การสอนเสริมและการสอนแทน

การสอนเสริมและการสอนแทน เสนอ อาจารย์ ดร.รอง ปัญสังกา วิชา ED509 หลักสูตรการสอน การวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ หลักสูตรศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา วิทยาลัยสันตพล

สมาช ิ กในกล ่ ม ุ นางสาวจันทวดี ศรีลาวัลย์ 6620811119 นางสาวดรุณี ธรรมรักษา 6620811112 นางสาวสุภารัตน์ พิมพ์ดา 6620811127 นายรัฐพล ปัญญาใส 6620811111 นายสุบรรณ จันชา 6620811117

ขอบข่ายเนื้อหาการสอนเสริมและการสอนแทน 1. ความหมายและความส าคัญของการสอนเสริม 2. วัตุประสงค์ของการสอนเสริม 3. การจัดการสอนเสริม 4. ตัวอย่างการจัดการสอนเสริม 5. ความหมายและความส าคัญของการสอนแทน 6. แนวปฏิบัติในการจัดสอนแทน

ความหมายและความส าคัญของการสอนเสริม การสอนเสร ิ ม เป็นกระบวนการหนึ่งในการน าหลักสูตรไปใช้ให้การเรียนรู้ แก่ผู้เรียน ได้รับความรู้และมีประสบการณ์เพิ่มเติม การสอนเสร ิ ม จึงหมายถึง กิจกรรมปฏิสัมพันธ์ที่มุ่งเสริมเนื้อหาสาระใน หลักสูตร เอกสารการสอน และสื่อการเรียนรู้อื่นๆ ที่เกี่ยวข้องให้กับนักเรียน นักศึกษา เพื่อเพิ่มพูนความรู้ความเข้าใจ และประสบการณ์ให้แน่นเฟ้นมากยิ่งขึ้น

ความหมายและความส าคัญของการสอนเสริม การสอนเสริมเป็นการจัดการเรียนการสอนลักษณะหนึ่ง ซึ่งตอบสนองความแตกต่างระหว่าง บุคคลของ ผู้เรียน การจัดการศึกษาควรตั้งอยู่บนพื้นฐานดังต่อไปนี้ (ผดุง อารยะวิญญู 2539 : 17) 1. ผู้เรียนแต่ละคนมีความแตกต่างกันทั้งในด้านร่างกาย สติปัญญา อารมณ์และสังคม 2. ผู้เรียนแต่ละคนมีพื้นฐานต่างกัน และแต่ละคนจะต้องเรียนรู้เพื่อปรับตัวเข้าหากัน และให้ทัน โลกที่ก าลังเปลี่ยนแปลงไป 3. ผู้เรียนแต่ละคนย่อมมีความสามารถอยู่ในตัวมากบ้างและน้อยบ้าง การศึกษาจะช่วยให้ ความสามารถของผู้เรียนปรากฏเด่นชัดขึ้น

ความหมายและความส าคัญของการสอนเสริม 4. ในสังคมมนุษย์นั้นย่อมมีทั้งคนปกติและคนพิการ ในเมื่อเราไม่สามารถแยกคนพิการออกจาก สังคม ของคนปกติได้ เราก็ไม่ควรแยกให้การศึกษาแก่ผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ ดังนั้นหากเป็นไปได้ควร ให้ผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษได้มีโอกาสเรียนร่วมกับคนปกติเท่าที่สามารถจะท าได้ 5. การให้การศึกษาควรมีหลากหลายรูปแบบเพื่อให้ผู้เรียนได้มีการพัฒนาศักยภาพการเรียนรู้ได้

วัตถุประสงค์ของการสอนเสริม วัตถุประสงค์การสอนเสริม เพื่อเพิ่มพูนความรู้เนื้อหาสาระของหลักสูตรใน รายวิชาหรือกลุ่มวิชาที่มีบางประเด็นที่ยาก สลับซับซ้อน ลุ่มลึก ซึ่งนักเรียน นักศึกษา อาจเข้าใจยาก เมื่อได้เรียนเสริมแล้วจึงสามารถท าให้เข้าใจได้ลึกซึ้งมาก ยิ่งขึ้น

การจัดการสอนเสริม การจัดการศึกษาในแต่ละระดับ แต่ละสถานศึกษามีความแตกต่างกัน พอ สรุปได้ ดังนี้ 1. ระดับการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ไม่มีการก าหนดให้มีการสอนเสริมไว้ ในกระบวนการจัดการเรียนการสอนในกฎหมาย ข้อบังคับ หรือ ระเบียบ ว่าด้วย การจัดการเรียนการสอนแต่อย่างใด จึงขึ้นอยู่กับแต่ละสถานศึกษา หรือ ครูผู้สอน แต่ละท่านจะพิจารณาใช้ดุลพินิจน าวิธีการสอนเสริมมาใช้ในการสอนหรือไม่ก็ๆได้

การจัดการสอนเสริม 2. ระดับอุดมศึกษา สถานศึกษาที่จัดการศึกษาระบบปิด คือ ระบบเข้าชั้นเรียน ให้นักศึกษาได้เรียนตามโครงสร้างของหลักสูตรและโครงสร้างของเวลา ตลอดทั้ง เงื่อนไข เกณฑ์การประเมินและการวัดผล ก็จะไม่มีการก าหนดให้มีการสอนเสริม ไว้ในกฎหมาย ข้อบังคับ หรือ ระเบียบ ว่าด้วยการจัดการเรียนการสอน เช่นเดียวกัน จึงขึ้นอยู่กับสาขาวิชา หรือ อาจารย์ผู้สอน จะใช้ดุลพินิจในการ พิจารณาจัดให้มีการสอนเสริมหรือไม่ก็ได้

การจัดการสอนเสริม แต่ถ้าสถานศึกษาที่จัดการเรียนการสอนระบบเปิด คือ นักศึกษาไม่ต้องเข้าชั้นเรียน ไม่มีการจัดห้องเรียน ไม่มีโครงสร้างเวลา มาบังคับให้เรียนเนื้อหาสาระของหลักสูตรในแต่ละ ประเด็นเป็นชั่วโมง หรือ นาที แต่จะมีชุดการเรียนรู้ให้นักศึกษาน าไปศึกษา ค้นคว้า ด้วย ตนเอง ในเนื้อหาสาระของชุดวิชานั้นภายในเงื่อนเวลาที่ก าหนด ดังนั้น การจัดการเรียนการ สอนระบบนี้ อาจารย์ผู้สอนและนักศึกษาจะไม่มีโอกาสได้พบหน้ากัน ไม่สามารถถาม นักศึกษาเป็นรายลุคคลได้ และนักศึกษาก็ไม่สามารถถามข้อสงสัยในเนื้อหาที่ตนเองไม่ เข้าใจต่ออาจารย์ได้

การจัดการสอนเสริม ทั้งพื้นฐานการเรียนรู้ของนักศึกษาแต่ละคนก็แตกต่างกัน การศึกษาด้วยตนเอง ก็จะเรียนรู้ และเข้าใจเนื้อหาสาระของวิชาแตกต่างกันด้วย ดังนั้นจึงจ าเป็นต้องจัดให้มีการสอนเสริม เพื่อให้ อาจารย์ผู้สอนบรรยาย สรุปแก่นของเนื้อหาสาระในรายวิชา หรือ ชุดวิชาที่ยาก และสลับซับซ้อน ลุ่ม ลึก ให้นักศึกษาเข้าใจ และเปิดโอกาสให้นักศึกษาซักถามข้อสงสัยของตนได้การจัดการศึกษาระบบนี้ ในประเทศไทยมี มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช แห่งเดียวที่จัดการศึกษาระบบนี้ และจัดให้มีการ สอนเสริมอย่างเป็นทางการ มีการก าหนดรูปแบบและวิธีการจัดการสอนเสริมไว้ จึงได้น าเอาการสอน เสริมของ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช มากล่าวไว้โดยย่อพอเป็นตัวอย่างน ามาประยุกต์ตาม ความเหมาะสม

ตัวอย่าง : การสอนเสริมของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช รป ู แบบการสอนเสร ิ ม มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ได้จัดให้มีการสอน เสริม 2 รูปแบบ คือ รูปแบบที่ 1 การสอนเสร ิ มแบบเผช ิ ญหน ้ า รูปแบบที่ 2 การสอนเสร ิ มแบบผา ่ นสื ่ อ

รูปแบบที่ 1 การสอนเสริมแบบเผชิญหน้า การสอนเสริมแบบเผชิญหน้า หมายถึง การสอนเสริมที่อาจารย์สอนเสริมเดินทางไป พบผู้เรียน ตามวัน/เวลาและสถานที่ที่ก าหนด แบ่งตามลักษณะของการเข้าร่วมกิจกรรมเป็น 2 ลักษณะ ดังนี้ 1. การสอนเสร ิ มโดยไม ่ ม ี การให ้ คะแนนเข ้ ารว ่ มก ิ จกรรม 2. การสอนเสร ิ มโดยม ี การให ้ คะแนนเข ้ ารว ่ มก ิ จกรรม (การสอนเสร ิ มแบบเข ้ ม)

1. การสอนเสริมโดยไม่มีการให้คะแนนเข้าร่วมกิจกรรม วัตถุประสงค์ 1) เพื่อสรุปเนื้อหาสาระของบางหน่วยหรือชุดวิชาในบางประเด็นที่ยาก 2) เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ได้ซักถามข้อสงสัยในเนื้อหาสาระที่ก าลังศึกษาอยู่ 3) เพื่อให้ผู้เรียนได้มีส่วนร่วมในการเรียนการสอน เช่น การแสดงความคิดเห็น การ แลกเปลี่ยนความคิดเห็น 4) เพื่อให้ผู้เรียนได้มีโอกาสพบปะครู/อาจารย์และเพื่อนที่เรียนด้วยกัน

1. การสอนเสริมโดยไม่มีการให้คะแนนเข้าร่วมกิจกรรม แบ่งเป็น 2 ประเภท 1) การสอนเสริมประจ าภาคการศึกษา หมายถึง การจัดสอนเสริมโดยทั่วไปที่จัด ให้ มีขึ้นเป็นประจ าทุกภาคการศึกษา 2) การสอนเสริมกรณีพิเศษ หมายถึง การจัดสอนเสริมที่จัดให้มีขึ้นตามความ พร้อม หรือความต้องการของผู้เรียน

2. การสอนเสริมโดยมีการให้คะแนนเข้าร่วมกิจกรรม (การสอนเสริมแบบเข้ม) วัตถุประสงค์ 1) เพื่อสรุปเนื้อหาสาระของบางหน่วยหรือชุดวิชาในบางประเด็นที่ยาก 2) เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ได้ซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในเนื้อหาสาระที่ ก าลัง ศึกษาอยู่ 3) เพื่อเปิดโอกาสให้นักศึกษาแสดงผลงานหรือกิจกรรม (การบ้าน) ที่ได้รับมอบหมาย 4) เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้สอนได้ประเมินผลการเรียนของนักศึกษาที่เข้าร่วม กิจกรรมในชุด วิชานั้น ๆ

รูปแบบที่ 2 การสอนเสริมแบบผ่านสื่อ การสอนเสริมผ่านสื่อ หมายถึง การสอนเสริมที่ผู้สอนถ่ายทอดเนื้อหาสาระผ่านสื่อ เทคโนโลยี สมัยใหม่ โดยผู้สอนไม่ต้องเดินทางไปพบปะผู้เรียน แบ่งการสอนเสริมตาม รูปแบบของสื่อเป็น 3 ลักษณะ ดังนี้ 1. การสอนเสริมทางไกลผ่านดาวเทียม 2. การสอนเสริมผ่าน VCD (VCD เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนการสอน) 3. การสอนเสริมผ่าน Internet

1. การสอนเสริมทางไกลผ่านดาวเทียม วัตถุประสงค์ 1) เพื่อสรุปเนื้อหาสาระของบางหน่วยหรือชุดวิชาในบางประเด็นที่ยาก 2) เพื่อเป็นแหล่งเสริมหรือเพิ่มพูนความรู้ให้แก่ผู้เรียนนอกเหนือจากสื่อเอกสาร การสอน หรือสื่ออื่น ๆ ที่มีอยู่แล้ว 3) เพื่ออ านวยความสะดวกให้กับผู้เรียนที่ไม่มีเวลาเพียงพอที่จะเดินทางไปเข้ารับ การ สอนเสริม ณ สถานศึกษา (ถ้ามีอุปกรณ์รับสัญญาณการถ่ายทอด ครบถ้วน สามารถรับ สัญญาณถ่ายทอด ณ ที่พักอาศัยได้)

2. การสอนเสริมผ่าน VCD (VCD เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนการสอน) วัตถุประสงค์ 1) เพื่อสรุปเนื้อหาสาระของบางหน่วยหรือชุดวิชาในบางประเด็นที่ยาก 2) เพื่อเป็นแหล่งส่งเสริมหรือเพิ่มพูนความรู้ให้แก่นักศึกษานอกเหนือจากสื่อเอกสาร การสอนหรือสื่ออื่น ๆ ที่มีอยู่แล้ว 3) เพื่ออ านวยความสะดวกให้กับนักศึกษาที่ไม่มีเวลาเพียงพอที่จะเดินทางไปเข้ารับ การ สอนเสริม ณ สถานศึกษา

3. การสอนเสริมผ่าน Internet ข้อดีและข้อเสีย ข้อดีและข้อเสียของการสอนเสริมผ่าน Internet ซึ่ง รองศาสตราจารย์ ดร.ธนิต ภู่ศิริ ได้สรุป ไว้ ดังนี้ ข้อดี 1) ความเท่าเทียมกัน 2) ประหยัดงบประมาณ 3) รับฟังรายการย้อนหลังได้

3. การสอนเสริมผ่าน Internet ข้อเสีย 1) การเข้าถึงเครือข่ายอินเทอร์เน็ต ถ้านักศึกษาไม่มีโอกาสเข้าถึงก็ไม่มี โอกาสใช้บริการการ 2) ความเร็วของเครือข่าย บางครั้งก็อาจขาดหายไปได้ถ้าความเร็วไม่เพียงพอ 3) ปัญหาของ Software และ Hardwere 4) ความรู้ของนักศึกษาทางด้าน Computer นักศึกษาบางคนอาจใช้ คอมพิวเตอร์ไม่ได้ การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าในขณะที่ใช้บริการไม่ได้ อาจ ท าให้การเรียนการสอนผ่าน ไม่ได้รับความสะดวกและไม่เกิดประสิทธิภาพ

การบริหารการสอนเสริม การสอนเสริมเป็นกิจกรรมบริการการศึกษาที่มีความเกี่ยวข้องกับหลาย หน่วยงานทั้งหน่วยงานภายใน และหน่วยงานภายนอกมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิ- ราช ดังนั้น โครงสร้างของการบริหารการสอนเสริม จึงมีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ระหว่างหน่วยงานต่างๆ แสดงเป็นแผนภาพได้ ดังนี้

โครงสร้างการบริหารการสอนเสริม มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

ความหมายและความส าคัญของการสอนแทน การจัดสอนแทนมีความส าคัญมาก เพราะบุคลากรของสถานศึกษาบางครั้ง ต้องไปราชการ ลาป่วย/ลากิจ ท าให้ผู้เรียนไม่มีครูเข้าสอน ถ้าสถานศึกษา ไม่ให้ความสนใจแล้วก็จะมีปัญหาต่างๆ ตามมาอย่างมากมาย สถานศึกษาจึง ควรให้ความส าคัญและตระหนักในเรื่องการจัดสอนแทนให้มีประสิทธิภาพ

แนวปฏิบัติในการจัดสอนแทน 1. ครูที่ไม่อยู่ (ไปราชการ ลาป่ วย/ลากิจ) ต้องแจ้งให้หัวหน้ากลุ่มสาระฯทราบล่วงหน้า 2. ต้องมีใบงาน/หรืองาน เตรียมไว้ให้นักเรียนท าในคาบ 3. หัวหน้ากลุ่มสาระฯ จัดครูที่ว่างหรือที่เหมาะสมเข้าท าการสอนแทน หรือบางวิชาที่สอน แทนกันไม่ได้ให้ครูจัดกิจกรรมที่เหมาะสมให้กับนักเรียน 4. มีการจัดท าบันทึกการเข้าสอนแทนของแต่ละกลุ่มสาระฯ อย่างเป็นระบบ และรายงานผล การสอนแทน ตามแบบฟอร์มรายงานของสถานศึกษา

…THANK YOU…