ่ รรจุก๊าซปิโตรเลยี มเหลวประเภทห้องบรรจุ สถานี
บริการก๊าซปิโตรเลียมเหลว สถานท่ีเก็บรักษาก๊าซปิโตรเลียมเหลวประเภทสถานท่ีใช้ ลักษณะที่สามสถานที่
เก็บรักษาก๊าซปิโตรเลียมเหลวประเภทร้านจ้าหน่าย ลักษณะที่สอง สถานท่ีเก็บรักษาก๊าซปิโตรเลียมเหลว
ประเภทโรงเก็บ ลักษณะท่ีสอง ระบบการขนส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวทางท่อ ถังขนส่งก๊าซธรรมชาติ คลังก๊าซ
ธรรมชาติ สถานที่ใช้ก๊าซธรรมชาติ สถานีบริการก๊าซธรรมชาติ ต้องมีผู้ปฏิบัติงานจ้านวนไม่น้อยกว่าหน่ึงคน
ตลอดระยะเวลาท่ีเปิดด้าเนินการหรือท้าการขนส่ง แล้วแต่กรณีการประกอบกิจการระบบการขนส่งก๊าซ
ธรรมชาติทางท่อ ผู้รับใบอนุญาตแต่ละราย ไม่ว่าจะได้รับใบอนุญาตกี่ฉบับก็ตาม ต้องมีผู้ปฏิบัติงานจ้านวนไม่
นอ้ ยกว่าหน่งึ คน

P a g e | 71

หมวด ๒
ผู้ฝึกอบรม

ข้อ ๓ ใบรบั รองผูฝ้ ึกอบรมมี ๓ ประเภท ดังตอ่ ไปน้ี
(๑) ใบรับรองผูฝ้ ึกอบรมน้ามัน
(๒) ใบรบั รองผูฝ้ ึกอบรมก๊าซปิโตรเลยี มเหลว
(๓) ใบรับรองผู้ฝกึ อบรมก๊าซธรรมชาติ

ข้อ ๔ แบบคา้ ขอใบรับรอง แบบใบรับรอง แบบคา้ ขอต่ออายุใบรับรอง แบบค้าขอใบแทนใบรับรองแบบใบแทน
ใบรบั รองผู้ฝกึ อบรม ของการประกอบกจิ การตามที่ก้าหนดในข้อ ๒ ใหเ้ ป็นไปตามทา้ ยประกาศ ดงั ตอ่ ไปนี้

(๑) แบบคา้ ขอใบรบั รองผู้ฝึกอบรม ใหใ้ ช้แบบ ธพ.พ.๑อ
(๒) แบบใบรับรองผู้ฝกึ อบรม ให้ใชแ้ บบ ธพ.พ.๒อ
(๓) แบบคา้ ขอต่ออายใุ บรบั รองผ้ฝู ึกอบรม และแบบคา้ ขอใบแทนใบรับรองผฝู้ กึ อบรมใหใ้ ช้แบบ
ธพ.พ.๓อ
(๔) แบบใบแทนใบรบั รองผฝู้ กึ อบรม ให้ใชแ้ บบ ธพ.พ.๒อ และเขียนหรือประทบั ตราความวา่ “ใบ
แทน” ดว้ ยอักษรสีแดงไว้ด้านบนของใบรบั รอง
ขอ้ ๕ ในการยน่ื ค้าขอใบรบั รองตามข้อ ๔ ใหย้ ่ืนต่ออธิบดี พรอ้ มดว้ ยเอกสารและหลักฐาน
ตามทีก่ ้าหนด
ข้อ ๖ ผูฝ้ กึ อบรมตอ้ งมีระบบการจดั เก็บเอกสารทด่ี ี โดยเฉพาะเอกสารหลักฐานประวตั ผิ ู้เข้ารบั การฝึกอบรม
โดยเอกสารดงั กล่าวต้องสามารถตรวจสอบเรอ่ื งเดมิ ได้โดยงา่ ยและรวดเร็ว
ขอ้ ๗ ผู้ฝกึ อบรมมีหน้าที่ต้องตรวจสอบและรับรองคุณสมบัติของผู้เขา้ รับการฝึกอบรมพร้อมท้ังจัดท้าบญั ชี
รายชือ่ ผู้เขา้ รับการฝึกอบรม เอกสารประเมินผลการฝึกอบรมของผผู้ า่ นและไม่ผ่านการฝึกอบรมรายบคุ คล
และบนั ทึกข้อมูลลงในแผ่นข้อมูลอิเล็กทรอนกิ ส์ ส่งให้อธบิ ดีภายในสบิ หา้ วนั นบั แตว่ นั ทเี่ สร็จสน้ิ การฝกึ อบรม
ขอ้ ๘ ผู้ฝกึ อบรมตอ้ งอา้ นวยความสะดวกใหแ้ ก่อธิบดหี รือผู้ซ่ึงอธิบดีมอบหมาย ในการเข้าไปในส้านักงานของผู้
ฝึกอบรม และสถานทฝ่ี ึกอบรมในเวลาทา้ การ เพื่อสอบถามขอ้ เท็จจริงตรวจสอบ
หรอื สังเกตการณใ์ ห้ผ้ฝู ึกอบรมดา้ เนนิ การฝึกอบรมใหเ้ ป็นไปตามประกาศน้ี
ข้อ ๙ ผฝู้ ึกอบรมตอ้ งใช้ความระมดั ระวังและควบคมุ ดูแลการฝกึ อบรมเพ่ือใหเ้ กิดความปลอดภยั
ในการฝึกอบรมภาคปฏบิ ตั ิ
ข้อ ๑๐ ในกรณีทมี่ ีการเปล่ยี นแปลงวิทยากร ผู้ฝกึ อบรมมหี น้าทตี่ อ้ งแจง้ ให้อธิบดที ราบภายในสามสิบวันนับแต่
วนั ที่มีการเปล่ยี นแปลงหากการเปลย่ี นแปลงตามวรรคหน่งึ เป็นผลท้าให้ผู้ฝกึ อบรมขาดคุณสมบตั ติ ามท่ี
กา้ หนดให้ผูฝ้ กึ อบรมหยดุ ท้าการฝกึ อบรมจนกว่าอธบิ ดีจะให้ความเหน็ ชอบในการเปลี่ยนแปลงวิทยากร
ดงั กลา่ ว

P a g e | 72

ข้อ ๑๑ ใบรับรองผ้ฝู ึกอบรมจะถกู พักใช้ ในกรณีอยา่ งหนง่ึ อย่างใด ดงั ต่อไปน้ี
(๑) ละเว้นหน้าท่ี ตามขอ้ ๖ ข้อ ๗ ข้อ ๘ ข้อ ๙ และขอ้ ๑๐
(๒) กระท้าการฝ่าฝนื หรือไม่ปฏบิ ัตติ ามกฎกระทรวงวา่ ด้วยการกา้ หนดคณุ สมบตั ิและการฝึกอบรม

ผปู้ ฏิบัตงิ านเกย่ี วกบั การควบคมุ น้ามนั เชื้อเพลงิ
(๓) แจ้งข้อมูลหรอื แสดงเอกสารอนั เปน็ เทจ็ ให้ผู้อ่นื หลงเชื่อ

ขอ้ ๑๒ ใบรับรองผฝู้ ึกอบรมจะถกู เพิกถอน ในกรณีอยา่ งหนง่ึ อย่างใด ดังต่อไปนี้
(๑) ถกู พกั ใช้ใบรบั รองเกนิ สองครงั้
(๒) ขาดคุณสมบตั ติ ามค้าขอใบรบั รอง

หมวด ๓
วิทยำกร

ข้อ ๑๓ วิทยากรมี ๓ ประเภท ดังต่อไปน้ี
(๑) วิทยากรนา้ มัน
(๒) วทิ ยากรก๊าซปิโตรเลียมเหลว
(๓) วิทยากรกา๊ ซธรรมชาติ

ข้อ ๑๔ แบบค้าขอใบรับรอง แบบใบรับรอง แบบคา้ ขอต่ออายุใบรับรอง แบบค้าขอใบแทนใบรบั รองแบบใบ
แทนใบรับรองวทิ ยากร ให้เป็นไปตามทา้ ยประกาศ ดงั ตอ่ ไปน้ี

(๑) แบบคา้ ขอใบรับรองวิทยากร ใหใ้ ช้แบบ ธพ.พ.๑ว
(๒) แบบใบรบั รองวทิ ยากร ให้ใชแ้ บบ ธพ.พ.๒ว
(๓) แบบคา้ ขอต่ออายใุ บรับรองวิทยากร และแบบคา้ ขอใบแทนใบรับรองวทิ ยากร ให้ใช้แบบ ธพ.พ.
๓ว
(๔) แบบใบแทนใบรับรองวทิ ยากร ให้ใชแ้ บบ ธพ.พ.๒ว และเขียนหรือประทับตราความว่า “ใบแทน”
ดว้ ยอกั ษรสแี ดงไว้ดา้ นบนของใบรบั รอง
ข้อ ๑๕ ในการยน่ื ค้าขอใบรบั รองตามขอ้ ๑๔ ใหย้ ืน่ ต่ออธิบดี พรอ้ มดว้ ยเอกสารและหลักฐานตามท่กี า้ หนด
ข้อ ๑๖ วิทยากรมหี นา้ ท่ี ดังต่อไปนี้
(๑) เตรยี มแผนการสอนท่ีมเี นื้อหา ส่อื การสอน เคร่ืองมือและอุปกรณท์ ี่เหมาะสมแก่เนื้อหาทีจ่ ะทา้
การฝึกอบรมตามหลักสูตรการฝกึ อบรมผปู้ ฏิบตั ิงานทอี่ ธบิ ดปี ระกาศก้าหนดและรบั รองตามประกาศนี้
(๒) ด้าเนินการฝกึ อบรมใหเ้ ป็นไปตามหลักสตู รที่ก้าหนด
(๓) ท้าการตรวจสอบเคร่ืองมือและอปุ กรณต์ า่ ง ๆ โดยคา้ นึงถงึ ความปลอดภัยของผ้เู ข้ารับการ
ฝกึ อบรม
ข้อ ๑๗ ใบรบั รองวิทยากรจะถกู พักใช้ เม่ือกระทา้ การละเว้นหนา้ ที่ ตามข้อ ๑๖
ขอ้ ๑๘ ใบรบั รองวิทยากรจะถกู เพกิ ถอน เมื่อกระท้าความผดิ ดังตอ่ ไปน้ี

P a g e | 73

(๑) ถกู พกั ใช้ใบรบั รองเกินสองคร้ัง
(๒) ขาดคุณสมบตั ติ ามคา้ ขอใบรับรอง

หมวด ๔
ผ้ปู ฏบิ ัตงิ ำน

ข้อ ๑๙ ผู้ปฏิบัตงิ าน มี ๑๓ ประเภท ดังต่อไปนี้
(๑) ผปู้ ฏบิ ตั งิ านถงั ขนส่งน้ามันประเภทรถขนส่งน้ามัน
(๒) ผู้ปฏบิ ัติงานคลังน้ามนั และระบบการขนสง่ น้ามันทางท่อ
(๓) ผู้ปฏบิ ัติงานสถานบี รกิ ารนา้ มนั
(๔) ผู้ปฏิบตั ิงานสถานท่ีเก็บรักษานา้ มัน
(๕) ผปู้ ฏิบตั ิงานสถานีบรรจกุ า๊ ซปิโตรเลียมเหลว
(๖) ผปู้ ฏบิ ัติงานสถานท่ใี ชก้ า๊ ซปโิ ตรเลยี มเหลว
(๗) ผูป้ ฏิบตั ิงานรา้ นจ้าหนา่ ยและโรงเกบ็ กา๊ ซปิโตรเลยี มเหลว
(๘) ผปู้ ฏบิ ัติงานถังขนสง่ กา๊ ซธรรมชาติเฉพาะพนกั งานรบั หรอื จ่ายกา๊ ซธรรมชาติ
(๙) ผู้ปฏบิ ตั ิงานถงั ขนสง่ กา๊ ซธรรมชาตเิ ฉพาะพนักงานประจ้ารถ
(๑๐) ผู้ปฏิบตั งิ านคลังก๊าซธรรมชาติ
(๑๑) ผ้ปู ฏบิ ัตงิ านสถานทีใ่ ชก้ า๊ ซธรรมชาติ
(๑๒) ผูป้ ฏบิ ตั ิงานสถานบี รกิ ารกา๊ ซธรรมชาติ
(๑๓) ผูป้ ฏิบตั ิงานระบบการขนส่งกา๊ ซธรรมชาตทิ างทอ่

ข้อ ๒๐ แบบค้าขอรับบัตรประจ้าตัว แบบบัตรประจ้าตัว แบบค้าขอต่ออายุบัตรประจ้าตัวแบบค้าขอใบแทน
บัตรประจ้าตัว แบบใบแทนบัตรประจ้าตัวผู้ปฏิบัติงานของการประกอบกิจการตามท่ีก้าหนดใน ข้อ ๒ ให้
เปน็ ไปตามทา้ ยประกาศ ดงั ตอ่ ไปนี้

(๑) แบบคา้ ขอรับบัตรประจา้ ตวั ผู้ปฏบิ ัติงาน ให้ใชแ้ บบ ธพ.พ.๑ผ
(๒) แบบบัตรประจา้ ตัวผู้ปฏบิ ตั งิ าน ให้ใช้แบบ ธพ.พ.๒ผ
(๓) แบบค้าขอตอ่ อายุบตั รประจ้าตัวผปู้ ฏบิ ตั งิ าน และแบบค้าขอใบแทนบตั รประจา้ ตวั
ผู้ปฏิบัตงิ านใหใ้ ชแ้ บบ ธพ.พ.๓ผ
(๔) แบบใบแทนบัตรประจ้าตวั ผู้ปฏบิ ัตงิ าน ใหใ้ ช้แบบ ธพ.พ.๒ผ แต่ท้ังน้ีการกา้ หนดอายุ
บัตรประจา้ ตวั ผู้ปฏบิ ตั ิงาน ต้องไมเ่ กนิ ระยะเวลาที่ไดก้ า้ หนดไว้ในบตั รประจ้าตัวผู้ปฏิบตั งิ านเดิม
แบบบตั รประจา้ ตัวผู้ปฏบิ ัติงานตาม (๒) ให้จัดทา้ ดว้ ยกระดาษหรอื พลาสติก
ข้อ ๒๑ ในการยื่นค้าขอรับบัตรประจ้าตัวผู้ปฏิบัติงาน ตามข้อ ๒๐ ให้ย่ืนต่ออธิบดีพร้อมด้วยเอกสารและ
หลกั ฐานตามทกี่ า้ หนด
ข้อ ๒๒ ผปู้ ฏบิ ัติงานตามข้อ ๑๙ จะปฏบิ ัตงิ านไดเ้ ฉพาะในกจิ การควบคุม ดงั ต่อไปนี้

P a g e | 74

(๑) ผปู้ ฏิบตั งิ านถงั ขนสง่ น้ามนั ประเภทรถขนสง่ น้ามัน ให้ปฏิบัตงิ านในกิจการถงั ขนส่งน้ามัน
(๒) ผู้ปฏิบัติงานคลังน้ามันและระบบการขนส่งน้ามันทางท่อให้ปฏิบัติงานในกิจการคลังน้ามันและ
ระบบการขนสง่ น้ามันทางทอ่
(๓) ผู้ปฏบิ ัตงิ านสถานท่เี กบ็ รกั ษานา้ มัน ใหป้ ฏบิ ตั ิงานในกจิ การสถานทีเ่ ก็บรกั ษานา้ มนั
ลกั ษณะทสี่ าม
(๔) ผู้ปฏิบตั งิ านสถานบี รกิ ารน้ามนั ให้ปฏบิ ัติงานในกจิ การสถานีบรกิ ารนา้ มนั ประเภท ก
สถานีบริการน้ามันประเภท ข สถานีบริการน้ามันประเภท ค ลักษณะที่สอง สถานีบริการน้ามันประเภท จ
ลักษณะทสี่ อง และสถานีบรกิ ารน้ามนั ประเภท ฉ
(๕) ผ้ปู ฏิบตั ิงานสถานบี รรจุก๊าซปิโตรเลยี มเหลว ใหป้ ฏิบตั งิ านในกิจการถังขนส่งก๊าซ
ปิโตรเลียมเหลว คลังก๊าซปิโตรเลียมเหลว สถานที่บรรจุก๊าซปิโตรเลียมเหลวประเภทโรงบรรจุ สถานที่บรรจุ
ก๊าซปิโตรเลียมเหลวประเภทห้องบรรจุ สถานีบริการก๊าซปิโตรเลียมเหลว และระบบการขนส่งก๊าซปิโตรเลียม
เหลวทางท่อ
(๖) ผู้ปฏิบัติงานสถานที่ใช้ก๊าซปิโตรเลียมเหลว ให้ปฏิบัติงานในกิจการสถานท่ีเก็บรักษาก๊าซ
ปโิ ตรเลียมเหลวประเภทสถานท่ใี ช้ ลักษณะท่สี าม
(๗) ผู้ปฏิบัติงานร้านจ้าหน่ายและโรงเก็บก๊าซปิโตรเลียมเหลว ให้ปฏิบัติงานในกิจการสถานที่เก็บ
รักษาก๊าซปิโตรเลียมเหลวประเภทร้านจ้าหน่าย ลักษณะท่ีสอง และสถานที่เก็บรักษาก๊าซปิโตรเลียมเหลว
ประเภทโรงเก็บ ลักษณะท่สี อง
(๘) ผู้ปฏิบัติงานถังขนส่งก๊าซธรรมชาติเฉพาะพนักงานรับหรือจ่ายก๊าซธรรมชาติ ให้ปฏิบัติงานใน
กิจการถงั ขนสง่ กา๊ ซธรรมชาติ
(๙) ผู้ปฏบิ ตั งิ านถังขนสง่ ก๊าซธรรมชาติเฉพาะพนักงานประจา้ รถ ให้ปฏบิ ตั งิ านในกจิ การ
ถงั ขนส่งก๊าซธรรมชาติ
(๑๐) ผปู้ ฏิบัตงิ านคลงั กา๊ ซธรรมชาติ ใหป้ ฏิบตั งิ านในกิจการคลงั ก๊าซธรรมชาติ
(๑๑) ผูป้ ฏิบตั งิ านสถานทใี่ ชก้ า๊ ซธรรมชาติ ให้ปฏบิ ัตงิ านในกจิ การสถานท่ใี ช้ก๊าซธรรมชาติ
(๑๒) ผปู้ ฏบิ ตั งิ านสถานบี รกิ ารก๊าซธรรมชาติ ใหป้ ฏิบตั ิงานในกจิ การสถานบี รกิ ารกา๊ ซธรรมชาติ
(๑๓) ผู้ปฏิบัติงานระบบการขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อ ให้ปฏิบัติงานในกิจการระบบการขนส่งก๊าซ
ธรรมชาติทางท่อผู้ปฏิบัติงานในกิจการควบคุมท่ีก้าหนดตามวรรคหน่ึงมีหน้าที่คว บคุมดูแลให้เกิด คว าม
ปลอดภัยในการเก็บรักษา การขนส่ง การใช้ การจ้าหน่าย การแบ่งบรรจุน้ามันเช้ือเพลิง และการตรวจสอบ
ระบบการท้างานของถังหรือภาชนะ ระบบท่อและอุปกรณ์ รวมถึงเคร่ืองจักรท่ีเก่ียวข้องแล้วแต่กรณี
ตลอดเวลาท่ีมีการประกอบกิจการ และถ่ายทอดความรู้ท่ีได้รับจากการฝึกอบรมแก่บุคลากรอ่ืนที่เก่ียวข้องใน
กจิ การทีต่ นปฏิบัติงาน

P a g e | 75

ข้อ ๒๓ บัตรประจ้าตัวผู้ปฏิบัติงานจะถูกพักใช้คราวละไม่เกินสามสิบวัน ในกรณีฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตาม
กฎกระทรวงวา่ ด้วยการก้าหนดคุณสมบัติและการฝึกอบรมผู้ปฏบิ ัติงานเก่ียวกบั การควบคุมน้ามนั เช้ือเพลิงหรือ
กระทา้ การใดอันเน่ืองมาจากการปฏิบัติงานโดยประมาทท่ีก่อให้เกิดอบุ ตั ภิ ัย
ข้อ ๒๔ บตั รประจา้ ตวั ผู้ปฏิบตั ิงานจะถกู เพิกถอน เมื่อผ้ปู ฏบิ ตั ิงานกระทา้ ความผดิ ดงั ตอ่ ไปนี้

(๑) ขาดคณุ สมบัติตามคา้ ขอรับการฝกึ อบรมผปู้ ฏบิ ตั ิงาน
(๒) ผูป้ ฏิบตั ิงานท่ถี ูกพักใช้บัตรประจ้าตัวผู้ปฏิบตั ิงานสองคร้ังภายในหนง่ึ ปี
(๓) กระทา้ การใดอันเนอื่ งมาจากการปฏบิ ัตงิ านโดยจงใจหรือประมาทเลนิ เล่ออย่างรา้ ยแรง
ท่กี ่อให้เกิดอุบตั ิภยั

หมวด ๕
หลกั สูตรผู้ปฏิบตั ิงำน

ข้อ ๒๕ หลักสูตรการฝึกอบรมผู้ปฏบิ ตั ิงาน มี ๑๓ หลกั สูตร ดังต่อไปนี้
(๑) หลกั สูตรผปู้ ฏิบตั ิงานถงั ขนส่งน้ามนั ประเภทรถขนสง่ น้ามนั
(๒) หลกั สตู รผู้ปฏิบัตงิ านคลังนา้ มันและระบบการขนสง่ น้ามนั ทางท่อ
(๓) หลักสูตรผู้ปฏิบัติงานสถานบี ริการน้ามนั
(๔) หลกั สตู รผูป้ ฏิบัตงิ านสถานทเ่ี ก็บรักษาน้ามนั
(๕) หลกั สูตรผ้ปู ฏบิ ัติงานสถานีบรรจกุ ๊าซปโิ ตรเลียมเหลว
(๖) หลักสตู รผู้ปฏิบัติงานสถานท่ีใชก้ า๊ ซปิโตรเลยี มเหลว
(๗) หลกั สตู รผปู้ ฏิบัติงานร้านจ้าหน่ายและโรงเก็บก๊าซปิโตรเลยี มเหลว
(๘) หลักสตู รผูป้ ฏิบัตงิ านถังขนสง่ กา๊ ซธรรมชาติเฉพาะพนักงานรับหรือจ่ายกา๊ ซธรรมชาติ
(๙) หลกั สตู รผปู้ ฏิบัติงานถังขนส่งก๊าซธรรมชาตเิ ฉพาะพนักงานประจ้ารถ
(๑๐) หลักสตู รผู้ปฏิบตั ิงานคลงั ก๊าซธรรมชาติ
(๑๑) หลักสตู รผ้ปู ฏิบตั งิ านสถานที่ใช้กา๊ ซธรรมชาติ
(๑๒) หลกั สูตรผู้ปฏิบัตงิ านสถานีบริการกา๊ ซธรรมชาติ
(๑๓) หลกั สูตรผปู้ ฏบิ ตั งิ านระบบการขนส่งกา๊ ซธรรมชาติทางท่อท้ังนี้ ใหเ้ ปน็ ไปตามท้ายประกาศนี้

ข้อ ๒๖ ผทู้ ผี่ ่านการฝึกอบรมเปน็ ผู้ปฏบิ ัติงาน ตอ้ งผ่านเกณฑ์ประเมนิ ดังต่อไปนี้
(๑) เข้ารับการฝกึ อบรมตามหลักสูตรไม่น้อยกว่าร้อยละ ๘๐
(๒) ผ่านการประเมินผลการสอบภาคทฤษฎี ไดค้ ะแนนไม่นอ้ ยกวา่ ร้อยละ ๖๐
(๓) ผ่านการประเมินผลภาคปฏิบัติการประเมินผลตามวรรคหนึ่ง ให้กระท้าโดยอธิบดีหรือผู้ซ่ึงอธิบดี

มอบหมาย

P a g e | 76

ข้อ ๒๗ ในกรณีที่มีการเปล่ียนแปลงหลักสูตรการฝึกอบรมผู้ปฏิบัติงานในเรื่องเกี่ยวกับเทคโนโลยี ที่มีการ
เปลี่ยนแปลงไป ผู้ปฏิบัติงานที่จะเข้ารับการฝึกอบรมในหลักสูตรที่เปลี่ยนแปลงใหม่ต้องเป็นผู้ท่ีเคยเข้ารับการ
ฝึกอบรมเป็นผูป้ ฏิบัติงาน และผ่านเกณฑก์ ารประเมินตามท่ีก้าหนด
ข้อ ๒๘ ผูท้ ผ่ี า่ นการฝึกอบรมผ้ปู ฏิบตั งิ านในหลักสตู รท่ีเปลยี่ นแปลงใหม่ ต้องผ่านเกณฑ์ประเมิน
ตามท่กี า้ หนดในข้อ ๒๖

ประกาศ ณ วันท่ี ๘ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๕๙
วฑิ รู ย์ กลุ เจริญวริ ตั น์
อธบิ ดกี รมธรุ กิจพลังงาน

P a g e | 77

P a g e | 78

P a g e | 79

P a g e | 80

P a g e | 81

P a g e | 82

P a g e | 83

P a g e | 84

P a g e | 85

P a g e | 86

P a g e | 87

P a g e | 88

P a g e | 89

P a g e | 90

P a g e | 91

P a g e | 92

P a g e | 93

P a g e | 94

สถาบันพฒั นาศักยภาพธรุ กิจนา้ มัน
OIL BUSINESS ACADEMY (OBA)

99/9 ม.6 ต.สนบั ทึบ อ.วังนอ้ ย
จ.พระนครศรอี ยุธยา 13170
99/9 M.6, Sanub-Tub, Wangnoi
Pharanakhonsi-Ayutthaya 13170

THAILAND
โทร. (+66) 2196 6363

www.pttoba.com