อบรมบาลี ภาค 2 ปีที่ 22

อบรมบาลกี อ่ นสอบ
ภาค ๒ ปีท่ี ๒๒

๑ - ๑๕ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๖๓



สมเดจ็ พระอริยวงศาคตญาณ
สมเด็จพระสงั ฆราช สกลมหาสงั ฆปรณิ ายก

พระพรหมบัณฑิต, ศ.ดร.

(ประยรู ธมฺมจิตโฺ ต ป.ธ.๙, พธ.บ., Ph.D.)

ศาสตราจารย,์ ราชบณั ฑิตกติ ติมศกั ดิ์
กรรมการมหาเถรสมาคม ผู้รกั ษาการแทนเจา้ คณะใหญ่หนกลาง

ประธานศูนย์พระปริยัตินิเทศกแ์ ห่งคณะสงฆ์ไทย
เจา้ อาวาสวัดประยุรวงศาวาสวรวหิ าร

พระพรหมโมลี
(สุชาติ ธมมฺ รตโน ป.ธ.๙, พธ.บ.)

กรรมการมหาเถรสมาคม
แมก่ องบาลสี นามหลวง
ผู้รกั ษาการแทนเจา้ คณะภาค ๕
ผู้ชว่ ยเจา้ อาวาสวดั ปากน้ํา ภาษเี จริญ

พระเทพวิสทุ ธิโสภณ, ดร.

(เฉลา เตชวนฺโต ป.ธ.๙, พธ.ม., พธ.ด.)

ผู้รกั ษาการแทนเจ้าคณะภาค ๒
เจ้าอาวาสวัดราชคฤหว์ รวหิ าร

ประธานอำ�นวยการ

พระธรรมปฎิ ก

(ชวลิต อภิวฑฒฺ โน ป.ธ.๙, พธ.ด.)
เจ้าคณะจังหวัดสระบรุ ี

เจา้ อาวาสวัดพระพุทธบาทราชวรมหาวหิ าร
รองประธานอำ�นวยการ

พระธรรมรตั นมงคล

(นพปฎล (แวว) กตสาโร น.ธ.เอก, พธ.ด.)
เจา้ คณะจงั หวัดพระนครศรีอยุธยา
เจ้าอาวาสวดั พนญั เชงิ วรวิหาร
รองประธานอำ�นวยการ

พระเทพสุวรรณมนุ ี

(ประถม กนฺตสโี ล ป.ธ.๔, พธ.ด.)
เจ้าคณะจงั หวัดอ่างทอง
เจ้าอาวาสวัดต้นสน
รองประธานอำ�นวยการ

พระเทพปวรเมธี, รศ.ดร.

(ประสทิ ธ์ิ พรฺ หฺมรํสี ป.ธ.๕, พธ.บ., Ph.D.)
รองอธกิ ารบดฝี า่ ยบริหาร มจร

รก.เจา้ อาวาสวดั มหาจฬุ าลงกรณราชูทศิ
ผู้ชว่ ยเจ้าอาวาสวัดประยรุ วงศาวาสวรวิหาร

รองประธานอำ�นวยการ

พระราชธีราภรณ์

(ประดิษฐ์ ิตเมโธ ป.ธ.๙, พธ.ม.)
รองเจา้ คณะจงั หวัดสระบุรี รปู ที่ ๑

เจา้ อาวาสวดั พระพุทธฉาย

รอเจงเา้ จอ้าา(คสวณามสะควจดิ พดังั หจบรนิวะรดัมตฺญพยวางโรณสศะ์อนไปศิตค.รธรรว.ศโ๔รลร,าอีกรพยาธธุ ม.ยมวาร.)วรหิปู าทร่ี ๑ (ณรรงเอจคพงา้ ์ เอสจราริา้ะวปิคราญุณาสชฺโะวพจัดงััฒไนชหนโ.วธยดัา.วเภออร่ารกวงณ,หิ ทพา์อรธง.บ.)

พระวสิ ฐิ คณาภรณ์

(อาทติ ย์ สิรวิ ฑฒฺ โน น.ธ.เอก, พธ.บ.)
รองเจา้ คณะจงั หวัดสระบุรี รปู ท่ี ๒

เจา้ อาวาสวดั มงคลชยั พฒั นา

พระเมธวี ราภรณ์ พระศรวี สิ ทุ ธิโกศล

(เชิดชยั กตปุ ฺโ ป.ธ.๙) (บญุ จนั ทร์ จนฺทโชโต ป.ธ.๙)
รองเจ้าคณะจงั หวัดพระนครศรอี ยุธยา รูปท่ี ๒ ผชู้ ่วยเจา้ อาวาสวัดราชคฤหว์ รวิหาร

ผูช้ ว่ ยเจ้าอาวาสวดั พนัญเชิงวรวหิ าร เลขานกุ ารเจา้ คณะภาค ๒

พระครูสทุ ธิกิจจาทร

(ประเวศ สุทธฺ ิาโณ น.ธ.เอก, พธ.ม.)
เจา้ อาวาสวัดอ่างทองวรวหิ าร
เจ้าคณะอำ�เภอแสวงหา

เลขานกุ ารเจา้ คณะจังหวดั อา่ งทอง

พระมหาเวชยนั ต์ เวชยนฺโต ป.ธ.๘ พระมหาสุเมธา ถริ วฑฺฒโน ป.ธ.๗

รก.เจา้ อาวาสวดั สวุ รรณดารารามราชวรวหิ าร ผชู้ ่วยเจ้าอาวาส
เจ้าคณะอำ�เภอเสนา วดั พระพทุ ธบาทราชวรมหาวิหาร
เลขานุการเจ้าคณะจังหวัดสระบรุ ี
เลขานุการเจ้าคณะจังหวดั พระนครศรีอยธุ ยา



















ค�ำปรารภ

การศึกษาภาษาบาลี  คือการสืบทอดอายุพระพุทธศาสนา  และนับว่ามีความส�ำคัญอย่างย่ิง 
เพราะภาษาบาลีเป็นภาษาที่ใช้จารึกพระพุทธพจน์หรือพระธรรมวินัยในคัมภีร์พระไตรปิฎก 
ฝ่ายเถรวาท  ทั้งภาษาบาลียังเป็นภาษาท่ีมีอรรถรสลึกซ้ึง  และเป็นรากฐานของภาษาไทย  ด้วยเหตุน ี้
คณะสงฆ์ในเขตปกครองภาค  ๒  ประกอบด้วย  จังหวัดพระนครศรีอยุธยา  จังหวัดอ่างทอง  และ
จังหวัดสระบุรี  ได้ตระหนักถึงความส�ำคัญของการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกบาลี  จึงส่งเสริม
ให้มีการจัดการเรียนการสอนในเขตปกครองตั้งแต่ชั้นบาลีไวยากรณ์ถึงช้ันประโยค  ป.ธ.๙  และ 
จัดให้มีโครงการอบรมบาลีก่อนสอบอย่างต่อเนื่องนับเป็นปีท่ี  ๒๒  ในปีน้ีจัดอบรมระหว่างวันท ี่
๑ - ๑๕ กุมภาพันธ์  พ.ศ.  ๒๕๖๓  รวมเวลา  ๑๕  วัน  ณ  วัดต้นสน  ต�ำบลตลาดหลวง อ�ำเภอ 
เมอื งอา่ งทอง จงั หวัดอา่ งทอง

การอบรมบาลีก่อนสอบ  ภาค  ๒  ปีที่  ๒๒  คร้ังนี้  ประสบความส�ำเร็จลุล่วงลงด้วยดีเพราะ
การประสานแรงกายแรงใจจากทุกภาคส่วน  กล่าวคือ  พระเถรานุเถระ เจ้าคณะพระสังฆาธิการ 
และพุทธศาสนิกชน  ในเขตปกครองคณะสงฆ์  ภาค  ๒  และนอกเขตภาค  ๒  โดยเฉพาะอย่างย่ิง 
คณะสงฆ์จังหวัดพระนครศรีอยุธยา อ่างทอง สระบุรี และส�ำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ 
ได้ถวายความอุปถัมภ์บ�ำรุงอย่างเต็มก�ำลัง  คณะพระวิทยากร  ต้ังใจถ่ายทอดวิชาการและตรวจ
ปัญหาข้อทดสอบอย่างเต็มความสามารถ  คณะกรรมการฝ่ายต่างๆ  ต้ังใจปฏิบัติหน้าท่ีตามที่ได้รับ
มอบหมายด้วยความเสียสละ พระภิกษุสามเณรผู้เป็นนักเรียนมีความประพฤติเรียบร้อยและตั้งใจ 
ศึกษาอบรมเป็นอย่างดี  พุทธศาสนิกชนผู้มีจิตศรัทธา  โดยการน�ำของคณะสงฆ์ในแต่ละอ�ำเภอ
ในเขตปกครองภาค  ๒  และที่อื่นๆ  ต่างก็ตั้งใจปรุงอาหารเลิศรสน�ำมาถวายพระภิกษุสามเณร 
ตลอดการอบรม  ๑๕  วัน คณะสงฆ์จังหวัดอ่างทอง  และอุบาสก-อุบาสิกา  วัดต้นสน  ตลอดจน 
ชาวพระนครศรีอยุธยา อ่างทอง สระบุรี และผู้มีจิตศรัทธาท่ัวไป ช่วยบริการอ�ำนวยความสะดวก
และถวายความอุปถมั ภ์ทกุ อย่างดว้ ยความเตม็ ใจและศรัทธา

21

ส�ำ นกั งานเจา้ คณะภาค ๒ 

ด้วยปรารภเหตุการณ์อันเป็นประวัติศาสตร์แห่งความเมตตาปรารถนาดี ความสามัคคี 
และความร่วมมือด้านการศึกษาของคณะสงฆ์ภาค  ๒  จึงได้มีการบันทึกภาพเหตุการณ์และข้อมูล
ไว้เป็นหลักฐาน โดยการจัดพิมพ์หนังสืออนุสรณ์อบรมบาลีก่อนสอบ ภาค ๒ ปีที่ ๒๒ ข้ึน เพ่ือมอบ 
เป็นวิทยบรรณาการแก่พระเถรานุเถระ  เจ้าคณะพระสังฆาธิการและพุทธศาสนิกชนที่ได้ถวาย 
ความอุปถัมภ์บ�ำรุง  แก่คณะกรรมการ  พระวิทยากรและนักเรียน  ตลอดจนผู้มีส่วนเก่ียวข้อง 
ทุกท่าน  ท�ำให้การอบรมบาลีก่อนสอบคร้ังนี้  ด�ำเนินไปด้วยความเรียบร้อย ประสบความส�ำเร็จ
และบรรลุวัตถุประสงค์เป็นอย่างดี  ในหนังสือเล่มนี้ได้ประมวลเน้ือหาเชิงวิชาการ  และรวบรวม
สถิติข้อมูลพ้ืนฐานเก่ียวกับการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกบาลีและการอบรมบาลีก่อนสอบ
ตลอดจนแนวทางการด�ำเนินงานอันจะเป็นประโยชน์แก่เจ้าส�ำนักศาสนศึกษาและผู้สนใจท่ัวไปไว ้
อยา่ งครบถว้ น 

หวังว่า  หนังสืออบรมบาลีก่อนสอบ  ภาค  ๒  เล่มนี้  จะช่วยเป็นสื่อสร้างความเข้าใจอันด ี
สานความสัมพันธ์ไมตรี  และรักษาความสมานสามัคคีของคณะสงฆ์  ภาค  ๒  เพ่ือสืบสานงานการ
ศึกษาอบรมบาลใี นปตี ่อ ๆ ไป

ด้วยความเมตตาและปรารถนาดี
พระเทพปวรเมธี, รศ.ดร.
บรรณาธกิ าร

22

อบรมบาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปที ่ี ๒๒

สารบัญ

๔  
ภาพคณะผูบ้ รหิ ารโครงการและกจิ กรรมการอบรมบาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปที ี่ ๒๒ ๒๑
คำ�ปรารภ

ภาคพธิ กี าร

กำ�หนดการปฐมนเิ ทศ ๒๖
คำ�กลา่ วถวายรายงาน... พระเทพวสิ ทุ ธิโสภณ ประธานอำ�นวยการ  ๒๘  
ความไม่ประมาทในการศึกษา..พระพรหมบณั ฑติ ผ้รู ักษาการแทนเจา้ คณะใหญ่หนกลาง ๓๑
สมั ปสาทนียกถา...พระเทพวสิ ทุ ธิโสภณ ผ้รู กั ษาการแทนเจ้าคณะภาค ๒ ๓๘
ปฏิสนั ถารกถา... พระเทพสุวรรณมุนี เจา้ คณะจงั หวดั อา่ งทอง ๔๑
ปฏิสันถารกถา... พระราชธรี าภรณ์ รองเจ้าคณะจังหวดั สระบรุ ี ๔๓
ปฏิสนั ถารกถา...พระญาณไตรโลก รองเจา้ คณะจงั หวดั พระนครศรอี ยธุ ยา ๔๖
คำ�กล่าวต้อนรบั และปวารณา... นายพงษพ์ นั ธ์ วเิ ชยี รสมทุ ร รองผู้ว่าราชการจังหวดั อา่ งทอง ๔๙
คำ�กลา่ วตอ้ นรบั และปวารณา..นายประดบั โพธวิ รวฒั น์ ผอ.สนง.พระพทุ ธศาสนาจงั หวดั พระนครศรอี ยธุ ยา ๕๑
คำ�กล่าวตอ้ นรบั และปวารณา...นางปิยะกลุ บัวสวัสด์ิ ผอ.สนง.พระพทุ ธศาสนาจงั หวัดอ่างทอง ๕๓
คำ�กลา่ วตอ้ นรับและปวารณา..นางสาวพชั รา สุคันธี ผอ.สนง.พระพุทธศาสนาจังหวดั สระบรุ ี ๕๕
กำ�หนดการปจั ฉิมนิเทศ ๕๖
คำ�กลา่ วถวายรายงาน...พระเทพปวรเมธี รองประธานอำ�นวยการ ๕๘

ภาคปฏิบัติการ ๖๓
๖๕
ประกาศฯ เรอื่ งระเบยี บปฏบิ ตั ิของนักเรียนผเู้ ขา้ รบั การอบรม ๖๖
ข้อควรปฏบิ ัต ิ ๖๘ 
ทำ� เนียบวิทยากร   ๗๐ 
รายนามวทิ ยากรประจ�ำชั้น ๗๔  
รายนามวทิ ยากรประจำ� กองตรวจ ๘๐
ตารางอบรม ช้นั ประโยค ๑ - ๒ และ ป.ธ. ๓, ๔, ๕ ๑๐๒ 
รายช่อื นกั เรยี นผู้เขา้ รับการอบรม พ.ศ. ๒๕๖๓
รายชอื่ นักเรียนผสู้ อบได้ พ.ศ. ๒๕๖๒

23

สำ�นักงานเจา้ คณะภาค ๒ 

สถิตนิ ักเรียนและวทิ ยากร พ.ศ. ๒๕๔๒ - ๒๕๖๓ ๑๐๙ 
สถติ ินักเรียนผู้สอบได้ พ.ศ. ๒๕๔๒ - ๒๕๖๒ ๑๓๒
ก�ำหนดการสอบบาลีสนามหลวง  พ.ศ.  ๒๕๖๓ ๑๔๕ 
สถานทส่ี อบบาลีสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓ ๑๔๗
ยอดผขู้ อเข้าสอบบาลสี นามหลวง พ.ศ. ๒๕๖๓ ๑๕๒ 
ส�ำนักศาสนศึกษาบาลใี นเขตปกครองคณะสงฆ ์ ภาค ๒ ๑๕๓ 
รายนามพระเถระและพระอนุจรผนู้ ำ� ประโยคข้อสอบไปเปดิ สนามสอบ ภาค ๒ ๑๕๔
๑๕๖
ภาควชิ าการ ๑๖๙
๑๘๗
ความสุขทย่ี ่ังยนื โดย พระพรหมบณั ฑิต ๑๙๕  
สถิตขิ อ้ สอบสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๔๐-๒๕๖๒ ๒๐๐  
ประโยคควรดพู ิเศษ   ๒๐๖
ระเบียบปฏบิ ัติเก่ยี วกับบาลีสนามหลวง ๒๐๗
หลกั การตรวจบาลีสนามหลวง ๒๐๘
มติมหาเถรสมาคม ๒๑๐ 
ประกาศกองบาลสี นามหลวง ๒๑๕  
ปฏทิ นิ การศึกษา พ.ศ. ๒๕๖๓ ๒๓๘
๒๔๔
ภาคผนวก ๒๗๓
๒๘๐
โครงการอบรมบาลีกอ่ นสอบ ภาค ๒ ปที  ่ี ๒๒
ประกาศฯ เร่อื งแต่งตง้ั คณะกรรมการอบรมบาลีก่อนสอบ
แบบประวตั ิวิทยากร, แบบใบสมคั ร, แบบใบลาอบรม, แบบประเมินผล
รายนามผู้ถวายความอุปถัมภโ์ ครงการอบรมบาลีก่อนสอบ ภาค ๒ ปีท่ ี ๒๒
รายนามเจ้าภาพถวายภัตตาหารเพลโครงการอบรมบาลีก่อนสอบ ภาค ๒ ปที  ่ี ๒๒
เคารพ...ศรัทธา...เพิม่ สตปิ ญั ญา เพอื่ พระบาลี



24

อบรมบาลกี ่อนสอบ ภาค ๒ ปที ่ี ๒๒

ภาคพิธกี าร

กำ� หนดการปฐมนเิ ทศ

พิธีเปดิ อบรมบาลกี ่อนสอบ ภาค ๒ ปที ่ี ๒๒
ณ วดั ตน้ สน ตำ� บลตลาดหลวง อำ� เภอเมอื งอ่างทอง จังหวดั อา่ งทอง

วนั ที่ ๓๑ มกราคม - ๑ กุมภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๖๓

วนั ศกุ รท์ ่ี ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๓
เวลา ๐๙.๐๐ น. พระวทิ ยากร คณะกรรมการ และนักเรยี นในเขตปกครองคณะสงฆ์ภาค ๒

และนักเรียนสมทบจากส�ำนักเรียนอื่นๆ ลงทะเบยี นรายงานตัวเขา้ ทพี่ ัก
เวลา ๑๑.๐๐ น. ฉันภัตตาหารเพล
เวลา ๑๔.๐๐ น. ประชมุ พระวิทยากร และคณะกรรมการฝ่ายตา่ งๆ
เวลา ๑๗.๐๐ น. พระวทิ ยากร คณะกรรมการ และนักเรยี นในเขตปกครองคณะสงฆ์ภาค ๒
และนักเรียนสมทบจากส�ำนักเรียนอื่นๆ พรอ้ มกันที่มณฑลพธิ ี
เวลา ๑๗.๓๐ น. พระเทพปวรเมธี รองประธานอ�ำนวยการ กล่าวธรรมีกถา เสริมสร้าง 

ก�ำลังใจแก่นักเรียนบาลี แนะน�ำพระวิทยากรและคณะกรรมการฝ่ายต่างๆ
ชแ้ี จงกฎระเบียบ และข้อวตั รปฏิบตั ิ
พระครูสุทธิกิจจาทร เลขานุการเจ้าคณะจังหวัดอ่างทอง แนะน�ำอาคาร 
สถานที่พักพระวิทยากร คณะกรรมการ นักเรียน ห้องเรียน และสถานท ี่
ฉันภตั ตาหาร
เวลา ๑๙.๐๐ น.      คณะพระวิทยากร พบนักเรียนแตล่ ะชั้น ชี้แจงตารางการอบรมและอน่ื ๆ

วันเสารท์ ่ี ๑ กุมภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๖๓
เวลา ๐๖.๐๐ น. ทำ� วตั รเช้า และฉันภตั ตาหารเช้า
เวลา ๐๘.๓๐ น. เรียนตามตารางอบรม
เวลา ๑๑.๐๐ น. ฉันภัตตาหารเพล
เวลา ๑๓.๐๐ น. เรยี นตามตารางอบรม

26

อบรมบาลีกอ่ นสอบ ภาค ๒ ปีท่ี ๒๒

เวลา ๑๗.๐๐ น. เจ้าคณะพระสังฆาธิการ พระวิทยากร คณะกรรมการ และนักเรียน 

ในเขตปกครองคณะสงฆ์ภาค ๒ นักเรียนสมทบจากส�ำนักเรียนอื่นๆ 

และผูม้ เี กยี รตพิ รอ้ มกนั ที่มณฑลพิธี

พระเทพวิสุทธิโสภณ ผู้รักษาการเจ้าคณะภาค ๒ ประธานอ�ำนวยการ 

กล่าวสมั ปสาทนียกถา

พระธรรมปฎิ ก เจา้ คณะจงั หวดั สระบรุ ี ประธานฝา่ ยวชิ าการ กลา่ วปฏสิ นั ถาร
พระธรรมรตั นมงคล เจา้ คณะจงั หวดั พระนครศรอี ยธุ ยา ประธานฝา่ ยปกครอง 

กล่าวปฏสิ ันถาร
พระเทพสุวรรณมุนี เจ้าอาวาสวัดต้นสน เจ้าคณะจังหวัดอ่างทอง 

กลา่ วต้อนรับและปฏิสนั ถาร
ผวู้ ่าราชการจังหวดั อ่างทอง หรอื ผูแ้ ทน กล่าวต้อนรับและปวารณา
ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดอยุธยา กล่าวต้อนรับ 

และปวารณา
ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดอ่างทอง กล่าวต้อนรับ 

และปวารณา
ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดสระบุรี กล่าวต้อนรับ 

และปวารณา
เวลา ๑๘.๓๐ น.   พระเดชพระคณุ พระพรหมบณั ฑติ กรรมการมหาเถรสมาคม ผรู้ กั ษาการแทน

เจ้าคณะใหญ่หนกลาง ประธานศูนย์พระปริยัตินิเทศก์แห่งคณะสงฆ์ไทย
และเจา้ อาวาสวดั ประยรุ วงศาวาสวรวหิ าร องคป์ ระธานในพธิ จี ดุ ธปู เทยี นบชู า 
พระรัตนตรัย
พระเทพวสิ ทุ ธิโสภณ ผู้รกั ษาการแทนเจ้าคณะภาค ๒ ประธานอ�ำนวยการ
กลา่ วถวายรายงาน
พระเดชพระคณุ พระพรหมบณั ฑติ กลา่ วใหโ้ อวาท และเปดิ โครงการอบรม
บาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปที ่ี ๒๒
พระเทพวิสุทธิโสภณ และหัวหน้าส่วนราชการ ถวายเคร่ืองไทยธรรม 
แดอ่ งค์ประธานในพิธี


27

ส�ำ นักงานเจ้าคณะภาค ๒ 

คำ� กลา่ วถวายรายงาน*
พิธเี ปิดการอบรมบาลีกอ่ นสอบ

กราบเรียน พระเดชพระคุณพระพรหมบัณฑิต กรรมการ
มหาเถรสมาคม ผู้รักษาการแทนเจ้าคณะใหญ่หนกลาง ท่ีเคารพ
อยา่ งสูง

เกล้า ฯ พระเทพวิสุทธิโสภณ ประธานอ�ำนวยการ โครงการ
อบรมบาลีก่อนสอบภาค ๒ พระเถรานุเถระ เจ้าคณะพระสังฆาธิการ 
คณะกรรมการ พระวทิ ยากร และนกั เรยี นบาลที กุ รปู รวมทงั้ ทา่ นผมู้ เี กยี รติ
มีท่านผู้ว่าราชการจังหวัดอ่างทอง ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงานพระพุทธศาสนา
จงั หวดั ทง้ั ๓ จงั หวดั เปน็ ตน้ ทไ่ี ดม้ าประชมุ พรอ้ มกนั ณ วดั ตน้ สนแห่งน ี้
รู้สึกปลื้มปีติยินดีเป็นอย่างย่ิง ในความเมตตาของพระเดชพระคุณ 
ท่ีได้มาเป็นประธานในพิธีปฐมนิเทศ เปิดโครงการอบรมบาลีก่อนสอบของคณะสงฆ์ภาค ๒ ในวันน ี้
จึงขอกราบขอบพระคุณพระเดชพระคุณ เป็นอย่างสูง ไว้ ณ โอกาสนี้ และขอกราบเรียนถวาย
รายงานความเป็นมาของการจัดโครงการอบรมบาลีก่อนสอบของคณะสงฆ์ภาค ๒ โดยสังเขป 
ดังต่อไปนี้
คณะสงฆ์ในเขตปกครองภาค ๒ ประกอบด้วย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จังหวัดสระบุรี
และจังหวัดอ่างทอง ได้ตระหนักถึงความส�ำคัญในการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกบาลีท่ีพระภิกษุ
สามเณรศึกษามาแต่โบราณกาล จึงได้มีสมานฉันท์ร่วมกันจัดโครงการอบรมบาลีก่อนสอบ ต้ังแต่ช้ัน
ประโยค ๑-๒ ถงึ ประโยค ป.ธ. ๕ ระหวา่ งวนั ท่ี ๑ – ๑๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๓ รวม ๑๕ วนั
การอบรมบาลกี ่อนสอบท่ีจัดรวมกนั ๓ จังหวัดในเขตปกครองคณะสงฆ์ภาค ๒ คร้ังนี้ นับเป็น
ปีที่ ๒๒ ก่อนหน้าน้ีได้มีการจัดอบรมบาลีก่อนสอบแยกกันในแต่ละจังหวัด ต้องเสียค่าใช้จ่ายมาก
และพระวทิ ยากรทีม่ ีคณุ ภาพต้องแยกกระจัดกระจาย ดงั นัน้ คณะสงฆภ์ าค ๒ จงึ มีมติใหจ้ ดั โครงการ
อบรมบาลีก่อนสอบรวมกันข้ึน ณ วัดต้นสน ต�ำบลตลาดหลวง อ�ำเภอเมือง จังหวัดอ่างทอง ต้ังแต่ปี 
พ.ศ. ๒๕๔๒ เป็นต้นมา โดยมีวัตถปุ ระสงค์ ดงั น้ี

* พระเทพวิสทุ ธโิ สภณ (เฉลา เตชวนฺโต ป.ธ.๙, พธ.ด.) ผู้รกั ษาการแทนเจา้ คณะภาค ๒ ประธานอ�ำ นวยการ
กลา่ วถวายรายงานในพธิ ปี ฐมนิเทศเปดิ การอบรมบาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปีท่ี ๒๒ ณ วดั ตน้ สน ต�ำ บลตลาดหลวง
อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั อา่ งทอง เมอ่ื วนั เสารท์ ่ี ๑ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๖๓

28

อบรมบาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปที ี่ ๒๒

๑. เพ่ือส่งเสริมการศกึ ษาพระปริยตั ธิ รรมแผนกบาลีให้แพรห่ ลายยิ่งขน้ึ
๒. เพอ่ื เพมิ่ พูนความร้แู ละเสรมิ สรา้ งฉนั ทะในการศึกษาภาษาบาลแี ก่พระภิกษุสามเณร
๓. เพ่ือระดมก�ำลังสตปิ ัญญาของวิทยากร ในการถา่ ยทอดความร้แู กน่ ักเรียนบาลี
๔. เพือ่ ให้นกั เรยี นบาลเี ตรียมความพร้อม และเกิดความมนั่ ใจในการสอบบาลสี นามหลวง
๕. เพือ่ สรา้ งความสามัคคีในการทำ� งานรว่ มกนั ของคณะสงฆใ์ นเขตปกครองภาค ๒
การอบรมบาลีก่อนสอบปีท่ีผ่าน ๆ มา มีนักเรียนทั้งในเขตปกครองภาค ๒ และนอกเขตภาค
เข้ารับการอบรมเป็นจ�ำนวนมาก ภายหลังการอบรมนักเรียนมีฉันทะในการศึกษาพระปริยัติธรรม
แผนกบาลีเพิ่มมากข้ึน และในปี ๒๕๖๓ น้ี มีพระภิกษุสามเณรสมัครเข้ารับการอบรมบาลีก่อนสอบ
จ�ำนวน ๔๙๕ รปู /คน แยกเปน็ รายชั้นได้ ดงั นี้
ชั้นประโยค ๑-๒ จำ� นวน ๒๕๓ แม่ช ี ๕ คน รวม ๒๕๘ รปู /คน
ช้นั ประโยค ป.ธ. ๓ จ�ำนวน ๑๑๗ แมช่ ี ๒ คน รวม ๑๑๙ รูป/คน
ชั้นประโยค ป.ธ. ๔ จำ� นวน ๖๓ แม่ช ี ๒ คน รวม ๖๕ รูป/คน
ช้นั ประโยค ป.ธ. ๕ จำ� นวน ๕๒ แม่ชี ๑ คน รวม ๕๓ รปู /คน
รวมจ�ำนวนทงั้ สิ้น ๔๙๕ รูป/คน
เพื่อการน้ี ภาคได้แต่งตั้งคณะกรรมการด�ำเนินการฝ่ายต่าง ๆ จ�ำนวน ๒๕๐ รูป/คน และได้
อาราธนาพระวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ ท้ังในเขตภาค ๒ และจากส่วนกลางมาถวายความรู้ แก่นักเรียน
ท่ีเข้ารับการอบรมบาลีก่อนสอบ โดยมีพระเดชพระคุณพระธรรมปิฎก เจ้าคณะจังหวัดสระบุรี เป็น
ประธานฝ่ายวิชาการ พระเดชพระคุณพระธรรมรัตนมงคล เจ้าคณะจังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็น
ประธานฝ่ายปกครอง พระเดชพระคุณพระเทพสุวรรณมุนี เจ้าคณะจังหวัดอ่างทอง และเจ้าอาวาส
วัดต้นสน เป็นประธานฝ่ายสวัสดิการและสถานที่ พระเดชพระคุณพระเทพปวรเมธี เป็นรองประธาน
อ�ำนวยการโครงการ พระศรีวิสุทธิโกศล เป็นประธานฝ่ายเลขานุการโครงการ มีคณะพระวิทยากร
จ�ำนวน ๑๒๐ รูป และได้จัดพระวทิ ยากรสอนและกองตรวจประจ�ำแต่ละช้นั ดงั น้ี

ชั้นประโยค ๑-๒ จ�ำนวน ๕๐ รปู
ชน้ั ประโยค ป.ธ. ๓ จำ� นวน ๒๒ รูป
ชนั้ ประโยค ป.ธ. ๔ จ�ำนวน ๑๔ รปู
ชั้นประโยค ป.ธ. ๕ จำ� นวน ๑๔ รปู

รวมจำ� นวนทงั้ ส้นิ ๒๒๐ รปู
รวมพระวิทยากร คณะกรรมการฝ่ายต่าง ๆ และนกั เรยี น จำ� นวนท้ังสิ้น ๗๑๕ รปู /คน

29

สำ�นักงานเจ้าคณะภาค ๒ 

ในการจัดโครงการอบรมบาลีก่อนสอบครั้งน้ี ได้รับความอุปถัมภ์จากผู้มีจิตศรัทธาหลายฝ่าย
กล่าวคือ ด้านอาคารสถานท่ีพักและที่ฝึกซ้อมอบรม ได้รับความอุปถัมภ์จากท่านเจ้าคุณพระเทพ-
สุวรรณมุนี เจ้าคณะจังหวัดอ่างทอง และเจ้าอาวาสวัดต้นสน ด้านภัตตาหารเช้า-เพล และน�้ำปานะ
ตลอดการอบรม ๑๕ วัน ไดร้ บั ความอปุ ถัมภ์จากเจ้าคณะพระสังฆาธิการ และอบุ าสก-อบุ าสกิ าศรทั ธา
สาธุชน ในเขตปกครองคณะสงฆ์ภาค ๒ ด้านการปฐมพยาบาลได้รับความอุปถัมภ์จากสาธารณสุข
จังหวัดอ่างทอง คณะแพทย์ และพยาบาลโรงพยาบาลอ่างทอง ส่วนค่าใช้จ่ายในการบริหารโครงการ
ได้รับความอุปถัมภ์จากคณะสงฆ์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จังหวัดสระบุรี และจังหวัดอ่างทอง
ส�ำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ส�ำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดท้ัง ๓ จังหวัด และจากผู้ม ี
จติ ศรัทธาทั่วไปร่วมบริจาค

บัดนี้ ได้เวลาอันเปน็ อดุ มมงคลแล้ว เกลา้ ฯ ขอกราบอาราธนาพระเดชพระคุณ ได้โปรดกล่าว
เปิดโครงการอบรมบาลกี ่อนสอบภาค ๒ ปีท่ี ๒๒ และกล่าวให้โอวาทธรรมแกพ่ ระเถรานเุ ถระ เจ้าคณะ 
พระสังฆาธิการ คณะกรรมการ พระวิทยากร และนักเรียนทุกรูป เพื่อเป็นทิฏฐานุคติ และความเป็น
สิรมิ งคลสบื ต่อไป

ควรมิควรประการใดสดุ แต่จะเมตตา

30

อบรมบาลีกอ่ นสอบ ภาค ๒ ปีท่ี ๒๒

ความไม่ประมาทในการศกึ ษา*

ทา่ นเจา้ คณุ พระเทพวสิ ทุ ธโิ สภณ ผรู้ กั ษาการแทนเจา้ คณะภาค ๒
ทา่ นเจา้ คณุ เจา้ คณะจงั หวดั ทงั้ ๓ จงั หวดั ในเขตปกครองคณะสงฆภ์ าค ๒
เจ้าคณะพระสังฆาธิการทกุ ระดบั ท่ีมารว่ มในพธิ นี ้ี

ขอต้อนรับและอนุโมทนาแด่พระภิกษุสามเณรทุกรูปท่ีเข้ารับ
การฝกึ อบรมบาลกี ่อนสอบ

ขอเจรญิ พรทา่ นพงษพ์ นั ธ์ วเิ ชยี รสมทุ ร รองผวู้ า่ ราชการจงั หวดั
อ่างทอง ปฏิบัติราชการแทนท่านผู้ว่าราชการจังหวัดอ่างทอง ท่าน 
ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดทั้ง ๓ จังหวัด และ 
ท่านผมู้ ีเกยี รตทิ กุ ท่าน

วันนี้เป็นวันที่น่าช่ืนใจอีกครั้งท่ีได้เห็นความพร้อมเพรียงกัน ซ่ึงไม่ได้มีปรากฏบ่อยนัก 
เปน็ ความพรอ้ มเพรยี งของทง้ั ๓ สว่ นทเี่ ราเรยี กยอ่ ๆ วา่ บวร ไดแ้ ก่ บา้ น วดั และราชการ ในงานของ
คณะสงฆ์ภาค ๒

คำ� วา่ บา้ น คอื ชาวบา้ น อบุ าสกอบุ าสกิ า ผทู้ อ่ี ปุ ถมั ภบ์ ำ� รงุ กจิ การการอบรมบาลกี อ่ นสอบครง้ั น้ี

คำ� วา่ วดั คอื เจา้ คณะพระสงั ฆาธกิ ารทกุ ระดบั และพระสงฆส์ ามเณรจำ� นวนมากไดม้ าประชมุ
พร้อมกนั อย่างน้ี

ค�ำว่า ราชการ ในท่นี ีก่ ็มที ่านรองผู้วา่ ราชการจงั หวัดอ่างทอง น�ำคณะขา้ ราชการ ผอู้ �ำนวยการ
ส�ำนักงานพระพทุ ธศาสนาประจ�ำจงั หวดั มาถวายความอุปถัมภแ์ ละต้อนรบั พระคุณเจา้ อย่างน้ี

นบั วา่ เปน็ การประชมุ ใหญใ่ นรอบปขี องคณะสงฆภ์ าค ๒ และถอื วา่ เปน็ วนั ทสี่ ำ� คญั ในชวี ติ ของ
พระสงฆส์ ามเณรผเู้ ปน็ นกั เรยี นภาษาบาลที กุ รปู เปน็ วนั สำ� คญั ทท่ี กุ ฝา่ ยระดมมาชว่ ยกนั จนเกดิ คำ� วา่  

* พระพรหมบณั ฑติ  (ประยรู  ธมมฺ จติ โฺ ต ป.ธ.๙, Ph.D.) ศาสตราจารย,์  ราชบณั ฑติ กติ ตมิ ศกั ด,ิ์  กรรมการมหาเถร-
สมาคม ผรู้ กั ษาการแทนเจา้ คณะใหญห่ นกลาง, ประธานศนู ยพ์ ระปรยิ ตั นิ เิ ทศกแ์ หง่ คณะสงฆ์ไทย, เจา้ อาวาสวดั ประยรุ -
วงศาวาสวรวหิ าร กลา่ วให้โอวาทในพธิ ปี ฐมนเิ ทศการอบรมบาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปที  ่ี ๒๒ ณ วดั ตน้ สน ต�ำ บลตลาดหลวง
อ�ำ เภอเมอื ง จังหวดั อา่ งทอง เม่ือวันเสารท์ ่ี ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๓

31

ส�ำ นกั งานเจ้าคณะภาค ๒ 

บวร คือความประเสริฐ โดยมีเป้าหมายท่ีการอบรมบาลีก่อนสอบเป็นระยะเวลา ๒๒ ปี เจ้าคณะ 
พระสังฆาธิการก็ให้ความส�ำคัญ ส�ำนักเรียนไหนมีนักเรียนก็ส่งมาอบรม มีครูบาอาจารย์ท่ีมีความร ู้
ก็ส่งมาสอน มปี ัจจยั มีสิง่ ของก็ส่งมาอปุ ถัมภ์เป็นการลงทุนร่วมกนั

เจ้าคณะพระสังฆาธกิ าร ญาตโิ ยมอุบาสกอุบาสิกาและสว่ นราชการทมุ่ เทใหข้ นาดนี้ จะค้มุ กับ
การทมุ่ เทหรอื ไมอ่ ยทู่ พ่ี วกเราทมุ่ เทเลา่ เรยี นศกึ ษา เขา้ รบั การฝกึ อบรม ยง่ิ สอบไลไ่ ดจ้ ำ� นวนมาก ผลู้ งทนุ
ก็หายเหนอ่ื ยเพราะคมุ้ กับการลงทนุ ใหญ่อยา่ งนี้

ขอฝากความหวังไว้กับพวกเราผู้เป็นนักเรียนทุกรูป ท่ีได้มาพร้อมกันศึกษาเล่าเรียนเป็นการ
เตรยี มตัวก่อนสอบ พวกเราเรยี นกันมาเปน็ ปแี ลว้ กอ่ นนี้อาจติดภารกิจอื่น ใกล้สอบแลว้ ยังไปปฏิบตั ิ
ศาสนกจิ ทโี่ นน่ ทน่ี ี่ บางทไี ปเรยี นสายสามญั หรอื ไปเรยี นมหาวทิ ยาลยั สงฆท์ ำ� ใหท้ ง้ิ บาลไี ปเสยี ชว่ั คราว
ไม่มีโอกาสได้ทบทวนเตรียมสอบอย่างเป็นจริงเป็นจัง ที่เรียนมาทั้งปีก็จะหายไปด้วย เวลาไปเขียน
ตอบข้อสอบมักนึกไมอ่ อก

ดังโคลงโลกนิตบิ ทหนงึ่ สอนว่า

เจ็ดวนั เวน้ ดีดซ้อม ดนตรี
อักขระห้าวันหน ี เน่ินชา้
สามวนั จากนารี เปน็ อื่น
วันหนึง่ เวน้ ล้างหนา้ อับเศร้าหมองศรี

คนเล่นดนตรีต้องซ้อมอยู่เร่ือยๆ จึงจะเกิดความช�ำนาญ เจ็ดวันไม่ได้ซ้อมเม่ือไปเล่นแล้ว 
มนั ฝดื อักขระเรียนหนังสือไม่ได้จับไม่ได้อ่านไม่ได้ทบทวนห้าวันอักขระหนี คือไปสอบแล้วเขียน 
ไม่ออก เขาให้แค่ห้าวัน สามวันจากนารีเป็นอื่น หมายถึงว่า สามวันผ่านไป ไม่นารีเป็นอ่ืนก็ชายท ี่
จากไปเปลี่ยนเป็นอ่ืน วันหน่ึงเว้นล้างหน้าอับเศร้าหมองศรี หมายถึงวันเดียวถ้าต่ืนเช้าไม่ล้างหน้า 
แปรงฟนั ยอ่ มเศร้าหมองดไู มม่ ีราศรเี ลย

เพราะฉะนนั้ แตล่ ะเรอ่ื งมนั มเี งอ่ื นเวลาของมนั ยง่ิ ถา้ เราทงิ้ บาลไี ปนาน ๆ แลว้ มาเขา้ สนามสอบ
จะไมท่ นั การ จงึ ตอ้ งหม่ันทบทวนมนั่ ฝึกซอ้ มอยู่เสมอ

ในการนี้ ผมขออนโุ ทนาขอบคณุ เจา้ คณะพระสงั ฆาธกิ าร ตงั้ แตผ่ รู้ กั ษาการแทนเจา้ คณะภาค ๒
รว่ มกบั เจา้ คณะจงั หวดั ทงั้ ๓ จงั หวดั ทยี่ งั สบื สาน รกั ษา ตอ่ ยอด การอบรมบาลกี อ่ นสอบจนเขา้ ปที ่ี ๒๒

32

อบรมบาลีก่อนสอบ ภาค ๒ ปีท่ี ๒๒

บรรยากาศอยา่ งน้ีค้นุ ตาคนุ้ ใจผมในฐานะผู้เริม่ ดำ� เนนิ การตัง้ แต่ปีท่ี ๑ จนถึงปีท่ี ๒๑ ปีนไ้ี ดส้ ง่ ไมต้ อ่
ให้ผู้รักษาการแทนเจา้ คณะภาค ๒ ดำ� เนินการต่อไป

พวกเราที่เรียนกันมาแล้วมาอบรมบาลีก่อนสอบตั้งแต่ปีแรกๆ จนมาถึงช้ันประโยค ๕ ก็จะ
จ�ำได้ดี แต่สามเณรตัวน้อย ๆ เพิ่งเข้ามาใหม่ก็ดูรุ่นพี่เป็นตัวอย่าง แต่ไม่ต้องเกรงใจมาก อนุญาต 
ใหส้ ามเณรสอบไดแ้ ซงหนา้ รนุ่ พไี่ ปเลย สามเณรตวั นอ้ ย ๆ สมองกำ� ลงั แลน่ สามารถเรยี นไดเ้ รว็ แตว่ า่
อย่าประมาท เวลามาอบรมบาลกี อ่ นสอบ ถา้ เราไมป่ ระมาทเรามีสทิ ธส์ิ อบได้กันทกุ รปู

เวลา ๑๕ วันท่ีครูบาอาจารย์มาติวให้ความรู้เรา ท่านจะช้ีให้เห็นจุดอ่อนของเรา อะไรที่เรา 
เก่งอยแู่ ลว้ ไมต่ อ้ งกังวล แตจ่ ดุ ออ่ นคือจุดท่เี รามักโดนตัดคะแนนบอ่ ยซึ่งตอ้ งสังวรระวังเอาไว้ อะไร
ที่เราท่องไม่ค่อยได้และไม่นึกว่ามันจะออกข้อสอบ เราอย่ามองข้าม บางปีออกข้อสอบหน้าแรกเลย
เราเอาแตเ่ รียนขอ้ ยาก ๆ หนา้ ไกล ๆ อา่ นมาตั้งเยอะตั้งแยะไม่ยกั ออกสอบ แม่กองบาลีสนามหลวง 
เอาหญา้ ปากคอกมาออกข้อสอบ

หญา้ ปากคอกเปน็ อยา่ งไร พวกเราอยอู่ า่ งทอง อยธุ ยา สระบรุ ี ตอ้ งเคยเหน็ ววั อยใู่ นคอก ชาวบา้ น
ขงั ววั ไวใ้ นคอกทง้ั คนื มนั อยากจะหนจี ากคอก กห็ นไี มไ่ ด้ อยมู่ าทงั้ คนื พอรงุ่ เชา้ เจา้ ของมาเปดิ ประตู
คอก มนั กก็ ระโจนวง่ิ ออกไปกนิ หญา้ อยไู่ กลๆ โนน้ ซงึ่ บางทกี ไ็ มเ่ หลอื หญา้ ใหก้ นิ เพราะววั อนื่ กนิ หมด
แตว่ นั กอ่ นๆ ววั มกั ไมม่ องดหู ญา้ ทขี่ น้ึ รมิ ประตคู อก เพราะวา่ มนั เบอ่ื คอกไมใ่ ชเ่ บอ่ื หญา้ จงึ วง่ิ หนคี อก
ไปหากนิ หญา้ ทอี นื่ หญา้ ปากคอกจงึ ขน้ึ งาม หญา้ ทอ่ี ยใู่ กลป้ ากคอกขน้ึ งามเพราะววั ไมก่ นิ ฉนั ใด เรอื่ ง
ทอ่ี ยู่ใกล้จมกู เรา เรามกั ไม่ค่อยอ่านไมค่ อ่ ยเตรยี มตวั สอบ ฉนั นน้ั

เพราะฉะนนั้ อยา่ ประมาทปญั หาหญา้ ปากคอก สงิ่ ทอ่ี าจารยบ์ อกใหเ้ ราดบู า้ ง ออกขอ้ สอบหรอื
แบบฝกึ หดั ใหเ้ ราทำ� เรากต็ อ้ งทำ� ใหห้ มด อยา่ นกึ ดหู มนิ่ วา่ มนั ไมอ่ อกสอบ ถา้ เราไมส่ นใจ เกดิ ออกสอบ
ขนึ้ มา เราอาจจะสอบตกคนเดียว เพราะขอ้ สอบหญ้าปากคอกนเี่ อง

หวั ใจของความสำ� เรจ็ อยทู่ ค่ี วามไมป่ ระมาท พระพทุ ธเจา้ สรปุ วา่ ความไมป่ ระมาทเปน็ หวั ใจของ
การปฏิบัตธิ รรม ธรรมทงั้ หมดรวมลงอยูใ่ นความไม่ประมาท ดังบาลีวา่ ”เย เกจิ กุสลา ธมั มา สพั เพ
เต อัปปมาทมลู กา อปั ปมาทสโมสรณา อปั ปมาโท เตสัง อคั คมักขายต„ิ แปลว่า ”กุศลธรรมความดี 
เหล่าใดเหล่าหนึ่งที่มีอยู่ กุศลธรรมเหล่านั้นท้ังปวงมีความไม่ประมาทเป็นมูล ประชุมลงในความ 
ไม่ประมาท ท่านกลา่ วว่า ความไมป่ ระมาทเป็นยอดแห่งกุศลธรรมท้งั ปวง„

33

ส�ำ นกั งานเจ้าคณะภาค ๒ 

ทา่ นเปรยี บเหมอื นรอยเทา้ สตั วบ์ กทง้ั หลายบนพนื้ พภิ พน้ี ไมว่ า่ มกี รี่ อยมนั จะเลก็ กวา่ รอยเทา้ ชา้ ง
หัตถิปทัง เตสัง อัคคมักขายติ รอยเท้าช้างใหญ่กว่ารอยเท้าสัตว์บกท้ังปวง แต่ละตัวไม่ว่าจะเป็น
ยีราฟหรอื สงิ โต รอยเทา้ มนั เล็กกว่ารอยเท้าช้างฉันใด กุศลธรรมความดีทุกอย่างรวมลงอยใู่ นความ
ไมป่ ระมาทฉันนัน้

แมก้ ารสอบบาลเี ปน็ การทำ� ความดอี ยา่ งหนง่ึ ถา้ อยากสอบไดต้ อ้ งไมป่ ระมาท การมาเขา้ อบรม
บาลที นี่ แ่ี สดงวา่ ไมป่ ระมาท ถามวา่ ความไมป่ ระมาทคอื อะไร ความไมป่ ระมาทมลี กั ษณะหลายอยา่ ง
แตข่ อสรปุ ไวส้ ามอยา่ งตามนยั แหง่ คมั ภรี ว์ ภิ งั คใ์ นอภธิ รรม ขอยกลกั ษณะความไมป่ ระมาทมาพดู แค่
สามขอ้ ดังตอ่ ไปนี้

ขอ้ ทห่ี นง่ึ สกั กจั จกริ ยิ า การทำ� ดว้ ยความเคารพอ นน่ั คอื คนไมป่ ระมาทเมอ่ื ทำ� อะไรจะทำ� ดว้ ย
ความเคารพ คอื มคี วามต้งั ใจ พดู ภาษาชาวบ้านก็คือเห็นความสำ� คัญของเรือ่ งทที่ ำ�

ขอ้ ทสี่ อง สาตจั จกริ ยิ า การทำ� ตอ่ เนอื่ ง เชน่ เรยี นอะไรทำ� อะไรถา้ ไมป่ ระมาทจะมคี วามตอ่ เนอื่ ง
ทำ� ตดิ ต่อ

ขอ้ ทส่ี าม สตกิ ริ ยิ า ทำ� ดว้ ยสติ คอื มสี ตริ ตู้ วั ตลอดเวลา หรอื เรยี กเปน็ ภาษาบาลวี า่ สตอิ วปิ ปวาสะ
แปลวา่ การไมอ่ ยอู่ ยา่ งปราศจากสติ

ข้อแรก สักกัจจกิริยา ท�ำอะไรด้วยความเคารพ ให้ความส�ำคัญแก่เร่ืองที่ท�ำ สมัยผมเรียน
หนังสือตอนเป็นสามเณร ท่องนวโกวาท ครูบาอาจารย์จะสอนให้เคารพต�ำรา อย่าว่าแต่ไม่เดินข้าม
นวโกวาทเลย ท่านสอนให้กราบหนังสือด้วย ท่านสอนให้เคารพครูบาอาจารย์และให้ความส�ำคัญ
ในการเล่าเรียน ฟังครูด้วยความเคารพ ตั้งใจฟัง ไม่ใช่เดินไปมาแสดงว่าไม่มีความเคารพ อาจารย์
อตุ สา่ หเ์ สยี สละมาตวิ มาสอน เรากลบั ฟงั บา้ งไมฟ่ งั บา้ ง เรยี นบา้ งไมเ่ รยี นบา้ ง เรยี นไปหลบั ไปอยา่ งนนั้
แสดงว่าไม่เห็นคุณค่าของการศึกษาเล่าเรียน ไม่นึกขอบคุณอาจารย์ท่ีท่านอุตส่าห์เตรียมมาสอนเรา
อยา่ งน้ีเรียกว่าประมาท

คนที่ไมป่ ระมาทจะเหน็ คุณค่าของการศึกษา ไมว่ า่ เรียนอะไรจะตงั้ ใจเรยี นให้เรียนบาลีก็ตง้ั ใจ 
เรียน ให้เรียนวิชาสามัญก็ตั้งใจเรียน มีสิกขาคารวตา เคารพในการศึกษา ปฏิบัติตามพุทธศาสน-
สุภาษติ ที่วา่

34

อบรมบาลกี ่อนสอบ ภาค ๒ ปีท่ี ๒๒

สพั พัง สตุ มธเี ยถะ หีนะมกุ กฏุ ฐะมชั ฌิมัง

สัพพสั สะ อตั ถัง ชาเนยยะ นะ จะ สัพพัง ปะโยชะเย

โหติ ตาทสิ ะโก กาโล ยัตถะ อตั ถาวะหัง สุตงั

ความรคู้ วรเรียนทุกอย่าง ทงั้ ช้นั ต้นช้ันกลางชั้นสูง
ควรรูค้ วามหมายของวิชาท่เี รยี นอย่างทะลปุ รุโปรง่
แตอ่ าจจะยังไมใ่ ชป้ ระโยชนไ์ ด้ทง้ั หมด
วันหนึง่ จะถึงเวลาท่ีวิชานน้ั นำ� ประโยชน์มาให้

ขอ้ ทสี่ อง สาตจั จกริ ยิ า ทำ� ตอ่ เนอื่ ง เรยี นแบบไมท่ อดทง้ิ กลางคนั ไมข่ ยนั แบบกงิ้ กา่ ทว่ี งิ่ ๆหยดุ ๆ
คนประมาทท�ำเหมือนกิ้งก่า นึกจะขยันก็ท�ำอยู่อย่างน้ัน แต่พอหมดอารมณ์ขึ้นมาท้ิงการเรียนไป 
เฉยเลย พวกน้ีประมาท เหมือนกระต่ายท่ีว่ิงสู้เต่าไม่ได้ กระต่ายว่ิงแข่งกะเต่า แต่กระต่ายประมาท 
ไปนอนหลบั เตา่ เดนิ ชา้ ตว้ มเตยี้ มๆ แตม่ นั มสี าตจั จกริ ยิ า ทำ� ตอ่ เนอ่ื ง เดนิ ไปเรอ่ื ยๆ ชนะกระตา่ ยได้ 
ในท่ีสุด กระต่ายแพ้เต่าเพราะความประมาท ส่วนเต่าชนะกระต่ายเพราะความไม่ประมาท เต่ามี 
สาตจั จกริ ยิ าคือท�ำต่อเนอ่ื ง

ใครอยากสอบได้ต้องเรียนต่อเนื่องมาท้ังปี เมื่ออบรมบาลีที่นี่ก็ฝึกฝนต่อเนื่อง ท�ำกิจกรรม 
ต่อเนื่อง แต่อย่าไปท�ำต่อเนื่องในเร่ืองอ่ืน เช่น เร่ืองโทรศัพท์ เรื่องดูโทรทัศน์ ให้ท�ำต่อเนื่องในเร่ือง
เรียนอย่างเดียว เขาให้เข้าค่ายเก็บตัวที่นี่เพื่อให้ท�ำต่อเนื่องในเรื่องเรียนบาลี ไม่ใช่มาคุยต่อเนื่อง 
หรอื มานอนหลบั ต่อเนื่อง รอใหส้ อบเสรจ็ กอ่ นค่อยท�ำเรื่องอน่ื

และขอ้ ทส่ี าม สตกิ ริ ยิ า ทำ� ดว้ ยสติ สตคิ อื อยกู่ บั ปจั จบุ นั อยา่ ใจลอย เวลาเขา้ หอ้ งเรยี น ถา้ เราให้
ความส�ำคญั กบั การเรยี น เราจะท�ำต่อเนอื่ งและเราจะไมใ่ จลอย เคยเห็นคนขับรถดว้ ยความประมาท
บา้ งไหม เขาขบั รถดว้ ยความประมาทเพราะไมเ่ คารพในการขบั รถบนถนนใหญ่ นกึ จะขบั รถออกจาก
ซอยก็ไมด่ ูช้ายไม่ดูขวา ขบั รถออกมาทันที เกดิ อบุ ัติเหตุเพราะไมม่ ีสติ ปมาโท มัจจโุ น ปทัง ความ
ประมาทเปน็ หนทางแหง่ ความตาย อยา่ ดเู บาเรอ่ื งขบั รถ ตายกนั มาเยอะแลว้ เพราะวา่ ไมด่ ซู า้ ยดขู วา
กอ่ นจะออกจากบา้ นตอ้ งตงั้ สตกิ อ่ นสตารท์ เรอื่ งขบั รถเปน็ เรอื่ งสำ� คญั บอกตวั เองวา่ เราจะตอ้ งกลบั
มาเหน็ หนา้ พอ่ แมแ่ ละสมาชกิ ในครอบครวั ในแตล่ ะวนั ใหไ้ ด ้ เวลาขนึ้ รถคนขบั ทม่ี คี วามเคารพในการ

35

ส�ำ นกั งานเจา้ คณะภาค ๒ 

ขบั รถจะต้ังหรือวางพระไวข้ า้ งหนา้ พนมมือไหวพ้ ระกอ่ นออกรถ เขาถอื ว่าการขับรถเปน็ เรื่องสำ� คญั
ย่ิงเป็นคนขบั รถทบ่ี รรทกุ พระมาอบรมบาลีกอ่ นสอบ ตอ้ งต้งั ใจให้ดี อยา่ ขับรถเรว็

ในการท�ำข้อสอบก็เช่นกัน ต้องท�ำอย่างมีสติอยู่กับปัจจุบัน บางทีเราตั้งใจเขียนอย่างน้ี พอ 
ไม่มีสติ เราเขียนผิดเป็นอย่างอื่นด้วยความหลงลืม ท�ำให้ผิดลิงค์ผิดวจนะเพราะไม่ได้ตรวจทาน 
ต่อใหเ้ ก่งเท่าเก่ง อาจสอบตกเพราะความประมาท คอื ไม่ตรวจทานกอ่ นสง่ ใบตอบ ฉะน้นั เราจ�ำเปน็
ต้องตรวจทานก่อน อยา่ ให้สอบตกเพราะว่าเราประมาท

ท่วี ่า ประมาท เพราะ (๑) ไมไ่ ด้ให้ความส�ำคัญเรอ่ื งการเรยี นการสอบบาลี (๒) ไมข่ ยนั ตอ่ เนื่อง
(๓) ปล่อยใจลอย ไม่มีสติก�ำกับในเร่ืองท่ีก�ำลังเรียนก�ำลังสอบ ดังนั้น ความประมาทจึงเป็นหนทาง
แห่งการสอบตก ในการสอบบาลีเราต้องระวงั ไมต่ กม้าตายในเรื่องงา่ ยๆ เชน่ ปัญหาหญา้ ปากคอก

สรปุ ว่า พวกเรามาอยทู่ น่ี ่ีขอให้ตง้ั ใจอบรมบาลดี ว้ ยความเคารพ มีสักกจั จกิริยา เคารพกติกา
ทุกอย่าง ท�ำตามตารางเวลา ตื่นเช้าตามเวลาไปท�ำวัตรสวดมนต์ ลงฉันภัตตาหาร ฉลองศรัทธา
ญาติโยม ต้ังใจเรยี นตั้งใจทำ� แบบฝึกหัด เวลาทกุ นาทีมคี า่ ให้ความสำ� คญั แกก่ ารเรียนเคารพครูบา
อาจารย์ เหน็ คณุ คา่ ของการอปุ ถมั ภข์ องพระสงั ฆาธกิ ารทงั้ หลายทมี่ าใหก้ ำ� ลงั ใจแกเ่ รา ทำ� อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง
ดว้ ยสาตัจจกริ ิยา อย่าใจลอยอย่าประมาท อยา่ ฟงุ้ ซ่านให้มสี ตอิ ยูก่ ับปัจจุบนั มองใหเ้ ห็นฟงั ให้ไดย้ นิ
ไม่ใจลอย ขอ้ สอบออกอะไรออกมาตอบไดห้ มด สอบได้สมใจปรารถนา

วันนี้ พวกเราไม่ใช่แค่มาชุมนุมร่วมเปิดอบรมบาลีก่อนสอบเท่านั้น แต่มาด้วยความต้ังใจ 
ฝึกจิตให้ไม่ประมาทเพื่อได้ความไม่ประมาทเป็นอุปนิสัยติดตัวตลอดไป เมื่อเรียนวิชาใดจะได้เก่ง
ทุกวชิ า เพราะมคี วามไม่ประมาทเป็นพื้นฐาน ตรงกันขา้ ม ถา้ เราประมาทในการเรียนวชิ าบาลี ความ
ประมาทจะตามเราไป พอหันไปเรียนวิชาอ่ืนเราก็จะไม่ประสบความส�ำเร็จเพราะเราประมาท ดังน้ัน 
ขอให้พวกเราทุกคนอย่าประมาท แล้วเราจะประสบความส�ำเร็จในการศึกษาเล่าเรียนด้วยกันทุกรูป
ทุกคน

ในทา้ ยท่ีสดุ น้ี ขอเปิดการอบรมบาลีกอ่ นสอบปีท่ี ๒๒ ของคณะสงฆ์ภาค ๒ ขอตัง้ กลั ยาณจิต
อธษิ ฐานอา้ งคุณพระศรีรัตนตรัยและบญุ กศุ ลท่บี �ำเพ็ญให้เป็นไปทง้ั ปวงจงมาร่วมกนั เปน็ ตบะ เดชะ
พลวปัจจัย อ�ำนวยอวยพรให้ทุกรูปเจริญด้วยความอับปมาทธรรม สามารถศึกษาเล่าเรียนด้วยสติ
ปญั ญา รู้แจง้ ในวชิ าทศ่ี ึกษาเล่าเรยี น สามารถสอบไลไ่ ด้ทกุ รูปทุกคน

36

อบรมบาลีกอ่ นสอบ ภาค ๒ ปที ่ี ๒๒

อนึง่ บญุ กศุ ลน้จี งเปน็ พรยอ้ นสนองให้คณะครบู าอาจารย์ เจา้ คณะพระสงั ฆาธกิ าร ญาตโิ ยม
สาธุชน จงเจริญงอกงามไพบูลย์ย่ิงข้ึนไปในร่มธรรมแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดย
ปราศจากทกุ ขโ์ ศกโรคภยั อปุ ทั วนั ตรายทง้ั ปวง เจรญิ ยงิ่ ดว้ ยอายุ วรรณะ สขุ ะ พละ ปฏภิ าณ ธนสาร
สมบตั ิ ธรรมสารสมบตั ิ ปรารถนาสงิ่ ใดทชี่ อบประกอบดว้ ยธรรม กใ็ หค้ วามปรารถนานน่ั ๆ จงพลนั
สำ� เร็จ จงพลนั สำ� เร็จ จงพลันส�ำเร็จ สมมโนรถมุ่งมาดปรารถนาทุกประการ เทอญ

37

ส�ำ นกั งานเจ้าคณะภาค ๒ 

สัมปสาทนยี กถา*

ขอโอกาสพระเถรานุเถระ ซึ่งมีท่านเจ้าคุณพระเทพ- 
ปวรเมธี รองประธานคณะกรรมการอ�ำนวยการ โครงการอบรม
บาลีกอ่ นสอบภาค ๒ เปน็ ต้นเป็นประธาน และขอความสุขสวสั ดี
จงเกิดมีแก่นักเรยี นบาลีที่เขา้ รับการอบรมทุกรปู

เราก็ได้รับฟังโอวาทจากพระเดชพระคุณพระพรหม-
บัณฑิต ผู้รักษาการแทนเจ้าคณะใหญ่หนกลาง กรรมการมหา
เถรสมาคม ท่านเป็นผู้ท่ีมีความรู้ความสามารถทุกๆ ด้าน ไม่ว่า
จะเป็นด้านการปกครอง การศึกษา การเผยแผ่ และการบริหาร
จัดการทุกอย่าง เราทุกท่านจึงมีความเช่ือมั่นศรัทธาในพระเดช 
พระคุณฯ

พระเดชพระคุณพระพรหมบัณฑิต ปัจจุบันด�ำรงต�ำแหน่ง
ผู้รักษาการแทนเจ้าคณะใหญ่หนกลาง ท่านเรียนภาษาบาลีมา
ต้ังแต่เป็นสามเณรตัวเล็กๆ แล้วได้ฝึกฝนอบรมตนเล่าเรียนเพียรศึกษาชนิดทุ่มเทชีวิตเรียนบาลีตั้งแต่
บาลีไวยากรณ์จนถึงเปรียญธรรม ๙ ประโยค เป็นเพราะอะไรก็เพราะว่ามีความพากเพียรพยายาม 
อีกประการหนึ่งก็คือการที่พระเดชพระคุณฯ ไม่มีความประมาท ท่านพูดถึงความไม่ประมาท ก็คือมีสติ
คนที่มสี ติ คือไมม่ ีความประมาท ค�ำว่า ไมป่ ระมาท ต้องประกอบดว้ ยองค์ ๓ ประการ

๑. สักกัจจกิริยา หมายถึง มีความประพฤติเคารพอ่อนน้อมต่อหน้าท่ีต่อทุกอย่างโดยมีความ 
เช่ือมั่นมศี รัทธาทมี่ ัน่ คงในกิจการนัน้ ๆ

๒. สาตจั จกิริยา หมายถึง มีความระลึกรู้ตอ่ เนือ่ งกันไมข่ าดสาย เชน่ การเรียนการศกึ ษากม็ ีความ
ตอ่ เนอื่ ง มคี วามพากเพยี รพยายามทอ่ งหลกั สตู รบาลไี วยากรณ์ ๔ เลม่ ทกุ ๆ วนั กจ็ บ เรยี นตอ่ เนอื่ งกนั ไป
เม่ือสอบเสร็จแล้ว ก็เรียนฝึกแปลภาษาบาลีเป็นภาษาไทย ที่เรียนประโยค ป.ธ.๓ เมื่อสอบเสร็จแล้ว 
ก็เร่ิมดู ช้ันประโยค ป.ธ.๔ ต่อไป และประโยคอ่ืนก็เช่นเดียวกันพยายามสืบทอดต่อเน่ืองกันไปเร่ือยๆ
เช่นน้ี ไมช่ ้ากเ็ รียนจบประโยค ๙ แน่นอน ดังนี้เปน็ ตน้

* พระเทพวสิ ทุ ธโิ สภณ (เฉลา เตชวนโฺ ต ป.ธ.๙, พธ.ม., พธ.ด.) ผรู้ กั ษาการแทนเจา้ คณะภาค ๒ ประธานอ�ำ นวยการ
กลา่ วสมั ปสาทนยี กถาในพธิ เี ปดิ การอบรมบาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปที ่ี ๒๒ ณ วดั ตน้ สน ต�ำ บลตลาดหลวง อ�ำ เภอ
เมอื ง จังหวัดอา่ งทอง เม่อื วันเสาร์ท่ี ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๓

38

อบรมบาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปที ี่ ๒๒

๓. สติอวิปปวาโส หมายถึงไม่อยู่ปราศจากสติ จะท�ำส่ิงใดก็ต้องมีสติอยู่ทุกเม่ือ ไม่ว่าจะนั่ง
ยืนเดิน นอน กิน ด่ืม พูด คิด ก็ต้องมีสติอยู่ตลอดเวลา ไม่ว่าจะมีเหตุดีหรือร้ายก็ต้องมีสติรับรู้ก่อน
ท�ำ พูด คิด สรุปคือต้องมีสติรู้ตัวก่อนแล้วปัญญาจะเกิดขึ้นตามมา ปัญหาอะไรที่เกิดขึ้นก็จะแก้ไขได ้
ทุกครั้งไป พระเดชพระคณุ พระพรหมบณั ฑติ เรยี นจบเปรยี ญธรรม ๙ ประโยคแลว้ ยงั ไมพ่ อ ไดไ้ ปเรยี น
ตอ่ ทต่ี า่ งประเทศอกี จนจบดุษฎีบัณฑิต (ดร.) กลับมาช่วยบริหารมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยจนได้เป็น
ถึงอธิการบดี ท่านได้จัดการบริหารการเรียนการสอนนิสิตนักศึกษาจนได้รับความส�ำเร็จในกิจการงาน
มหาวิทยาลัย และกิจการงานของคณะสงฆ์ก็ได้รับการยกย่องและเป็นท่ีไว้วางใจของคณะสงฆ์ทั้งใน
ประเทศและตา่ งประเทศ

ด้วยเหตทุ ที่ า่ นมีความรู้ ความสามารถ มปี ระสิทธิภาพและประสทิ ธิผล เฉลยี วฉลาดรอบรู้ทุกด้าน
ในกิจการสงฆ์ ทางคณะสงฆ์จึงแต่งต้ังให้ด�ำรงต�ำแหน่งส�ำคัญๆ เป็นกรรมการมหาเถรสมาคม และเป็น 
ผู้รักษาการแทนเจ้าคณะใหญ่หนกลาง ในปัจจุบัน ท่านท้ังหลายลองคิดดูสิว่า การที่จะขึ้นมาเป็นถึง 
ระดบั นี้ไดน้ น้ั จะต้องมผี ลงานการศกึ ษาเปน็ อันดบั หนึ่งก่อน แลว้ อย่างอืน่ ๆ กจ็ ะตามมาเอง

ความมีสตินี่แหละ ถ้าท�ำอย่าางต่อเนื่อง ก็มีความรู้มีความสุข นอกจากที่จะต่อเน่ืองแล้ว จะเป็น 
บุคคลที่ท�ำอะไรมีความระมัดระวังตลอดเวลา เรียกว่า มีสติไม่ขาด ไม่อยู่ปราศจากสติ จะท�ำอะไร 
ต้องวิเคราะห์ พิจารณาทุกอย่าง จะท�ำงานอะไรก็ส�ำเร็จหมดทุกอย่าง หลวงพี่หลวงพ่อและลูกเณร 
ทุกๆ รูป พระเดชพระคณุ ทา่ นเปน็ ตวั อยา่ งที่ดใี หพ้ วกเราท้งั หลายและท่านยังมาใหก้ ำ� ลังใจแก่พวกเราอีก

ดังน้ัน ตั้งแต่บัดนี้ไป พวกเราต้องเปลี่ยนวิถีชิวิตการเรียนการสอนบาลีกันเสียใหม่ เรียกว่า มา 
กลบั จติ กลบั ใจ กลบั กายกลบั ตวั มสี ตไิ ปกับการเรียนการสอนอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ผมขอฝากให้คณะครูผู้เป็น
วทิ ยากรท้ังหลาย จงถา่ ยทอดวิชาความร้ใู หแ้ กน่ กั เรียนอย่างเตม็ ที่ ดังพระบาลวี า่

ปิโย ครุ ภาวนโี ย วตฺตา จ วจนกฺขโม
คมภฺ รี ญฺจ กถํ กตตฺ า โน จฏฺ าเน นโิ ยชเย

แปลวา่ ความเปน็ ผหู้ นักแน่ เป็นท่ีรกั เป็นเคารพ ยกย่อง อดทนตอ่ การคำ� พดู ทด่ี ีและไม่ดี อธิบาย
ขยายความทเ่ี ป็นคัมภีรท์ ีล่ กึ ซ้ึงเข้าใจยาก ทำ� ใหเ้ ข้าใจงา่ ย และไม่แนะน�ำในทางทีผ่ ิดๆ

หมายความว่า เป็นครู ต้องมีจิตใจหนักแน่นมีเมตตารักลูกศิษย์ และประพฤติตนให้ลูกศิษย์รัก 
มีความเคารพออ่ นนอ้ มถอ่ มตน ชว่ ยแนะนำ� พร�่ำสอนใหศ้ ษิ ย์เขา้ ใจในหลักวิชาการนัน้ ๆ ไม่ปิดบงั อำ� พราง
ประดจุ เปิดของทค่ี วำ่� ใหห้ งาย แนะน�ำวิชาทเี่ รียนเพอ่ื เป็นประโยชน์แก่ตวั เองและบุคคลอืน่ ดว้ ย

39

ส�ำ นกั งานเจ้าคณะภาค ๒ 

อกี ประการหนงึ่ เรื่องของการเรยี นการสอนกอ็ ยากจะขอย้ำ� ว่า เราไดม้ าอบรมบาลีก่อนสอบ ไมไ่ ด้ 
มาน่ังเล่น ขอให้เรามีความตั้งใจในการอบรม มีความขยันหมั่นเพียรเอาจริงเอาจัง คณะครูบาอาจารย์
ท่านก็มีก�ำลังใจในการสอนเรา นอกจากจะมีการเรียนการสอนที่ไม่ขาดแล้ว ด้านความประพฤติก็เช่น
เดียวกนั ก็ขอใหเ้ รามคี วามเป็นระเบียบเรียบร้อย แตง่ ตวั ใหเ้ รยี บรอ้ ย ดูแลว้ ให้เกดิ ความศรัทธาเลอื่ มใส
เรากต็ อ้ งต้งั ใจเรียนและเขา้ หอ้ งเรียน ถ้าเรามคี วามสนใจ ไมม่ คี วามประมาท มีความต่อเน่อื งและเอาจริง
เอาจังกบั การอบรม การสอบได้ก็ไมใ่ ช่เร่อื งยาก

การอบรมบาลีก่อนสอบของคณะสงฆ์ภาค ๒ มีสิ่งใดหรือเกิดความขัดข้องขอให้แจ้งความ
ประสงค์ต่อคณะกรรมการหรือครูอาจารย์ ผมมีโอกาสผมก็จะเข้าไปแนะน�ำตามชั้นเรียนอีกคร้ังหนึ่ง 
ในการเรียนการสอน ส่วนวันนี้ขอต้อนรับคณะวิทยากรและนักเรียนบาลีทุกรูปสู่การอบรมบาลีก่อนสอบ
ภาค ๒ ครัง้ ที่ ๒๒ ประจ�ำปี ๒๕๖๓ ด้วยความยนิ ดี

ขอให้ทุกๆ ท่านมีความตั้งใจในการเรียนและการศึกษาให้อย่างจริงจัง ผมจะคอยติดตามดูเพ่ือ
เปน็ การช่วยกันประคับประคองตอ่ ไป

ท้ายที่สุดนี้ ขอให้ทุกท่านมีสติปัญญาสามารถสอบบาลีสนามหลวงได้ตามเป้าหมายด้วยกัน 
ทกุ ท่านทุกคนเทอญ

40

อบรมบาลีก่อนสอบ ภาค ๒ ปที ี่ ๒๒

ปฏสิ ันถารกถา*

ถวายความเคารพพระเดชพระคุณท่านเจ้าคุณพระพรหม
บณั ฑติ พระเถรานเุ ถระทกุ รปู เจรญิ พรทา่ นรองผวู้ า่ ราชการจงั หวดั
อา่ งทอง และทา่ นผมู้ เี กยี รติทุกท่าน

ในการน้ี กระผมขอโอกาสกลา่ วตอ้ นรบั ทา่ นทง้ั หลาย ในนาม
ของคณะสงฆ์จังหวัดอ่างทอง ทที่ า่ นท้ังหลายให้เกยี รติเป็นเจา้ ภาพ 
จัดสถานทีอ่ บรม ซึง่ กด็ ใี จมาก การอบรมบาลกี ่อนสอบนจ่ี ดั มาเปน็  
เวลา ๒๑ ปตี ลอดมาอยา่ งตอ่ เนอื่ ง เปน็ นมิ ติ หมายวา่ พระพทุ ธศาสนา 
ของเราจะยนื ยาวตอ่ ไป ทา่ นทงั้ หลายมาทกี่ ม็ าสบื สานรกั ษาตอ่ ยอด
พระพุทธศาสนาให้เจริญงอกงาม เป็นการตอบแทนคุณพระพุทธ
ศาสนา เป็นการเผยแพรก่ ิจกรรมของพวกเราทั้งหลาย ทีเ่ ข้ามาบวช 
ในพระพุทธศาสนา ว่าเรามีหน้าท่ีอะไร พิธีปฐมนิเทศวันน้ีมีการถ่ายทอดสดทาง Facebook ไป 
ทว่ั โลก ถา้ หากวา่ เขาดจู ะรแู้ ละอนโุ มทนากบั พวกเราทงั้ หลายวา่ มกี ารปฐมนเิ ทศนท์ ย่ี ง่ิ ใหญ่ โดยเฉพาะ 
มีพระสังฆาธิการในภาค ๒ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา อ่างทอง และสระบุรี มาพร้อมกัน ทางฝ่าย
บา้ นเมอื งกม็ รี องผวู้ า่ ราชการจงั หวดั และผอู้ ำ� นวยการสำ� นกั งานพระพทุ ธศาสนาจงั หวดั ทงั้ ๓ จงั หวดั
อยธุ ยาอ่างทอง สระบุรี ได้ใหเ้ กียรตมิ าร่วมพธิ อี นั มีคุณคา่ ในครงั้ น้ี

เปน็ ทนี่ า่ ปลมื้ ใจวา่ ทกุ ฝา่ ยไดเ้ อาใจใสด่ แู ลสนบั สนนุ พวกเรา และพระเถรานเุ ถระทม่ี าใหก้ ำ� ลงั ใจ 
เรา ฟังแล้วรู้สึกฮึกเหิม มีก�ำลังใจที่จะช่วยกันสนับสนุนการศึกษาให้มีความเจริญรุ่งเรืองยิ่งๆ 
ข้ึนไป ทางวัดต้นสนเจ้าของสถานที่ก็รู้สึกว่าท่านท้ังหลายได้มาเป็นเนื้อนาบุญอันส�ำคัญแก ่
พวกเราทั้งหลาย เจ้าคณะพระสังฆาธิการได้ท�ำหน้าที่ส่งเสริมการศึกษาให้อุดมสมบูรณ์ ถือว่าท่าน 
ท้ังหลายเป็นเน้ือนาบุญให้แก่คณะสงฆ์ ครูบาอาจารย์ และพระสังฆาธิการท้ังหลายได้สร้างบารม ี
ในปัจจบุ ันนี้ บางวดั ไมม่ พี ระภกิ ษุสามเณรท่ีจะศึกษาเลา่ เรียน พระสังฆาธกิ ารวดั นั้นๆ กไ็ มม่ ีโอกาส 

*  พระเทพสุวรรณมนุ ี (ประถม กนตฺ สีโล ป.ธ.๔, น.ธ.เอก, พธ.ด.) เจา้ คณะจงั หวัดอา่ งทอง เจ้าอาวาสวัดต้น
กล่าวปฏิสนั ถารในพิธเี ปดิ การอบรมบาลกี ่อนสอบ ภาค ๒ ปีที่ ๒๒ ณ วัดต้นสน ต�ำ บลตลาดหลวง อำ�เภอเมอื ง
จงั หวัดอ่างทอง เมื่อวันเสารท์ ่ี ๑ กุมภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๖๓

41

ส�ำ นกั งานเจ้าคณะภาค ๒ 

ท่ีจะได้ส่งเสริมการศึกษา แต่ว่าท่ีน่ีมีการอบรมบาลีก่อนสอบ พระสังฆาธิการซ่ึงในวัดไม่มีพระเณร
ศึกษาก็ได้มีโอกาสมาอุปถัมภ์ ส่งเสริมสนับสนุนให้พวกเราท้ังหลายได้มีการเล่าเรียนเป็นก�ำลังใจ 
ให้พวกเรา และกท็ ำ� ให้พระสงั ฆาธิการไดท้ ำ� หนา้ ทีส่ นับสนนุ งานคณะสงฆด์ ้านการส่งเสริมการศกึ ษา 
ให้มีความสมบูรณ ์

ท่ีวัดตน้ สนมสี มเดจ็ พระศรีเมอื งทอง พระพุทธรปู องค์ใหญ่ และสมเด็จพระศรเี มืองเงนิ เป็น
ศูนย์รวมศรัทธา เป็นท่ียึดเหนี่ยวจิตใจ และมีการจัดการศึกษาทั้งนักธรรมและบาลี รวมทั้งแผนก
สามัญศึกษา ให้การศึกษาแก่กุลบุตรกุลธิดา มีบวชเนกขัมมบารมี บวชชีพราหมณ์ ปฏิบัติธรรม 
อยู่เป็นประจ�ำ แบบไม่ขาดสาย สร้างเขตอภัยทาน เป็นที่ปล่อยปลาปล่อยเต่า มีเป็นข่าวดังขึ้นมา 
มคี นเอาเตา่ มาปล่อยเยอะ จนตอนนท้ี ำ� ท่าว่าจะเล้ยี งไมไ่ หว

ในฐานะเจ้าของสถานที่ รู้สึกดีใจมากท่ีมีส่วนอ�ำนวยความสะดวกด้านสถานที่และได้รับการ
สนับสนุนจากพระสังฆาธิการในภาค ๒ ได้มีน้�ำจิตน�้ำใจพาญาติโยมมาเลี้ยงอาหาร ในแต่ละวัน 
ฉนั ไมห่ วาดไมไ่ หว กเ็ หลอื ไปใหป้ ลาใหเ้ ตา่ เตา่ ทว่ี ดั ตน้ สนมปี ระมาณ ๕๐๐ กวา่ ตวั โยมเขากม็ าปลอ่ ย
ทางกรมอุทยานแหง่ ชาตกิ ็วา่ จะขยบั ขยาย เอาไปเลี้ยงทีอ่ น่ื บา้ ง แตต่ อนนี้ขอฝากไวก้ ่อน

สุดท้ายก็ขอให้ก�ำลังใจคณะผู้ปฏิบัติงานและนักเรียนทุกรูป ให้มีความขยันหม่ันเพียรปฏิบัติ
หน้าทข่ี องตนใหส้ �ำเรจ็ ลุล่วงไปด้วยดี ขอขอบคุณขอบใจท่านทั้งหลายท่ีมาเปน็ เนอ้ื นาบญุ ใหพ้ วกผม
และเจา้ คณะพระสงั ฆาธกิ ารจงั หวดั อา่ งทองทงั้ จงั หวดั ไดม้ โี อกาสไดส้ รา้ งกศุ ล ไดส้ รา้ งบารมดี ว้ ยการ
อุปถัมภ์ทา่ นทง้ั หลาย อันจะเปน็ การสิบื ต่ออายพุ ระพุทธศาสนาใหม้ ่ันคง และยนื ยาวต่อไป

ขอต้อนรับทุกท่านด้วยความยินดี และขอให้ทุกท่านประสบความส�ำเร็จตามหน้าที่ของตน 
ดว้ ยกนั ทกุ ทา่ นทุกรูป เทอญ

42

อบรมบาลีก่อนสอบ ภาค ๒ ปที ี่ ๒๒

ปฏสิ นั ถารกถา*

ขอถวายความเคารพ พระเดชพระคุณพระเทพวิสุทธิโสภณ
ผู้รักษาการแทนเจ้าคณะภาค ๒ พระเถระทุกรูป นักเรียนบาลีท่ีรัก 
ทกุ รูป และขอเจรญิ พรญาติโยมสาธุชนทกุ ทา่ น

คณะสงฆ์จังหวัดสระบุรี มอบหมายให้กระผมได้มาปฏิบัติหน้าที ่
เน่ืองจากว่าวันนี้วัดพระพุทธบาทมีกิจกรรมเจริญพระพุทธมนต์
สมโภชรอยพระพทุ ธบาท นมิ นตพ์ ระสงฆท์ งั้ จงั หวดั ญาตโิ ยมสาธชุ น
โดยท่ัวไปมาร่วมในกิจกรรมเจริญพระพุทธมนต์สมโภช จะเห็นว่า 
พระสังฆาธิการในเขตจังหวัดสระบุรีเท่าท่ีมองเห็นตอนนี้มีแค่ ๒
รูป เดิมทีเดียวเราทราบว่ามีพิธีเปิดในวันท่ี ๓๑ มกราคม แต่ว่าได้
เล่ือนกำ�หนดการมาเป็นวันที่ ๑ กมุ ภาพนั ธ์ กเ็ ลยมาตรงกนั ทั้งนีท้ ั้งนั้นคณะสงฆจ์ ังหวดั สระบรุ ีกม็ า
ปฏบิ ตั หิ นา้ ทใี่ นการอบรมกอ่ นสอบบาลสี นามหลวงอยา่ งเตม็ กำ�ลงั และสรรพกำ�ลงั เทา่ ไหรข่ นกนั มาหมด 
ดว้ ยความหว่ งใยในพระหนมุ่ เณรน้อยที่ศึกษาภาษาบาลี ในนามประธานคณะวิทยากรฝ่ายวิชาการ 
ซึง่ มพี ระเดชพระคณุ พระธรรมปิฎก เจา้ คณะจังหวัดสระบุรี เป็นประธานในสว่ นนี้

เรื่องของวิชาการเป็นเร่ืองท่สี ำ�คัญ เพราะว่านักเรียนทุกรูปจะได้ความร้หู รือได้ประสบการณ์ 
ในการสอบน้นั ในส่วนของวิชาการก็มีมีผลเป็นอย่างมาก ตั้งแต่ช้ันประโยค ๑-๒ ประโยค ป.ธ.๓  
ประโยค ป.ธ.๔ ประโยค ป.ธ.๕ ที่เข้าอบรม เราจะต้องกำ�หนดวิชาการของเราให้ดี ว่าเรามีความรู้ 
ความเข้าใจในเร่ืองของการศึกษามากน้อยแค่ไหน ถ้าเรายังจับทางไม่ได้ในเร่ืองวิชาการก็จะเหมือน 
ยาก แต่ถ้าเราจับทางได้ก็จะไม่ยาก ก็พอไปได้ อย่างนักเรียนประโยค ๑-๒ น้ี เมื่อเริ่มเรียน 
เราก็จะรู้สึกว่ามันยาก แต่จะไม่มีอะไรยากถ้าเรามีความขยันหม่ันเพียร การเรียนภาษาเป็นเร่ือง 

*  พระราชธรี าภรณ์ (ประดษิ ฐ์ ฐติ เมโธ ป.ธ.๙, พธ.ม.) รองเจา้ คณะจังหวัดสระบุรี เจา้ อาวาสวดั พระพทุ ธฉาย กล่าว
ปฏสิ นั ถารในพธิ ีเปดิ การอบรมบาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปที ี่ ๒๒ ณ วดั ตน้ สน ตำ�บลตลาดหลวง อำ�เภอเมือง จงั หวดั
อา่ งทอง เม่ือวนั เสาร์ท่ี ๑ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๓

43

ส�ำ นักงานเจ้าคณะภาค ๒ 

ที่ต้องดูซ้ําๆ บางคร้ังไม่ต้องท่องแต่ว่าเราดูซํ้าๆ ดูบ่อยๆ ดูในเร่ืองนั้นบ่อยๆ ดูประโยคน้ันบ่อยๆ 
และประโยคหนังสือ ขอแนะนำ�ว่าภาษาบาลีที่เราเรียนน้ีเป็นภาษาวรรณกรรม เพราะฉะนั้นประโยค 
หนังสือจะมีจำ�นวนมาก แต่ว่าในจำ�นวนมากนั้นเราทำ�ความเข้าใจให้แจ่มแจ้งในประโยคน้ันๆ 
ยกตัวอย่างประโยคที่มีสะกา แปลอย่างไร เร่ิมต้นที่ตรงไหน แปลอย่างไร ในประโยคเรื่องๆ อื่นๆ 
ถ้ามีประโยคสะกา เราก็จะแปลได ้เพราะฉะนั้นในข้อแนะนำ�ด้วยความเป็นห่วงประโยค ๑-๒
และประโยค ป.ธ. ๓ เป็นเรื่องใหม่และเป็นเรื่องเริ่มต้นของการศึกษาภาษาพระบาลีแปล เรา
แปลให้ประโยคน้ันๆ เราแปลให้เก่งเลยอย่าไปมุ่งว่าเราจะไปให้หมดหน้า ถึงแม้แปลหมดหน้า 
เราไม่ได้ประโยค เราแปลประโยคและจำ�รูปแบบประโยคไม่ได้มันก็ไม่มีความหมาย เราก็จะ 
ดูจำ�กันอย่างน้ันเร่ือยไป แต่ถ้าเราได้ประโยคแล้วเอาไปเทียบในเรื่องอื่นอย่างน้ีบาลีจะง่ายข้ึน 
ถา้ เรารจู้ กั เอาไปเทยี บนะครบั ทเี่ หลอื ตอ้ งดกู ค็ อื ศพั ทเ์ ทา่ นนั้ เอง เราดปู ระโยคใหแ้ จม่ แจง้ มนั มแี ค่ ๑๐
ประโยค ๒๐ ประโยค ประโยคแบบนี้ ถ้าเราดใู หม้ ันชำ�นาญท้งั ๒๐ ประโยค ก็จะจำ�ได้

ครูบาอาจารย์เวลาสอนก็เหมือนกัน ถ้าเราสอนไปตามเร่ือง บางคร้ังนักเรียนก็จะไม่ได้ 
ประโยค ไม่ได้เน้นในการสอนประโยค ว่าประโยคแบบน้ีมันแปลแบบน้ี เร่ิมต้นอย่างน้ีแล้ว 
ท่านจะง่ายขึ้น ผมลองเอาไปสอนนักเรียนทุกปี นักเรียนสอบได้ นักเรียนสำ�นักผมสอบได้ บางปี 
ไมไ่ ด้ดูในเรือ่ งท่อี อกเลย ถามทา่ นทำ�ยังไง ทา่ นตอบวา่ ผมก็ทำ�ตามทอี่ าจารย์สอนให้คือเอาประโยค 
ไปเทียบประโยคไปเทียบเทียบแล้วค่อยแปลไป ที่ผมจะไม่ได้คือศัพท์ เพราะฉะน้ัน ในเรื่อง 
ของประโยคถ้าเราดูแม่นแล้วท่ีเหลือเราดูศัพท์อย่างเดียว ไม่ต้องไปดูประโยคข้างหน้าก็ได้ เราดู
ศัพท์อย่างเดียว ประโยค ป.ธ. ๓ ส่ิงที่เป็นห่วงคือการกำ�หนดประโยคลงไม่ได้ เพราะหนังสือที่เรา
เรยี นเขามีเครอ่ื งหมายลงประโยคใหท้ ุกประโยค แตเ่ วลาไปสอบไมม่ เี ครื่องหมาย สมัยกอ่ นประโยค
๑-๒ ก็ไม่มีเครื่องหมายเวลาไปสอบ แต่เวลาเรียนมีเครื่องหมายจบประโยคน้อยจบประโยคใหญ่
มีเครื่องหมาย แต่เวลาไปสอบเด๋ียวนี้ประโยค ๑-๒ ยังดีว่ายังคงเคร่ืองหมายไว้ เคร่ืองหมายเลข
ประโยคเลขนอกเคร่ืองหมายประโยคจบประโยค แต่ประโยค ป.ธ.๓ ไม่มี ถ้าใครยังไม่รู้เร่ืองนี้
ต้องไปฝึกดูครับ ฝึกดูว่าประโยคนี้ลงประโยคยังไง มีอะไรเป็นเคร่ืองหมายว่าตรงนี้จบประโยค
แล้ว เพราะภาษาบาลีในประโยคย่อยจะปนอยู่ในประโยคใหญ่ เมื่อปนอยู่ ๓ ประโยค ๔ ประโยค 
บางครั้งเวลาเราแปลหนังสือเรากำ�หนดประโยคไม่ได้ แปลรวมไปหมดเลยท้ังประโยคย่อย

44

อบรมบาลกี อ่ นสอบ ภาค ๒ ปที ่ี ๒๒

ประโยคใหญ่ทีเดียว ๓ ประโยคในประโยคเดียว บางทีเราเสีย ๓ ประโยค นี้คือเร่ืองท่ีกังวลและ
ห่วงใยสำ�หรับนักเรียนประโยค ป.ธ.๓ ในเวลา ๑๕ วันน้ี ไปฝึกเรื่องเหล่านี้เร่ืองอ่ืนไม่ต้องกลัว
มาก เพราะว่ามีพื้นฐานและทุกรูปเรียนมา บางสำ�นักเรียนมาดี ส่วนท่ีสำ�นักผมเรียนไม่จบสองเล่ม 
สักปีเดียว เรียนไม่จบ ไม่เร่งให้จบ แต่เอาความเข้าใจผมสอนเองประโยคป.ธ.๓ ผมสอนเน้น 
ความเข้าใจ ถึงไม่จบทุกเล่ม แต่กส็ อบได้ทกุ ปี

สุดทา้ ยน้ี กระผมขออวยพรให้นักเรียนทกุ รปู สอบไดด้ ังใจปรารถนาทุกประการ

45

สำ�นักงานเจา้ คณะภาค ๒ 

ปฏิสนั ถารกถา*

ขอถวายความเคารพพระเดชพระคุณท่านเจ้าคุณพระเทพ- 
วสิ ทุ ธโิ สภณ ผรู้ กั ษาการแทนเจา้ คณะภาค ๒ พรอ้ มดว้ ยพระเถรานเุ ถระ 
ในเขตคณะสงฆ์ภาค ๒

เป็นเรื่องที่เป็นสิริมงคลแก่พวกเราทุกคร้ังท่ีมีการจะอบรม
บาลีก่อนสอบ เราจะได้รับเมตตาจากพระมหาเถระเป็นห่วงแล้ว 
ก็รักอนาคตรักชีวิตรักของพวกเราที่เดินทางเข้ามาสู่ในร่มเงาของ
พระพุทธศาสนา เราอยู่กันก็คือไม่มีอะไร ต้องเรียนนะ ต้องเรียน
อย่างเดียว แล้วต้องต้ังใจเรียน ต้ังใจเรียนจะเกิดประโยชน์ และวิชา
ที่เราผ่านมาก็คือนักธรรมตรี นักธรรมโทแล้วก็ผ่านมาเรียบร้อยแล้ว 
น่เี รากม็ าเรียนวชิ า ถา้ มีคนถามวา่ วชิ าท่เี รยี นอยู่นี่มนั ดยี ังไง เปน็ วิชาท่ี
ดีงามทส่ี ุดในโลก เพราะทำ�ให้คนเรียนไดส้ ิง่ ทด่ี ีงามทีส่ ดุ ในโลก เพราะในคำ�ส่ังสอนของพระพุทธเจ้า
ใครเรียนประโยค ๒ เป็นวิชาท่ีเริ่มต้นสอนให้คนมีใจงาม และอาจาระมันจะงามกิริยามารยาทมัน 
ก็จะงามและเวลาผ้หู ลกั ผใู้ หญ่บอกคอยดูนะถ้าองค์ไหนจบเปรยี ญธรรม ๓ ประโยคจะห่มจีวรเชยี บ
เปน็ ลกั ษณะของมหา เปน็ ตน้ แบบของพระ ทเี่ หน็ แลว้ ทำ�ไมองคน์ ี้ เขาฝกึ มาตง้ั แต่เรยี น พอตอนเรยี น
นามนี่นะ พอจะหยิบหนังสือมาเขากใ็ ห้ยกมอื พนมมือไหว้ครูใหญห่ นงั สอื น่เี ป็นครูใหญ่เล่มนาม ใคร
เคยยกมอื ไหวไ้ หม เวลาครูสอนเรือ่ งนามเร่อื งอะไร เวลาอาจารย์ถามพนมมือไหว้ ฝกึ มาอยา่ งนนั้ ฝกึ
กนั มา อาจาระงาม

เวลาพระทจี่ บเปรยี ญธรรม ๓ ประโยคขน้ึ ไปนี่ สิ่งงามๆ มันตามมาเลย สิ่งงามๆ มาแรกเลยเปน็
สิริมงคล นามท่ีพระอรหันต์ต้ังให้เราก็คือช่ือเดิมเรา พอเราได้เปรียญธรรม ๓ ประโยค พระพรหม
เลย พระเทพเลย ต้ังช่ือนำ�หนา้ เรา เพราะสมมตเิ ทพท่านมี ทา่ นดแู ลงานของพระศาสนาคอื พระราชา
ทา่ นจะดแู ลงานสอบนกั ธรรมทกุ ชนั้ นกั ธรรมกด็ ี เปรยี ญกด็ ี พอเปรยี ญธรรม ๓ ประโยคทา่ นจะมกี าร 
มอบพัด เป็นเกียรติยศเป็นเกียรติศักดิ์ ยังไม่พอให้ชื่องามๆ นำ�หน้าเป็นศักด์ิเป็นศรีแก่วงศ์ตระกูล

* พระญาณไตรโลก (สมคิด จนิ ฺตยโส น.ธ.เอก, ป.ธ.๔, พธ.ม.) รองเจา้ คณะจังหวัดพระนครศรอี ยธุ ยา เจา้ อาวาส
วดั บรมวงศอ์ ศิ รวราราม กล่าวปฏิสนั ถารในพิธเี ปิดการอบรมบาลีก่อนสอบ ภาค ๒ ปที ี่ ๒๒ ณ วดั ต้นสน ต�ำ บล
ตลาดหลวง อ�ำ เภอเมือง จังหวัดอา่ งทอง เมอ่ื วนั เสารท์ ี่ ๑ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๖๓

46

อบรมบาลีก่อนสอบ ภาค ๒ ปที ่ี ๒๒

เป็นศักดเิ์ ปน็ ศรแี ก่ครูบาอาจารยแ์ ละเป็นศกั ด์เิ ป็นศรีแก่ตวั เอง ถา้ ไปเรียนอยา่ งอน่ื ไมม่ ีชอ่ื นำ�หนา้ ว่า 
มหา แม้สามเณรแต่เป็นเปรียญ และก็ยังมี ปอ ต่อท้ายด้วย เตรียมตัวรับพัด ดังน้ัน 
วชิ าทด่ี ที สี่ ดุ วชิ าชพี คาํ พฒั นาคนใหม้ คี ณุ วฒุ มิ คี ณุ ภาพมคี ณุ สมบตั มิ คี ณุ ลกั ษณะพเิ ศษ เปน็ วชิ าเดยี ว
ในโลกนี้ท่ีเรียน และบุคคลนั้นจะมีอะไรพิเศษ มันสมองท่ีคิดออกมาก็พิเศษ เพราะคำ�ส่ังสอนของ
พระพุทธเจ้าเป็นคำ�สั่งสอนท่ีเรากล่ันกรองมาแล้วมันอยู่ในพระไตรปิฎก โดยความก็คือว่าเราได้มา
ศึกษาสิ่งท่ีดีงามที่สุด เป็นภาษาที่ดีงามท่ีสุด เป็นวิชาที่เรียนและประเสริฐที่สุด เป็นวิชาที่เรียนแล้ว 
พ่อแม่ได้บุญด้วย เรามาสาธยายเหมือนจะสังคายนา ตอนเรามาเรียนมาฝึก เป็นการสังคายร้อย
กรองพระธรรมวินัย ให้มันเกิดความมั่นคงและไม่ได้เรียนเพื่อเอาพัดอย่างเดียว พัดเป็นเกียรติยศ
แตส่ ิง่ ท่ีได้มาพระพทุ ธศาสนา เกิดความมัน่ คง บญุ กเ็ ลยไปเกดิ ขึ้นแกผ่ ้อู ปุ ถมั ภ์ คนทใ่ี หเ้ ลอื ดหรือให้
ชีวิตพ่อแม่ก็เลยได้ชื่อว่าสร้างรากแก้วท่ีมีความสำ�คัญ เป็นการกตัญญูท่ีสูงสุดไม่มีการกตัญญูอะไร 
ทท่ี ำ�ให้พ่อแม่ชื่นใจเท่ากับการไดเ้ ปรยี ญธรรม ๓ ประโยค

มหี ลายคนพอไดเ้ ปรยี ญธรรม ๓ ประโยค พอ่ แมก่ พ็ ลอยมหี นา้ มตี า บา้ นนอกเขาจดั งานตอ้ นรบั
กันอย่างใหญ่ ตระกูลน้ี เผา่ พันธุ์นี้ สมยั ก่อนได้แคน่ กั ธรรมตรีกด็ ังกันทงั้ บ้านทั้งเมอื ง ได้นักธรรมโท 
ได้นักธรรมเอก พอได้เปรียญธรรม ๓ ประโยคเป็นหน้าเป็นตาเป็นศักดิ์เป็นศรีให้ครูบาอาจารย์ 
วัดวาอารามกร็ ู้สึกวา่ จะมีความภาคภูมใิ จวา่ ได้มีพระทม่ี คี ณุ วฒุ ิงาม ได้มพี ระที่มีคุณธรรมเดน่ ได้มี
พระเณรที่มคี ุณสมบัติดี

ในการอบรมบาลกี ่อนสอบทกุ คร้งั คณะสงฆไ์ ดล้ งทุนพอสมควร ท่านเจา้ คณะพระสงั ฆาธกิ าร 
มีเมตตาว่าถ้าจะปล่อยให้เรียนกันแต่ละจุดแต่ละอะไร มันไม่เป็นเอกภาพ ครูบาอาจารย์ท่ีท่านมา
อบรมแนะนำ�ก็จะเป็นภาระ เลยมีขอ้ สัญญาไว้ ๒๒ ปแี ล้ว ต้องรวมอยธุ ยา สระบรุ ี อ่างทอง เราได้รบั  
การอุปถัมภ์ เวลาคนที่เข้ามาเลี้ยงเพลท่ีวัดต้นสน เขากลับไปก็ชื่นใจ ฉันเห็นเณรที่ไหนที่ไหนมานี่ 
ไปเลีย้ งไมเ่ หมอื นกับมาวัดตน้ สน เวลาท่านเรยี นเสร็จเรยี บร้อยทา่ นเดนิ ไปฉนั ทา่ นหม่ จวี รเรยี บรอ้ ย
ท่านนั่งฉันแบบมีเสขิยวัตร มันไม่มีใครสอนแล้วแต่เผอิญว่าเราเรียนนักธรรมตรีมาแล้วนี่ เราก็ได้ 
รูปแบบว่า เราเป็นพระสูตรดูดศรัทธาให้โยมนี่มาว่าปีหน้าต้องมาอีก พระเณรสวยงามไม่ต้องมีใคร
อบรมแนะนำ�เพราะทุกคนรู้ว่า ถ้าทำ�ความงามเกิดแล้วมีคนมาถามว่ามาจากสำ�นักไหน ช่ือเสียงมัน
จะหอมไปถึงครูบาอาจารย์ เณรมาจากวัดไหน เรียบร้อยเหลือเกิน บอกวัดนู้นวัดนี้ ช้ืนใจ ชื่อเสียง
ไปถึงครูบาอาจาร์ย แล้วเณรมาสอบประโยคอะไร อาตมาตั้งใจเพ่ือท่ีจะได้เปรียญธรรม ๓ ประโยค 
นใ้ี หโ้ ยมมารดาไดช้ นื่ ใจ ไดช้ อื่ วา่ เราไดแ้ สดงความกตญั ญตู อ่ แผน่ ดนิ ตอ่ พทุ ธศาสนาไดเ้ อาเลอื ดในอก 
ยกถวายพระราชาตอ่ ไปนมี้ ลี กู เอาเลอื ดในอกยกถวายพทุ ธเจา้ ยงั ไมพ่ อ เอาเลอื ดอกยกถวายพระราชา 

47

สำ�นกั งานเจา้ คณะภาค ๒ 

ถวายเปน็ พระกศุ ล เพราะเณรตง้ั อกตง้ั ใจพระตง้ั อกตง้ั ใจ พอเปรยี ญธรรม ๓ ประโยค ทา่ นมอบพดั ให้
พอเปรียญธรรม ๖ ประโยคต้องเอาไปใกล้ๆ วังหน่อย ไปรับพัดท่ีวัดพระแก้ว พอเปรียญธรรม ๙
ประโยคเป็นเณรมรี ถพระประเทยี บ รถระดบั สมเดจ็ พระสงั ฆราชไปส่งถงึ วดั มีเกยี รตยิ ศ เรียนอะไร
แลว้ มลี กั ษณะเกยี รตยิ ศทส่ี งู ศกั ดเิ์ ทา่ เรยี นบาลี ไมม่ ี ไดด้ อ็ กเตอรก์ ดี่ อ็ กเตอรก์ ไ็ มม่ รี ถพระประเทยี บ
ส่งเสร็จเรียบร้อยแล้วในหลวงเวลาท่านเสด็จไปหัวเมืองน่ีนะ เวลาท่านเสด็จไปแล้วท่านเห็น พระท่ี 
ถือพัดมาน่ี ท่านจะปรารภกับผู้เสด็จติดตามด้วย พระของเรามาแล้ว เลยต้องมีทุนเล่าเรียนหลวง
ในหลวงรัชกาลท่ี ๙ ท่านต้ังทุนเล่าเรียนหลวง พ่อคนที่เรียนหนังสือเก่งๆ จบวิศวะ ท่านมีทุน 
เล่าเรียนหลวง แต่มานึกถึงพระเณรก็เป็นคนเป็นพระแล้วก็เป็นบุคคลท่ีมีคุณภาพของพระศาสนา 
ดงั น้ัน เราเรียนไมไ่ ดเ้ รียนเฉยๆ นะ ทกุ ปจี ะมกี ารมอบทุนเลา่ เรียนหลวง

เราโชคดีท่ีคณะสงฆ์จังหวัดพระนครศรีอยุธยา โดยพระเดชพระคุณท่านเจ้าคณะภาค ๒ 
รูปเดิม ตอนนี้ท่านปฏิบัติหน้าที่เจ้าคณะใหญ่หนกลาง เดี๋ยวท่านจะมาให้กำ�ลังใจพวกเรา สิ่งใดที่
ทำ�ใหค้ รบู าอาจารยม์ คี วามสดชน่ื ทำ�สงิ่ นนั้ อยใู่ หเ้ ขารกั มนิ านนกั จะเจรญิ อยใู่ หท้ า่ นภาคภมู ใิ จอยนู่ าน 
ทไ่ี หนกเ็ จรญิ อยใู่ ห้ทา่ นพอใจอยใู่ ห้ท่านช่นื ใจ อย่ใู หท้ า่ นสบายใจ อยนู่ านเทา่ ไหร่กจ็ ะเจริญ

ในโอกาส ตลอด ๑๕ วนั น้ี เราจะอยใู่ หท้ า่ นรกั เราจะอยใู่ หท้ า่ นภาคภมู ใิ จ เราจะอยใู่ หท้ า่ นสบายใจ 
แล้วเราจะอยู่ให้ครูบาอาจารย์อยู่ท่ีวัดสุขใจ ไม่ต้องมีข่าวไปถึงท่านว่า สำ�นักของท่านน้ีนักเรียน 
ไม่ค่อยได้สนอกสนใจ เราปิดประตูส่ิงท่ีไม่ดีเอาแต่ข่าวดีๆ ส่งไปให้ครูบาอาจารย์ท่านได้ชื่นใจว่า 
เหนื่อยยากมาเป็นปีลูกศิษย์ลูกหาต้ังอกตั้งใจมาเตรียมเพ่ือจะทำ�หน้าท่ีของเรานั้นให้ดีท่ีสุด เราก็มา
พร้อมอกพร้อมใจกัน กตัญญูบูชาด้วยการต้ังอกตั้งใจศึกษาเล่าเรียน เป็นพระเณรที่น่าจะว่านอน 
สอนง่ายเป็นท่ีรัก อยู่ให้ท่านรักแล้วก็จะเจริญ อยู่ท่ีไหนแล้วถ้าท่านมีความสุขอยู่นานๆ ไปก็จะมี 
ความสุขและมีความเจริญ ขอให้ทุกท่านมีสติปัญญามันสมองต้ังอกตั้งใจศึกษาเล่าเรียนตั้งใจเรียน 
วิชาทุกๆ อย่างที่ขวางหน้า ใช้สติปัญญาอย่างเฉียบคม กตัญญูต่อครูท่ีสอนที่อบรม ขยันเรียนขยัน 
ศกึ ษาขยันค้นคว้า ขยนั อบรม ชวี ติ จะไมล่ ่มจมแนน่ อน

ขออำ�นวยอวยพรใหท้ ุกรูปทุกท่านสอบได้ดงั ใจปรารถนา เทอญ

48

อบรมบาลีก่อนสอบ ภาค ๒ ปที ี่ ๒๒