บทที่ 1 ความหมายและวิวัฒนาการการค้าปลีก

บทท่ี 1
ความหมายและววิ ฒั นาของการคา้ ปลกี ไทย

ความหมายของธุรกจิ คา้ ปลกี

◦ การคา้ ปลกี (Retailing) หมายถงึ กจิ กรรมต่างๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การขายสนิ คา้ หรอื การใหบ้ รกิ าร
โดยตรงแก่ผบู้ รโิ ภคคนสดุ ทา้ ย (End User) ซง่ึ ผบู้ รโิ ภคคนสดุ ทา้ ยน้ีจะซอ้ื สนิ คา้ หรอื รบั บรกิ ารเพอ่ื
สนองความตอ้ งการของตนเอง ของบุคคลภายในครอบครวั หรอื ของบคุ คลในสงั คมหรอื ผบู้ รโิ ภคเอง
และไมไ่ ดเ้ ป็นการซอ้ื เพอ่ื จาหน่ายตอ่ เชน่ นายอนุศกั ดิ ์ซอ้ื กางเกงยนี สจ์ ากรา้ น สยามสแควร์ เป็น
ของขวญั วนั เกดิ ใหล้ กู ชาย นางสาวลดั ดาไปซอ้ื โดนทั ทร่ี า้ นดงั กน้ิ โดนทั นายขจรนารองเทา้ ไปซอ่ มกบั
ชา่ งซอ่ มรองเทา้ ทต่ี งั้ อยรู่ มิ ถนน เป็นตน้ หากการขายสนิ คา้ หรอื ใหบ้ รกิ ารแกผ่ ู้ทน่ี าไปผลติ หรอื แปร
รปู แลว้ จาหน่ายต่อ เราถอื วา่ เป็นการคา้ สง่ (Wholesaling) เชน่ โรงงานเฟอรน์ ิเจอรซ์ อ้ื ไมไ้ ปทาโต๊ะ
เกา้ อจ้ี าหน่าย นายอทิ ธพิ ลเจา้ ของรา้ นสยามสแควรซ์ อ้ื ผา้ จากรา้ นยา่ นสาเพง็ ไปตดั เป็นกางเกงยนี ส์
จาหน่าย เป็นตน้





ความหมายของธุรกจิ คา้ ปลกี

◦ กลา่ วโดยสรปุ การคา้ ปลกี หมายความถงึ กจิ กรรมทุกอยา่ งทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การขายสนิ ค้าหรอื การ
ใหบ้ รกิ ารแก่ผบู้ รโิ ภค เพอ่ื นาไปบรโิ ภคหรอื ใชเ้ อง ทงั้ น้ีผผู้ ลติ หรอื ผคู้ า้ ส่งจะเป็นผทู้ าการคา้ ปลกี เอง
หรอื อาจจะกระจายสนิ คา้ ผอ่ นพอ่ คา้ คนกลางกไ็ ด้ ตวั อยา่ งเชน่ บรษิ ทั ผผู้ ลติ เครอ่ื งสาอางอาจจะทา
หน้าทค่ี า้ ปลกี โดยจดั ซุม้ จาหน่ายสนิ คา้ ของตวั เองตามหา้ งสรรพสนิ คา้ โดยใชพ้ นกั งานเป็นผแู้ นะนา
การขาย บรษิ ทั ผลติ รองเทา้ อาจจะทาหน้าทท่ี งั้ เป็นผคู้ า้ สง่ และผคู้ า้ ปลกี ในเวลาเดยี วกนั โดยอาจจะ
กระจายสนิ คา้ แก่ผคู้ า้ สง่ เพอ่ื กระจายไปยงั รา้ นคา้ ปลกี และกระจายสนิ คา้ ผา่ นรา้ นคา้ ปลกี ของตนเองท่ี
จดั ตงั้ ขน้ึ บรษิ ทั ผผู้ ลติ เครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าอาจจะใชว้ ธิ กี ารขายตรงโดยสง่ พนกั งานไปเคาะประตขู ายถงึ
ตามบา้ น ผคู้ า้ คนกลางบางประเภทอาจจะกระจายสนิ คา้ ตอ่ โดยสง่ แคทตาลอ็ กหรอื ตวั อยา่ งสนิ คา้ ทาง
ไปรษณยี ์ เจา้ ของสม้ บางมดอาจจะนาสม้ ซง่ึ เป็นผลติ ผลจากสว่ นของตนมาจาหน่ายแกล่ ูกคา้ โดยตรง
เป็นตน้

ความหมายของธุรกจิ คา้ ปลกี

◦ จากคาจากดั ความดงั กลา่ วขา้ งตน้ ชใ้ี หเ้ หน็ วา่ การคา้ ปลกี เป็นสว่ นหน่ึงของกระบวนการทาง
การตลาดทค่ี นไทยทกุ คนมคี วามคุน้ เคยกนั ดี เพราะทกุ คนตอ้ งเคยซอ้ื สนิ คา้ ไมว่ า่ จะสนิ คา้ อุปโภค
หรอื สนิ คา้ บรโิ ภคกนั อยเู่ ป็นประจา การคา้ ปลกี ในประเทศไทยมมี ากมายหลายราย และหลากหลาย
รปู แบบหลากหลายประเภท สว่ นใหญ่ทเ่ี หน็ กจ็ ะเป็นรา้ นคา้ ปลกี ขนาดเลก็ ทม่ี ยี อดขายเพยี งไมก่ ร่ี อ้ ย
ไมก่ พ่ี นั บาทตอ่ วนั เชน่ รา้ นขายขา้ วแกง พอ่ คา้ หาบเรข่ าย กลว้ ยป้ิง หรอื การขายปลกี แบบรถเขน็
แต่ทเ่ี ป็นรา้ นคา้ ปลกี ขนาดใหญม่ ยี อดขายเป็นแสนเป็นลา้ นบาท กม็ จี านวนเพม่ิ ขน้ึ ทุกวนั เชน่
หา้ งสรรพสนิ คา้ ซเู ปอรม์ ารเ์ กต็ นอกจากน้ียงั มรี า้ นคา้ ปลกี ประเภทตา่ งๆ อกี มากมาย เชน่ การคา้
ปลกี โดยไมม่ รี า้ นคา้ เชน่ การขายสนิ คา้ โดยผา่ นเครอ่ื งอตั โนมตั (ิ Vending Machine) การขายโดย
ตดิ ต่อผา่ นทางไปรษณยี ์ เป็นตน้ ดงั นนั้ การคา้ ปลกี ในปัจจุบนั
เป็นรากฐานของการประกอบอาชพี การคา้ ทส่ี าคญั และกอ่ ใหเ้ กดิ กจิ กรรมตอ่ เน่ืองทางการตลาดอกี
มากมาย

ววิ ฒั นาการของธุรกจิ คา้ ปลกี

◦ การคา้ ขายและการแลกเปลย่ี นสนิ คา้ หรอื สง่ิ ของต่อกนั นนั้ มมี าตงั้ แต่สมยั กรุงสุโขทยั เป็นราชธานี(อธวิ ฒั นท์ รพั ยไ์ พฑูรย,์ 2545:16) และกลา่ วกนั ว่าการคา้ ในสมยั นน้ั เป็นการ
แลกเปลย่ี นวตั ถสุ ง่ิ ของกนั (Barter System) มากกว่าทจ่ี ะซ้อื ขายสนิ คา้ ซง่ึ กนั และกนั ซง่ึ จากการวเิ คราะหจ์ ากหลกั ศิลาจารกึ ทค่ี น้ พบมขี อ้ ความวา่ “เมอื งสุโขทยั น้ีดี ในนา้ มี
ปลา ในนามขี า้ ว เจา้ เมอื ง บเ่ อาจงั กอบในไพร่ลูท่ าง เพอ่ื นจูงววั ไปคา้ ขม่ี า้ ไปขาย ใครจกั ใคร่คา้ ชา้ งคา้ ใคร่จกั ใคร่คา้ มา้ คา้ ใครจกั ใคร่คา้ เงนิ คา้ ทองคา้ ” นกั ประวตั ศิ าสตรจ์ งึ ให้
ความเหน็ วา่ กจิ การคา้ ปลกี ไดเ้รม่ิ ข้นึ แลว้ ตง้ั แต่บดั นน้ั โดยพอ่ คา้ ใชม้ า้ เป็นพาหนะนาสนิ คา้ ไปเร่ขายและแลกเปลย่ี นกนั เมอ่ื จาเป็นตอ้ งไปคา้ ขายในดนิ แดนไกล หรอื อาจจะจูงววั ไป
คา้ ขายดว้ ยดงั ขอ้ ความทไ่ี ดจ้ ารกึ ไวว้ ่า “เพอ่ื นจูงววั ไปคา้ ขม่ี า้ ไปขาย” ต่อมาเมอ่ื ชมุ ชนขยายใหญ่ข้นึ ความตอ้ งการสนิ คา้ เพม่ิ สูงข้นึ จงึ กลายมาเป็นรา้ นขายปลกี ตามแหลง่ ชมุ ชนซง่ึ เรยี
กนั ว่าเป็น“ตลาดการคา้ ”ตลาดการคา้ เป็นแหลง่ รวมของเหลา่ บรรดาพ่อคา้ และลูกคา้ ทน่ี าสนิ คา้ ไปแลกเปลย่ี นหรอื ซ้อื ขายกนั ในอดตี มกั จะตงั้ อยู่ใกลแ้ ม่นา้ เน่ืองจากการคมนาคมท่ี
สะดวกทส่ี ุดคือใชเ้รอื การคมนาคมทางบกยงั ไม่แพร่หลายสนิ คา้ ทน่ี าไปซ้อื ขายแลกเปลย่ี นกนั เช่น ขา้ ว ผกั ปลา หมู มะพรา้ ว หมากพลู ผลไมต้ ามฤดูกาลเคร่อื งมอื ทามาหากนิ เช่น
มดี พรา้ ขวาน จอบ เสยี ม แหจบั ปลา สนิ คา้ ประเภทครวั เรอื นเช่น ฟูก เบาะ หมอน เส้อื ผา้ เคร่อื งจกั สานเครอ่ื งใชต้ ่างๆ บรรดาของป่า เช่น นา้ ผ้งึ นา้ ออ้ ย มะพรา้ ว มกี าร
แลกเปลย่ี นซ้อื ขายกนั มากในยคุ กรุงศรอี ยุธยาพอ่ คา้ ชาวจนี มบี ทบาททางดา้ นการคา้ ในสมยั กรงุ ศรอี ยุธยาค่อนขา้ งมากโดยเฉพาะอย่างยง่ิ เป็นผูท้ ม่ี บี ทบาททางดา้ นการตดิ ต่อคา้ ขาย
กบั ต่างประเทศเน่ืองจากมคี วามรูแ้ ละชานาญในการต่อเรอื สรา้ งเรอื การประกอบธุรกิจการคา้ ขายของชาวจนี ไดพ้ ฒั นาต่อเน่ืองมาถงึ สมยั กรงุ ธนบรุ แี ละรตั นโกสนิ ทรเ์ มอ่ื
พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟ้าจฬุ าโลกมหาราชทรงมพี ระราชดารจิ ะขยายพระนครออกไปทางฝงั่ ตะวนั ออกของแมน่ า้ เจา้ พระยาจงึ ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯใหบ้ รรดาชาวจนี ยา้ ย
ลงไปตง้ั บา้ นเรอื นอยู่ทใ่ี หม่ในสวนตง้ั แต่คลองวดั สามปล้มื (วดั จกั รวรรด)ิ ลงไปจนถงึ คลองเหนือวดั สาเพง็ หรอื ทเ่ี รยี กอกี นามหน่ึงว่า “สามเพง็ ” เป็นจดุ เรม่ิ ตน้ ของไชน่าทาวนช์ มุ ชน
ชาวจนี จนถงึ ปจั จบุ นั ยุครตั นโกสนิ ทรต์ อนตน้ เกิดการเปลย่ี นแปลงธุรกจิ การคา้ ยุคทส่ี าคญั โดยเฉพาะรชั สมยั พระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา้ เจา้ อยู่หวั (รชั กาลท่ี 4) ชาวตะวนั ตกได้
เขา้ มาเปิดรา้ นคา้ ขายสนิ คา้ จานวนมาก เช่น หา้ งบกี รมิ แอนโก,หา้ งเฮลทลิ แมน (จาหน่ายนาฬกิ า), หา้ งหลยุ สท์ เี ลยี วโนเวนส,์ หา้ งยอนแซมสนั , หา้ งเฟรเซอรแ์ อนนีฟ, หา้ งบตั เตอร,์
หา้ งเอส.เอ.บี (ขายนาฬกิ า), หา้ งคลา๊ ก และหา้ งเอสสมชิ แอนดซ์ นั เป็นตน้

ววิ ฒั นาการของธุรกจิ คา้ ปลกี

◦ สมยั รชั กาลท่ี 5 ในสมยั พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั มกี ารจดั ใหถ้ นนราชดาเนินเป็นศูนยร์ วมของ
ภตั ตาคารและคอฟฟีช๊อฟชนั้ นาทม่ี ชี อ่ื เสยี งเพอ่ื ยกระดบั ธุรกจิ การคา้ ยา่ นถนนราชดาเนนิ เพ่อื ทจ่ี ะใหบ้ รรดาผมู้ ฐี านะ
ชาวต่างประเทศทเ่ี ขา้ มาพานกั หรอื ทอ่ งเทย่ี วในประเทศไดซ้ อ้ื หาสนิ คา้ และกนิ ดม่ื ในสถานทโ่ี ออ่าหรหู ราสมยั รชั กาลท่ี
6 พระบาทสมเดจ็ พระมงกุฎเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ผลของสงครามโลกครงั้ ท่ี 1 ทาใหก้ ารคา้ ซบเซาและหยดุ ชะงกั โดยเฉพาะ
ธุรกจิ ของชาวเยอรมนั ซง่ึ เป็นประเทศคสู่ งครามจาตอ้ งปิดตวั ลงทาใหธ้ ุรกจิ ของคนจนี โพน้ ทะเลและชาวไทยเชอ้ื สายจนี
เรมิ่ ขยายตวั เพม่ิ มากขน้ึ เชน่ หา้ งขายยาเยาวราช รปู ท่ี 4 ตลาดเยาวราชซง่ึ เรม่ิ ตน้ ครงั้ แรกทย่ี ่านเยาวราช ถนนเจรญิ
กรงุ ดว้ ยการจาหน่ายยากรกั ษาโรค รา้ นเจา้ กรมเป๋ อ รา้ นธรรมวทิ ย์ รา้ นเจยี ไตจ้ งึ หรอื รา้ นเจยี ไต๋ ของตระกลู เจยี ร
วนนท์ จาหน่ายเมลด็ พนั ธผ์ กั ป๋ ุย และยาฆา่ แมลง ตงั้ อยถู่ นนทรงวาด รา้ นเปียวฮะ ยา่ นเยาวราช ของตระกลู โชค
วฒั นาและรา้ นเฮยี บเซ ่่งเชยี ง ของเจา้ สวั เทยี ม โชควฒั นา ซง่ึ ภายหลงั พฒั นามาเป็นสหพฒั นพบิ ลู หรอื สหกรปุ๊ ใน
ปัจจบุ นั น้ี ซง่ึ กก็ ่อกาเนิดขน้ึ ทย่ี า่ นสาเพง็ เชน่ เดยี วกนั

ววิ ฒั นาการของธุรกจิ คา้ ปลกี

◦ชว่ งสมยั รชั กาลท่ี 6-7 เศรษฐกจิ ไทยถกู รมุ เรา้ จากปัญหาต่าง เชน่ ภาวะเศรษฐกจิ ตกต่า
จนกลายเป็นสาเหตุใหม้ กี ารปฏวิ ตั เิ ปลย่ี นแปลงการปกครอง โดยกลุ่มทหารและพลเรอื น
ทร่ี วมตวั กนั เรยี กช่อื วา่ “คณะราษฎร” ในปี2475 เหตุผลหน่ึงของการยดึ อานาจครงั้ น้ี
นอกเหนือจากตอ้ งการเปลย่ี นแปลงการปกครองจากระบอบสมบรู ณาญาสทิ ธริ าชไปสู่
ระบอบประชาธปิ ไตยแลว้ ยงั เกดิ ขน้ึ เพราะปัญหาความขดั แยง้ ระหวา่ ง กลุม่ ทุนใหญ่และ
กลุ่มทุนขนุ นางอกี ดว้ ยโดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ นกั ธรุ กจิ และนกั หนงั สอื พมิ ทไ่ี มพ่ อใจการรกุ
คบื หน้าของกลุ่มทนุ ตา่ งชาตทิ น่ี าสนิ คา้ เขา้ มาแขง่ ขนั กบั สนิ คา้ ท่ผี ลติ ในประเทศ

ววิ ฒั นาการคา้ ปลกี แบบดง้ั เดมิ อยา่ งไทยไทย

◦ นบั แต่อดตี กาลนานมาแลว้ การคา้ ปลกี แตด่ งั้ เดมิ มลี กั ษณะเป็นหอ้ งแถวและตลาดสด ซ่งึ มอี ทิ ธพิ ลต่อ
คนไทยเป็นเวลานาน ตลาดสดมกั จะเป็นสถานท่ี ทผ่ี ซู้ อ้ื ผขู้ ายตกลงซอ้ื ขายสนิ คา้ และบรกิ ารโดยตรง
โดยเฉพาะอาหารสด ไมว่ า่ จะเป็นเน้ือ หมู ปู ปลา และผกั สดตา่ งๆ ขณะเดยี วกนั รา้ นขายสนิ คา้
เบด็ เตลด็ ประเภทสนิ คา้ อุปโภคบรโิ ภคทจ่ี าเป็นในชวี ติ ประจาวนั ในลกั ษณะหาบเรแ่ ผงลอย กไ็ ด้
พฒั นาเป็นแบบตกึ แถว ควบคกู่ นั ไปกบั ตลาดสด ตลาดสดจงึ ถอื ไดว้ า่ เป็นรปู แบบศนู ยก์ ารคา้ แบบ
ดงั้ เดมิ เป็นศนู ยร์ วมการจบั จา่ ยสนิ คา้ อุปโภคบรโิ ภคสาหรบั ชาวกรงุ เทพ และไดข้ ยายตวั ไปตามตวั
เมอื งในจงั หวดั ใหญ่ๆ ตอ่ มา

ววิ ฒั นาการคา้ ปลกี แบบดง้ั เดมิ

ธรุ กจิ คา้ ปลกี ของไทยเรม่ิ ตน้ อยา่ งจรงิ จงั เมอ่ื หลงั สงครามโลกครงั้ ท่ี 2 โดยปัจจบุ นั ววิ ฒั นาการคา้ ปลกี สมยั ใหมไ่ ทย ได้
แบง่ ออกเป็น 4 ยุค6 ดงั น้ี

1 ยคุ ฟักตวั ของหา้ งสรรพสนิ คา้ (2507- 2525) ยุคน้เี รมิ่ จากกาเนิดหา้ งไดมารใู นปี2507 และการขยายธุรกจิ ของหา้ งเซน็
ทรลั สาขาท่ี 2 ทส่ี ลี มในปี2511 ความสาเรจ็ ของการพฒั นาเศรษฐกจิ ตงั้ แต่ปี2500 ทาใหร้ ายไดป้ ระชาชาตโิ ดยเฉพาะ
อยา่ งยงิ่ รายไดข้ องคนกรงุ เทพฯ เพม่ิ มากขน้ึ

2. ยคุ หา้ งสรรพสนิ คา้ ขยายตวั สชู่ านเมอื ง (2526-2532) หา้ งสรรพสนิ คา้ แหง่ แรกในยา่ นชานเมอื งคอื หา้ งเซน็ ทรลั
ลาดพรา้ วในปี2526 ในปีเดยี วกนั หา้ งเดอะมอลลก์ เ็ ปิดสาขาท่ี 2 บนถนนรามคาแหง การเปิดหา้ งสรรพสนิ คา้ ชานเมอื ง
เกดิ จากการขยายตวั ของกรงุ เทพฯ ซง่ึ เรม่ิ ตน้ ตงั้ แต่ตน้ ทศวรรษ 2520 เมอ่ื คนเรมิ่ ยา้ ยไปหาทอ่ี ยชู่ านเมอื ง
หา้ งสรรพสนิ คา้ ใหญ่ๆ จากกรงุ เทพฯ จงึ เรมิ่ ขยายฐานธุรกจิ ไปต่างจงั หวดั เชน่ ในปี2535 หา้ งเซน็ ทรลั เรม่ิ เปิดสาขา
แรกทเ่ี ชยี งใหม่ เป็นตน้

ววิ ฒั นาการคา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ

◦ 3. ยคุ การเกดิ ของหา้ งคา้ ปลกี รปู แบบใหมแ่ ละการขยายการลงทนุ แบบเกนิ ตวั (2532-2539) การ
ขยายตวั ทางเศรษฐกจิ ในอตั รา เกนิ 10% ตอ่ ปีระหวา่ งปี2530-2532 เป็นผลของการเปิดเสรที างการ
เงนิ ทาใหผ้ ปู้ ระกอบการไทยขยายการลงทนุ ในธรุ กจิ คา้ ปลกี อยา่ ง มาก และเรม่ิ ตน้ ขยายธุรกจิ แบบ
ใหม่ ไดแ้ ก่ ธุรกจิ ประเภทรา้ นสะดวกซอ้ื (รา้ นเซเวน่ -อเี ลฟเวน่ เปิดในปี2532 ตอ่ มารา้ นเอเอม็ -พเี อม็
เปิดในปี2533) ในเวลาเดยี วกนั กเ็ กดิ หา้ งคา้ สง่ ประเภทเงนิ สดและเงนิ เช่อื บรเิ วณชานเมอื งคอื หา้ ง
แมค็ โคร สาขาลาดพรา้ ว ในปี2535 หา้ งบก๊ิ ซไี ดเ้ ปิดใหบ้ รกิ าร ถอื วา่ เป็นหา้ งไฮเปอรม์ ารเ์ กต็ แหง่ แรก
ในประเทศไทย การเปลย่ี นแปลงสาคญั ในชว่ งน้ีคอื หา้ งคา้ ปลกี ขนาดใหญ่ เรม่ิ รวมกลุ่มเป็นพนั ธมติ ร
ทางธรุ กจิ เพอ่ื ผลตอ่ การประหยดั ตน้ ทนุ กลมุ่ เซน็ ทรลั จงึ เรม่ิ เป็นพนั ธมติ รกบั กลุ่มโรบนิ สนั ลกั ษณะ
สาคญั อกี ประการหน่ึง คอื การลงทนุ สรา้ งศนู ยก์ ารคา้ ขนาดใหญ่ เชน่ เสรเี ซน็ เตอรแ์ ละฟิวเจอร์
พารค์ ทบ่ี างแคในปี2536 ฟิวเจอรพ์ ารค์ รงั สติ และ ซคี อนสแควรใ์ นปี2537

ววิ ฒั นาการคา้ ปลกี แบบดง้ั เดมิ

◦ 4. ยคุ กา้ วกระโดดของหา้ งไฮเปอรม์ ารเ์ กต็ จากต่างชาติ (2540 - 2545) หลงั จากเกดิ ภาวะเศรษฐกจิ
กลมุ่ ธุรกจิ คา้ ปลกี ขนาด ใหญข่ องไทยเรมิ่ ประสบปัญหาหน้ีสนิ ต่างประเทศอยา่ งรนุ แรง โดยปัญหา
ดงั กลา่ วเกดิ จากขยายกจิ การดา้ นคา้ ปลกี และการเกง็ กาไรใน อสงั หารมิ ทรพั ยอ์ ยา่ งเกนิ ตวั เมอ่ื
รฐั บาลประกาศลอยตวั คา่ เงนิ บาท ภาระหน้ีจงึ เพม่ิ กวา่ เทา่ ตวั การเปลย่ี นแปลงทเ่ี กดิ ขน้ึ ในปี2540-
2545 มผี ลกระทบอยา่ งรนุ แรงต่อโครงสรา้ งธรุ กจิ คา้ ปลกี ในประเทศไทย การขยายตวั อยา่ งรวดเรว็ ทงั้
ของหา้ งไฮเปอรม์ ารเ์ กต็ และรา้ นสะดวกซอ้ื มกี ารนาเทคโนโลยใี หมซ่ ง่ึ มปี ระสทิ ธภิ าพสงู กวา่ เดมิ เขา้
มาใชผ้ ลทาใหผ้ ปู้ ระกอบการคา้ ปลกี ทงั้ ในภาคการคา้ ปลกี ดงั้ เดมิ และขนาดกลาง ทย่ี งั มกี ารบรหิ าร
จดั การแบบเดมิ ตา่ งตงั้ ตวั ไมท่ นั

ประเภทธุรกจิ คา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ

◦ ธุรกจิ คา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ ยงั คงมรี ปู แบบทห่ี ลากหลายและอยเู่ คยี งคสู่ งั คมไทยตลอดมา ในลกั ษณะเป็นสถานทส่ี งั สรรค์
ตดิ ตอ่ คา้ ขายสนิ คา้ พน้ื ฐานความจาเป็นในการดารงชวี ติ ธุรกจิ คา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ ยงั คงมปี รากฏใหเ้ หน็ โดยทวั่ ไป
เพยี งแตเ่ ราไมไ่ ดส้ งั เกตหรอื คดิ วา่ เป็นรปู แบบการคา้ ปลกี ประเภทธุรกจิ คา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ ทย่ี งั พอเหน็ กนั โดยทวั่ ไป
ดงั น้ี

◦ 1.ตลาดสด มที งั้ ตลาดเชา้ ตลาดเยน็ ทเ่ี ป็นทน่ี ิยมกนั สมยั กอ่ นกค็ งเป็นตลาดเกา่ เยาวราช ทซ่ี ง่ึ เป็นทน่ี ยิ มกนั ในหมู่
ภตั ตาคาร รา้ นอาหาร ไปจบั จา่ ยสนิ คา้ บรโิ ภคโดยเฉพาะอาหารสด ตลาดสดในกรงุ เทพฯ ตลาดสดในตา่ งจงั หวดั ก็ยงั
มใี หเ้ หน็ แต่โดยรวมกย็ งั เหน็ วา่ การคา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ ยงั คงดาเนนิ การอยไู่ ปเรอ่ื ยๆ แต่ไมม่ ใี ครไปทาใหเ้ ป็นขา่ ว เลย
กลายเป็นวา่ ตลาดสดซง่ึ เป็นการคา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ สญู หายตายจาก โดยทวั่ ไปตลาดสด ๑ แหง่ จะตอ้ งมคี รวั เรอื น
รองรบั หรอื Back Up อยปู่ ระมาณ 2,000-5,000 ครวั เรอื นจงึ จะเพยี งพอทต่ี ลาดจะอยไู่ ด้



ประเภทธุรกจิ คา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ

◦2. หาบเร/่ แผงลอย ซง่ึ กเ็ ป็นรปู แบบการคา้ ปลกี ดงั้ เดมิ ทย่ี งั มใี หเ้ หน็ ผูค้ า้ ปลกี จะเอา
สนิ คา้ ใสก่ ระบะ
◦หรอื รถเขน็ หรอื รถปิกอพั ขายตามเสน้ ทางประจาโดยเฉพาะในหมบู่ า้ นใหมๆ่ ทไ่ี มม่ ี
ตลาดสดรองรบั และใกลจ้ ากชุมชน มขี ายทงั้ เครอ่ื งอปุ โภคบรโิ ภคและสนิ คา้ ตามเทศกาล
รา้ นคา้ ลกั ษณะน้ีโดยทวั่ ไปจะบรกิ ารชมุ ชนอยใู่ นละแวกนนั้ ประมาณ 50-100 ครวั เรอื น

ประเภทธุรกจิ คา้ ปลกี แบบดง้ั เดมิ

◦3. โชวหว่ ย/ รา้ นชา เป็นรา้ นทข่ี ายเครอ่ื งอุปโภคบรโิ ภค โดยมหี ลกั แหลง่
แน่นอนเชน่ ตกึ แถว หรอื

◦เพงิ ถาวร เจา้ ของเป็นผดู้ าเนินการเอง และมกั จะเป็นทอ่ี ยอู่ าศยั ไปดว้ ย
โดยทวั่ ๆไปรา้ นชาเลก็ ๆ จะดาเนินธุรกจิ ในชมุ ชนทห่ี นาแน่นน้อย สว่ นรา้ นโชว์
หว่ ยจะเหมาะกบั ชุมชนทม่ี คี วามหนาแน่นปานกลางหรอื ประมาณวา่ รองรบั
ชมุ ชนประมาณ 250 ครวั เรอื น (Convenience Store รองรบั ชมุ ชนประมาณ
1,000-1,500 ครวั เรอื น)

ประเภทธุรกจิ คา้ ปลกี แบบดง้ั เดมิ

◦4. รา้ นคา้ เฉพาะ เป็นรา้ นคา้ ทข่ี ายสนิ คา้ เฉพาะอยา่ งตาม
ตกึ แถว เชน่ เสอ้ื ผา้ รองเทา้ กระเป๋ า สงั ฆภณั ฑ์ วสั ดุซ่อมแซม
ซง่ึ ผคู้ า้ มกั จะเป็นเจา้ ของอาคารหรอื ผเู้ ชา่ เอง

ประเภทธุรกจิ คา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ

◦ตลาดนดั เป็นสถานทร่ี วมของผคู้ า้ ปลกี ดงั้ เดมิ ทกุ ประเภท มกั จะจดั กนั ตาม
ทด่ี นิ วา่ งเปลา่ หรอื ทโ่ี ลง่ หรอื อาจจะเป็นอาคารมงุ หลงั คา สว่ นใหญ่มกั จะ
กาหนดแน่นอน เชน่ ทกุ วนั เสาร์ อาทติ ย์ อยา่ งตลาดนดั จตุจกั ร หรอื ทกุ เยน็
ของวนั ใดวนั หน่ึง โดยเฉพาะในต่างจงั หวดั จะมตี ลาดนดั ใหเ้ หน็ กนั อยบู่ อ่ ยๆ
โดยเฉพาะตลาดนดั สาหรบั สนิ คา้ เฉพาะอยา่ งเชน่ ผลไมต้ ามฤดกู าลของ
จงั หวดั ต่างๆ หรอื ตลาดววั ตลาดควาย ทางภาคเหนือ

◦ การคา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ สามารถแสดงถงึ ลกั ษณะวฒั นธรรมความเป็นอยขู่ องประชาชนของคนไทยแตโ่ บราณไดเ้ ป็นอยา่ งดใี นธุรกจิ ตลาดสด
เราจะเหน็ ความเป็นมติ ร ความเหน็ อกเหน็ ใจกนั ความสามารถในการเจรจาต่อรอง และความเป็นกนั เอง ความสนทิ สนม ทกั ทายซกั ถามสาร
ทุกขส์ ขุ ดบิ กนั ในหมผู่ คู้ น การดาเนนิ ธรุ กจิ แบบยดื หยนุ่ มกี ารขายทงั้ เงนิ สด เงนิ ผอ่ น การทเ่ี ขา้ ไปในรา้ นคา้ ปลกี สมยั ใหมม่ กี ารทกั ทาย “สวสั ดี
ครบั สวสั ดคี ะ่ ” วา่ ไปแลว้ กไ็ มใ่ ชข่ องใหมแ่ ตอ่ ยา่ งไร ทงั้ น้กี ารคา้ ปลกี แบบดงั้ เดมิ อยา่ งในตลาดสด เมอ่ื กอ่ นน้กี ็ทกั ทายเสยี งดงั สนนั่ ทวั่ ตลาดมา
กอ่ น

ความไดเ้ ปรยี บของธุรกจิ คา้ ปลกี ดงั้ เดมิ เมอ่ื เทยี บกบั ธรุ กจิ คา้ ปลกี สมยั ใหมก่ ค็ อื ตน้ ทนุ ในการประกอบการทต่ี ่า นับตงั้ แต่ทาเลทต่ี งั้ สว่ นใหญอ่ ยู่
ในชมุ ชน ไมม่ ตี น้ ทนุ สถานทป่ี ระกอบการ เพราะสว่ นใหญ่เดมิ ใชเ้ ป็นทอ่ี ยอู่ าศยั แต่ตอ่ มาเหน็ วา่ สามารถทาการคา้ ขายได้จงึ หาสนิ คา้ มาขาย ไม่
ตอ้ งมคี า่ ทด่ี นิ ไมม่ คี า่ ใชจ้ า่ ยบุคลากร เพราะผขู้ ายกค็ อื บุคคลทอ่ี ยอู่ าศยั การบรหิ ารงานกไ็ มย่ งุ่ ยากหรอื ซบั ซ้อนเพราะเจา้ ของเป็นคนขายเอง
ตดั สนิ ใจทาไดท้ นั ที

เมอ่ื กาลเวลาผา่ นไป ความทเ่ี คยไดเ้ ปรยี บเชงิ การแขง่ ขนั ในธรุ กจิ นบั ตงั้ แต่ทาเลทต่ี งั้ ทอ่ี ยใู่ นชมุ ชน รา้ นคา้ ยงั มไี มค่ แู่ ขง่ ขนั มากนกั ตน้ ทนุ
สถานทป่ี ระกอบการกไ็ มม่ ี กเ็ รมิ่ เปลย่ี นไป ทส่ี าคญั ทส่ี ดุ กค็ อื พฤตกิ รรมผบู้ รโิ ภคโดยใชร้ ะดบั รายไดเ้ ป็นกลมุ่ รายไดม้ าก รายไดป้ านกลาง
รายไดน้ ้อย กเ็ รมิ่ แตกไลน์เพม่ิ ขน้ึ เป็นกลมุ่ ทางาน, กลมุ่ Babyboom, Generation X, Generation Y (จากทแ่ี ชมพสู ระผมซองเดยี วใชก้ นั ไดท้ งั้
บา้ น เดยี๋ วน้ีแชมพยู าสระผมยงั แตกไลน์เป็นเพอ่ื ผมสวย ขจดั รงั แค ผมยาว ผมสนั้ มากมาย)

◦ผคู้ นทเ่ี คยอาศยั อยใู่ นชุมชนทอ่ี ยอู่ าศยั หนาแน่นกเ็ รมิ่ ขยบั ขยายมาซอ้ื บา้ น
เดย่ี ว ทาวน์เฮาส์ ตามชานเมอื งมากขน้ึ ทุกวนั น้ีผปู้ ระกอบการแถวเยาวราช
วงั บรู พา พาหรุ ดั สาเพง็ น้อยนกั ทจ่ี ะพกั อาศยั ชนั้ บนของสถานทป่ี ระกอบการ
สว่ นใหญ่กจ็ ะมบี า้ นเดย่ี วตามชานเมอื ง ชุมชนทอ่ี ยอู่ าศยั กย็ งั แตกต่างกนั
เมอ่ื กอ่ นในครวั เรอื นหน่งึ อยกู่ นั เป็นครวั เรอื นใหญ่มที งั้ พ่อ แม่ ป่ ู ยา่ ลกู หลาน
เดยี๋ วน้คี รวั เรอื นเลก็ ลงสมาชกิ ในครวั เรอื นกเ็ หลอื แต่ พอ่ แม่ ลูก



◦ ดงั นนั้ รา้ นคา้ อสิ ระอยา่ งโชวหว่ ย กต็ อ้ งปรบั ตวั พฒั นารปู แบบเป็นรา้ นสะดวกซอ้ื (Convenience Store/ Minimart) การ
พฒั นากเ็ รมิ่ ขยายวงออกไปสรู่ ปู แบบใหมข่ องธุรกจิ เชน่ ซเู ปอรม์ ารเ์ กต็ , ซเู ปอรเ์ ซน็ เตอร,์ ตลาดสดซง่ึ เคยเป็น
ศนู ยก์ ารคา้ ทส่ี าคญั ของชมุ ชนกไ็ ดร้ บั ผลกระทบอยา่ งหลกี เลย่ี งไมไ่ ด้ ทุกวนั น้เี ราจะพบวา่ ตลาดสดใหมๆ่ ในหมบู่ า้ นไม่
สามารถดารงอยไู่ ดแ้ มว้ า่ จะเพยี รพยายามหา Activities อาทิ ลาตดั ลเิ ก ลกู ทงุ่ กย็ งั ลาบาก ทงั้ น้ีพฤตกิ รรมของชุมชน
ครวั เรอื นใหมๆ่ เปลย่ี นแปลงไปจากเดมิ อยมู่ าก ตลาดสดทุกวนั จะอยไู่ ดด้ ตี ามชุมชนเดมิ ทเ่ี จรญิ อาทเิ ชน่ ลาดพรา้ ว สุ
ชมุ วทิ เยาวราช บางรกั

◦ สาหรบั ชมุ ชนใหมๆ่ หากเราเขา้ ไปตอนกลางวนั น้อยนกั ทจ่ี ะมพี อ่ แก่ แมเ่ ฒา่ หรอื แมบ่ า้ นอยู่ ท่เี หน็ กจ็ ะเป็นคนเฝ้า
บา้ นเสยี สว่ นใหญ่ ทงั้ พอ่ บา้ นแมบ่ า้ นตอ้ งออกไปทางานแต่เชา้ กลบั มากค็ ่ากม็ ดื แลว้ จะมใี ครไปจา่ ยตลาดสดกนั ล่ะ
ตลาดในหมบู่ า้ นใหมๆ่ ทจ่ี ะเป็นไปไดก้ ม็ กั จะเป็นตลาดนดั กาหนดเป็นวนั ๆ น่คี อื เหตุผลทต่ี ลาดสดจงึ คอ่ ยๆ ลด
บทบาทลง ประกอบกบั ตลาดสดมกั ไมค่ อ่ ยพฒั นา รอ้ น เฉอะแฉะ แมลงกเ็ ยอะ เจา้ ของตลาดสดทงั้ หลายคงตอ้ งหนั มา
ชว่ ยกนั ขบคดิ วา่ ทาอยา่ งไรตลาดสดจงึ จะพฒั นาและดารงอยคู่ คู่ นไทยตอ่ ไป ในต่างประเทศไมว่ า่ จะเป็นอเมรกิ า ญป่ี ุ่น
ยโุ รป กย็ งั มตี ลาดสดอยแู่ ต่กเ็ ป็นตลาดสดทพ่ี ฒั นามมี าตราฐาน อนาคตขา้ งหน้าตลาดสดจะแขง่ กนั พฒั นามาตราฐาน
ISO 9000, 9002 น่กี ค็ งไมใ่ ชเ่ รอ่ื งแปลก

รูปแบบการคา้ ปลกี สมยั ใหม่

◦ ปัจจบุ นั รา้ นคา้ ปลกี สมยั ใหมท่ เ่ี กดิ ขน้ึ ในประเทศไทยแต่ละแบบมลี กั ษณะเฉพาะแตกต่างกนั ไป เพ่อื ตอบสนองความ
ตอ้ งการของ ผบู้ รโิ ภคและผลการดาเนินการเป็นหลกั ซง่ึ ปัจจุปันจานวนรา้ นคา้ เพม่ิ ขน้ึ อยา่ งรวดเรว็ มากกวา่ 9,000
รา้ นคา้ ในปี2552 ขอ้ มลู ในตาราง 2 ปัจจบุ นั แบง่ ประเภทของรา้ นคา้ ปลกี สมยั ใหมไ่ ดเ้ ป็น 7 ประเภท คอื

◦ 1. ซเู ปอรเ์ ซน็ เตอร(์ Super Center, Hyper Mart, Discount Store) เป็นรา้ นคา้ ปลกี ขนาดใหญ่ มงุ่ กลุม่ ลกู คา้ รายได้
ต่าถงึ ปาน กลาง มขี นาดพน้ื ทต่ี งั้ แต่ 10,000-15,000 ตารางเมตร สนิ คา้ ทจ่ี าหน่ายเป็นกลุม่ สนิ คา้ แบบประหยดั เน้น
ราคาถกู มรี ะบบศนู ยก์ ระจาย สนิ คา้ (DistributionCenter)ผผู้ ลติ ทป่ี ระสงคจ์ ะวางสนิ คา้ จาหน่ายในรา้ นคา้ ประเภทน้ี
จะตอ้ งไปตดิ ตอ่ ทศ่ี นู ยจ์ ดั ซอ้ื และแจกจา่ ยทก่ี รงุ เทพฯ และตอ้ งผา่ นกระบวนการบรหิ ารจดั ซอ้ื และเสยี คา่ ใชจ้ า่ ยตา่ งๆ
รา้ นคา้ ประเภทน้มี กั ตงั้ อยกู่ ลางเมอื งหรอื ชานเมอื งมที จ่ี อดรถบรกิ าร เชน่ บก๊ิ ซโี ลตสั คารฟ์ ูรเ์ ป็นตน้

รูปแบบการคา้ ปลกี สมยั ใหม่

◦2. หา้ งสรรพสนิ คา้ (Department Store) ขายสนิ คา้ หลากหลาย มกั ตงั้ อย่กู ลาง
ใจเมอื ง เน้นสนิ คา้ กลุ่มทม่ี คี ณุ ภาพดรี าคาคอ่ น ขา้ งสงู มที งั้ สนิ คา้ นาเขา้ จาก
ต่างประเทศและผลติ ในประเทศ สนิ คา้ จะมรี าคาคอ่ นขา้ งสงู กวา่ Discount
Store การตกแต่งรา้ นเน้นความ สวยงาม พนกั งานคอยบรกิ ารใหค้ าแนะนา
เชน่ หา้ งเซน็ ทรลั โรบนิ สนั เป็นตน้

รูปแบบการคา้ ปลกี สมยั ใหม่

◦3. ซเู ปอรม์ ารเ์ กต็ (Supermarket) จาหน่ายสนิ คา้ กล่มุ อาหารและของใช้
ประจาวนั เป็นหลกั เชน่ เน้ือสตั วผ์ กั สดผลไมส้ ดอาหาร สาเรจ็ รปู ของแหง้ ของ
ใชส้ ว่ นตวั รา้ นคา้ ประเภทน้ีมที งั้ ทต่ี งั้ อยรู่ มิ ถนนเป็นอสิ ระ เชน่ ฟู้ดแลนดแ์ ละ
รา้ นประเภททต่ี งั้ อยใู่ นหา้ งสรรพ สนิ คา้ เชน่ ทอ๊ ปซเู ปอรม์ ารเ์ กต็ โฮมเฟร
ชมารท์ ของเดอะมอลลเ์ ป็นตน้

รูปแบบการคา้ ปลกี สมยั ใหม่

◦4. รา้ นสะดวกซอ้ื (Convenience Store หรอื Gas Store) เป็นรา้ นคา้ ปลกี
ประเภทบคุ คลทวั่ ไป มพี น้ื ทข่ี นาดเลก็ ทส่ี ดุ ประมาณ 15 ตารางเมตรจนถงึ ใหญ่
สดุ ไมเ่ กนิ 500 ตารางเมตร เน้นการจดั รา้ นการบรหิ ารจดั การทท่ี นั สมยั สนิ คา้
ทว่ี างจาหน่ายมกั จะเป็นสนิ คา้ กลมุ่ อาหารและของใชจ้ ุกจกิ ประจาวนั จานวน
สนิ คา้ น้อยกวา่ 5 พนั รายการ สว่ นใหญ่รา้ นสะดวกซอ้ื จะกระจายไปตามชมุ ชน
หรอื แหลง่ ชมุ นุมของคนทวั่ ไป

รูปแบบการคา้ ปลกี สมยั ใหม่

◦5. รา้ นคา้ ปลกี ในรปู การขายสง่ (Cashand Carry) รปู แบบการขายปลกี แบบ
ตอ้ งเป็นสมาชกิ มเี พยี งแหง่ เดยี ว คอื หา้ งแมค็ โคร ผซู้ อ้ื จะตอ้ งมบี ตั รสมาชกิ
หรอื บตั รสมาชกิ ชวั่ คราวเพอ่ื เขา้ ไปซอ้ื สนิ คา้ ได้ วตั ถุประสงค์เดมิ คอื สมาชกิ
เป็นรา้ นคา้ ปลกี ยอ่ ย แตต่ ่อมาการ แขง่ ขนั มากขน้ึ จงึ เปิดใหป้ ระชาชนทวั่ ไป
เป็นสมาชกิ ไดจ้ งึ กลายมาเป็นการคา้ ปลกี ในรปู แบบพเิ ศษ เน้นขายสนิ คา้ ราคา
ถกู จานวนมาก ๆ

รูปแบบการคา้ ปลกี สมยั ใหม่

◦6. รา้ นคา้ ปลกี ขายสนิ คา้ เฉพาะอยา่ งหรอื สนิ คา้ พเิ ศษ (Specialty Store หรอื
Brand Specialty) เน้นขายสนิ คา้ เฉพาะดา้ นทม่ี ี คุณภาพราคาสงู บางรา้ นขาย
สนิ คา้ เฉพาะBrand ของตนเองมพี นกั งานคอยใหค้ าแนะนาพน้ื ทข่ี ายประมาณ
200-1,000 ตารางเมตร มกั ตงั้ รา้ นอยใู่ นแหลง่ ชุมชนใหญ่ เชน่ บทู้ วตั สนั พี
เพลิ เฮลธแ์ ครซ์ ุปเปอรส์ ปอรต์ เป็นตน้

รูปแบบการคา้ ปลกี สมยั ใหม่

◦7. รา้ นคา้ ปลกี เฉพาะอยา่ งเน้นราคาถูก (Category Killer) รา้ นคา้ ประเภทน้ีคลา้ ยๆ กบั
ประเภทท่ี 6 แตเ่ น้นราคาถูก สนิ คา้ จะ หลากหลายในประเภทของสนิ คา้ หมวดหมู่
เดยี วกนั พน้ื ทข่ี ายตงั้ แต่ 2,000-10,000 ตารางเมตร ทาเลทต่ี งั้ ใจกลางเมอื งหรอื ยา่ น
ธรุ กจิ มี พนกั งานคอยใหบ้ รกิ าร จานวนสนิ คา้ 1,000-6,000 รายการ เรยี กอกี อยา่ งได้
วา่ Low price Specialty Store เชน่ แมค็ โครออฟฟิศ เพาเวอรบ์ าย ออฟฟิศดโี ป เป็น
ตน้

กิจกรรมกรณีศึกษา

้ใหนกั ศึกษาวเิ คราะ้ห รปู แบบของธรุ กิจ้คาปลกี ในอดีตและใน
้ปจจบุ นั มคี วามแตก้ตางกนั อ้ยางไร