พัฒนาการสมัยปรับปรุงและปฏิรูปประเทศ อาณาจักรรัตนโกสินทร์ ป.6

พฒั นาการสมยั รตั นโกสนิ ทร์



ปจั จยั ทส่ี ่งผลตอ่ ความม่นั คงและความเจริญรุ่งเรือง “การมีผนู้ าทีด่ ”ี
พระบาทสมเด็จ พระบาทสมเดจ็
พระบาทสมเด็จ พระบาทสมเดจ็

พระจอมเกลา้ เจ้าอยู่หวั พระจุลจอมเกลา้ เจ้าอย่หู ัว พระมงกฎุ เกลา้ เจา้ อย่หู วั พระปกเกล้าเจา้ อยหู่ วั

ทรงมีความรูด้ ้านภาษาอังกฤษ ทรงมีความรอบรู้ การเสด็จประพาส

และดาราศาสตร์ ทรงตดิ ตอ่ กบั ต่างประเทศ ต่างประเทศเปน็ การเจรญิ สัมพนั ธไมตรี ทรงไดร้ บั การศกึ ษาอย่างดี

อยา่ งกวา้ งขวาง และนาความเจริญมาปรับใช้

พระมหากษตั ริย์ทกุ พระองค์ต้งั แต่รัชกาลท่ี 4 เป็นต้นมา

ทรงมคี วามทนั สมยั รูท้ ันความเปลีย่ นปลงของโลก และเห็นความสาคัญของการปฏริ ูปประเทศ

2.พัฒนาการดา้ นตา่ งๆสมยั รตั นโกสนิ ทร์

2.พฒั นาการสมยั ปฏริ ปู
รัชกาลท่ี4-7

ช่วงการปรับปรงุ เปลย่ี นแปลง
ปฏริ ปู บา้ นเมอื ง

พน้ จากอาณานิคมของชาตติ ะวันตก

การเมอื งการปกครอง
รัชกาลท่ี4 ยังปกครองตามระบอบ

สมบรู ณาญาสทิ ธริ าชย์ และพัฒนาประเทศ
ใหท้ ดั เทียมอารยประเทศ โดยเปดิ สมั พันธไมตรี
ยอมรับวฒั นธรรมตะวนั ตก มกี ารเปลี่ยนแปลงหรอื
ยกเลิกประเพณีบางอย่าง เพอ่ื ใหส้ อดคล้อง
กับวฒั นธรรมตะวนั ตก

เช่น - ยกเลกิ การไมส่ วมเสื้อขณะเขา้ เฝา้
- ยกเลกิ ธรรมเนยี มไทยแตโ่ บราณ

ทห่ี ้ามราษฎรแสดงตวั หรอื แอบมองในเวลาเสดจ็
ออกนอกพระราชวัง

- โปรดใหร้ าษฎรหญิง ชายไดเ้ ขา้ เฝา้
อยา่ งใกลช้ ดิ

เชน่ - ยื่นฎกี าเรอ่ื งราวตา่ งๆ ได้
- ราษฎรไทยมสี ิทธเิ ลอื กนับถอื ศาสนาใดกไ็ ด้
- นาชาวตา่ งชาตมิ าสอนหนงั สอื ใหแ้ ก่

พระราชโอรส พระราชธดิ า ขา้ ราชการ
เพ่ือใหม้ คี วามรวู้ ิทยาการตา่ งๆ เท่าทนั ประเทศ
ตะวันตก เป็นตน้

ในสมยั รัชกาลที่ 5 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หวั ทรงเปลยี่ นแปลงการปกครองหลาย

อย่าง เชน่ ทรงอนุญาตให้ราษฎรเขา้ เฝา้ รับเสด็จ ทรงอนญุ าตให้ราษฎรมองพระพักตรพ์ ระเจา้ แผน่ ดิน
ทรงใหร้ าษฎรถวายฎีกาแกพ่ ระเจ้าแผ่นดินไดโ้ ดยตรง เป็นตน้

การเมอื งการปกครอง
รัชกาลที่ 5 เสดจ็ ประพาสตา่ งประเทศ
ปฏิรปู การปกครอง การบรหิ ารทกุ ดา้ น
ยกเลกิ จตสุ ดมภ์ ตง้ั ที่ปรกึ ษาราชการแผ่นดนิ
เปลีย่ นแปลงระบบเทศาภบิ าล ประชาชนมสี ว่ น
ร่วมในการปกครอง

พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้าเจา้ อยู่หวั ทรงปฏิรปู ระบบบริหารราชการแผน่ ดนิ

แผนผังแสดงการปกครองในสมัยรัชกาลที่ 5
พระมหากษัตริย์

การปกครองส่วนกลาง การปกครองส่วนภมู ภิ าค

มณฑลเทศาภบิ าล

การเมอื งการปกครอง รัชกาลท่ี6
- ทรงรวมมณฑลเขา้ เปน็ ภาคมอี ปุ ราชปกครอง

ตาแหนง่ อปุ ราชและสมหุ เทศาภบิ าลขน้ึ ตรงตอ่ พระองค์
- สว่ นกรงุ เทพฯมสี มหุ พระนครบาลปกครองขนึ้ ตรง

ตอ่ กระทรวงมหาดไทย
- มกี ารจดั ตงั้ มณฑลเปน็ จังหวดั แทนคาวา่ เมอื ง

การเมอื งการปกครอง รัชกาลท่ี6
- จัดตงั้ “ดุสติ ธาน”ี ขึ้นในบรเิ วณ

เขตพระราชวังดุสติ เพื่อทดลองสรา้ งเมอื งจาลองใหม้ ี
การปกครองแบบประชาธปิ ไตย

การเมอื งการปกครอง รชั กาลท่ี 7

พระราชทานรฐั ธรรมนญู แกป่ ระชาชน โดยมกี ลมุ่

“คณะราษฎร” ซ่งึ มพี ระยาพหลพลพยหุ เสนา เปน็ ผปู้ ฏวิ ตั ิ
เปลีย่ นแปลงการปกครองเมอ่ื วนั ท่ี 24 มถิ ุนายน 2475 และ
รชั กาลท่ี 7 ได้พระราชทานรฐั ธรรมนญู ฉบับแรกเมอ่ื วนั ที่
10 ธันวาคม 2475 และสน้ิ สดุ การปกครอง
แบบสมบรู ณาญาสทิ ธริ าชย์

ดา้ นสงั คมและวัฒนธรรม
รชั กาลที่ 4 องั กฤษสง่ ทตู เซอร์ จอหน์ เบารร์ งิ

มาทาสญั ญากับไทย (สนธิสญั ญาเบารร์ งิ )
รัชกาลท่ี 5 ปฏริ ปู สงั คมใหม้ คี วามทนั สมยั ตามแบบ

ตะวันตก มีการปฏริ ปู หลายดา้ น มกี ารเปลย่ี นแปลง
อยา่ งเหน็ ได้ชัด ดังนี้

1. การเลกิ ทาส โดยทรงจดั การอยา่ งคอ่ ยเปน็ คอ่ ยไป
ดงั นี้

- การเลกิ ไพร่

2. การเปลย่ี นแปลงขนบธรรมเนยี มประเพณแี ละ

วัฒนธรรม เช่น การใชป้ ฏทิ ินตามแบบยโุ รป การแตง่ กายตาม
วฒั นธรรมตะวนั ตก ยกเลกิ การคลานเวลาเขา้ เฝา้ เป็นตน้

3. ปฏริ ปู การศกึ ษา
-ตัง้ โรงเรยี นหลวงขน้ึ ในวงั พ.ศ. 2414
-ตง้ั โรงเรยี นนายทหารมหาดเล็กท่ีพระตาหนกั สวน
กุหลาบ

3. ปฏริ ปู การศกึ ษา

- ตงั้ โรงเรยี นสาหรบั ราษฎรขน้ึ ครง้ั แรกท่ีวัดมหรรณพา
ราม พ.ศ. 2427

-ขยายการศกึ ษาออกสหู่ วั เมอื งอยา่ งจรงิ จังใน พ.ศ.
2441



ดา้ นศลิ ปวฒั นธรรม
สมยั ปฏริ ปู การปกครองจะไดร้ บั อทิ ธิพลจากทาง

ตะวันตก ทง้ั ด้านสถาปตั ยกรรม จติ รกรรม
ประตมิ ากรรม และวรรณกรรม

ในสมยั รัชกาลท่ี 4 ทาให้เศรษฐกจิ ไทยมกี ารเปลี่ยนแปลง
ชาวตา่ งชาตเิ ขา้ มาค้าขายมากข้นึ ทาใหต้ อ้ งปรบั ปรุงระบบเงินตราโดยใชเ้ งินเหรยี ญแทนเงินพดด้วงแบบเกา่

จงึ เกิดการขยายที่ดนิ เพือ่ ใช้ทานามากขึน้ ในสมัยรชั กาลท่ี 5







พมิ พ์ธนบตั ร

• สมยั รัชกาลท่ี 6 ไดม้ กี ารก่อต้ัง คลงั ออมสิน ต่อมาเรยี กวา่ ธนาคารออมสนิ เปน็ ธนาคารของรฐั บาลแหง่ แรก
• สมยั รชั กาลท่ี 6 เรม่ิ มปี ญั หาทางเศรษฐกจิ ตกต่าจากการเกดิ น้าท่วมใหญ่ เมอ่ื พ.ศ. 2460 ภยั ธรรมชาติทา

ใหพ้ ืชผลเสียหาย ราษฎรอดอยาก และไม่มีสนิ คา้ เกษตรสง่ ออก มีการสง่ เสริมให้คนไทยทาการค้า และใช้
สนิ คา้ ทผ่ี ลิตในไทยมากขนึ้

การเกิดนา้ ท่วมใหญ่ เมอ่ื พ.ศ. 2460 ธนาคารออมสนิ เปน็ ธนาคารของรฐั บาลแหง่ แรก

• สมัยรชั กาลท่ี 7 ประเทศไทยได้รับผลกระทบจากภาวะเศรษฐกจิ ตกตา่ ทั่วโลก และคา่ ของเงินทลี่ ดนอ้ ยลง
ทาให้สนิ ค้ามีราคาแพงขึ้น รัชกาลที่ 7 ทรงแกป้ ญั หาโดยลดจานวนขา้ ราชการ ตดั ทอนรายจา่ ยสว่ นพระองค์
และรายจา่ ยตา่ งๆ ของหนว่ ยงานรัฐ

• ต่อมาผลกระทบจากเศรษฐกจิ ตกต่าทวั่ โลกที่รนุ แรงขนึ้ ทาใหม้ ีคนตกงานจานวนมาก สินค้ามรี าคาแพงขน้ึ
ราษฎรได้รบั ความเดอื ดร้อนจนเกิดความไมพ่ อใจการปกครองมากขน้ึ และกลายเป็นสาเหตุหน่งึ ทีน่ าไปสู่
การเปล่ยี นแปลงการปกครอง ใน พ.ศ.2475

เกดิ การเปลี่ยนแปลงการปกครอง ใน พ.ศ.2475