โครงงานอาชีพเรื่อง ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอลโดย เด็กหญิงกนกพร สามงามพุ่ม เด็กหญิงดารารัตน์ จุ้ยกระจ่าง เด็กหญิงพัชรี จั่นทับทิมครูที่ปรึกษา นางสาวอรนุช สิทธิ นางสาวอัจฉรา ศรีสร้อยโรงเรียนบางปะอิน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาพระนครศรีอยุธยารายงานฉบับนี้เป็นส่วนประกอบของโครงงานอาชีพประเภทงานประดิษฐ์แบบแห้ง (งานฝีมือ) ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นเนื่องในงานศิลปหัตถกรรมนักเรียน ครั้งที่ 73 ประจำปีการศึกษา 2568
ข โครงงานอาชีพเรื่อง ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอลโดย เด็กหญิงกนกพร สามงามพุ่ม เด็กหญิงดารารัตน์ จุ้ยกระจ่าง เด็กหญิงพัชรี จั่นทับทิมครูที่ปรึกษา นางสาวอรนุช สิทธิ นางสาวอัจฉรา ศรีสร้อยโรงเรียนบางปะอิน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาพระนครศรีอยุธยารายงานฉบับนี้เป็นส่วนประกอบของโครงงานอาชีพประเภทงานประดิษฐ์แบบแห้ง (งานฝีมือ) ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นเนื่องในงานศิลปหัตถกรรมนักเรียน ครั้งที่ 73 ประจำปีการศึกษา 2568
กชื่อโครงงาน : ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอลผู้จัดทำโครงงาน : เด็กหญิงกนกพร สามงามพุ่ม เด็กหญิงดารารัตน์ จุ้ยกระจ่าง เด็กหญิงพัชรี จั่นทับทิม ครูที่ปรึกษาโครงงาน : นางสาวอรนุช สิทธิ นางสาวอัจฉรา ศรีสร้อยโรงเรียน : บางปะอิน อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยาปีการศึกษา : 2568 บทคัดย่อ โครงงานอาชีพ ประเภทงานประดิษฐ์แบบแห้ง (งานฝีมือ) เรื่อง ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอลไม้ไผ่เป็นพรรณไม้ที่ขึ้นง่ายในทุกภูมิภาคของประเทศไทย และมีความผูกพันกับวิถีชีวิตคนไทยมาอย่างยาวนานในอดีตบรรพบุรุษได้นำไม้ไผ่มาสร้างสรรค์เป็นเครื่องมือเครื่องใช้ในครัวเรือนและการเกษตร ซึ่งสะท้อนถึงภูมิปัญญาและวัฒนธรรมท้องถิ่น ในปัจจุบันผลิตภัณฑ์จากพลาสติกและวัสดุสังเคราะห์เข้ามาแทนที่เครื่องจักสานมากขึ้นทำให้ภูมิปัญญาการจักสานเริ่มเลือนหายไป อย่างไรก็ตาม เทรนด์ความต้องการสินค้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Sustainability) และงานคราฟต์ที่มีดีไซน์มินิมอลกำลังได้รับความนิยม การนำไม้ไผ่มาทำเป็นของใช้ร่วมสมัยอย่างชุดจัดเบรก จึงเป็นการปรับตัวให้เข้ากับวิถีชีวิตคนเมือง คณะผู้จัดทำเห็นความสำคัญของการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นและการเพิ่มมูลค่าให้กับวัสดุธรรมชาติ จึงได้จัดทำโครงงานชุดจัดเบรกจากไม้ไผ่ขึ้นเพื่อฝึกทักษะความประณีตในการจักสาน และสร้างสรรค์ชิ้นงานที่สามารถนำไปใช้งานได้จริงในชีวิตประจำวัน หรือพัฒนาต่อยอดเป็นอาชีพเสริมเพื่อสร้างรายได้ในอนาคต โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. เพื่อศึกษาวิธีการจักสานไม้ไผ่ลายต่างๆ ที่เหมาะสมกับการตกแต่งชุดจัดเบรก2. เพื่อใช้ในการตกแต่งชุดจัดเบรกจากไม้ไผ่ที่สามารถใช้งานได้จริงและมีความสวยงาม 3. เพื่อนำทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดและเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ผลการศึกษาพบว่า \"ลายโคม\" เป็นลายที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการตกแต่งชุดจัดเบรก ให้มีความแข็งแรง ทนทาน ลายสานมีความหนาแน่นพอดี และมีมิติความสวยงามที่โดดเด่นกว่าลายพื้นฐาน คณะผู้จัดทำสามารถประดิษฐ์ตกแต่งชุดจัดเบรกได้สำเร็จ ผลิตภัณฑ์มีความประณีตสวยงาม เป็นการใช้ทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นช่วยเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ สามารถใช้งานได้จริง เป็นผลิตภัณฑ์ที่มีความต้องการสูงในตลาด ทั้งในระดับครัวเรือน ธุรกิจโรงแรม และร้านอาหาร
ขกิตติกรรมประกาศ โครงงานเรื่องนี้ ประกอบด้วยการดำเนินงานหลายขั้นตอน นับตั้งแต่การศึกษาหาข้อมูล การประดิษฐ์ การจัดทำโครงงานเป็นรูปเล่ม จนกระทั่งโครงงานอาชีพนี้สำเร็จลุล่วงด้วยดี ตลอดระยะเวลาดังกล่าวคณะผู้จัดทำโครงงานได้รับความช่วยเหลือและคำแนะนำในด้านต่างๆ ตลอดจนได้รับกำลังใจจากบุคคลหลายท่าน คณะผู้จัดทำตระหนักและซาบซึ้งในความกรุณาจากทุกๆ ท่านเป็นอย่างยิ่ง ณ โอกาสนี้ ขอขอบคุณทุกๆ ท่าน ดังนี้ขอขอบพระคุณ คุณครูอรนุช สิทธิและคุณครูอัจฉรา ศรีสร้อย ครูที่ปรึกษาโครงงาน ผู้ให้คำแนะนำและได้เมตตาให้ความช่วยเหลือในทุกๆด้าน ตลอดจนเอื้อเฟื้อห้องปฏิบัติการและเครื่องมือต่างๆ ในการทำโครงงานนี้จนประสบความสำเร็จขอขอบพระคุณคณะครูกลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพ โรงเรียนบางปะอิน ทุกท่านที่ให้ความอนุเคราะห์ช่วยเหลือ สนับสนุนสถานที่ในการจัดทำโครงงานในครั้งนี้ จนบรรลุตามวัตถุประสงค์ขอขอบคุณนักเรียน และคณะครูโรงเรียนบางปะอินทุกคน ที่ได้ให้ความช่วยเหลือ ให้กำลังใจในการทำงาน มาโดยตลอด คุณค่าและประโยชน์จากการทำโครงงาน ในครั้งนี้ คณะผู้จัดทำขอมอบเป็นเครื่องสักการะบูชาพระคุณ บิดา มารดา ครูอาจารย์ ผู้ที่เป็นที่รัก ให้กำลังใจและให้โอกาสในการศึกษาอันมีค่ายิ่งคณะผู้จัดทำโครงงาน
คสารบัญ หน้าบทคัดย่อ กกิตติกรรมประกาศ ขสารบัญ คสารบัญตาราง งสารบัญภาพ จบทที่ 1 บทนำ ที่มาและความสำคัญของโครงงาน 1 วัตถุประสงค์ของการทำโครงงาน 1 ขอบเขตการทำโครงงาน 1 ผลที่คาดว่าจะได้รับ 1 นิยามศัพท์ 2บทที่ 2 เอกสารที่เกี่ยวข้อง ข้อมูลพฤกษศาสตร์และคุณสมบัติของไม้ไผ่ 3 ภูมิปัญญาการจักสาน 3 ทฤษฎีการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ (Value Addition) 3 แนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์และการตลาดออนไลน์ 4 โครงงานและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง 4บทที่ 3 วิธีดำเนินการ วัสดุ/อุปกรณ์ในการประดิษฐ์ผลงาน 5 ปฏิทินปฏิบัติงาน 5 ขั้นตอนการดำเนินงาน 6 ขั้นตอนการประดิษฐ์ผลงาน 6บทที่ 4 ผลการดำเนินการ ผลการศึกษาการจักสานไม้ไผ่ในลายต่างๆ ที่เหมาะสม 10 ผลการประดิษฐ์ชุดจัดเบรกที่ใช้งานได้จริงและมีความสวยงาม 10 ผลการเพิ่มมูลค่าทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่น 11บทที่ 5 สรุป อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ สรุปผล 12 อภิปรายผล 12 ข้อเสนอแนะ 12บรรณานุกรม
งสารบัญตาราง ตารางที่ หน้าตารางที่ 1 แสดงปฏิทินปฏิบัติงานของคณะผู้จัดทำ 5ตารางที่ 2 การศึกษาวิธีการจักสานไม้ไผ่รูปแบบต่างๆ เพื่อหาลายที่เหมาะสมกับการตกแต่งชุดจัดเบรก10ตารางที่ 3 ราคาทุนผลิตภัณฑ์ 11ตารางที่ 4 เปรียบเทียบราคาทุนผลิตภัณฑ์กับราคาจำหน่ายผลิตภัณฑ์ 11
จสารบัญภาพ ภาพ หน้าภาพที่ 1 วัสดุอุปกรณ์ 6ภาพที่ 2 ตอกไม้ไผ่ 6ภาพที่ 3 การสานลายโคม 7ภาพที่ 4 ลายโคม 8ภาพที่ 5 วัดขนาดและตัดตามแบบ 8ภาพที่ 6 ตัดตามรูปทรงชุดจัดเบรก 8ภาพที่ 7 การประกอบและยึดติดเข้ากับตัวชุดจัดเบรก 9ภาพที่ 8 การนำดิ้นผ้าลูกไม้มาตกแต่งขอบตัวชุดเบรก 9ภาพที่ 9 ชุดจัดเบรกลายโคม 9ภาพที่ 10 ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล 10
1บทที่ 1 บทนำ 1. ที่มาและความสำคัญของโครงงาน\"ไม้ไผ่\" เป็นทรัพยากรธรรมชาติที่มีความผูกพันกับวิถีชีวิตคนไทยมาทุกยุคทุกสมัย ด้วยคุณสมบัติที่โดดเด่นด้านความแข็งแรง ยืดหยุ่น และเป็นวัสดุที่ย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ ภูมิปัญญาการ \"จักสาน\" จึงเกิดขึ้นเพื่อตอบสนองการใช้งานในชีวิตประจำวัน จนกลายเป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่แสดงถึงความประณีตและทักษะเชิงช่างของคนในท้องถิ่น ในปัจจุบัน กระแสการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและการกลับมานิยมผลิตภัณฑ์งานฝีมือ (Handmade) ที่มีดีไซน์แบบมินิมอล (Minimalist) ได้รับความสนใจอย่างมาก คณะผู้จัดทำจึงเล็งเห็นโอกาสในการนำ \"ลายโคม\" ซึ่งเป็นลายพื้นฐานของการจักสานที่มีความเรียบง่ายแต่แฝงไปด้วยความแข็งแรงและสวยงามแบบไทย มาประยุกต์เข้ากับของใช้ใกล้ตัวอย่างชุดจัดเบรก ซึ่งเป็นสินค้าที่มีความต้องการสูงในตลาด ทั้งในระดับครัวเรือน ธุรกิจโรงแรม และร้านอาหาร โครงงานอาชีพ \"ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล\" จัดทำขึ้นเพื่อยกระดับงานจักสานไม้ไผ่จากเครื่องใช้ในชนบท สู่ผลิตภัณฑ์ของตกแต่งบ้านที่มีมูลค่าเพิ่ม (Value Added) โดยเน้นการรักษาเอกลักษณ์การสานลายโคมที่ประณีต ผสมผสานกับการออกแบบขนาดให้เหมาะสมกับการใช้งานจริงในปัจจุบัน เพื่อสร้างโอกาสในการประกอบอาชีพ การพึ่งพาตนเอง และการสืบสานมรดกทางภูมิปัญญาไทยให้คงอยู่ต่อไปอย่างยั่งยืน2. วัตถุประสงค์ของการทำโครงงาน 1. เพื่อศึกษาวิธีการจักสานไม้ไผ่ลายต่างๆ ที่เหมาะสมกับการตกแต่งชุดจัดเบรก2. เพื่อใช้ในการตกแต่งชุดจัดเบรกจากไม้ไผ่ที่สามารถใช้งานได้จริงและมีความสวยงาม3. เพื่อนำทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดและเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์3. ขอบเขตการทำโครงงาน 3.1 เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง ศึกษาการสานไม้ไผ่ด้วยลายพื้นฐาน เช่น ลายโคม3.2 ขอบเขตด้านวัสดุ ใช้ไม้ไผ่ในท้องถิ่น (ไม้ไผ่สีสุก หรือไม้ไผ่รวก) 3.3 ระยะเวลาดำเนินการ มกราคม 2569 ถึง กุมภาพันธ์ 2569 3.4 สถานที่ โรงเรียนบางปะอิน อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา4. ผลที่คาดว่าจะได้รับ 1. ได้ชุดจัดเบรกที่มีเอกลักษณ์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม2. เกิดการเรียนรู้และทักษะการทำงานฝีมือในเชิงศิลปหัตถกรรม3. สามารถนำความรู้ไปเผยแพร่หรือสร้างเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อจำหน่ายเป็นอาชีพเสริม
25. นิยามศัพท์ 1. ชุดจัดเบรก หมายถึง อุปกรณ์ที่ใช้ใส่อาหารหรือของว่าง ประกอบด้วย ถาดรอง ที่รองแก้ว ถาดใส่ขนม โดยสร้างสรรค์จากการจักสานไม้ไผ่ มีวัตถุประสงค์ที่เพื่อใช้เสิร์ฟในช่วงพักเบรกของงานประชุม สัมมนา งานบุญ หรือพิธีการต่างๆ อีกทั้งเพิ่มความสวยงามและเพิ่มมูลค่าให้กับวัสดุธรรมชาติ2. ไม้ไผ่สีสุก (Bambusa blumeana) หมายถึง พันธุ์ไม้ไผ่ชนิดหนึ่งที่มีลำต้นตรง เนื้อหนา มีความเหนียวและยืดหยุ่นสูง เหมาะสำหรับการนำมาจักเป็นเส้นตอกขนาดเล็กและบางโดยไม่เปราะหักง่าย ซึ่งเป็นวัสดุหลักที่ใช้ในโครงงานนี้3. การจักตอก หมายถึง กระบวนการแปรรูปลำไม้ไผ่ให้เป็นเส้นหรือแผ่นบางๆ โดยเริ่มจากการ \"ผ่า\" (แบ่งซีก) \"จัก\" (ทำให้เป็นแผ่น) และ \"เหลา\" (ทำให้เรียบและได้ขนาดที่ต้องการ) เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการสาน4. เส้นตอก (Bamboo Strips) หมายถึง ไม้ไผ่ที่ผ่านการเหลาจนมีหน้ากว้างสม่ำเสมอ (ในโครงงานนี้กำหนดที่ 2 มิลลิเมตร) และมีความบางสม่ำเสมอ เพื่อให้สามารถสานซ้อนกันเป็นลวดลายที่ประณีตได้5. ลายโคม หมายถึง ลวดลายจักสานขั้นสูงที่พัฒนามาจากลายสาม มีลักษณะการยกและข่มเส้นตอกสลับทิศทางไปมา จนเกิดเป็นรูปทรงโคม ที่มีมิติซ้อนกัน ให้ความสวยงามและแข็งแรงกว่าลายสานพื้นฐาน6. การยก (Pick Up) หมายถึง เทคนิคการสอดเส้นตอกแนวนอน (ตอกนอน) ไว้ด้านบนของเส้นตอกแนวตั้ง (ตอกยืน) ตามจำนวนที่จังหวะของลายกำหนด7. การข่ม (Press Down) หมายถึง เทคนิคการสอดเส้นตอกแนวนอน (ตอกนอน) ไว้ด้านล่างของเส้นตอกแนวตั้ง (ตอกยืน) เพื่อขัดให้เส้นตอกยึดเกาะกันเป็นผืน8. การเพิ่มมูลค่า (Value Added) หมายถึง การนำทักษะเชิงช่างและความคิดสร้างสรรค์มาประยุกต์ใช้กับวัตถุดิบราคาต่ำในท้องถิ่น เพื่อเปลี่ยนให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่มีราคาสูงขึ้นและเป็นที่ต้องการของตลาดกลุ่มพรีเมียม9. หัตถกรรมร่วมสมัย (Contemporary Craft) หมายถึง งานฝีมือดั้งเดิมที่นำมาปรับเปลี่ยนรูปทรง ฟังก์ชันการใช้งาน หรือการออกแบบให้เข้ากับวิถีชีวิตและการตกแต่งบ้านในยุคปัจจุบัน
3บทที่ 2 เอกสารที่เกี่ยวข้อง ในการทำโครงงานอาชีพเรื่อง ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล คณะผู้จัดทำศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้อง ดังต่อไปนี้2.1 ข้อมูลพฤกษศาสตร์และคุณสมบัติของไม้ไผ่ 2.2 ภูมิปัญญาการจักสาน 2.3 ทฤษฎีการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ (Value Addition) 2.4 แนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์และการตลาดออนไลน์ 2.5 โครงงานและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง 2.1 ข้อมูลพฤกษศาสตร์และคุณสมบัติของไม้ไผ่ ไม้ไผ่ (Bamboo) เป็นพืชในวงศ์หญ้า (Poaceae) ที่มีอัตราการเจริญเติบโตสูงที่สุดในโลก ชนิดที่นิยมนำมาใช้ในงานจักสาน ได้แก่ ไผ่สีสุก และ ไผ่รวก เนื่องจากมีลำต้นตรง เนื้อไม้มีความเหนียวและยืดหยุ่นสูงคุณสมบัติเด่น: กรมป่าไม้ ระบุว่าเส้นใยไม้ไผ่มีความต้านทานแรงดึงสูง (Tensile Strength) และมีสาร \"ไซเลม\" ที่ช่วยให้ไม้มีความคงทนเมื่อผ่านกระบวนการถนอมเนื้อไม้ที่ถูกต้องการเลือกไม้: ควรเลือกไม้ไผ่ที่มีอายุระหว่าง 3-5 ปี เพราะเนื้อไม้จะมีความแข็งแรงเต็มที่แต่ไม่เปราะเกินไป เหมาะแก่การนำมาเหลาเป็นเส้นตอก2.2 ภูมิปัญญาการจักสาน การจักสานเป็นประติมากรรมทางวัฒนธรรมที่เกิดจากการนำวัสดุเส้นใยมาขัดกันตามโครงสร้างที่กำหนด ลายขัด เป็นลายพื้นฐานเป็นของเครื่องจักรสานที่เก่าแก่ที่สุดของไทย และเป็นลายเบื้องต้นมีลักษณะการสานลายขัดเป็นการขัดกันของตอกหรือวัสดุอื่นด้วยการขัดกันเป็นมุมฉากระหว่างแนวตั้งหรือเส้นตั้งและแนวนอนหรือเส้นนอน ซึ่งให้โครงสร้างที่แน่นหนาที่สุด ลายนี้สะท้อนถึงความเรียบง่ายแต่แข็งแกร่ง อันเป็นอัตลักษณ์ของงานฝีมือไทยดั้งเดิมลายโคม เป็นลวดลายหัตถกรรมจักรสานที่ประยุกต์จากการขัดเส้นตอกให้เกิดลวดลายลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัดหรือรูปทรงคล้ายโคม มีลักษณะเด่นคือความประณีตและมีมิติ มีการสอดขัดเส้นตอกเป็นทแยงมุม ผสมผสานกับการยกเส้นตอกที่ซับซ้อนเพื่อให้เกิดลวดลายที่สวมงามความหมายทางวัฒนธรรม ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (sacit) อธิบายว่าลายขัดเป็นรากฐานของลายสานอื่นๆ เช่น ลายสอง หรือลายตาเฉลว การนำลายขัดมาใช้ในของใช้ร่วมสมัยจึงเป็นการรักษา \"แก่น\" ของภูมิปัญญาไทยไว้อย่างดีที่สุด2.3 ทฤษฎีการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ (Value Addition) การเปลี่ยนไม้ไผ่จากวัสดุราคาต่ำในท้องถิ่นให้เป็นของใช้ที่มีดีไซน์ (Designer Craft) อาศัยหลักการทางศิลปะและธุรกิจการออกแบบผลิตภัณฑ์: การปรับขนาดให้เข้ากับมาตรฐานของชุดจัดเบรกในตลาด ช่วยให้ผลิตภัณฑ์ใช้งานได้จริง (Functionality)
4ความประณีต (Exquisiteness): ความสม่ำเสมอของเส้นตอกและการเก็บปลายงานที่เรียบร้อย เป็นปัจจัยสำคัญในการกำหนดราคาขายในระดับพรีเมียม 2.4 แนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์และการตลาดออนไลน์ ในยุคปัจจุบัน ผลิตภัณฑ์รักษ์โลก (Eco-friendly Products) กำลังได้รับความสนใจสูง ข้อมูลจาก สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (CEA) ชี้ให้เห็นว่า ผู้บริโภคยินดีจ่ายแพงกว่าเพื่อสินค้าที่มีเรื่องราว (Storytelling) และมาจากวัสดุธรรมชาติ การนำผลิตภัณฑ์เข้าสู่แพลตฟอร์มการค้าออนไลน์จะช่วยขยายฐานลูกค้าจากชุมชนสู่ระดับประเทศ2.5 โครงงานและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง การศึกษาเปรียบเทียบ: จากการศึกษาโครงงานจักสานในอดีต พบว่าปัญหาหลักคือเรื่อง \"เชื้อรา\" คณะผู้จัดทำจึงได้นำความรู้เรื่องการแช่น้ำเกลือหรือการเคลือบสารกันชื้นมาประยุกต์ใช้เพื่อยืดอายุการใช้งานการพัฒนารูปแบบ: งานวิจัยของมหาวิทยาลัยศิลปากร ด้านการออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชน ระบุว่าการรักษาลายสานดั้งเดิมแต่ปรับรูปทรงให้เป็นสากล (Universal Design) จะช่วยให้งานจักสานไทยเข้าสู่ที่พักอาศัยสมัยใหม่ได้ง่ายขึ้น
5บทที่ 3 วิธีดำเนินการ ในการจัดทำโครงงานอาชีพ เรื่อง ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล ซึ่งคณะผู้จัดทำได้ดำเนินการดังต่อไปนี้1. วัสดุ/อุปกรณ์ในการประดิษฐ์ผลงาน2. ปฏิทินปฏิบัติงาน3. ขั้นตอนการดำเนินงาน4. ขั้นตอนการทำ1. วัสดุ/อุปกรณ์ในการประดิษฐ์ผลงาน วัสดุอุปกรณ์ 1. ตอกไม้ไผ่ 5. ปากกา/ดินสอ 9. ไม้บรรทัด2. กาวร้อน 6. กรรไกร 10. ดิ้นผ้าลูกไม้3. ปืนกาว 7. คัตเตอร์ 11. ชุดถาดจัดเบรกไม้ไผ่4. แท่งปืนกาว 8. แผ่นยางรองตัด 2. ปฏิทินปฏิบัติงาน ลำดับที่ รายการ ระยะเวลา ผู้รับผิดชอบ 1 ศึกษาวิธีทำโครงงานอาชีพ 1-7 มกราคม 2569 คณะผู้จัดทำ2 ประชุมวางแผนการจัดทำโครงงาน 8 มกราคม 2569 ครูที่ปรึกษาและคณะผู้จัดทำ3 คิดหัวข้อโครงงาน 11-15 มกราคม 2569 คณะผู้จัดทำ4 เขียนเค้าโครงโครงงานอาชีพ 18-20 มกราคม 2569 คณะผู้จัดทำ5 แบ่งหน้าที่รับผิดชอบ 21 มกราคม 2569 คณะผู้จัดทำ6 วางแผนดำเนินงาน 22 มกราคม 2569 คณะผู้จัดทำ7 ศึกษาเนื้อหาการจักสานไม้ไผ่ 25-27 มกราคม 2569 คณะผู้จัดทำ8 นำเสนออาจารย์ที่ปรึกษา 27-28 มกราคม 2569 ครูที่ปรึกษาและคณะผู้จัดทำ9 จัดหาวัสดุสำหรับประดิษฐ์ 29-31 มกราคม 2569 คณะผู้จัดทำ10 จัดทำผลงาน 1-7 กุมภาพันธ์ 2569 คณะผู้จัดทำ11 แก้ไขปรับปรุงผลงาน 8-10 กุมภาพันธ์ 2569 คณะผู้จัดทำ12 เขียนรายงานโครงงานอาชีพ 11-15 กุมภาพันธ์ 2569 คณะผู้จัดทำ13 นำเสนอต่อครูที่ปรึกษา 16 กุมภาพันธ์ 2569 คณะผู้จัดทำ14 แก้ไขปรับปรุง 17-22 กุมภาพันธ์ 2569 คณะผู้จัดทำ15 ส่งรายงานฉบับแก้ไข 23 กุมภาพันธ์ 2569 คณะผู้จัดทำตารางที่ 1 แสดงปฏิทินปฏิบัติงานของคณะผู้จัดทำ
63. ขั้นตอนการดำเนินงาน1. คณะผู้จัดทำศึกษาข้อมูล เพื่อคิดหัวข้อทำโครงงาน2. ศึกษาข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับเรื่องที่จะทำจากเอกสารและแหล่งข้อมูลต่างๆ โดยเฉพาะความรู้เรื่องการจักสานไม้ไผ่3. วางแผนการทำโครงงาน จัดเตรียมวัสดุอุปกรณ์ในการทำโครงงาน 4. เขียนเค้าโครงของโครงงานอาชีพ5. ลงมือศึกษาทดลอง วิเคราะห์ข้อมูล และสรุปผล6. เขียนรายงานโครงงานอาชีพ7. เสนอผลงานของโครงงานอาชีพ4. ขั้นตอนการประดิษฐ์ตกแต่งชุดจัดเบรก1. เตรียมวัสดุอุปกรณ์ในการประดิษฐ์ชุดจัดเบรกให้พร้อม รูปที่ 1 วัสดุอุปกรณ์ 2. การเตรียมตอก เส้นตอกต้องมีขนาดความกว้างเท่ากัน (ประมาณ 0.5 ซม.) และต้องเหลาให้บางสม่ำเสมอเพื่อให้เวลาสานลายซ้อนกันกล่องจะไม่หนา รูปที่ 2 ตอกไม้ไผ่
73. ขั้นตอนการสานลายโคม โดยใช้เทคนิค \"ยก\" (Lift) และ \"ข่ม\" (Press) เส้นยืน 3.1 การเตรียมวัสดุและอุปกรณ์ เส้นยืน (Warp) เส้นที่วางแนวตั้ง ใช้สีธรรมชาติ เส้นนอน (Weft) เส้นที่นำมาสานขัดแนวขวาง ใช้เส้นสีแดงที่เรียงชิดกัน 3.2 ขั้นตอนการสานลายโคม (จังหวะการนับ) ลายโคมชุดหนึ่งจะประกอบด้วยการสานสลับกัน 10 แถว เพื่อให้เกิดรูปดอก 1 ดอก ดังนี้ แถวที่ 1 : ยก 3 ข่ม 3 สลับกันไปจนสุดแถว แถวที่ 2 : ข่ม 5 ยก 2 ข่ม 3 ยก 2 สลับกันไปจนสุดแถว แถวที่ 3 : ข่ม 3 ยก 1 สลับกันไปจนสุดแถว แถวที่ 4 : ข่ม 9 ยก 3 สลับกันไปจนสุดแถว แถวที่ 5 : ข่ม 3 ยก 1 ข่ม 3 ยก 5 สลับกันไปจนสุดแถว แถวที่ 6 : ยก 7 ข่ม 5 แถวที่ 7 ยก 3 ข่ม 3 สลับกันไปจนสุดแถว แถวที่ 8 : ข่ม 5 ยก 2 ข่ม 3 ยก 2 สลับกันไปจนสุดแถว แถวที่ 9 : ข่ม 3 ยก 1 สลับกันไปจนสุดแถว แถวที่ 10 : ข่ม 9 ยก 3 สลับกันไปจนสุดแถว จะได้ลายยกดอกตลอดแถว 3.3 การสร้างลายด้วยสีของตอก ทำดังนี้ ช่วงลายตอกสีแดง : ใช้เป็นเส้นนอนสานตามจังหวะการนับ ประมาณ 68 เส้น ช่วงลายตอกสีธรรมชาติ: ใช้เส้นยืนสานตามจังหวะการนับ ประมาณ 68 เส้น รูปที่ 3 การสานลายโคม 4. นำตอกที่สานเป็นลายโคมเรียบร้อยแล้วมาวัดขนาด ดังนี้ 4.1 ถาดรองใหญ่ตัวถาดรูปแปดเหลี่ยมด้านเท่า ยาวด้านละ 7 เซนติเมตร 4.2 ถาดรองขนมสี่เหลี่ยม ยาวด้านละ 8 เซนติเมตร 4.3 ถาดรองขนมแปดเหลี่ยม ยาวด้านละ 4 เซนติเมตร 4.2 ที่รองแก้ว ความกว้างของเส้นผ่านศูนย์กลาง 8 เซนติเมตร
8 รูปที่ 4 ลายโคม รูปที่ 5 วัดขนาดและตัดตามแบบ 5. นำตอกที่วัดขนาดแล้วตาม ข้อ 4. มาตัดให้เป็นตามรูปทรงของชุดจัดเบรก และใช้กาวร้อนติดขอบตอกเพื่อความเรียบร้อย รูปที่ 6 ตัดตามรูปทรงชุดจัดเบรก
9 6. นำตอกที่ตัดตามข้อ 5. มาประกอบและยึดติดเข้ากับตัวชุดจัดเบรกโดยใช้ปืนกาว รูปที่ 7 การประกอบและยึดติดเข้ากับตัวชุดจัดเบรก 7. นำดิ้นผ้าลูกไม้มาตกแต่งขอบแต่ละตัวตามรูปทรงให้สวยงาม รูปที่ 8 การนำดิ้นผ้าลูกไม้มาตกแต่งขอบตัวชุดจัดเบรก รูปที่ 9 ชุดจัดเบรกลายโคม
10บทที่ 4 ผลการดำเนินการ ในการจัดทำโครงงานอาชีพ เรื่อง ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล คณะผู้จัดทำได้วิเคราะห์ข้อมูลและผลการดำเนินการตามวัตถุประสงค์ของโครงงาน ดังนี้ 1. ผลการศึกษาการจักสานไม้ไผ่ในลายต่างๆ ที่เหมาะสม จากการศึกษาวิธีการจักสานไม้ไผ่รูปแบบต่างๆ เพื่อหาลายที่เหมาะสมกับการตกแต่งชุดจัดเบรกไม้ไผ่ดังนี้ลักษณะลายสาน ความเหมาะสม ในการตกแต่งชุดจัดเบรก ผลการสังเกต1. ลายขัด ปานกลาง สานง่าย แต่โครงสร้างอ่อนตัว ไม่แข็งแรงเท่าที่ควร2. ลายสอง/ลายสาม ดี มีความหนาขึ้น แต่ลวดลายยังดูเรียบเกินไป3. ลายโคม ดีเยี่ยม มีความแข็งแรงสูงสุด ลายสานแน่นหนา และมีความสวยงามเป็นเอกลักษณ์ตารางที่ 2 การศึกษาวิธีการจักสานไม้ไผ่รูปแบบต่างๆ เพื่อหาลายที่เหมาะสมกับการตกแต่งชุดจัดเบรก สรุปผล: ลายที่เหมาะสมที่สุดคือ \"ลายโคม\" เนื่องจากเป็นลวดลายจักสานขั้นสูงที่พัฒนามาจากลายสาม มีลักษณะการยกและข่มเส้นตอกสลับทิศทางไปมา จนเกิดเป็นรูปทรงโคม ที่มีมิติซ้อนกัน ให้ความสวยงามและแข็งแรงกว่าลายสานพื้นฐาน ทำให้เส้นตอกขัดกันอย่างเป็นระเบียบและแน่นหนา ช่วยให้ชุดจัดเบรกมีลวดลายที่สวยงามและแข็งแรงที่สุด 2. ผลการประดิษฐ์ชุดจัดเบรกที่ใช้งานได้จริงและมีความสวยงาม การประดิษฐ์ตกแต่งชุดจัดเบรก โดยมีลักษณะดังนี้ด้านการใช้งานจริง มีขนาดมาตรฐาน สามารถนำไปจำหน่ายตามท้องตลาดได้ มีน้ำหนักเบาและทนทาน ด้านความสวยงาม การใช้เทคนิค \"ตอกสีแดง\" สลับกับ \"ตอกสีธรรมชาติ\" ทำให้เกิดลวดลายโดดเด่นของ ลายโคมทำให้เกิดความทันสมัย และตกแต่งขอบด้วยดิ้นผ้าลูกไม้ ทำให้ผลิตภัณฑ์มีความสวยงามแบบหัตถกรรมร่วมสมัย (Contemporary Craft) ที่สามารถใช้ตกแต่งทั้งในครัวเรือน ธุรกิจโรงแรม และร้านอาหาร ได้อย่างลงตัว รูปที่ 10 ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล
113. ผลการเพิ่มมูลค่าทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่น จากการนำตอกไม้ไผ่ซึ่งเป็นวัสดุในท้องถิ่นมาจักสานให้เกิดลวดลายโคม และนำมาตกแต่งชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ได้วิเคราะห์ราคาทุนผลิตภัณฑ์ ดังนี้ที่ ราคาทุนผลิตภัณฑ์ รายการ ราคา(บาท) 1 ตอกไม้ไผ่ 302 กาวร้อน 153 แท่งปืนกาว 54 ดิ้นผ้าลูกไม้ 105 ถาดรอง 1006 ถาดใส่ขนมสี่เหลี่ยม 207 ถาดใส่ขนมแปดเหลี่ยม 208 ที่รองแก้ว 10รวม 210 ตารางที่ 3 ราคาทุนผลิตภัณฑ์ จากการนำตอกไม้ไผ่ซึ่งเป็นวัสดุในท้องถิ่นมาจักสานให้เกิดลวดลายโคม และนำมาตกแต่งชุดจัดเบรกไม้ไผ่ได้วิเคราะห์มูลค่าที่เพิ่มขึ้น (กำไร) ดังนี้ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล ราคาทุน(บาท) ราคาจำหน่าย(บาท) กำไร(บาท)210 329 119 ตารางที่ 4 เปรียบเทียบราคาทุนผลิตภัณฑ์กับราคาจำหน่ายผลิตภัณฑ์ จากตารางที่ 4 เปรียบเทียบราคาทุนกับราคาจำหน่ายชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอลสามารถตั้งราคาจำหน่ายได้329 บาท ต่อชุด ซึ่งเป็นการเพิ่มมูลค่าจากต้นทุนได้มากกว่า 56.67%
12บทที่ 5 สรุปผล อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ ในการจัดทำโครงงานอาชีพ เรื่อง ชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล คณะผู้จัดทำขอเสนอการสรุปผล อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ ดังนี้สรุปผล ผลการศึกษาพบว่า \"ลายโคม\" เป็นลายที่เหมาะสมที่สุดเนื่องจากเป็นลวดลายจักสานขั้นสูงที่พัฒนามาจากลายสาม มีลักษณะการยกและข่มเส้นตอกสลับทิศทางไปมา จนเกิดเป็นรูปทรงโคมที่มีมิติซ้อนกัน ให้ความสวยงามและแข็งแรงกว่าลายสานพื้นฐาน ทำให้เส้นตอกขัดกันอย่างเป็นระเบียบและแน่นหนา ช่วยให้ชุดจัดเบรกมีลวดลายที่สวยงามและแข็งแรงที่สุด อภิปรายผล1. การศึกษาการจักสานไม้ไผ่ในลายต่าง ๆ ที่เหมาะสม วิธีการจักสานไม้ไผ่รูปแบบต่างๆ เพื่อหาลายที่เหมาะสมกับการตกแต่งชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายขัดสานง่าย แต่โครงสร้างอ่อนตัว ไม่แข็งแรงเท่าที่ควร ลายสอง/ลายสาม มีความหนาขึ้น แต่ลวดลายยังดูเรียบเกินไปลายโคม มีความแข็งแรงสูงสุด ลายสานแน่นหนา และมีความสวยงามเป็นเอกลักษณ์ ดังนั้น ลายที่เหมาะสมที่สุดคือ \"ลายโคม\" เนื่องจากการสานตอกขัดกันอย่างเป็นระเบียบและแน่นหนาและลวดลายแปลกใหม่ทำให้ชิ้นงานมีความสวยงามที่สุด2. การประดิษฐ์ตกแต่งชุดจัดเบรก โดยมีลักษณะดังนี้ ด้านการใช้งานจริง มีขนาดมาตรฐานสามารถนำไปจำหน่ายตามท้องตลาดได้ มีน้ำหนักเบาและทนทาน ด้านความสวยงาม การใช้เทคนิค \"ตอกสีแดง\" สลับกับ \"ตอกสีธรรมชาติ\" ทำให้เกิดลวดลายโดดเด่นของลายโคมทำให้เกิดความทันสมัย และตกแต่งขอบด้วยดิ้นผ้าลูกไม้ ทำให้ผลิตภัณฑ์มีความสวยงามแบบหัตถกรรมร่วมสมัย (Contemporary Craft) ที่สามารถใช้ตกแต่งทั้งในครัวเรือน ธุรกิจโรงแรม และร้านอาหาร ได้อย่างลงตัว3. การเพิ่มมูลค่าทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่น การนำตอกไม้ไผ่ซึ่งเป็นวัสดุในท้องถิ่นมาจักสานให้เกิดลวดลายโคม และนำมาตกแต่งชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล ได้วิเคราะห์ข้อมูลการเปรียบเทียบราคาทุนกับราคาจำหน่ายชุดจัดเบรกไม้ไผ่ ลายสานไทยสไตล์มินิมอล สามารถตั้งราคาจำหน่ายได้ 329 บาท ต่อชุด ซึ่งเป็นการเพิ่มมูลค่าจากต้นทุนได้มากกว่า56.67%ข้อเสนอแนะ 1. ควรศึกษาวิธีการสานตอกไม้ไผ่ลวดลายอื่นๆ เพื่อนำมาใช้ในงานประดิษฐ์ได้2. ควรทดลองใช้สารเคลือบเงา (Lacquer) หรือน้ำมันรักษาเนื้อไม้ (Teak Oil) แบบด้าน เพื่อให้ผลิตภัณฑ์เช็ดทำความสะอาดง่ายและดูหรูหรามากขึ้น3. สร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์รูปแบบอื่น ๆ ที่ใช้งานสานจากตอกไม้ไผ่ได้เช่น ตกแต่งกระเป๋า โคมไฟ
13บรรณานุกรม กรมป่าไม้. (ม.ป.ป.). ข้อมูลพฤกษศาสตร์ไม้ไผ่และคุณสมบัติทางกายภาพ. สืบค้นจากhttps://www.forest.go.thกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม. (2560). คู่มือเทคนิคการจักสานไม้ไผ่พื้นบ้าน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม. (2560). เทคนิคการจักสานไม้ไผ่และลวดลายพื้นฐาน. กรุงเทพฯ: กระทรวงอุตสาหกรรม.มหาวิทยาลัยศิลปากร. (2565). การออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชนตามแนวทางสากล (Universal Design) สำหรับงานหัตถกรรมไม้ไผ่. นครปฐม: คณะมณฑลศิลป์.สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน). (2566). Archive: ลายยกดอกลูกแก้ว และอัตลักษณ์การจักสานร่วมสมัย. สืบค้นจาก https://www.sacit.or.thสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน). (2567). รายงานแนวโน้มเศรษฐกิจสร้างสรรค์และโอกาสของผลิตภัณฑ์รักษ์โลก (Eco-friendly Products). กรุงเทพฯ: CEA.
14