สัญลักษณ์ทางไฟฟ้า

7

สัญลกั ษณ์ทางไฟฟ้า

1

เร่ือง การเขยี นสญั ลกั ษณ์วสั ดอุ ปุ กรณ์ในงานช่างไฟฟา้
ทฤษฎี

ในการเขียนแบบแปลนไฟฟ้าโดยส่วนใหญ่แล้ว วิศวกรไฟฟ้าจะเป็นผู้ออกแบบตลอดจนการออกแบบ
การติดต้ังอุปกรณ์ไฟฟ้าซึ่งสัญลักษณ์ท่ีใช้ จะใช้สัญลักษณ์พื้นฐานทางไฟฟ้าท่ัวไป ดังนั้นผู้เรียนช่าง
อิเล็กทรอนิกส์จึงต้องมีความรู้ทางด้านสัญลักษณ์พ้ืนฐานทางไฟฟ้าเพื่อใช้เป็นแนวทางในการอ่านแบบแปลน
ไฟฟ้าได้
การเขยี นแบบสญั ลกั ษณ์ทางไฟฟา้

สญั ลกั ษณท์ างไฟฟา้ เป็นสัญลกั ษณ์มาตรฐานสากล มีลกั ษณะเป็นลายเส้น ตัวอักษร และเครื่องหมาย
กํากับต่างๆ เพ่ือช้ีหรือแสดงข้อกําหนดให้ถูกต้องแน่นอนตามต้องการ และใช้เป็นส่ือกลางในการเขียนแบบ
และอ่านแบบไฟฟ้าไม่ว่าจะเป็นแบบวงจรไฟฟ้า แบบงานควบคมุ เคร่ืองกลไฟฟ้า หรือ แบบงานติดตั้งไฟฟ้าก็
ตาม ผู้เขียนแบบและผู้อ่านแบบจําเป็น จะต้องมีความรู้เรื่องสัญลักษณ์ มาตรฐานสากลของสัญลักษณ์ทาง
ไฟฟ้ามีหลายมาตรฐาน แต่ในบทนี้จะกล่าวเพียง 4 มาตรฐาน ดังน้ี

1. มาตรฐาน DIN (Duetsche Industrie Normen)
2. มาตรฐาน ANSI (American National Standard Institute)
3. มาตรฐาน IEC (International Electrotechnical Commission)
4. มาตรฐาน JIS (Japanese Industrial Standard)
ตวั อยา่ งอุปกรณ์ท่ีใชใ้ นงานไฟฟ้า ทค่ี วรรู้ (ไมม่ ีสญั ลักษณ์)

รูปที่ 2.1ข้วั ตอ่ สายไฟ

ชื่ออุปกรณ์ รูปอปุ กรณจ์ รงิ ชอื่ อปุ กรณ์ 2
หางปลากลมเปลือย
รูปอุปกรณจ์ รงิ

หางปลาทองแดงรุ่นหนา
LIB

หางปลาแฉกเปลือย หางปลาแฉกหมุ้

หวั เสียบกา้ นไม้ขดี ชนิด หางปลากลมห้มุ
เปลือย
หัวเสียบตัวผู้รุ่นแบนห้มุ
หวั เสยี บตวั เมยี รนุ่ แบน
หมุ้ หวั เสยี บหวั ระเบิดตัวผู้

หวั เสยี บตัวเมยี รุ่นแบน หวั เสยี บหวั ระเบดิ ตัวเมีย
หุ้มเตม็ หัวเสียบกา้ นไม้ขีดชนดิ
หมุ้
หัวเสยี บตัวผู้ ตวั เมียชนดิ หางปลาเข็มแบนชนดิ
หมุ้ เปลอื ย

ข้ัวต่อสายแบบยํา้ หมุ้

หางปลาเข็มแบนชนิดหุม้

ชอื่ อุปกรณ์ รูปอุปกรณจ์ ริง ช่ืออปุ กรณ์ 3
วายนทั พลาสติก
รูปอุปกรณ์จรงิ

คอรด์ เอน เทอร์มนิ อล
แบบเปลอื ย

หางปลาแรงสูงชนดิ รู หางปลาแรงสงู ชนิดรคู ู่
เดียว

ขั้วต่อสายแบบย้าํ เปลือย หางปลาเขม็ แบนหนา
ยาวพเิ ศษ

ความร้เู พมิ่ เตมิ

หลอดไฟแอลอดี ี (LED Lamp)
ปัจจุบนั หลอดไฟ LED ถูกนาํ มาพัฒนาใหใ้ ชง้ านไดแ้ ตกตา่ งกันไป ไม่วา่ จะเปน็ หลอดไฟรถยนต์,

หลอดไฟโทรศัพท์มือถอื , หลอดไฟฉาย, ปา้ ยไฟ, จอโทรทศั น์, จอคอมพวิ เตอร์ เป็นตน้ นอกจากน้ยี ังมี
หลอดไฟ LED สาํ หรับบา้ น โดยจะสามารถแบ่งออกเปน็ ประเภทใหญ่ ๆ ได้ 3 ชนิด ดงั นี้

1. หลอดไฟ LED ใช้ภายในอาคาร
2. หลอดไฟ LED ใช้ภายนอกอาคาร
3. หลอดไฟ LED ตกแตง่

ขอ้ ดขี องหลอด LED

- อายกุ ารใช้ทงี่ านยาวนาน หลอด LED มอี ายกุ ารใชง้ านท่ยี าวนาน ถงึ 100,000 ชั่วโมง หรือประมาณ 11 ปี
เมอื่ เทียบกบั หลอดไสท้ ่วั ๆไป ซง่ึ มีอายุการใช้งานท่ีราวๆ 1,000 ชั่วโมงเทา่ นั่น

- สีสันจัดจา้ น หลอด LED ให้สีสนั จดั จ้านมากกว่าหลอดไส้
- มีความทนทานสูง เพราะหลอด LED เปน็ อปุ กรณ์ Solid State ซ่ึงไม่มชี ิ้นส่วนใดท่เี คลื่อนไหว ไมม่ สี ว่ นใด
ทเ่ี ป็นกระจก ไม่มีไส้หลอดซึง่ อาจจะขาดได้งา่ ย
- ประหยดั พลังงาน หลอด LED ใช้พลงั งานน้อยกว่าหลอดไสท้ ่วั ไปถึง 80-90%
- หลอด LED ไม่มสี ว่ นประกอบด้วยสารปรอท ทําให้เปน็ มติ รกับสง่ิ แวดล้อม

4

- หลอด LED สามารถเปิดใช้งานไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ เปดิ แลว้ หลอดติดทนั ที ไมต่ ้องรอกระพริบ

ข้อจากัดของหลอด LED

- ราคาหลอด LED ยังแพงกว่าหลอดฟลูออเรสเซนต์ และหลอดไส้

หลอดไฟแอลอดี ี (LED Lamp) ทีน่ ยิ มใช้ในปัจจบุ ัน

หลอดแอลอีดี Bulb

คุณสมบตั ิ

• เต็มประสิทธภิ าพความค้มุ ค่า ประหยดั ไฟกว่า 85%

อายุการใชง้ านยาวนาน 15 ปี

• ใชท้ ดแทนหลอดไส้แบบเดิม โดยไม่ต้องเปล่ียนโคม

• ใหแ้ สงนมุ่ นวลไม่แยงตา

• ไมส่ ามารถหรี่ไฟได้

• เปิด/ปิด ได้บ่อยครงั้

การใช้งาน

LED Blub 3W • เหมาะสมกับการใชง้ านในที่อยอู่ าศัย และสํานักงาน

• เหมาะสมกับการใช้งานภายในอาคาร

หลอดเอสเซนเชยี ล แอลอดี ี MR16

คุณสมบตั ิ
• เตม็ ประสิทธิภาพความคมุ้ คา่ ประหยัดไฟกวา่ 80%
อายกุ ารใช้งานยาวนานกวา่ 10 ปี
• ใชท้ ดแทนหลอดฮาโลเจน ขั้ว GU5.3 แรงดนั 12 โวลต์
ได้ทันทีโดยไม่ต้องเปลี่ยนโคม
• ใชก้ บั หมอ้ แปลงอิเล็กทรอนิกส์ หรอื หม้อแปลงขดลวด
ได้
• อุณหภมู ใิ ช้งาน 0 ถึง 35 องศาเซลเซียส
• ไมส่ ามารถหรไี่ ฟได้
• ลําแสงเย็น เพราะไมม่ ี UV และ IR
• ใชง้ ่าย จดุ ติดทันที
• ใหแ้ สงสว่างนงิ่ นุ่มนวล
• เปน็ มติ รต่อส่ิงแวดล้อม (ไมม่ ีสารปรอท)

หลอดมาสเตอร์ แอลอีดี MR16

หลอด Essential LEDtube 5

คณุ สมบตั ิ
• เต็มประสทิ ธภิ าพความคุ้มคา่ ประหยัดไฟกวา่ 80%
อายกุ ารใช้งานยาวนานกว่า 10 ปี ขนาดเท่าหลอดเดิม
เปลี่ยนแทนได้ทันที
• ใช้ทดแทนหลอดฮาโลเจน ขวั้ GU5.3 แรงดนั 12 โวลท์
ได้ทนั ที โดยไม่ต้องเปลย่ี นโคม
• ใชก้ บั หม้อแปลงอเิ ลกทรอนิกส์ หรือ หม้อแปลงขดลวด
ได้
• อุณหภมู ิใชง้ าน -20 ถึง 40 องศาเซลเซียส
• รุ่น LED MP16 dim สามารถปรับความสวา่ งไดโ้ ดยใช้
กับสวิตซ์ดมิ เมอร์ท่ัวไป
• ลําแสงเยน็ เพราะไม่มี UV ไมม่ ี IR
• ใช้ง่าย จดุ ติดทันที
• ใหแ้ สงสว่างน่งิ นุ่มนวล
• เป็นมติ รต่อสิ่งแวดลอ้ ม (ไมม่ สี ารปรอท)

คณุ สมบตั ิ
• ประหยัดไฟกว่า 50% อายุการใช้งานยาวนาน 6ปี
• ใช้ทดแทนหลอดฟลูออเรสเซนตข์ ว้ั G13 โดยไม่ตอ้ ง
เปลี่ยนโคมเดมิ
• ควรถอดบลั ลาสต์เดิมออกเม่ือใชง้ าน
• อุณหภูมใิ ชง้ าน -20 ถึง 45 องศาเซลเซียส
• ลําแสงเยน็ เพราะไมม่ ี UV, IR
• ใชง้ ่ายจดุ ติดทนั ที
• ให้แสงสว่างนิ่ง น่มุ นวล
• เปน็ มติ รตอ่ สง่ิ แวดล้อม ไมม่ ีสารปรอท
• อายุการใชง้ าน 30,000 ช่วั โมงการใช้งาน
• เหมาะสาํ หรับสาํ นักงาน, โรงงาน, บ้าน, คอนโดมิเนียม,
ทีจ่ อดรถ

6

คาช้ีแจง จงเขียนสัญลักษณ์ท่ีใช้ในงานไฟฟ้าตามแบบท่ีกําหนดลงในช่องว่างให้ครบทุกช่องโดยมีขนาดและ
ความหนาของเสน้ เทา่ กับตน้ แบบและอยกู่ ึง่ กลางระหวา่ งชอ่ ง สญั ลักษณท์ ีเ่ ขยี นตอ้ งสวยงามไม่มีรอยสกปรก

ชอื่ และอุปกรณจ์ ริง แบบวงจรเดนิ สาย แบบแสดงการทางาน แบบวงจรสายเดยี ว

สายไลน์ (Line : L1 ; L2 ; L3)
และสายนวิ ตรอน (Neutral : N)

L1 : สนี าํ้ ตาล
L2 : สีดํา
L3 : สเี ทา
N : สีนํ้าเงิน

สายปอ้ งกนั ตอ่ ลงดิน L1 3
(PE : Protection Earth) N
L1/N/PE
L1
N
PE

ระบบสายไฟฟ้า 1 เฟส 3 สาย
220V ; 1/ N / PE ~ 50 Hz

ช่ือและอปุ กรณ์จรงิ แบบวงจรเดนิ สาย 7

แบบแสดงการทางาน แบบวงจรสายเดยี ว

จดุ ต่อสายไฟฟ้าบัดกรี
จดุ ต่อสายไฟฟ้า

จุดตอ่ แยกสายไฟฟ้า 3
กลอ่ งต่อแยกสายไฟฟา้ 3

ชอื่ และอุปกรณ์จริง แบบวงจรเดินสาย 8

แบบแสดงการทางาน แบบวงจรสายเดยี ว

สวติ ชป์ ดิ – เปิดทางเดียว

หลอดแสงสวา่ ง 3
สวติ ช์ปิด – เปิดสองทาง 3
เต้ารับไฟฟา้

ช่ือและอปุ กรณจ์ รงิ แบบวงจรเดินสาย 9

I> แบบแสดงการทางาน แบบวงจรสายเดยี วI>

3
16A 3

สวิตชต์ ัดตอนอัตโนมตั ิ

220V 24V

หมอ้ แปลงไฟฟ้า 16A 16A 16A
ฟวิ ส์

หลอดฟลอู อเรสเซนต์

ชอ่ื และอปุ กรณ์จริง แบบวงจรเดนิ สาย 10

แบบแสดงการทางาน แบบวงจรสายเดยี ว

สตารท์ เตอร์
กลอนประตูไฟฟา้
รเี ลย์

รเี ลยห์ นว่ งเวลา

ชอ่ื และอุปกรณจ์ รงิ แบบวงจรเดนิ สาย 11

แบบแสดงการทางาน แบบวงจรสายเดยี ว

ขดลวดความรอ้ น
กระดงิ่ ไฟฟ้า
ไมโครโฟน

ตัวรับสัญญาณเสยี ง

ช่ือและอุปกรณ์จรงิ แบบวงจรเดนิ สาย 12

แบบแสดงการทางาน แบบวงจรสายเดยี ว

สวติ ชป์ ุ่มกด

โวลทม์ เิ ตอร์
แอมมเิ ตอร์
บาลาสต์

ชอื่ และอปุ กรณจ์ รงิ แบบวงจรเดนิ สาย 13

แบบแสดงการทางาน แบบวงจรสายเดยี ว

คอยล์แมเ่ หลก็ หรือรีเลย์
คอนแทคเตอร์

14