Start Here สังขยา การนับเลข ในภาษาบาลี
สังขยา หมายถงึศัพทท์ เี่ ป็นเครอื่ งกา หนดนบั นามนามแบ่ งออกเป็น ๒ อยา่ ๑.ปกติสังขยา (Cardinalsงค) อืคือการนับ โดยปกติ เป็นต้นวา่ หนึ่ ง สอง สาม สี่ ห้า, ส าหรบั นบั นามนามให้รู ้วา่ มปี ระมาณ เทา่ ใด ปกตสิังขยานี้ในคมัภรีศ์ ัพทศาสตร์ ทา่ นแบ่ งเป็น ๒ พวก ตง ้ัแต่ เอก ถงึ จต ุ จดัเป็น สัพพนาม ตง ้ัแต่ ปญฺจ ไป เป็น ค ุณนาม ๒.ปูรณสังขยา (Ordinals) คือการนับนาม นามทเี่ ต็มในทนี่ ้ัน ๆ คอื นับเป็นช ้ นั ๆ เป็นต้นวา่ ทหี่ นึ่ ง ทสี่ อง ทสี่ าม ทสี่ ี่ ที่ ห้า ปรู ณสังขยาเป็น ค ุณนามแท้
วิธีนับปกติสังขยา เอก ๑ เอกตฺตึส ๓๑ ทฺวิ ๒ ทฺวตฺตึส, พตฺตึส ๓๒ ติ ๓ เตตฺตึส ๓๓ จตุ ๔ จตุตฺตึส ๓๔ ปญฺจ ๕ ปญฺจตฺตึส ๓๕ ฉ ๖ ฉตฺตึส ๓๖ สตฺต ๗ สตฺตตฺตึส ๓๗ อฏฺฐ ๘ อฏฺฐตฺตสึ ๓๘ นว ๙ เอกูนจตฺตาฬี ส, อูนจตฺ ตาฬี ส ๓๙ ทส ๑๐ จตฺตาฬี ส, ตาฬี ส ๔๐ เอกาทส ๑๑ เอกจตฺตาฬี ส ๔๑ ทฺวาทส, พารส ๑๒ เทวฺจตฺตาฬี ส ๔๒ เตรส ๑๓ เตจตฺตาฬี ส ๔๓ จตุทฺทส, จุทฺทส ๑๔ จตุจตฺตาฬี ส ๔๔
ป ญฺ จ ท ส , ปณฺณรส ๑๕ ปญฺจจตฺตาฬี ส ๔๕ โสฬส ๑๖ ฉจตฺตาฬี ส ๔๖ สตฺตรส ๑๗ สตฺตจตฺตาฬี ส ๔๗อฏฺฐารส ๑๘ อฏฺฐจตฺตาฬีส ๔๘ เอกูนวีสติ, อูน วีส ๑๙ เ อ กู น ป ญฺ ญ า ส , อูนปญฺญาส ๔๙ วีส, วีสติ ๒๐ ปญฺญาส, ปณฺณาส ๕๐ เอกวีสติ ๒๑ สฏฺฐี ๖๐ ทฺวาวีสติ, พาวิ สติ ๒๒ สตฺตติ ๗๐ เตวีสติ ๒๓ อสีติ ๘๐ จตุวีสติ ๒๔ นวุติ ๙๐ ปญฺจวีสติ ๒๕ สต ๑๐๐ ฉพฺพีสติ ๒๖ สหสฺส ๑๐๐๐ สตฺตวีสติ ๒๗ ทสสหสฺส ๑๐๐๐๐อฏฺฐวสี ติ ๒๘ สตสหสฺส , ลกฺข ๑๐๐๐๐๐ เอกูนตฺตึส, อูนตฺ ึ๒๙ ทสสตสหสฺส ล้าน
เอกสังขยา เป็นเอกวจนะ อย่ า ง เดียว เอกสัพพนาม เป็น ทฺวิว จนะ ต ้ัง แต่ ทฺ วิ จนถึง อฏ ฺฐารส เป็นพห ุวจนะ อย่ างเดียว เป็น ๓ ลิงค์ ต ้ัง แต่ เ อก ูนวีสติ จ น ถึง อฏ ฺฐนวุติ เป็นเอกวจนะอิตถี ลงิคอ์ ย่ างเดยี วแม้ เข้ ากบั ศัพทท์ ี่ ป็ิ์ื่็่
ถ้ า สัง ข ย า จ า น ว น ต ัง แ ต่ ๑๐๐ ขึ้นไปมีวิธีนับดังนี้ ๑.ถ้ าสังขยาต ้ งั แต่ ๑ ถึง ๙๙ (หรอืหลกัหน่วยหรอืหลกั สิบ) จะไปตอ่ กบั ร้อย-พัน-หมื่นแสน-ล้ าน ให้ใช้ “อุตฺตร แปลว่ ากว่ า หรือ เกิน” ต่อ ในระหว่ าง
ข้อควรจา เมื่อ อ,อา การนั ตอ์ ย ู ่หน้า อุตฺตร ให้ลบ อ,อา เสีย เช่น เอก+ อุตฺตร เป็น เอ กุตฺตร เมื่อ อิ,อี การันต์อย ู ่หน้า อุตฺตร ให้ แปลง อิ, อี เป็น ย เช่น รตฺติ+ อุตฺตร เป็น รตฺตยุตฺตร เมื่อ อุ,อ ู การนั ตอ์ ย ู ่หน้า อุตฺตร ให้ลบ อุ, อ ู ทอี่ ย ู ่หน้าน ้ันทงิ้ เช่น จต ุ+ อุตฺตร เป็น จตุตฺตร
๒.ถา้ สังขยาจา นวนรอ้ ยพัน-หมื่น-แสน-ลา้ น จะ ตอ่ กนั เองให้ใช้ “อธิก” แปลวา่ “ยง ่ิดว้ ย” ตอ่ ใน ระหวา่ ง
ตวัอยา่ ง ๑๒๐ แยกออกเป็นสองส่วนคือ ๑๐๐ + ๒๐ กลบั เลขเป็น ๒๐+๑๐๐ จากนั้น แทนค่าเป็น วีส +อุตฺตร+ สต = วีสุตฺต รสต แปลวา่ อ. ร้อย กวา่ ๒๐ ๒๐๓๕ แยกเป็น ๒๐๐๐ + ๓๕ กลับ เลขเป็น ๓๕+ ๒๐๐๐ จากน ้ นั แทนคา่ เป็น ปญฺจตึส +อุตฺตร+ ทวิสหสฺสานิ = ปญฺจตึสุตฺตรเทฺวสหสฺสานิ แปลว่า อ. พันสอง กวา่ ๓๕
๖ ๐ ๐ ๐ ๐ + ๕ ๐ ๐ ๐ + ๔ ๐ ๐ + ๘ ๓ จากน ้ นั กลบัเลขเป็น ๘๓+ ๔๐๐+ ๕๐๐๐+ ๖๐๐๐๐+๗๐๐๐๐๐ แทนคา่ เตอสีติ + อุตฺตร+ จตุสตาธิกา นิ + ปญฺจสหสฺสาธิกานิ+ฉทสสหสฺสาธกา นิ + สตฺตสตสหสฺสานิ ส าเร็จรู ปเป็น เตอสีตยุตฺตรจตุสตาธิกา นิ ปญฺจสหสฺสาธิกานิ ฉทสสหสฺสาธกานิ สตฺตสตสหสฺสานิ แปลวา่ อ.แสนเจ็ด ท .ยง ่ิด้วยหมนื่ หก ท. ยง ่ิด้วย พนั ห้า ท. ยง ่ิดว้ยร้อยสี่ กวา่แปดสิบสาม
The End